چرا باید کتاب چالش‌های صنعتی شدن ایران را خواند؟

✍️ محمد طاهری/ مدیر انتشارات دنیای‌اقتصاد

🔹ایران در طول تاریخ معاصر چند بار تلاش کرده مسیر صنعتی شدن را دنبال کند اما موفق نشده است. نخستین گام‌ها به دوران قاجار بازمی‌گردد؛ زمانی که برنامه‌های محدود برای تولید داخلی و ایجاد صنایع سبک آغاز شد، اما زیرساخت‌ها و سرمایه‌گذاری کافی وجود نداشت. در دوره پهلوی اول، با تمرکز بیشتر بر نوسازی و مدرن‌سازی کشور، پروژه‌های صنعتی بزرگ‌تری راه‌اندازی شد؛ ایجاد کارخانه‌های نساجی، سیمان، فولاد و صنایع غذایی نمونه‌هایی از این تلاش‌ها بود که با حمایت دولت و سرمایه‌گذاری خارجی پیش رفت.

🔹چند سال بعد نخستین گام‌ها برداشته شد و ایران در دهه ۱۳۴۰ در مسیر صنعتی شدن قرار گرفت. بسیاری از صنایع مهم ایران در این دوره شکل گرفتند و صنعت بیشترین نقش را در رشد اقتصاد بر عهده گرفت. اما این دوره طلایی، یک دهه بعد و با افزایش نقش نفت در اقتصاد نه‌فقط متوقف شد که خیلی‌ها آغاز تخریب آن را نیز از همین دوره می‌دانند.
اوایل دهه ۱۳۵۰ برای اقتصاد ایران دوره‌ای متفاوت بود که با جهش قابل‌توجه درآمدهای نفتی همراه شد. درآمد نفتی ایران از 5/2 میلیارد دلار در سال ۱۳۵۱ به بیش از ۲۰ میلیارد دلار در سال ۱۳۵۳ افزایش یافت. اقتصاد ایران در سال‌های ابتدایی دهه 1350 با در نظر گرفتن قیمت‌های امروز، از درآمدهای 18 و 23 میلیارددلاری یکباره به درآمدهای 120 تا 200 میلیارد دلار رسید که به معنای 10 برابر شدن درآمدها بود. این جریان سریع درآمدها به عدم‌ توازن ساختاری، معروف به «بیماری هلندی» منجر شد. هزینه‌های سنگین دولت و تورم سالانه ۱۵درصدی، وابستگی به واردات را تشدید و رشد صنایع غیرنفتی را متوقف کرد و فرآیند صنعتی زدایی هم از همین دوره آغاز شد.

🔹پس از انقلاب ۱۳۵۷، حکومت تازه‌تاسیس، با تمرکز بر توسعه صنایع سنگین، نفت و گاز، خودرو و فولاد، بار دیگر صنعتی شدن را در دستور کار قرار داد. از دهه ۱۳۷۰ تا میانه‌های دهه ۱۳۸۰، شمار قابل‌توجهی از بنگاه‌های صنعتی در کشور شکل گرفت و سیاست‌های خصوصی‌سازی و تلاش برای جذب سرمایه‌های داخلی و خارجی به‌عنوان راهبردی برای تقویت بخش صنعت دنبال شد. بااین‌حال، همزمانی این روند با اوج‌گیری درآمدهای نفتی و گرفتار شدن اقتصاد ایران در موج دوم بیماری هلندی، به تضعیف بخش صنعت انجامید. افزایش وابستگی به منابع نفتی، تقویت نرخ ارز واقعی و رشد واردات، رقابت‌پذیری تولید داخلی را کاهش داد و درنهایت، بار دیگر نشانه‌های صنعت‌زدایی در اقتصاد ایران پدیدار شد. به اینها، تشدید محدودیت‌های بین‌المللی و تحریم‌ها را نیز اضافه کنید که از میانه‌های دهه 1380 به اقتصاد ایران تحمیل شد و همچنان هم ادامه دارد.

