میرزاقاسمی فقط میرزاقاسمی است!
در درس جامعه‌شناسی رسانه‌های جمعی معمولا به دانشجویانم می‌گویم که اینستاگرام یک ایران کوچک و فشرده است. شما می‌توانید بازنماییِ بسیاری از مسائل فرهنگی و روانی جامعه ایرانی را در اینستاگرام بیابید و آنرا موضوع تحلیل خود قرار دهید. شاید مبالغه‌آمیز به نظر آید ولی گاهی به آنها می‌گویم که با توجه به نظارت نهادهای رسمی بر رفتارهای افراد در فضاهای عمومی، ایرانِ واقعی در اینستاگرام و ایرانِ مجازی در کوچه‌ها و خیابان‌های شهر جریان دارد.
حتما جمله « تن فلانی در قبر لرزید» را بارها شنیده‌اید که گاه جدی و گاه شوخی پس از فالش خواندن یک آواز توسط فردی مبتدی بکار می‌رود. پس از خواندن قسمت بیو(bio) یا عکس‌نوشتۀ برخی از کاربران شبکه اجتماعی اینستاگرام به این نتیجه می‌رسم که گویا یکی از عرصه‌هایی که باید این جمله را بکار برد عرصه اندیشه است. منظور آنکه با خواندن- به‌ویژه -جمله‌های کوتاه و انگیزشیِ قسمت بیوی برخی کاربران، پیوسته باید گفت«تن مارکس در قبر لرزید»، « تن میشل فوکو در قبر لرزید»،« تن سیمون دو بووار در قبر لرزید»،« تن هانا آرنت در قبر لرزید»،«تن ویکتور فرانکل در قبر لرزید»،« تن نیچه در قبر لرزید» و حتی « تن برایان تریسی هم در قبر لرزید».
برای مثال به این جمله دقت کنید که در قسمت بیوی چندین نفر از کاربران اینستاگرام نوشته شده است: « زنِ[...] ، مامانِ [...]. خودت باش و از خودت بودن لذت ببر». کمی دقت کنیم: زنِ ....، مادرِ..... و بعد توصیه به دیگران که بیایید خودتان باشید! این سؤال برای هر ناظری پیش می‌آید که دقیقا برداشت این افراد از مفاهیمی مانند«خودت باش» یا «خود بودن» چیست؟ به راستی در همین نمونه کدام کلمات بیانگر آن است که نویسنده خودش است و در واقع هویت‌اش را از نقش‌هایی اخذ نمی‌کند که در قبال دیگران دارد؟
در نوشته‌های دیگرم همواره گفته‌ام. با گسترش استفاده از شبکه‌های اجتماعی شاهد ظهور و گسترش نوکیسگان فرهنگی هستیم. ذهن این افراد مملو از جمله‌های قشنگ، عمیق و انگیزشی جورواجور است ولی متأسفانه اغلب این جمله‌ها با تایپ« جملات زیبا برای پروفایل» یا « جملات زیبا برای بیو» در سایت گوگل پیدا، کپی و در مکان مربوطه الصاق می‌شوند. به همین دلیل اگر ده بار هم از این کاربران سوال شود که معنای «خودت باش» چیست، با آب‌و‌تاب انبوه نقلِ قولهای قشنگی را برایتان بازگو می‌کنند که در جایی از گوشی‌شان ذخیره کرده‌اند تا تک تک به فراخور آنها را زیر عکس‌هایشان منتشر کنند.
آنچه گفتم اما همه مسأله نیست. تحقیق منسجمی انجام نداده‌ام ولی با تکیه بر شواهد اولیه‌ای که جمع‌آوری کرده‌ام گمان جامعه‌شناختی‌ام آن است که بسیاری از کاربران شبکه‌های اجتماعی ایرانی ترجیح می‌دهند در قسمت پروفایل، بیو یا زیر عکس‌هایشان؛ حتی عکسی که در آن صرفا خواسته‌اند مدل جدید شلوار جین زاپ‌دار، پیراهن، میک‌آپ یا بلوزشان را به دیگران نشان دهند جمله یا توصیه‌ای انگیزشی، فلسفی، اجتماعی یا روان‌شناختی در زیر عکس بنویسند. این حجم از مواجهه اخلاقی یا فیلسوف‌مأبانه با همه چیز مایۀ تعجب هر پژوهشگری است. آیا جامعه ایران تا به این حد نیازمند نصیحت، توصیه یا پند‌و‌اندرز از طرف آنهاست؟ نکته قابل تأمل آن است که همین کاربران گرامی از پند و اندرز مداوم و پایان‌ناپذیر نهادهای رسمی خسته و دلزده‌اند ولی خودشان برای ساده‌ترین موضوعات زندگی روزمره پند‌و‌اندرز به رخ می‌کشند و تظاهر می‌کنند که درک عمیقی از جهان دارند.
