تجدیدنظر کنید

حدود سه سال قبل در برنامه زاویه از شبکه چهار گفتم که ای بزرگوارانی که دغدغه شهدا دارید. به عنوان پژوهشگر و مدرس دوره های «ارزیابی تأثیرات اجتماعی » عرض می‌کنم که اگر برای شهدا احترام قائل‌اید و اگر می‌خواهید شهروندان پیوند عمیق‌تری با شهید برقرار کنند پیکر آنان را در جای‌جای شهرها دفن نکنید. این تصمیم اشتباه است.

محل دفن شهدا در پارک‌های فراغتی، در کنار پارک های بازی کودکان، و در مجاورت منازل مسکونی نیست. جایی با‌شکوه، محترم و حفاظت‌شده به آنان اختصاص دهید تا مردم علاقه‌مند هر زمان خواستند با شور و شوق به دیدار آنان بروند. کاری کنید که مردم خودخواسته و با اشتیاق به دیدار آنان بروند. معنای اثرگذاری فرهنگی این است. به این شکل، جایگاه و منزلت شهدا نیز محترم می ماند.

حداقل به شیوه‌های علمی از اهالی و ساکنان نظرسنجی کنید و نگاه آنان را جویا شوید، یا در مکان‌هایی که قبلا چنین تصمیم اشتباهی در آنجا اجرایی شده است «ارزیابی تأثیرات اجتماعی» انجام دهید تا دریابید که آیا تصمیم تان درست بوده است یا نه.

دو سال قبل در درس «جامعه شناسی شهری» از دانشجویانم خواستم تا به چنین مکان هایی بروند و مشاهدات خود را ثبت و یادداشت کنند. با آنچه از آنان در کلاس شنیدم معتقدم که این تصمیم غلط هیچ کمکی به گرامیداشت یاد شهدا نخواهد کرد.

متأسفانه هر زمان که چنین نظرات کارشناسانه‌ای ارائه می‌شود گوینده مدام باید نگران باشد که از حرف و سخن‌اش چه برداشتی خواهد شد.

خواهش می کنم تجدید‌نظر کنید.

عکس: نقطه ای در مجاورت مسکن مهر رشت که قرار است آرامگاه شهدای گمنام شود. وجود تجهیزات بازی کودکان در کنار آن قابل تأمل و تأسف است.

▪️فردین علیخواه-گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان
……………………………
https://bit.ly/36XVY5o

مشتاقان آسمان آبی
...............................
✍🏼همانطور که اشیاء از آنچه در آینه می‌بینید به شما نزدیک‌ترند کلمات نیز از آنچه فکر می‌کنید عمیق‌ترند و دلالت های معنایی وسیع تری دارند. در یکی دو سال گذشته جمله‌ها و واژه‌هایی در جامعه ایرانی شنیده‌ایم که توجه به آنها از منظری جامعه‌شناختی اجتناب‌ناپذیر است. آنچه در ادامه می‌آید برخی از این واژگان است. امیدوارم همکاران دانشگاهی‌ام اگر تصمیم دارند واژگان علوم اجتماعی یا فرهنگ زبان مخفی تهیه کنند واژه‌های زیر را نیز به کتاب خود بیفزایند. این واژه‌ها به خوبی بیانگر تحولات جامعه ایرانی در سال‌های اخیر است.

سیاست خودبمالی:
در سال 1397، پیرمردی درباره مشکلات‌اش در تهیه هزینه‌های فیزیوتراپی نزد وزیر وقت بهداشت درددل می‌کند. وزیر در نهایت به او پاسخ می‌دهد«خودت بمال». سیاستی که من آنرا «خودبمالی»(1) می‌نامم در سطح خرد بر فرار از مسئولیت، و گریز از پاسخگویی صریح و شفاف نسبت به کمبودها دلالت دارد. همچنین بیانگر وضعیت بد اقتصادی و شرایط دشوار سالمندان در تهیه هزینه‌های بهداشت‌و‌درمان است که در سال‌های اخیر پررنگ تر گشته است. در نگاه کلی، سپردن مسئولیت به خود شهروندان و عقب‌نشینی تدریجی دولت از تعهدات و مسئولیت هایش ویژگی اصلی سیاست خودبمالی است.

نظرسنجی دودی:
به شکلی از نظرسنجی به شیوه مقامات دولتی اشاره دارد که آنرا «نظرسنجی دودی»(2) می‌نامم. ریشه این نوع نظرسنجی به یکی از سخنرانی‌های رئیس جمهور ایران در سال 1398 بازمی‌گردد. در این شیوه، مقامات در حالی که به صندلی‌های نرم و گرم در اتومبیل‌های ضدگلوله خود تکیه داده‌اند و تلفن همراه در دست دارند گاهی از پشت شیشه‌های دودی اتومبیل، جسته‌گریخته به مردم نگاه می‌کنند و از طریق همین نگاه نافذ به دردها و مشکلات آنها پی‌می‌برند. در تاریخ پیمایش‌های اجتماعی، نظرسنجی دودی آسان‌ترین شیوه نظرسنجی به حساب می‌آید ولی از نظر محققان، یافته‌های آن صرفا برای خودِ نظرسنج اعتبار دارد.

تفکر خودهمه پنداری:
ریشه این تفکر، که در برخی از سیاستمداران دیده می‌شود به مصاحبه وزیر امور خارجه با برنامه حالا خورشید در سال 1397 برمی‌گردد که در توجیه مسائل و مشکلات متأثر از سیاست‌های موجود کشور گفت «ما خودمان انتخاب کردیم جور دیگری زندگی کنیم». سیاستمداران در تفکر خودهمه‌پنداری(3)، شخصِ خودشان، گروه دوستان، حزب یا طرفداران‌شان را «همه» تلقی می‌کنند. شکل افراطی این وضع زمانی است که یک سیاستمدار تمام تصمیمات شخصی‌اش را به خواست و اراده تمام ملت منتسب کند.

حذف زیبایی‌شناختی:
در سال 1399 تصویر دختران از جلد کتاب ریاضی سوم دبستان حذف می‌شود. بسیاری به این عمل وزارت آموزش و پرورش اعتراض می‌کنند. این وزارتخانه در پاسخ به منتقدان می‌گوید:«تصویر قبلی بسیار شلوغ بود». این رویه را که نتیجه آن بازتولید نابرابری‌های جنسیتی در جامعه است «حذف زیبایی‌شناسانه»(4) می‌نامم. در حذف زیبایی‌شناسانه، زنان از تصاویر کنار گذاشته می‌شوند ولی دلایل آن در قالب کلماتی نرم، جذاب و شیک توجیه می‌شود. در اینجا واقعیتی تلخ، سخت و دردناک به یک مسئله گرافیکی یا طراحی تقلیل داده می‌شود.

سخاوت ابزاری:
اکبر طبری یکی از معاونان قوه قضائیه ایران در دادگاه و در دفاعیات خود به هدیه سخاوتمندانه دوستانش اشاره کرد که در قالب ملک و املاک تقدیم او شده است. یکی از واعظان مشهور تهران نیز که معمولا مردم را به قناعت دعوت می کند در واکنش به افشاگری رسانه‌ها در خصوص ملک گران‌قیمت‌اش در مناطق شمالی تهران بیان داشتند: «...من با هدیه دوستانم زندگی می‌کنم». «سخاوت ابزاریِ»(5) دوستان، بذل و بخشش و اعانه به چهره‌های اثرگذار در تصمیم‌‌سازی‌هاست تا در برهه‌های حساس و به قولی، سرِ بزنگاه، سخاوتمندان بهانه‌ای برای استفاده ابزاری از آنان داشته باشند.

