دورنمای اقتصاد

🔵 جایزه نوبل اقتصاد ۲۰۲۵: «خیانت خلاقانه» به دیدگاه شومپتر

Mises Institute

🔸ترجمه : دورنمای اقتصاد با استفاده از ChatGPT

جایزه نوبل اقتصاد سال ۲۰۲۵ به جوئل موکیر، فیلیپ آغیون و پیتر هوویت برای «سهم آن‌ها در فهم رشد اقتصادی مبتنی بر نوآوری» اهدا شده است. در میان آنان، آغیون و هوویت به‌ویژه به‌دلیل پژوهش‌هایشان درباره‌ی چگونگی پیدایش رشد پایدار از رهگذر «تخریب خلاق» مورد تقدیر قرار گرفتند.

اما اگر ژوزف شومپتر (شومپیتر) می‌توانست ببیند که چگونه مفهوم تخریب خلاق او اکنون به‌صورت توجیهی نظری برای مداخله دولت بازسازی شده است، بی‌تردید در گور بر خود می‌لرزید.

«پدر اقتصاد نوآوری» این اصطلاح را نه برای دفاع از دخالت دولت، بلکه برای توصیف نیروی درونی سرمایه‌داری به کار برد؛ نیرویی که از درون، ساختار اقتصادی خود را نوسازی می‌کند. با این حال، آغیون و هوویت بینش شومپتر را در قالب معادلاتی زیبا پیچیده و آن را به «شواهدی» تبدیل کردند مبنی بر اینکه بازارها شکست می‌خورند و دولت‌ها باید آن‌ها را اصلاح کنند. در فرانسه، این منطق حتی به توجیه سیاست‌هایی بدل شده است که بدهی ملی را به بالاترین سطوح تاریخ رسانده‌اند. آنچه آنان «توسعه نظریه شومپتر» می‌نامند، در واقع خیانتی خلاقانه به آن است.

✔️ دو چهره از تخریب خلاق
در مقاله سال ۱۹۹۰ خود با عنوان «مدلی از رشد از طریق تخریب خلاق»، آغیون و هوویت مدعی شدند نخستین کسانی هستند که اندیشه شومپتر را به‌صورت ریاضی صورت‌بندی کرده‌اند. در معادلات آنان، تخریب خلاق به «موتور قابل‌محاسبه رشد» بدل می‌شود: شرکت‌ها نیروی کار را در تحقیق و توسعه (R&D) سرمایه‌گذاری می‌کنند؛ نوآوری‌ها به‌صورت تصادفی و بر اساس فرآیند پواسون پدید می‌آیند؛ هر نوآوری هزینه تولید را کاهش می‌دهد و نوآور تا پیش از ظهور نوآوری بعدی، از اجاره انحصاری سود می‌برد.

این مدل شاید پیچیده به نظر برسد، اما در واقع دیدگاه شومپتر را به حسابداری هزینه‌ها تقلیل می‌دهد. نوآوری دیگر کنش جسورانه کارآفرین نیست، بلکه به خروجی مکانیکی سرمایه‌گذاری در تحقیق و توسعه تبدیل می‌شود. «تخریب» دیگر گردش طبیعی فناوری‌های کهنه نیست، بلکه به «برون‌ریز»ی بدل می‌شود که باید با مالیات و یارانه تنظیم گردد. آغیون حتی محاسبه می‌کند که بازار «بیش از حد یا کمتر از حد نوآوری تولید می‌کند» و در نتیجه به این نتیجه می‌رسد که دولت باید مداخله کند.

در کتاب سرمایه‌داری، سوسیالیسم و دموکراسی (۱۹۴۲)، شومپتر تخریب خلاق را سازوکار اصلی تکامل سرمایه‌داری معرفی کرد. کارآفرینان با ترکیب تازه‌ی عوامل تولید، پیوسته ساختار اقتصادی را از درون دگرگون می‌سازند — صنایع قدیمی را نابود و صنایع جدید را پدید می‌آورند. برای شومپتر، «تخریب» هرگز هدف نبود، بلکه لازمه‌ی آفرینش بود.

او نوشت: «سرمایه‌داری ذاتاً شکلی از دگرگونی اقتصادی است، و نه‌تنها هرگز ثابت نبوده، بلکه نمی‌تواند ثابت بماند.» تخریب صرفاً نشانه‌ی جهشی از ترکیبی قدیم به ترکیبی جدید است. بدون آن، انقلاب صنعتی، عصر برق یا اقتصاد دیجیتال هرگز پدید نمی‌آمد.

شومپتر هرگز تخریب را زیان نمی‌دید، بلکه آن را بزرگ‌ترین نیروی سرمایه‌داری می‌دانست — سازوکار نوسازی از درون. «ترکیب‌های جدید» از هیچ پدید نمی‌آیند، بلکه از احیای منابع موجود زاده می‌شوند. نوآوری خلق از نیستی نیست، بلکه بازآفرینی و ترکیب مجدد آن چیزی است که از پیش وجود دارد. خط تولید فورد فولاد یا لاستیک را اختراع نکرد؛ بلکه قطعات استاندارد، نوار نقاله و تقسیم کار را درهم آمیخت تا خودرو را از کالایی لوکس به محصولی همگانی بدل کند.

به باور شومپتر، رشد اقتصادی از «تغییر درونی و خودزاییده» ناشی می‌شود. توسعه وابسته به تزریق بیرونی نیست، بلکه نتیجه‌ی فعال شدن دوباره نیروهای درونی است. وقتی فناوری‌های قدیمی جای خود را به نوین‌ها می‌دهند، منابع هدر نمی‌روند — آزاد می‌شوند و در کاربردهای پربازده‌تر به کار گرفته می‌شوند.

از دیدگاه شومپتر، سودهای انحصاری نشانه‌ی شکست بازار نبودند، بلکه پاداش نوآوری محسوب می‌شدند. آغیون از «ناکارآمدی ایستا»ی انحصار شکایت دارد، اما شومپتر آن را پاداش پذیرش خطر از سوی کارآفرین می‌دانست. کارآفرینان دقیقاً به این دلیل نوآوری می‌کنند که انتظار دارند مدتی کوتاه انحصار فروش داشته باشند.
🔻🔻🔻🔻

❤3🙏1

1.29K viewsedited 08:50