🔹کتاب «چالش‌های صنعتی شدن ایران» که بی‌تردید یکی از مهم‌ترین آثار درباره ریشه‌های صنعتی نشدن ایران است، این روند را به خوبی شرح داده است. کتاب را مسعود نیلی، امینه محمودزاده، علیرضا ساعدی، منصور شاکریان و جمعی از اقتصاددانان جوان نوشته‌اند و مهر انتشارات دنیای‌اقتصاد نیز بر شناسنامه این کتاب خود نمایی می‌کند.

🔹چنان که در این پژوهش مهم شرح داده شده، بیش از شش دهه از نخستین تلاش‌ها برای صنعتی‌ شدن اقتصاد ایران می‌گذرد. این در حالی است که اکنون در فرایند افول صنعتی قرار گرفته‌ایم. صنعت نقشی در رشد اقتصادی ایفا نمی‌کند، محصولات صنعتی ما از قدرت رقابت پایینی در بازار جهانی برخوردارند و بسیاری از آن‌ها حتی در بازار داخلی نیز تنها با اعمال تعرفه‌های بالا و موانع غیرتعرفه‌ای امکان فروش دارند. بنگاه‌های بزرگ و مهم صنعتی که سهم اصلی را در ارزش افزوده صنعت ایفا می‌کنند، عمدتاً غیرخصوصی‌اند و تعداد قابل توجهی از آن‌ها، به‌رغم در اختیار داشتن بازاری نسبتاً بدون رقیب در داخل، زیان‌ده بوده و دارای بدهی‌های بزرگ به نهادهای مالی هستند. بخش مسلط صنعت ایران را واحدهای تولیدکنندۀ مواد خام تشکیل می‌دهند و تحولات شگرف جهانی هنوز نتوانسته است خود را در ارقام عملکرد صنعت ایران منعکس کند. تعداد زیادی از واحدهای تولیدی در مقیاس خرد، با خلق ارزش افزوده‌ای ناچیز، مشغول فعالیت‌اند، بی‌آنکه رشد کرده و به تولیدکنندگان بزرگ تبدیل شوند. صنعت ایران در مواجهه با انواع محدودیت‌های خارج از کنترل خود، به منابع ارزی نفت، انرژی برآمده از گاز و منابع زیرزمینی آب پناه برده است. اینک محدودیت‌های برآمده از هر سه منبع یادشده، صنعت ایران را در معرض تهدیدی جدی و موجودیتی قرار داده است.

پژوهش جدید مسعود نیلی و همکارانش، تلاشی است برای پاسخ به این پرسش مهم که چرا ایران صنعتی نشد و صنعت ایران چگونه در تله حکمرانی غلط گرفتار شد؟


#تجارت_فردا
@tejaratefarda

📹 نمایش قدرت ترامپ در کنگره

▫️سخنرانی شب گذشته دونالد ترامپ در کنگره آمریکا، بیش از آنکه یک گزارش سنتی از وضعیت کشور باشد، به یک نمایش سیاسی با طراحی دقیق شباهت داشت.

▫️او با بهره‌گیری از ادبیات نمایشی، صحن کنگره را به بستری برای روایت «عصر طلایی آمریکا» تبدیل کرد و کوشید دستاوردهای اقتصادی دولتش را برجسته کند.

▫️ترامپ با تأکید بر «کاهش تورم»، «رکوردشکنی بازار سهام» و «کاهش قیمت دارو» تلاش کرد تصویری موفق از عملکرد اقتصادی خود ارائه دهد و در مقابل، مشکلات معیشتی را به میراث دولت پیشین نسبت دهد.

▫️او همچنین با وجود حملات قبلی به دیوان عالی، هنگام ورود به صحن با قضات حاضر دست داد و رأی لغو تعرفه‌ها را کم‌اهمیت جلوه داد.

▫️در سیاست خارجی، سکوت او درباره برخی پرونده‌های حساس از جمله اوکراین، چین و گرینلند قابل توجه بود و درباره ایران نیز صرفاً بر جلوگیری از دستیابی به سلاح هسته‌ای تأکید کرد.

▫️این ماراتن کلامی را می‌توان تلاشی برای بسیج پایگاه رأی جمهوری‌خواهان در آستانه انتخابات نوامبر دانست.

📺 @ecoiran_webtv

خبرگزاری رویترز به نقل از وزارت دفاع اسرائیل: اسرائیل حمله پیش‌دستانه‌ای را علیه ایران آغاز کرد.