مشتاقان آسمان آبی:
در سال 1399با لحاظ کردن شرایط ویژه، به نمایندگان انقلابی مجلس شورای اسلامی اتومبیل دنا پلاس واگذار می‌شود. یکی از نمایندگان اعتراض می‌کند و اتومبیل شاسی‌بلند می‌خواهد. «مشتاقان آسمان آبی»(6) به نسل جدیدی از مقامات انقلابی اشاره دارد که تمام تلاش خود را برای نزدیک شدن به آسمان بکار می‌گیرند. برای مثال در ارتفاعات بلند ویلا می‌سازند، اتومبیل شاسی‌بلند سوار می‌شوند و در آسمانخراش‌ها سکونت دارند(همچنین رجوع شود به سخاوت ابزاری).
▪️نوشته: فردین علیخواه|گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان

✅کانال: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin
……………………………………….
1-Self-Rubbing Policy (SRP)
2-Smoked Poll (SP)
3-Self-All Thinking (SAT)
4-aesthetic elimination
5-Instrumental generosity
6-Blue Sky Enthusiasts

عقبگرد به ماقبل تمدن!

▪️فردین علیخواه-گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان
هر پدیده جدیدی وقتی وارد ایران می‌شود به سرنوشتی مبتذل، سطحی و پیش‌ِ پا‌افتاده دچار می‌گردد. یکی از آن پدیده‌ها که این روزها، به ویژه در شبکه‌های اجتماعی، بسیار رونق یافته «فود تیستر» و «فود بلاگر» است. فعلا از ترجمه این واژه‌ها به فارسی صرف نظر می‌کنم.

«فود تیستر» عمدتا به کسی اشاره دارد که تخصص‌اش تست کردن طعم غذا یا محصولات غذایی، و «فود‌بلاگر» کسی است که در فضای مجازی صفحه‌ای دارد و غالبا با عکس، کلیپ و نوشته‌های کوتاه در حوزه غذا و خوراکی، فعالیت (و البته تبلیغ) می‌کند. هر چند گروه نخست بیشتر، ولی هر دو گروه سال‌ها به کسب دانش در حوزه غذا و خوراکی، هنر آشپزی و علم تغذیه می‌پردازند، دوره‌های مختلفی را می‌گذرانند و تلاش می‌کنند تا مهارت و دانش لازم جهت فعالیت در این عرصه را کسب کنند. به بیان ساده‌تر، ورود به این عرصه چندان آسان نیست و نیازمند سپری کردن دوره های مختلف، و داشتن مهارت‌های شخصی خاصی نظیر «تیزحسی» است.

نمی‌توان گفت همه، ولی اغلب افرادی که در کشورهای مختلف جهان در این حوزه فعالیت دارند شایستگی‌های لازم جهت حضور در این حرفه را کسب کرده‌اند، و جالب آنکه حتی عده‌ای از آنان صاحب رستوران‌های متعدداند و عمر خود را سال‌ها در صنعت غذا و آشپزی صرف کرده‌اند. البته در این کشورها نیز فود‌بلاگرها منتقدانی دارند.

هر روز در شبکه های اجتماعی فارسی‌زبان و به طور خاص اینستاگرام، شاهد افرادی هستیم که در رستوران های مختلف شهر و یا در خانه، غذاهای مهیج و وسوسه‌انگیز ایرانی و غیرایرانی مقابل خود چیده‌اند و با «خوردن» این غذاهای مختلف، خود را فعال این عرصه معرفی و در واقع جا زده‌اند. شوربختانه برخی از آنان بسیار هم مشهور گشته‌اند و برو‌بیایی یافته‌اند به طوری که در صفحات مختلف به طور پیوسته می‌توان تصویر آنان را یافت. فعلِ خوردن را به عمد در داخل گیومه قرار دادم چون واقعیت تلخ آن است که رفتار برخی از این افراد (تأکید می‌کنم برخی) هیچ شباهتی به شیوه‌ی غذا خوردن انسان‌ها ندارد. حتی در بسیاری از حیوانات نیز نمی‌توان سبک غذا خوردن آنان را یافت و گویی این سبک فقط مختص خود آنان است. برای مثال به شکل مشمئزکننده‌ای به داخل ماهی شکم‌پر چنگ می‌اندازند و هر آنچه را به چنگ می‌آورند شبیه کودک نوزادای که هنوز فرصت آشنایی با آداب غذا خوردن را نیافته، با حرص و ولع به سمت دهان خود می‌برند. آنان با دو انگشت شست و اشاره ته کباب کوبیده را گرفته، دهان خود را رو به آسمان باز کرده و کوبیده را از طرف دیگرش داخل دهانشان سُر می‌دهند. در کل می‌توان گفت که همه‌ی غذاها حتی پیتزا را نیز به شکلی منزجرکننده می‌بلعند و «کثیف‌خواری» بارزترین ویژگی آنهاست. در واقع توحش در اشکال مختلف‌اش در تمام رفتارهای آنان بازتولید می‌شود. این افراد با قاشق، چنگال، دستمال کاغذی و هر آنچه بشر صدها سال پیش برای آداب سفره اختراع کرده است بیگانه‌اند. بیشتر آنان کسانی هستند که ولع دیده شدن، جذب فالوور و ثروتمند شدن به هر شیوه‌ای، مهم‌ترین هدف آنان در زندگی است.

برخی از تحلیل‌گران اجتماعی عقیده دارند که رفتارهای این افراد در واقع نوعی عقبگرد از فرهنگ(1) به سمت طبیعت(2) (فاقد فرهنگ) است. برخی دیگر نقدهای تندتری نسبت به چنین رفتارهایی در شبکه های اجتماعی وارد کرده‌اند و معتقدند که این افراد، به ویژه برخی زنان فودبلاگر، با استفاده از فرمول‌های بارز پورنوگرافی و بکارگیری آن در سبک غذا خوردن، تلاش می‌کنند تا غذا را همچون منظره‌ای جنسی و شهوت‌انگیز بازنمائی کنند. در واقع به باور این محققان، مخاطبان این افراد در رفتارهای آنان صرفا غذا و خوراکی برداشت نمی‌کنند و در همین راستا برخی از اصطلاحاتی نظیر حّظ پورنوگرافیک(3) استفاده کرده‌اند.

پرسش آن است که برای دیده شدن و جذب فالوور، آداب و هنجارهای اجتماعی تا کجا قرار است متزلزل شوند؟ اگر رفتار این افراد که متأسفانه برخی از آنان فالوورهای کثیری نیز دارند الگو قرار گیرد که ظاهرا هم قرار است قرار گیرد دقیقا چه جامعه‌ای در انتظار ماست؟ آیا قرار است بشر عقبگرد داشته باشد و به دوران ماقبلِ تمدن بازگردد؟ پرسش دیگر آنکه چگونه برخی رستوران‌ها حاضر می‌شوند تا تبلیغ رستوران یا محصولات غذاییِ خود را به این گونه افراد بسپارند؟ البته از طرف دیگر داستان نیز نباید غافل بود. فالوورهای این افراد در جستجوی چه ویژگی‌هایی هستند که مشتاقانه صفحات آنان را دنبال می‌کنند؟ در نوشته‌ی دیگری به این موضوع خواهم پرداخت.

✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin
………………………..
(1) culture
(2) nature
(3) pornographic joy

من اینترنت ندارم پس نیستم

پاتریک مک‌گینیس، نویسندۀ امریکایی در سال 2002 اصطلاح فومو(1) را برای بیان یکی از پیامدهای روانی استفاده از شبکه‌های اجتماعی بکار برد. این اصطلاح به ترسِ ناشی از «جا ماندن»، « از دست دادن»، « شامل نشدن»، « حذف شدن» و « کنار گذاشته‌شدن» اشاره دارد. کاربر شبکه‌های اجتماعی به عکس‌هایی که دیگران، و به ویژه دوستان و آشنایانش، در شبکه‌های اجتماعی منتشر می‌کنند نگاه می‌کند، و دوباره نگاه می‌کند، حسدش برانگیخته می‌شود و حس تلخی به سراغ او می‌آید، حسی از اینکه آنها خوش‌اند و او از هر چه خوشی است جا مانده، آنها با هم‌اند و دارند از اوقاتشان لذت می‌برند و او را کنار گذاشته‌اند. ترسِ از دست دادن فرصتِ حضور، یکی از معانی اولیۀ فومو است.