به دور از شعارهای رایج، به دور از جوگیری‌های مُد روز، ای کاش حقیقتا «خودمان باشیم». معمولی بودن مایۀ خجالت نیست. نشان دادن ساعت مچی، شکم سیکس‌پک، بلوز، میرزاقاسمی تزئین‌شده، شلوار جین دمپاگشاد، موهایی که دیشب کنفی رنگ شده‌اند، و سالاد شیرازی جزوی از زندگی روزمره همه ماست. شاید دیگر لازم نباشد در زیر عکس‌های مربوط به اینها جمله‌ای از سیمون دوبووار، میشل اوباما، نیچه یا گاندی بنویسیم. میرزاقاسمی فقط میرزاقاسمی است و بهتر است درباره طعم آن حرف بزنیم. گاهی جمله ساده «هیکلم چطوره؟» -که بعضی از کاربران در زیر عکس‌هایشان می‌نویسند- صادقانه‌ترین جمله، و هزاران بار ارزشمندتر از جمله‌های قشنگی است که نوشته می شوند ولی درکی از معنای آنها وجود ندارد.
▪️فردین علیخواه|گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان
✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin
در درس جامعه‌شناسی رسانه‌های جمعی معمولا به دانشجویانم می‌گویم که اینستاگرام یک ایران کوچک و فشرده است. شما می‌توانید بازنماییِ بسیاری از مسائل فرهنگی و روانی جامعه ایرانی را در اینستاگرام بیابید و آنرا موضوع تحلیل خود قرار دهید. شاید مبالغه‌آمیز به نظر آید ولی گاهی به آنها می‌گویم که با توجه به نظارت نهادهای رسمی بر رفتارهای افراد در فضاهای عمومی، ایرانِ واقعی در اینستاگرام و ایرانِ مجازی در کوچه‌ها و خیابان‌های شهر جریان دارد.
حتما جمله « تن فلانی در قبر لرزید» را بارها شنیده‌اید که گاه جدی و گاه شوخی پس از فالش خواندن یک آواز توسط فردی مبتدی بکار می‌رود. پس از خواندن قسمت بیو(bio) یا عکس‌نوشتۀ برخی از کاربران شبکه اجتماعی اینستاگرام به این نتیجه می‌رسم که گویا یکی از عرصه‌هایی که باید این جمله را بکار برد عرصه اندیشه است. منظور آنکه با خواندن- به‌ویژه -جمله‌های کوتاه و انگیزشیِ قسمت بیوی برخی کاربران، پیوسته باید گفت«تن مارکس در قبر لرزید»، « تن میشل فوکو در قبر لرزید»،« تن سیمون دو بووار در قبر لرزید»،« تن هانا آرنت در قبر لرزید»،«تن ویکتور فرانکل در قبر لرزید»،« تن نیچه در قبر لرزید» و حتی « تن برایان تریسی هم در قبر لرزید».
برای مثال به این جمله دقت کنید که در قسمت بیوی چندین نفر از کاربران اینستاگرام نوشته شده است: « زنِ[...] ، مامانِ [...]. خودت باش و از خودت بودن لذت ببر». کمی دقت کنیم: زنِ ....، مادرِ..... و بعد توصیه به دیگران که بیایید خودتان باشید! این سؤال برای هر ناظری پیش می‌آید که دقیقا برداشت این افراد از مفاهیمی مانند«خودت باش» یا «خود بودن» چیست؟ به راستی در همین نمونه کدام کلمات بیانگر آن است که نویسنده خودش است و در واقع هویت‌اش را از نقش‌هایی اخذ نمی‌کند که در قبال دیگران دارد؟
در نوشته‌های دیگرم همواره گفته‌ام. با گسترش استفاده از شبکه‌های اجتماعی شاهد ظهور و گسترش نوکیسگان فرهنگی هستیم. ذهن این افراد مملو از جمله‌های قشنگ، عمیق و انگیزشی جورواجور است ولی متأسفانه اغلب این جمله‌ها با تایپ« جملات زیبا برای پروفایل» یا « جملات زیبا برای بیو» در سایت گوگل پیدا، کپی و در مکان مربوطه الصاق می‌شوند. به همین دلیل اگر ده بار هم از این کاربران سوال شود که معنای «خودت باش» چیست، با آب‌و‌تاب انبوه نقلِ قولهای قشنگی را برایتان بازگو می‌کنند که در جایی از گوشی‌شان ذخیره کرده‌اند تا تک تک به فراخور آنها را زیر عکس‌هایشان منتشر کنند.
