🔹 چکیده سرمقاله امروز «دنیای اقتصاد»:

چگونه تورم ایجاد می‌کنیم؟

👤 دکتر تیمور رحمانی؛ عضو هیات علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران

✍️ تورم بالا و ماندگار منشأ سیاستگذاری دارد و در حالت کلاسیک ناشی از دستور خرج‌های آشکار و پنهان دولت، کسری بودجه آشکار و پنهان و گسترش رانت‌جویی است و با رشد بالای نقدینگی همبستگی دارد.

✍️ یکی از خطاهای رایج، مقصر دانستن بانک مرکزی به‌صورت مستقل از تصمیمات سیاسی است، در حالی که سیاستگذاری مالی و اعتباری نقش تعیین‌کننده دارد.

✍️ یکی از مهم‌ترین مجاری ایجاد تورم، اعطای وام و تسهیلات بانکی فراتر از نیاز حقیقی اقتصاد و با نرخ سود کمتر از نرخ سود بنیادی است.

✍️ در ایران، موتور اصلی رشد نقدینگی، تسهیلات بانکی است و ضریب فزاینده ۷ تا ۸ نشان می‌دهد بخش عمده نقدینگی از این مسیر خلق می‌شود.

✍️ اعطای تسهیلات، خرید دارایی یا سرمایه‌گذاری بانک‌ها همگی ماهیت خلق نقدینگی دارند. اگرچه بانک مرکزی می‌تواند از طریق نرخ سود و محدودیت‌های ترازنامه‌ای اثرگذار باشد، اما این امر مستلزم همراهی دولت و مجلس است.

✍️ در ساختار کنونی، تصمیم بانک‌ها برای اعطای تسهیلات عملاً به پایه پولی مقید نیست و بانک مرکزی ناچار است برای حفظ نظام پرداخت، ذخایر لازم را تأمین کند. بنابراین کنترل تورم باید بر کنترل رشد نقدینگی و دستور خرج‌های دولت متمرکز باشد، نه صرفاً پایه پولی.

✍️ پایین نگه داشتن نرخ سود تسهیلات، رانت ایجاد می‌کند و معادل صدور دستور خرج دولت است. مثال عددی نشان می‌دهد تفاوت نرخ سود می‌تواند به رانت‌های هزاران میلیارد تومانی منجر شود که بدون پشتوانه تولید، تقاضا برای کالا، دارایی و ارز ایجاد کرده و تورم‌زا است. این رانت‌ها نوعی کسری بودجه پنهان محسوب می‌شوند.

✍️ هر وام بانکی به معنای خلق نقدینگی است و اگر بازپرداخت نشود یا امهال شود، اثر تورمی آن ماندگار می‌شود. در شرایطی که رشد وام‌ها متناسب با رشد اقتصادی باشد، تورم ایجاد نمی‌شود؛ اما اگر به‌دلیل نرخ سود پایین و ضعف نظارت، رشد تسهیلات فراتر از نیاز واقعی اقتصاد باشد، بخش مازاد آن معادل دستور خرج تورم‌زا است.

✍️ ضعف نظارت و انباشت ریسک در ترازنامه بانک‌ها، همراه با نرخ سود پایین، زمینه اعطای وام‌های پرریسک، فساد، لابی‌گری و توزیع غیرکارای رانت را فراهم می‌کند. شواهد تجربی نشان می‌دهد رشد بلندمدت اقتصادی مستقل از رشد بالای اعتبارات است و رشدهای بالای تسهیلات لزوماً به رشد اقتصادی پایدار منجر نمی‌شود.

✍️ در نتیجه، وام‌ها و تسهیلات بانکی با نرخ سود پایین و نظارت ضعیف، یکی از مهم‌ترین منشأهای تورم، کسری بودجه پنهان، سوءتخصیص منابع، کاهش رشد اقتصادی و ناعادلانه شدن توزیع درآمد در اقتصاد ایران طی دهه‌ها بوده‌اند.

✅ کانال رسمی روزنامه دنیای اقتصاد👇
@den_ir