پس از آنکه مک‌گینیس از چنین پیامدی سخن گفت تحقیقات روان‌شناسان و پژوهشگران رفتارشناسی در اینترنت دربارۀ چنین موضوعاتی بیشتر شد. با این تحقیقات، برداشت های جدیدتری از فومو ارائه شد. در کل فومو دربرگیرندۀ ترس و واهمۀ «جا ماندن از جهان» است. وقتی به اینترنت متصل نیستیم این احساس را داریم که جهان به‌مانند رودخانه‌ای پیش می‌رود و ما به شکل سرزنش‌آمیزی در جای خود دچار سکون و سکوت شده‌ایم. کاربرانی که پیوسته تلفن همراه خود را در دست می‌گیرند و چشم از صفحۀ آن برنمی‌دارند، آنانی که بدون دلیل مدام در حال «پیج‌گردی» هستند و به معنای واقعی کلمه تبدیل به «ولگردِ وبگرد» شده‌اند بیشتر دچار چنین احساسی می‌شوند. آنان وقتی تلفن همراه یا اتصال به اینترنت را، حتی برای دقایقی، از دست می‌دهند دچار وضعیت‌های روانی نگران‌کننده‌ای می‌شوند که «ترسِ از‌جا‌ماندن از دنیا» تنها یکی از آنهاست. در این خصوص، با الهام از جملۀ مشهور دکارت یعنی «من می‌اندیشم پس هستم»، دربارۀ این گروه از افراد می توان گفت که به سندروم «من اینترنت ندارم پس نیستم» دچار می‌شوند.

در همین خصوص، تحقیقات نشان داد که کاربران شبکه‌های اجتماعی علاوه بر اینکه از دیدن عکس‌های سرخوشی و لذت‌های روزمرۀ دوستان‌شان، به احتمال، دچار « فومو » می‌شوند با ندیدن عکس‌ها هم حس و حال خوبی ندارند. برخی این حس و حال را با «مومو» MOMO (2)شرح دادند که می‌تواند به معنای «رمز و راز یا معمای جا ماندن» باشد. وقتی هیچ عکسی از رویدادهای زندگی روزمرۀ دوستان و آشنایان منتشر نمی‌شود حتما کاسه‌ای زیر نیم‌کاسه است. در این وضعیت کاربرِ شبکه‌های اجتماعی مدام دچار این وسواس فکری است که با منتشر نکردن عکس، آنها نمی‌خواهند او از موضوعی باخبر شود. آنها دارند خوشی‌ها، دورهمی‌ها، گشت‌و‌گذارهایشان را از او پنهان می‌کنند.
پیامدهای روانی استفادۀ بیش از حد از شبکه های اجتماعی یا حضور آنلاین، به دو وضعیت یاد شده محدود نمی‌شود. محققان از «فو-مومو»(3)، «فوجی»(4) و دهها اصطلاح دیگر می‌گویند که همگی بیانگر تأثیرات نامطلوب اینترنت بر روان کاربران است. برای مثال منظور از فوجی یا ترس از پیوستن، نداشتن اعتماد بنفس و همچنین واهمۀ پیوستن به گروههای مجازی است. ترس از اینکه هیچ کس نظرات یا واکنش‌های ما را «لایک» یا پسند نکند و حسی از تنهایی به سراغ ما بیاید.

شاید برخی از خوانندگان این متن، آنچه گفته شد را نه مسئله‌ای جدی، بلکه متعلق به بخش‌های کوچکی از کاربران شبکه‌های اجتماعی بدانند ولی بدون تردید این مشکلات در نسل جدید که به «بومی‌های دیجیتال» مشهورند یعنی نسلی که تولد و رشدش در عصر اینترنت اتفاق افتاده است جدی‌تر به نظر می‌رسد.

در نهایت آنکه اگر وضعیتی مانند فومو را در یک سر طیف قرار دهیم در آنطرف آن وضعیتی با عنوان جومو(5) به معنای «لذتِ از ‌جا‌‌ماندن» است. در این وضعیت، فرد ارتباط خود را با اینترنت قطع می‌کند و از ساعات و لحظات بدون اینترنت خود لذت می‌برد و خود را مشغول کاری دیگر می‌نماید. این گروه از افراد عدم اتصال به اینترنت و عدم حضور در شبکه‌های اجتماعی را موجب آرامش و آسودگی خود می‌دانند. روشن است که این وضعیت غیرواقع‌بینانه است و با توجه به شرایط و مناسبات زندگی امروزی، غیرعملی و ناممکن به نظر می‌رسد، هر چند هم اکنون برخی افراد «متفاوت‌پیشه» آگاهانه چنین رویه‌ای را انتخاب کرده‌اند.

کاش بتوان در این طیف جایی بین «فومو» و «جومو» یافت. جایی که تمام لحظات و دقایق زندگی به تلفن همراه ختم نشود و از تلفن همراه آغاز نگردد. دقایقی که بتوان گفت« من هستم» و مانند ماشینِ پارک‌شده در پارکینگ، یا تلویزیون خاموش اتاق پذیرایی، یا چراغ روشن مطالعه، « تلفن همراه هم برای من و در خدمت من هست».
▪️فردین علیخواه-گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان

✅کانال: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin

.......................
1-FOMO: Fear of missing out
2-MOMO: mystery of missing out
3-Fo-Fomo: Fear of mystery of the missing out
4-FOJI: Fear of Joining In
5-Jomo: The joy of missing out

مطلب زیر قبلا هم یکبار منتشر شده است که با تغییرات جزئی دوباره منتشر می شود.

مطب یا آتلیه عکاسی؟

دندانپزشک است. در صفحه اینستاگرامش عکس‌هایی با چند بازیگر سینما و تلویزیون، خواننده موسیقی پاپ و برخی سلبریتی‌ها و چهره‌ها منتشر کرده است. وقتی میک‌آپ و سبک پوشش ایشان در عکس‌ها را نگاه می‌کنم کمتر می‌توانم بپذیرم که مکان عکس‌برداری یک کلینیک دندانپزشکی باشد. با خودم می‌گویم احتمالا یا در همان کلینیک، آتلیه‌ای برای عکس‌گرفتن وجود دارد و یا، در یک عکاسی، آتلیه‌ای ویژه با دیزاین کلینیک دندانپزشکی ساخته شده است. ویژگی برجسته این عکس‌ها نه شغل و حرفه یک دانپزشک بلکه نمادهای سلبریتی است. ایشان عکس‌های دیگری هم در صفحه‌شان دارند که بی‌شک مانند مدل‌های مشهور مجله فرانسویِ وُگ در برخی از سالهای دور است. برایم به عنوان یک پژوهشگرِ علاقه‌مند به مطالعه سلبریتی جالب است که حتی در اینستاگرام با صفحه‌ای مواجه می‌شوم که صفحه هواداران همان خانم دکتر است. بررسی برخی از کامنت‌ها در این صفحه نشان می‌دهد که هواداران نه درباره شغل و حرفه ایشان بلکه عمدتا درباره لباس و میک‌آپ، بینی و ابروی ایشان نظر می‌دهند. صفحه هواداران معمولا برای سلبریتی‌های سینما، ورزش یا موسیقی تجاری ایجاد می‌شود و این شاید نوعی نوآوری است که یک دندانپزشک صفحه هواداران دارد. باز در همان صفحه هم عکس‌هایی وجود دارد که بیننده را به این نتیجه می‌رساند که ایشان رغبت بسیار زیادی دارند تا اگر نه یک سلبریتی کامل، که حداقل به (تعبیر نگارنده این سطور) یک « دندانبریتی»(ترکیب دندانپزشک-سلبریتی) باشند.

