‍ 🗣صداها در فرهنگ کُرد تنوع وگستردگی زیادی دارند .
بی شک محیط کوهستانی زاگرس با صدای باد وباران و حیوانات گوناگون در این تنوع بی تاثیر نبوده است .

🍁تهیه ،تنظیم ،گزینش و گردآوری :
رضا موزونی پژوهشگر فرهنگ عامه

۱ـ مڵخه millxe : صدای تو دماغی
۲ـ ونه wine : صدای زمزمه انسان از دور
۳- مشه mişe : صدای نفس انسان از طریق بینی موقع خواب
٤ـ قوته qute : سرفه
٥ـ پرخه pirxe : خروپف
٦ ـ سۊەقه süeqe: سرفه با صدای بلند
۷ـ زیقه zîqe : صدای بچه ی کوچک
٨ـ جیقه ciqe :جیغ
۹ـ قیژه qîje : صدای فریاد زن از ترس
۱۰ـ هیرکه hîrke:صدای بلندخنده (دور از ادب)
۱۱ـ قورقه qurqe :صدای سرفه ی مرغ .
۱۲ ـ مفه mife :صدای بینی در سرماخوردگی
۱۳ ـ هه سه hese : نفس نفس زدن
۱٤ـ پیرکه pîrke :مثل هیرکه است کمی نازکتر
۱٥ ـ ویقه wîqe :صدای مرغ
۱٦ ـ قۊله qüle : صدای خروس
۱۷ـ نۊزه nüze:صدای سگ
۱٨ ـ هیله hîle :صدای اسب .شیهه
۱۹ ـ شیپه şîpe :صدای شیهه اسب .
۲۰ ـ قاسپه / شاقه qaspe/şaqe : صدای کبک
۲۱ـ زەقه zeqe :صدای بز
۲۲ ـ قاڕه qarre :صدای گوسفند
لۊله lüle : صدای گرگ
۲۳- قیڕه qîrre: صدای کلاغ
۲۴ - شیقه şîqe : صدای پاره شدن پارچه
۲۵- خشه xişe ؛ صدای برگ خشک در باد
۲۶ - خرمه xirme : صدای خوردن قند یا خیار با دهان بسته ،با ریزش انبوهی سنگ روی هم
۲۷- جیڕه cîrre: صدای لولای در
۲۸ - بووڕه bûrre: صدای هواپیما ،گاهی صدای گریه
۲۹ - قژه qije : صدای ریختن آب در روغن داغ یاآب روی فلز داغ .
۳۰ - گوڕه gurre : صدای آتش در محفظه ی بسته .
۳۱ - شریقه şirîqe : صدای فروافتادن راکت ،صدای بلند را هم می گویند .
۳۲ - بڵمه billme : صدای افتادن وسیله ای نرم ،
۳۳ - گیزه gîze: صدای برخوردگلوله با سنگ ،صدای عبور سنگ از بغل گوش .
۳۴ - کفه kife : صدای ربختن آب بر روی آتش،یا هیزم نیم سوخته ،
۳۵ - چزه çize : صدای آب شدن چربی هنگام کباب
۳۶ - زرمه zirme : صدای برخورد دو فلز با هم
۳۷ - نرکه nirke : (نکه nike):صدای نفس انسان زیر بار سنگین ،به صدای سیل هم می گویند
۳۸ - پرمه pirme : صدای عطسە حیوان
۳۹ - چریکه çirîke : صدای فریاد بلند و باریک ،
۴۰ - تریکه tirîke :صدای فریاد نازک و بلند
۴۱ - فیکه fîke : سوت،گرد کردن لبهاو عبور باد از آن
۴۲ - مڵچه millçe : صدای خوردن غذا در دهان
۴۳ - مڕه mirre :صدای ناله درونی انسان بدون باز شدن دهان
۴۴ - پژمه pijme = پشمه pişme : عطسه
۴۵ - کرچه kirçe : صدای برداشتن آرام پا در سکوت
۴۶ - خلنگه xillnge : زمزمه مبهم وگلایه آلود انسان.تو دماغی

۴۷ - قوڵپه qullpe : افتادن سنگ یا وسیله ی سنگین وگرد در آب عمیق
۴۸ - چڵپه çillpe : افتادن سنگ و وسیله ی مثل فلز در آب کم عمق
۴۹ - شڵپه şillpe : صدای زدن با سیلی ۲ -اقتادن سنگ ویا وسیله ای تخت در آب کم عمق
۵۰ - شڵقه şillqe: تکان خوردن آب یا مایعات در داخل مشک یا دبه ومحفظه ی بسته
۵۱ - چووڕه çûrre : جاری شدن آب به صورت طولی در مجرایی باریک
۵۲ - تافه tafe : عبور آب رودخانه از روی سنگ
۵۳ - فیشکه fîşke : بیرون زدن همراه فشار آب از منفذی باریک وتنگ مثل سوراخ شدن یک مشک
۵۴ - خوڕه xurre : جاری شدن باریکه ی آب از بلندی
۵۵ - هاژه haje : عبور باد ازمیان شاخ وبرگ و درختان ،صدای جاری شدن آب برف در دره
۵۶ - هووفه hûfe : وزیدن شدید باد
۵۷ -گیڤه gîve :رد شدن سنگ یا گلوله با سرعت زیاد از بغل گوش
۵۸ - سروه sirwe : صدای ملایم باد
۵۹ - گژه gije : صدای عبور باد ملایم از بین شاخ وبرگ درختان
۶۰ - ته قه teqe : برخورد دوجسم سخت به یکدیگر
۶۱ - پووقه pûqe : شکستن یک جسم نه چندان سخت مثل قند
۶۲ - شه قه şeqe : برخورد دوچیز تقریبا نرم به هم ،مثل سیلی
۶۳ - ڕمه rime : افتادن یک جسم از بلندی و نظیر آن
۶۴ - تریقه tirîqe : صدای گلوله از دور
۶۵ - چه قه çeqe : برخورد دو جسم سخت به هم .بیشتر برای دندان در سرما بکار می رود
۶۶ - قرپه qirpe : صدای شکستن چوب خشک متوسط
۶۷ - خرپه xirpe : صدای سینه ی گربه یا بچه
۶۸ - گوڵپه gullpe: صدای خروج آتش همراه دود از منفذ .مثل بخاری
۶۹ - خرچه xirçe : صدای خوردن خیار
۷۰ - قرته qirte : صدای پاره شدن نخ
۷۱ - خرته xirte : صدای گوشت نپخته زیردندان
۷۲ - چڵپە چڵپ çillpe çillp : صدای شالاپ شلوپ آب

🍃این صداها ۱۳۴ نوع می باشد که می توانید کامل آنها را در کتاب ترانه های سرزمین مادری اثر
#رضا_موزونی بخوانید.

@dowrehamysartakht