✅ کانال رسمی روزنامه دنیای اقتصاد👇
@den_ir

📝 بر اساس گفته‌های شهروندان دو انفجار دیگر نیز در محدوده سیدخندان تهران احتمالاً بر اثر اصابت موشک رخ داده است/ تسنیم

📺 @ecoiran_webtv

📝 معاملات بورس تهران متوقف شد

▫️از ساعت ۹:۴۵ امروز و پس از شنیدن چند صدای انفجار در تهران، معاملات بورس تهران متوقف شد.

معاملات نیز ابطال شده است

#بورس
@ecoiran_webtv

📝 روزنامه «یدیعوت آحارونوت» رژیم صهیونیستی از تعداد زیادی ترور هدفمند خبر داد./ فارس

📺 @ecoiran_webtv

📝 فضای هوایی کل کشور بسته شد

▫️مجید اخوان، سخنگوی سازمان هواپیمایی کشوری در گفتگو با خبرنگار مهر اعلام کرد:

▫️بر اساس نوتام صادره، فضای هوایی کل کشور به مدت 6 ساعت بسته شد| مهر

📺 @ecoiran_webtv

📝 رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس: پایان این حملات دیگر با شما نیست

📺 @ecoiran_webtv

📝 صدای انفجار در اصفهان، قم و لرستان هم شنیده شده است./ مهر

📺 @ecoiran_webtv

📝 آمریکا در حملۀ رژیم صهیونیستی به ایران نقش دارد

▫️الجزیره به‌نقل از یک مسئول آمریکایی گزارش داد که نیروی هوایی آمریکا در حملات به ایران مشارکت دارد.

▫️او مدعی شد که این حملات، گسترده خواهد بود.

📺 @ecoiran_webtv

📝 ایران درحال آماده شدن برای انتقام گیری و پاسخ کوبنده به رژیم صهیونیستی است/ تسنیم

📺 @ecoiran_webtv

📝 حملات سایبری ادامه دارد/ خبرگزاری ایرنا هک شد

▫️در پی حملات اسرائیل به ایران، خبرگزاری ایرنا و برخی از سایت‌های خبری هک شدند.

▫️خطوط همراه اول نیز در برخی نقاط کشور از دسترس خارج شدند./ اکوایران

📺 @ecoiran_webtv

📝 اکوایران: معابر اطراف خیابان پاستور بسته شد.

📺 @ecoiran_webtv

📝 خبرگزاری ایسنا نیز از دسترس خارج شد./ اکوایران

📺 @ecoiran_webtv

📝 ترامپ مدعی شد: اعلام آغاز عملیات علیه ایران از سوی ترامپ

▫️دونالد ترامپ رئیس جمهور امریکا اعلام کرد که دقایقی پیش عملیات نظامی گسترده ای را در ایران آغاز کرده است.

▫️ترامپ مدعی شده که هدف از این عملیات، دفاع از ملت امریکا از طریق از بین بردن تهدیدهای قریب الوقوع از سوی نظام ایران است.

📺 @ecoiran_webtv

🎥 ترامپ: ممکن است جان سربازان آمریکایی [در جنگ با ایران] از دست برود و ما تلفاتی داشته باشیم./ فارس

📺 @ecoiran_webtv

ایرنا فعالیت خود را از سر گرفت./ اکوایران

📺 @ecoiran_webtv

🎥 پرواز جنگنده میگ ۲۹ ارتش در آسمان تهران

▫️رسانه های صهیونیستی این فیلم را به عنوان پرواز جنگنده‌های اسرائیل و تشویق مردم در تهران منتشر کردند.

▫️این خبر دروغ است و این فیلم قدیمی نیز متعلق به پرواز جنگنده میگ ۲۹ ارتش جمهوری اسلامی ایران در آسمان تهران است که در همان زمان خبر آن نیز منتشر شد./ تسنیم

📺 @ecoiran_webtv

📝کانال ۱۲ اسرائیل: دور دوم حملات اسرائیل علیه ایران آغاز شد/ فارس

📺 @ecoiran_webtv

📝 هشدارهای اولیۀ شلیک موشک در سراسر سرزمین‌های اشغالی فعال شد./ فارس

📺 @ecoiran_webtv