در شبکه‌های اجتماعی فارسی‌زبان مشابه این چنین افرادی به شدت در حال رشدند: « استاد-سلبریتی» یا پدیده‌ای که برخی از محققان آنرا ستاره‌های دانشگاهی می‌نامند، روانریتی‌ «ترکیب روان‌شناس-سلبریتی»، «مدّاح-سلبریتی»، «پزشک-سلبریتی»، «کودک-سلبریتی»، و نمونه‌ای که اخیرا نشانه‌هایی جالبی از آن می‌بینم یعنی «آخوندریتی»‌«ترکیب آخوند-سلبریتی». درباره پدیده «آخوندریتی» در آینده بیشتر خواهم نوشت.

پدیده روان‌شناس-سلبریتی که من آنان را «روانریتی» می‌نامم هم فرق چندانی با مثالی که در ابتدای این نوشته آوردم ندارد. روانریتی هم از طریق اینستاگرام مدام فیلم‌های یک دقیقه‌ای، نه با هدف اشاعه علم روان‌شناسی و افزایش دانش، بلکه شکار مخاطب و بازاریابی منتشر می‌کند. وقتی سبک لباس، زبان بدن و میک‌آپ روانریتی و حتی طراحی داخلی مکانِ عکس و فیلم روان‌ریتی‌ها را بررسی می‌کنیم دقیقا نمی‌دانیم که آیا در این تصاویر، َفشن ِتم مرکزی به شمار می‌رود یا شب ادراری کودک که ایشان درباره آن صحبت می‌کند. وجود عکس های پرتره، عکسی در حال اسکی، میز غذا در یک رستوران مدیترانه‌ای و جمله‌هایی در زیر عکس‌ها که هیچ ارتباطی به موضوع عکس ندارند از جمله تصاویری است که باز این سوال را در بیننده به وجود می‌آورد که آیا در حال تماشای صفحه یک سلبریتی است یا یک روان‌شناس متخصص؟

شاید با دو واژه بتوانم این نوشته کوتاه را به پایان برسانم. واژه نخست تکثیر و واژه دوم تنوع‌ است. تکثیر به معنای آن است که اشتیاق، و به بیان برخی محققان، ولعِ سلبریتی‌شدن در حال تکثیر و گسترش است، و تنوع به معنای آن است که این پدیده از عرصه سینما، تلویزیون و موسیقیِ تجاری فراتر رفته و در حال رسوخ به همه عرصه ها شامل مشاغل حرفه‌ای و تخصصی، محیط‌های علمی، اقتصادی، و اجتماعی و اخیرا نیز دینی است. در واقع هم شاهد تکثیر این پدیده و هم متنوع شدن آن در عرصه‌های مختلف هستیم. واژه نخست بر گسترش و ازدیاد و واژه دوم بر حضور آن در بخش های مختلف جامعه اشاره دارد.

با توجه به آنچه در جامعه ایرانی در حال وقوع است اولویت یافتن نما‌و‌نمایش بر عمل و عملکرد و به تعبیر برخی از محققان بدبین عرصه شبکه‌های اجتماعی، «سطحی شدن» از جمله موضوعاتی است که می توان بیشتر درباره آنها تأمل کرد. این روزها ولع سلبریتی شدن پدیده‌ای جدی است. آنقدر جدی که حتی مطب برخی پزشکان و روان‌شناسان و برخی منابر دینی را تبدیل به آتلیه عکاسی کرده است!
▪️نوشته: فردین علیخواه|گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان

✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر:@alikhahfardin

✅✅معمولا فایل های صوتی مربوط به گفتگوها و سخنرانی هایم در شبکه اجتماعی اینستاگرام منتشر می شود. برای اطلاع می توانید به قسمتIGTV در آدرس زیر بروید.
❇️https://www.instagram.com/fardinalikhah/

مطلب زیر در خبر آنلاین منتشر شده است👇🏽

جامعه‌هراسی پس از کرونا

✍🏼عنوان دو پژوهشی که در درس جامعه‌شناسی شهری با دانشجویانم پیش می‌برم« خانه و کرونا» و « شهر و کرونا» است. دانشجویان در این تحقیق به طرق مختلف تلاش می‌کنند تا با افراد مصاحبۀ عمیق داشته باشند و تجربۀ آنان را دربارۀ «از شهر‌راندگی» و «درخانه ماندگی» و به طور خاص، کاهش ارتباط با جامعه بشنوند.
به تدریج یافته‌های برخی از مصاحبه‌ها را مرور و بررسی می‌کنم. در لابه‌لای سطور و گفته‌های مصاحبه‌شوندگان، به ویژه آنان که تحصیل کرده‌اند، نوعی اضطراب از مواجه‌شدن با جامعۀ پساکرونایی مشاهده می‌شود. منظور آنکه در وضعیت فعلی افراد عالما و عامدا از همدیگر فاصله می‌گیرند و سیاست «جدایی‌گزینی» را برگزیده‌اند ولی احساس و برداشت‌شان آن است که در این دوران مهارت‌های اجتماعی‌شان به تدریج رو به تحلیل می‌رود. آنان نگران‌اند که در عصر پساکرونایی نتوانند همچون گذشته با جامعه ارتباط برقرار کنند. برخی از آنان از هم اکنون نشانه‌های اضطراب از حضور در جمع، نه به دلیل ویروس کرونا، بلکه اضطراب از مواجهه با سایر افراد به‌ویژه جمع‌های چندنفره را در خود می‌بینند. نوعی عشق و نفرت، نوعی آشنایی و بیگانگی، نسبت به جامعه در خود می یابند به این معنا که همزمان هم دل‌شان برای جامعه(در برداشتی کلی) تنگ شده است و هم از مواجه با آن واهمه دارند.

جدای از این پژوهش، این یافته را به شکل جسته‌گریخته از زبان دوستان و آشنایان نیز می‌شنوم. برخی از آنان تصدیق می‌کنند که وقتی در جمع‌های محدود خانوادگی هستند خیلی زودتر از گذشته خسته و دلزده می‌شوند و ترجیح می‌دهند تا زودتر به خلوت و حصار خود بازگردند. حتی برخی از والدین، به ویژه والدین تک‌فرزند، در خصوص فرزندشان دچار نگرانی‌های جدی شده‌اند. آنان بر حسب شواهدی که می‌بینند معتقدند که با ترک مهدکودک و با دور شدن از بازی‌های کودکانه، کودکان‌شان کمتر از گذشته حرف می‌زنند و به ظاهر درون‌گراتر شده‌اند.

در فیلم‌های سینمایی، در زندگینامه‌ها و در کتب خاطرات نیز «جامعه‌هراسی» و «جامعه‌ستیزی» پس از زندگی طولانی‌مدت در یک فضای محدود و خاصِ اجتماعی نظیر اردوگاه و زندان، و یا زیستن در دورانی خاص نظیر جنگ یا قحطی، بازگو شده است. به یک معنا، از منظر اجتماعی، همانگونه که «فوبیای فضای بسته» وجود دارد در دوران پساکرونا «فوبیای فضای باز» نیز قابل تأمل و بررسی است.

با مرور چنین یافته‌هایی این سؤال جدی شکل می‌گیرد که آیا تجربۀ زیستن در جامعۀ کرونازده، موجب خواهد شد تا شاهد ظهور افرادی خلوت‌گزین، انزواطلب و در برداشتی بدبینانه، افرادی «جامعه‌گریز» باشیم؟

با توجه به آنچه بیان شد به نظر می‌رسد که توانبخشی و توانمندسازی برخی گروههای اجتماعی می تواند مورد توجه متخصصان علوم تربیتی، روان‌شناسان و رسانه‌های جمعی باشد.
▪️فردین علیخواه|گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان

✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin

تغییر، قانون نانوشتۀ زندگی

تغییر یکی از قوانین نانوشتۀ زندگی است. هر چند گفته می‌شود که تغییر، پس از عبور از مرحلۀ جوانی به تدریج دشوار می‌شود ولی وجود مفهومی همچون «اجتماعی شدن مجدد» یا «بازاجتماعی شدن» در متون جامعه‌شناسی مؤید آن است که در مسیر زندگی هر فرد، تغییر کم و بیش استمرار دارد. «بازاجتماعی‌شدن» یعنی فرایند اجتماعی‌شدن از جایی آغاز و در جایی پایان نمی‌گیرد بلکه افراد همواره در معرض اجتماعی‌شدن قرار دارند. مهاجرت؛ چه داخلی و چه خارجی، مسافرت، ورود به محیط‌های جدید شغلی، ورود به مراحل جدیدی از زندگی نظیر تحصیل، ازدواج، سربازی یا بازنشستگی، همگی می‌توانند موجب تغییر افراد شوند. به علاوه، در دنیای جدید قرار گرفتن در معرض انبوهِ رسانه‌های جمعیِ متنوع که حاصل آن به تعبیر برخی از نظریه‌پردازان « انفجارِ معنا» بوده است موجب می‌شود تا افراد در آنچه می‌اندیشند دچار تردید شوند و در سبک و رویه‌های زندگی خود تجدید نظر کنند.

با ذکر این مقدمه، کانونِ بحث این نوشتۀ کوتاه« همسران» هستند یعنی زنان و مردانی که در کنار هم زندگی مشترک را آغاز و آنرا با هم پیش می‌برند. پرسش آن است که آیا در این گروه اجتماعیِ کوچک تغییر به‌آسانی رخ می‌دهد؟ کدام یک، زن یا مرد، آسان‌تر با تغییر کنار می‌آیند؟ بی‌اساس نیست اگر در اینجا ادعا کنیم که در جامعۀ ایرانی، دستکم یکی از دلایل طلاق، چه نوع قانونی آن و چه نوع پیشا-قانونی آن نظیر طلاق عاطفی و جنسی، به شکلی به موضوع تغییر فرد ارتباط دارد.
در خصوص تغییر در بین همسران، چند وضعیت را می‌توان متصور بود:

نخست، زن و مرد، هر دو در مسیر و جهتِ مشترکی تغییر می‌کنند. در اینجا جهان‌بینی، سلیقه و نگاه آنان با همدیگر و به شکلی توأمان تغییر می‌کند و در نتیجه رابطۀ ایشان کمتر چالش‌برانگیز خواهد بود. زنان و مردانی که تلاش می‌کنند همواره تجارب مشترک داشته باشند، زنان و مردانی که مدام تجارب انفرادی جدیدشان را با یکدیگر در میان می‌گذارند و درباره آن حرف می‌زنند، زنان و مردانی که با هم از تغییر استقبال می‌کنند و آگاهانه به سوی آن می‌شتابند جزوی از این گروه‌اند.
دوم، زن و مرد، هر دو تغییر می‌کنند ولی در جهتی مخالف. اینکه افراد چگونه و با قرار گرفتن در چه موقعیت‌ها و شرایطی تغییر می‌کنند موضوع بحث این نوشتۀ کوتاه نیست ولی نکته آن است که عدم گفتگو دربارۀ سلیقه و نگاه جدید ایجاد شده، و یا به رسمیت نشناختن تفاوت سلیقه و نگاه جدید از طرف یکی، معمولا می‌تواند این نوع زندگی‌های مشترک را متزلزل و چالش‌برانگیز نماید. در ضمن، در صورت عدم توافق بر روی تفاوت، طلاق راهکاری طبیعی به شمار می‌رود. گفته شد که تغییر قانون نانوشتۀ زندگی است و ممکن است رخ دهد و ممکن است رخ ندهد. کسی را نمی‌توان به دلیل تغییر کردن سرزنش کرد و به همین دلیل، باید با تغییر رفتاری توأم با مدارا داشت.

سوم، تغییر صرفا در یکی از دو نفر رخ می‌دهد. از جمله زمینه‌ها و شرایطی که معمولا می‌تواند این وضعیت را تسریع نماید عبارتند از: ادامه تحصیل پس از ازدواج به ویژه در زنان، شاغل شدن زنان و در نتیجه کسب استقلال اقتصادی، سفرهای کاری مکرر یکی از آنها به خارج از کشور که در ایران به دلیل قوانین مردسالارانه عمدتا درباره مردان صادق است، زندگی همسر و فرزندان در خارج از کشور و ماندن یکی از آنها که در ایران که عموما این مردان هستند که می‌مانند و همسر و فرزندان را به «خارج» می‌فرستند.

نگاهی عمیق‌تر به زندگیِ روزمره ایرانی بیانگر آن است که طی سال‌های اخیر در مقایسه با مردان، اشتیاق زنان ایرانی برای تغییر چشمگیرتر بوده است. حضور زنان در عرصه‌های علمی، اجتماعی و اقتصادی روز به روز بیشتر می‌گردد و بدون تردید این حضور در نگرش‌ها و سلایق آنان تأثیرگذار است. مراجعه بیشتر زنان به روان‌شناسان و مشاوران علوم تربیتی برای ساختن زندگی بهتر، و در مقابل، مقاومت مردان در مقابل چنین مراجعاتی شاید، بیانگر پویایی یکی، و ایستائی طرف دیگر باشد. همچنین، درخواست رسمی تعداد بیشتری از زنان برای طلاق نیز حداقل می‌تواند گویای آن باشد که آنان خواهان تغییرند و شرایط موجود خود را برنمی‌تابند.
با این وجود، بر پایۀ شواهد موجود می‌توان این گمان جامعه‌شناختی را نیز داشت که در هر صورت مردان نیز کاملا ایستا نیستند و تغییر می‌کنند ولی به دلیل منتفع شدن از وضع موجود و ترجیح بر حفظ آن، تغییر خود را در خانه و خانواده بروز نمی‌دهند بلکه آنرا در لایه‌های دیگری از روابط اجتماعی خود نظیر دوستان و همکاران برملا می‌سازند.

▪️فردین علیخواه|گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان
✅کانال: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin

مطلب زیر سال ها قبل نوشته شده است. تقریبا اوایل ایجاد این کانال. شاید دوباره خواندن آن خالی از فایده نباشد.

الله، علی(ع)، آقاجون! : ما و قصه عکس‌هایمان

🔹فردین علیخواه|گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان

سرگذشت ما و عکس‌هایمان سرگذشت جالبی دارد. چند دهه قبل در خانه‌ها عموماً سه قابِ عکس در طاقچه اتاق نشیمن قرار داشت: الله، علی (ع) ؛ آقاجون! در جامعه‌ مردسالار تنها عکس پدر خانواده می‌توانست در طاقچه قرار گیرد و بعد از الله و علی(ع)، از آن بالا به ما نگاه کند. با گذشت زمان و وقتی‌که زیارت، خانوادگی شد به‌تدریج عکس‌های خانوادگی هم روی دیوارها و در طاقچه‌ها جا باز کردند؛ همان عکس‌هایی که اعضای خانواده بدون هیچ لبخندی، دست بر سینه در کنار آرامگاه امام رضا (ع) ایستاده بودند. در این عکس‌ها هم غالباً پدر خانواده در مرکز عکس قرار داشت.

با تغییر جامعه و گسترش مدرنیسم اجتماعی، به‌تدریج عکس‌های خانوادگی آتلیه‌ای (با محوریت زن و شوهر) روی دیوارها جا باز کردند. زن و شوهرها عکس دونفره می‌گرفتند، قاب می‌کردند و به دیوار می‌چسباندند. عکس‌ها بیشتر شدند و آلبوم وارد خانواده‌ها شد. معمولاً خانواده‌ها یک آلبوم عکس داشتند که با عکس عروسی پدر و مادر شروع می‌شد. وقتی آلبوم را ورق می‌زدید گویی دارید یک سریال تلویزیونی تماشا می‌کنید. این آلبوم عکس بود که سرگذشت خانواده را روایت می‌کرد. آدم‌ها وقتی دلشان می‌گرفت آلبوم می‌دیدند و درباره آدم‌ها حرف می‌زدند. وقتی مهمان می‌آمد آلبوم‌ها آورده می‌شد، تخمه می‌شکستند و دور هم عکس می‌دیدند و خاطرات را مرور می‌کردند. آدم‌ها برنامه‌ریزی می‌کردند که فلان روز به آتلیه بروند. برای همین قبل و بعد از عکس گرفتن در آتلیه، خوش بودند. عکس گرفتن به معنای یک روز خوب بود. یکی از خاطرات خوب زندگی هم حرف زدن از فیگورهای عکاس‌ها موقع گرفتن عکس بود.

دوربین‌های شخصی که آمد با آن فیلم‌های 12 ، 24 و 36 تایی، دوره انتظار پر شدن حلقه و بردن به عکاسی و گرفتن از عکاسی را با خودش آورد. همه دوربین نداشتند. خیلی اوقات پیش می‌آمد که آدم ها عکس‌هایی از خودشان می‌دیدند که خودشان نداشتند. در مراسمی عکس گرفته بودند و طبیعتاً فقط صاحب دوربین عکس‌ها را داشت. هر خانواده معمولاً یک آلبوم داشت و آدم‌ها با ازدواج می‌توانستند آلبوم عکس جداگانه‌ای داشته باشند. داشتن آلبوم عکس به معنای مستقل شدن از خانواده بود.

دوربین‌های دیجیتال که آمد، انقلابی بر پا شد و موبایل‌های دوربین‌دار که آمد انقلابی دیگر! امروزه بااینکه هر کس در ماه شاید صدها عکس بگیرد دیگر آلبومی وجود ندارد. عکس‌ها گرفته می‌شوند ولی حتی یک‌بار هم نگاه نمی‌شوند. عکس‌ها مانند پودر رخت‌شویی فقط مصرف می‌شوند. همه عجله می‌کنند تا لحظه‌هایشان را با عکس ثبت کنند ولی چون این جمله باب شده است که « در لحظه زندگی کن » معمولاً به هیچ لحظه‌ای پس از ثبت شدن با عکس، رجوع نمی‌شود. لحظه‌ها فقط ثبت می‌شوند! جالب آنکه برخی از آدم‌ها عکس‌های قدیمی‌شان را هم اسکن می‌کنند تا از بین نرود درحالی‌که به‌ندرت هزاران عکسی را که به‌تازگی گرفته‌اند، می‌بینند. فقط عکس روی عکس است که انباشته می‌شود.

با تحولات جامعه، عکس‌های اقوام و فامیل کمتر و عکس با دوستان بیشتر شده است. دیگر از برخی از فامیل هیچ عکسی نداریم. حتی یک عکس. "عکس‌های امام رضایی" کم شده و "عکس‌های آنتالیایی" جای آن‌ها را گرفته‌اند. دیگر در اتاق نشیمن عکسی دیده نمی‌شود. عکس‌های زن‌وشوهری به اتاق‌خواب و عکس‌های خانوادگی به روی یخچال منتقل شده‌اند. عکس گرفتن بیشتر از عکس دیدن مهم شده است. آدم‌ها دیگر هم خوب عکس می‌اندازند و هم خوب عکس می‌گیرند.

تلفن‌های همراهِ دارای دوربین‌های قوی دو پیامد داشت: آن‌هایی که پشت دوربین بودند احساس کردند که استعداد عجیبی در عکاسی دارند و آن‌هایی هم که جلوی دوربین بودند با دیدن عکس خودشان از زمانه گلایه کردند که چرا هنوز به‌عنوان یک مدل کشف نشده‌اند. در مقایسه با قدیم، امروزه وقتی عکسی می‌گیریم اول خودمان را چک می‌کنیم. عکس‌هایی را که خوشمان نمی‌آید فوراً حذف می‌کنیم. امروزه عکس‌ گرفتن در موقعیت طبیعی باب شده است ولی هیچ‌کس طبیعی عکس نمی‌گیرد. از کوچک تا بزرگ می‌دانند که چطور باید عکس بگیرند. همه از نحوه لبخند زدن تا نحوه قرار دادن پاها جلوی دوربین از قبل ممارست کرده‌اند تا در موقعیت طبیعی مجبور نباشند فیگور عکس گرفتن بگیرند!
به نظر می‌رسد امروزه دوره عکس گرفتن با دوستان هم در حال سپری شدن است. عکس‌ها تکی شده‌اند. خیلی از آدم‌ها فقط از خودشان عکس می‌گیرند: من چقدر بی‌نظیرم!

قصه را تمام کنم. از لنز دوربین‌های قدیم " ما " بیرون می‌آمد ولی از لنز دوربین‌های امروز " من " متولد می‌شود.
📝ارسال نظر: @alikhahfardin
✅کانال نویسنده: @fardinalikhah

مدتی قبل یک پسر نوجوان ایرانی با یکی از شاخ های اینستاگرام که ساکن ترکیه است در لایو اینستاگرام گفتگویی داشتند که به دلیل محتوای آشکار جنسی آن هم با یک نوجوان، واکنش های بسیاری را برانگیخت. گفتگوی زیر به بهانه موضوع نوجوانان و فضای مجازی با نگاهی به موضوعی مسائل جنسی انجام شده است.👇🏽👇🏽👇🏽

🔴 #فردین_علیخواه جامعه‌شناس و استاد دانشگاه در شصت و سومین نشست‌ #نقد_و_اندیشه با موضوع « آسیب‌شناسی شبکه‌های اجتماعی در فضای مجازی»:

⭕️ مشخص نیست برخی از مسوولین در چه جهانی سیر می کنند و چه برداشتی از این تکنولوژی دارند.

⭕️ آنچه در شبکه های اجتماعی بروز می کند حاصل خرابی در بقیه بخش ها است و بار آن مسائل و مشکلات را شبکه های اجتماعی به دوش می کشند.

⭕️ مسائل جنسی در جامعه پنهان و کتمام می شود اما در زیست جهان ما وجود دارد و حتی ما نیز به عنوان بزرگسالان و هیات علمی دانشگاه نیز این مطالب و ویدیوها را دریافت می کنیم و بسیار همه گیر و گسترده است.

⭕️ بعد از فیلتر تلگرام دسترسی به محتواهای جنسی در فضای مجازی افزایش داشته است.

⭕️ پیشنهاد من این است که مسوولین هیچ کاری نکنند و همین باعث سیاسی نشدن موضوع می شود و اساتید و کارشناسان این حوزه می توانند در این باره صحبت و نظرات خود را مطرح کنند.
✅منبع:
@naghd_va_andishe

شاخ‌یاب‌ها در حال تکثیرند

رشد و گسترش فن‌آوری‌های جدید ارتباطی پیامدهای اقتصادی و اجتماعی مختلفی در‌پی داشته است که عرصه شغل و حرفه یکی از آنهاست. اساسا با ظهور هر فن‌آوری، مشاغلی به تدریج ناپدید می‌شوند و مشاغلی نوظهور جای آنها می‌نشینند. در سال‌های اخیر اینستاگرام بیش از پیش در جامعه ایرانی رونق یافته است و با توجه به اقبال گستردۀ مخاطبان ایرانی از آن، هر روز شاهد شکل‌گیری و ورود کسب و کارهای جدید و خلق‌الساعه به آن هستیم. آنچه در عنوان این نوشتار آنرا «شاخ‌یاب» نامیدم یکی از مشاغلی است که به تدریج در حال شکل‌گیری و شکوفایی است. فعلا با مسامحه آنرا شغل می‌نامم ولی ممکن است درباره شغل دانستن آن شک‌و‌تردیدهای جدی وجود داشته باشد. و اما شاخ‌یاب دقیقا به چه کاری مشغول است؟

شاخ‌یاب کسی است که به دنبال شاخ‌سازی در شبکه‌های اجتماعی است. شاخ‌یاب می‌داند که این روزها برای آدم‌های بسیار معمولی هم می‌توان شهرت کسب کرد. به تعبیر بهتر، با سازوکارهای ساده‌ای می‌توان یک آدم معمولی را در معرض دید همگان قرار داد و مشهورش کرد. او آگاه است که تنها کمی جذابیت، تنها کمی شیرین‌کاری، تنها کمی بامزه بودن، تنها کمی مضحک بودن، تنها کمی لوس‌بودن، تنها کمی عجیب و غریب بودن، تنها کمی مهیج بودن، تنها کمی جلف بودن، تنها کمی خوش‌صحبت بودن، تنها کمی لاقید بودن، تنها کمی هرزه‌دهان بودن، تنها کمی مستهجن بودن می‌تواند سکوی پرتاب یک فرد معمولی به سمت قله‌های شهرت باشد. البته نکته مهم آن است که شاخ‌یاب، نگاهی سراسر اقتصادی به موضوع دارد. وقتی شاخ‌یاب فردی با ویژگی‌های یادشده در بالا را می‌بیند ابتدا با تمرکز بیشتر و با نگاه یک مشتری به سوژه خیره می‌شود، سپس با خاراندن چانه خودش امکان درآمدزایی از سوژه را در ذهن ارزیابی می‌کند. اگر او به این نتیجه دست یافت که سوژه مورد نظر برای درآمدزایی قابلیت‌های مناسبی دارد فعالیت‌هایش را کلید می‌زند.

مهم‌ترین وسایل شغلی شاخ‌یاب‌ها یک تلفن همراه مجهز به دوربینی مناسب، و توصیه‌هایی بسیار ساده به سوژه‌هاست. مثلا به سوژه‌ای توصیه می‌شود در مقابل دوربین به شکلی بسیار ولنگارانه و خاص برقصد، به پیرمرد بیچاره‌ای توصیه می‌شود که به این و آن فحش‌های رکیک بدهد، به جوانی که معلولیت ذهنی دارد گفته می‌شود که رو به دوربین آنجایش را به همه نشان دهد، از پیرمرد خواروبار‌فروش درخواست می‌کند که درباره ترامپ تحلیل بدهد، به کودک خردسال می‌گوید که مانند بزرگسالان حرف بزند، به فردی که بر حسب تصادف در مصاحبه‌ای گفته است «معتادا کرونا نمی‌گیرن» می‌خواهد که در موقعیت‌های مختلف چیزهایی بی‌ربط بگوید. هدف اصلی همه این فعالیت‌ها کسب آگهی تجاری، یا فروش صفحه پس از جذب فالوورهای انبوه است. شاخ‌یاب معمولا با سوژه‌هایش قرار و مداری می‌گذارد در این خصوص که از هر آگهی چند درصد سهم او و چند درصد نصیب آنها شود.

شاخ‌یاب‌ها به سرعت در حال تکثیرند. آنها اینجا، آنجا، همه‌جا حضور دارند. شاخ‌یاب‌ها زندگی روزمره ما را تبدیل به موضوعی اقتصادی می‌کنند. شاخ‌یاب‌ها سراسر زندگی روزمره را کالایی برای فروش و چانه‌زنی می‌کنند. از نظر آنها همه آدم‌های معمولی به شکل بالقوه می‌توانند مشهور و پول‌ساز شوند فقط باید این، یا آن کاری را که شاخ‌یاب می گوید انجام دهند. شاخ‌یاب‌ها «تهیه‌کنندگان» معمولی آدم‌های معمولی در فضای مجازی امروز ما هستند. آنان بر اساس آزمایش و خطا پیش می‌روند و فاقد حداقلی از سواد رسانه‌ای‌اند.

سوژه‌های شاخ‌یاب‌ها موقعیتی بسیار گذرا و شکننده دارند. بسیاری از سوژه‌های آنان خیلی زود از دور خارج می‌شوند و ستاره بخت بسیاری از آنها خیلی سریع کم نور می‌شود. به همین دلیل شاخ‌یاب‌ها بسیار دلال، و بسیار دلال‌مسلک‌اند چون نیک می‌دانند که شهرت بادآورده به بادی بسته است. برخی از سوژه‌ها به توصیه‌های شاخ یاب‌ها عمل می‌کنند و هر روز رفتارهایی مضحک و مضحک‌تر مرتکب می‌شوند تا شاید چند روزی بیشتر در این عرصه باقی بمانند. شهرت شیرین است و خداحافظی از آن تلخ. آنچه عیان است آنکه همیشه بخشی از رفتارهای جنون‌آمیز یا مضحک شاخ‌های اینستاگرام نتیجه توصیه‌های احمقانه شاخ‌یاب‌هاست. شاخ‌یاب‌ها در حال تکثیرند، اینجا، آنجا، همه جا. سخن پایانی آنکه، باید نگران شاخ‌هایی بود که با هر ساز شاخ‌یاب‌ها می‌رقصند و سرانجام در راه کسب شهرتی گذرا و نماندنی، قربانی می‌شوند.
▪️فردین علیخواه-گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان

✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin

https://www.instagram.com/fardinalikhah/

✅✅صفحه من در شبکه اجتماعی اینستاگرام
گفتگوهای تصویری ام درباره موضوعات مختلف اجتماعی و همچنین عکسنوشته هایم در این صفحه قابل دسترس است

https://www.youtube.com/watch?v=_l5fV6pLcto

✅یکی از لایوهای پربیننده ای که در اینستاگرام داشته ام و دیدم در یوتیوب بازنشر شده است. اگر علاقه مند بودید می توانید گوش کنید. از اینکه یوتیوب مسدود است بسیار بسیار عذر می خواهم.

« زندگی » در قاب جامعه شناسی


◀️عناوین مباحث:

1-خانه
2-موسیقی
3-مد
4-اتومبیل
5-سلبریتی
6-حیوانات خانگی
7-غذا
8-سفر
9-رقص
10-معنای زندگی
................

✅بر حسب علاقه، امکان انتخاب هر تعداد از جلسات برای علاقه‌مندان وجود دارد

✅گروه مخاطبان: اولویت با علاقه‌مندان به علوم اجتماعی/موضوعات اجتماعی خواهد بود که تحصیلات آنان در رشته‌های غیرمرتبط باشد.
▪️برای اطلاع بیشتر می‌توانید با شماره‌های روی پوستر تماس بگیرید.

🔘@fardinalikhah

آزارها و لذت‌های شرم‌آور

ریچارد اسمیت در سال 2013 در کتاب « شادمانی از رنج: شادن‌فرویده و جنبه تاریک طبیعت انسان» به بررسی جنبه‌های مختلف شادمانی از رنج دیگران پرداخت. هر چند او بیان داشت که این نوع شادمانی، احساسی طبیعی در انسان است ولی معتقد بود که امروزه شادمانی از رنج دیگران گسترش یافته است و از این رو نیازمند بررسی‌های ریشه‌دارتری است. اسمیت به نازی‌های دوران هیتلر اشاره می‌کند که چگونه از درد و رنجی که به یهودیان وارد می‌ساختند و تحقیر زجرآور آنان سرخوش بودند.

دنیای انگلیسی‌زبان، همان کلمه اصلی آلمانی شادن‌فرویده(1) را بکار می برد. این اصطلاح بیانگر وضعیتی است که افراد از شکست، درماندگی، تنزل، سقوط، دردمندی، و عذاب دیگران شادمان و سرخوش می‌شوند. ادواردو زاماکوی، نقاش اسپانیایی در سال 1886 اثر معروف «بازگشت به صومعه» را نقاشی کرد که در آن کشیشی پیاده افسار الاغی را در دستانش گرفته و با درماندگی و خشم تلاش می کند تا او را که از جایش تکان نمی‌خورد وادار به حرکت نماید. او تقلا می‌کند ولی الاغ قدمی برنمی‌دارد. آنچه در این تابلو توجه هر مشاهده‌گری را جلب می‌کند صورت‌های خندان سایر کشیشان است که با دست او را نشان می دهند و قاه‌قاه می‌خندند. این تابلو به عنوان یکی از مصداق‌های شادن‌فرویده قلمداد می‌شود. در شادن‌فرویده شاهد افرادی هستیم که با دیدن اشکِ شکست، اشکِ شوق می‌ریزند.

این تفسیر وجود دارد که گاهی شادن‌فرویده می‌تواند حال‌مان را خوب کند و موجب خُنک شدن دل و آسودگی خاطرمان شود. در همان جنگ جهانی دوم کم نبودند مردمانی از هر قوم و از هر دین و نژاد که از شلیک هیتلر به مغز خودش اشک شوق ریختند. در فیلم‌های سینمایی هم اغلب اوقات شاهد خوشحالی تماشاگران پس از مجازات یا مرگ شخصیت منفور فیلم هستیم. روان‌شناسانی مانند اسمیت این تفسیر را هم دارند که شادمانی ناشی از درد و رنج دیگران در موقعیت‌هایی می‌تواند موجب بالا رفتن اعتماد بنفس، و یا خوش‌بینی به جهان شود به ویژه اگر «تازه‌دردمندان» حسودان بدخواه ما، و یا افراد صاحب قدرت، ثروت و شهرت باشند که همیشۀ روزگار در حال صعود و فتح بوده‌اند.

بی‌تردید شادن‌فرویده جنبه‌های چندگانه و پیچیده‌ای دارد که پرداختن به آنها در این نوشته کوتاه ممکن نیست. شادمانی از رنج، درد، آسیب و یا سقوط دیگران موضوعی ساده نیست و بسته به نمونه‌های مختلف، تفاسیر متفاوتی می‌توان از آن داشت. با این وجود من نیز می‌خواهم اذعان کنم که شادن‌فرویده، به ویژه پس از گسترش شبکه‌های اجتماعی مجازی چشمگیرتر شده است. متأسفانه در رسانه‌های جمعی به ویژه تلویزیون همواره متداول بوده است که بُرش‌هایی از کلیپ‌های به هم چسبیده نمایش داده شود که در آن نه «ماجراجویان بی‌کلّه»، که افراد عادی نظیر کودکان یا سالمندان در طول زندگی روزانه و در موقعیت‌های مختلف به شدت به سطح زمین و یا در و دیوار برخورد ‌کنند تا بساط خنده مخاطبان فراهم شود. در این تصاویر که عموما با آهنگی کمیک نیز همراه است افراد صدمه‌دیده، به ویژه کودکان، از درد اشک می‌ریزند و حال آنکه افکت صدای خنده روی تصویر به گوش می‌رسد!

ولی این روزها برخی از کاربران شبکه‌های اجتماعی گامی فراتر نهاده‌اند که آنرا «آزارهای شرم‌آور» می نامم. آنان به پخش کلیپ‌های معمول اکتفا نکرده و برای جذب فالوور(دنبال کننده) و لایک(پسند) بیشتر، خود دست بکار تولید محتوا شده‌اند. منظور، کلیپ‌هایی است که با عناوینی همچون شوخی‌های شهرستانی، شوخی‌های خرکی، دوربین مخفی و در مواردی با نام «چالش» تهیه می‌شود.

به این مثال‌ها دقت کنید: یک نوجوان نزدیک کفِ پای پدرش که در خواب است فندک روشن می‌کند و با دیدن وحشت و درماندگی پدر می‌خندد، فردی با نگاه به دوربین پارچ آب سرد را بر صورت دوستی که در خواب عمیق است خالی می‌کند و سپس با مشاهده درماندگی او می‌خندد، فردی ناغافل موی بلند همسرش را کوتاه می‌کند و سپس به داد و فریادهای او می‌خندد، فردی یک مارمولک را روی شانه‌های دیگری می‌گذارد و سپس با دیدن وحشت او قاه‌قاه می‌خندد، فردی ناگهان ضبط صوت را با صدای بلند نزدیک به گوش فرد دیگری که در خواب است روشن می‌کند و سپس با دیدن وحشت او می‌خندد، فردی چراغ آسانسور را خاموش می‌کند و بعد نقابی ترسناک بر صورت می‌گذارد و از ترساندن همراه خود لذت می برد و...

فراموش نکنیم که در طرف دیگر این تصاویر مخاطبی است که می‌پسندد. در طرف دیگرِ این نوع «آزارهای شرم‌آور»، « لذت‌های شرم‌آور» نشسته است، مخاطبی که با تماشای تشویش افراد حاضر در تصاویر، با فرد آزاررسان همراه می‌شود. بدون تردید اگر مراقب نباشیم شادمانی از دردکشیدن دیگران می‌تواند تبدیل به رویۀ عادی زندگی شود.
▪️فردین علیخواه|گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان
1-schadenfreude

✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر برای نویسنده: @alikhahfardin
https://bit.ly/3pZXjzv

این حریم خصوصی دیگران است

بیش از یک سال است که در حال تجربه آموزش‌های مجازی هستیم. ارتباطات مجازی، آداب و اصولی دارد. ارتباطات مجازی تابع قواعد اخلاقی مشخصی است. در چند ماه گذشته کلیپ‌های متعددی با عناوینی چون «سوتی‌های خفن و خنده‌دار» و «بمب خنده» از کلاس های مجازی معلمان و دانش‌آموزان در شبکه‌های اجتماعی مختلف بازنشر می‌شود.

انتشار برخی از این کلیپ‌ها، به ویژه کلیپ‌هایی که محل زندگی، سایر اعضای خانواده و چهره معلمان/ دانش‌آموزان را نشان می‌دهند دقیقا بیانگر نقض حریم خصوصی آنان است. درست است که ما به این «سوتی‌ها» می‌خندیم ولی انتشار این کلیپ‌ها می‌تواند زندگی خانوادگی و شاید هم زندگی حرفه‌ای افرد را دچار مخاطره سازد.

لطفا «سوتی‌های» کودکان دستپاچه و پشت صحنۀ زندگی خانوادگی آنان را منتشر نکنید. آنان اجازه انتشار تصویر خودشان را به شما نداده‌اند. این اقدام، سرقت حریم خصوصی افراد و فروش آن در بازار است. توپوق‌های معلمان ناآشنا به فضای مجازی را بدون اجازه خود آنان منتشر نکنید. بگذارید کلاس درس، هر چند مجازی باشد، محیطی امن و حریمی بین معلم و دانش‌آموز/دانشجو باقی بماند.

اگر معلم یا دانش آموز/دانشجو هستید لطفا قبل از انتشار این دست کلیپ‌ها لحظه‌ای از خودتان سوال کنید که آیا او موافق انتشار این تصویر است یا من دارم «دزدکی» آنرا منتشر می‌کنم؟ چه دانش آموز و چه معلم، آنها دوربین خود را به روی فردی مطمئن و قابل اعتماد، و نه «یک سارقِ متجاوز به حریم خصوصی» روشن کرده‌اند.
▪️فردین علیخواه|گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان

✅@fardinalikhah