آنچه گفتم اما همه مسأله نیست. تحقیق منسجمی انجام نداده‌ام ولی با تکیه بر شواهد اولیه‌ای که جمع‌آوری کرده‌ام گمان جامعه‌شناختی‌ام آن است که بسیاری از کاربران شبکه‌های اجتماعی ایرانی ترجیح می‌دهند در قسمت پروفایل، بیو یا زیر عکس‌هایشان؛ حتی عکسی که در آن صرفا خواسته‌اند مدل جدید شلوار جین زاپ‌دار، پیراهن، میک‌آپ یا بلوزشان را به دیگران نشان دهند جمله یا توصیه‌ای انگیزشی، فلسفی، اجتماعی یا روان‌شناختی در زیر عکس بنویسند. این حجم از مواجهه اخلاقی یا فیلسوف‌مأبانه با همه چیز مایۀ تعجب هر پژوهشگری است. آیا جامعه ایران تا به این حد نیازمند نصیحت، توصیه یا پند‌و‌اندرز از طرف آنهاست؟ نکته قابل تأمل آن است که همین کاربران گرامی از پند و اندرز مداوم و پایان‌ناپذیر نهادهای رسمی خسته و دلزده‌اند ولی خودشان برای ساده‌ترین موضوعات زندگی روزمره پند‌و‌اندرز به رخ می‌کشند و تظاهر می‌کنند که درک عمیقی از جهان دارند.
به دور از شعارهای رایج، به دور از جوگیری‌های مُد روز، ای کاش حقیقتا «خودمان باشیم». معمولی بودن مایۀ خجالت نیست. نشان دادن ساعت مچی، شکم سیکس‌پک، بلوز، میرزاقاسمی تزئین‌شده، شلوار جین دمپاگشاد، موهایی که دیشب کنفی رنگ شده‌اند، و سالاد شیرازی جزوی از زندگی روزمره همه ماست. شاید دیگر لازم نباشد در زیر عکس‌های مربوط به اینها جمله‌ای از سیمون دوبووار، میشل اوباما، نیچه یا گاندی بنویسیم. میرزاقاسمی فقط میرزاقاسمی است و بهتر است درباره طعم آن حرف بزنیم. گاهی جمله ساده «هیکلم چطوره؟» -که بعضی از کاربران در زیر عکس‌هایشان می‌نویسند- صادقانه‌ترین جمله، و هزاران بار ارزشمندتر از جمله‌های قشنگی است که نوشته می شوند ولی درکی از معنای آنها وجود ندارد.
▪️فردین علیخواه|گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان
✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin
👍1
منابع عاطفی ما رو به اتمام است
✍🏼با یکی از دانشجویان قدیمی‌ام درباره اوضاع و احوال این روزهای جامعه حرف می‌زدیم. می‌گفت در ماههای اخیر گاهی از رفتارهای خودش متعجب می‌شود. مثلا هنگام تماشای اخبار مربوط به انفجار در بیمارستان سینا اطهر تهران، که باعث مرگ حدود 20 نفر شد، خیلی عادی با همسرش چیپس‌و‌ماست می‌خورند و از طعم شگفت‌انگیز آنها حرف می‌زنند. خبر بعدی درباره مرگ 156 نفر بر اثر ویروس کرونا در همان روز است و آنها همچنان با مکیدن انگشت شست و اشاره‌شان که مزه چیپس نمکی روی آنها نشسته ملچ‌ملوچ می‌کنند و درباره مزه انواع چیپس با هم حرف می‌زنند. نکته او آن بود که چرا مرگ این قدر برای او و برای بسیاری از اطرافیانش عادی شده و دیگر واکنش جدی کسی را برنمی‌انگیزد؟
«کلانشهر و حیات ذهنی»، اثری از جامعه‌شناس آلمانی گئورگ زیمل است که در سال 1903 منتشر شد. زیمل در این اثر توضیح می‌دهد که زندگی در شهرهای بزرگِ زمانه خودش در مقایسه با زندگی روستایی، چه تأثیرات شگرفی بر حیات ذهنی و روانی افراد می‌گذارد. او در این اثر برای بیان یکی از پیامدهای مهم این زندگی از اصطلاح «دید یا نگرش بلازه» (1) استفاده کرد. از نظر زیمل فرد در شهر، زیر فشار شدید رفتار کردن به شیوه‌ای عقلانی قرار می‌گیرد. او با توجه به شرایط زندگی در شهر کم‌کم یاد می‌گیرد که درباره پدیده‌های اطرافش نه با قلب، که با سر(مغز) واکنش نشان دهد. پیامد این امر از نظر زیمل «بی‌تفاوتی»، «دلزدگی» و «تحریک‌ناپذیری» تدریجی است. در شهرهای بزرگ محرک‌ها آنقدر زیاد می‌شوند که فرد نمی‌داند به کدام یک جواب دهد. منظور از محرک‌ها پدیده‌های توجه‌برانگیز در زندگی شهری است. فرد یاد می‌گیرد که دیگر نمی‌تواند برای هر آنچه می‌بیند دل بسوزاند، اشک بریزد و غمگین شود. او فرامی‌گیرد که نمی‌تواند برای هر کس که در خیابان دید و دلش سوخت بأیستد و به او یاری رساند چون در اداره باید ساعت ورودش را ثبت کند. در‌غیر‌این‌صورت، تأخیرهای مکرر در پایان ماه باعث کسر حقوق و شاید هم اخراج او شود. چرا فرد چنین شیوه‌ای برای زندگی برمی‌گزیند؟
به بیان زیمل، چون منابع عاطفی و اقتصادی او محدود است. زیمل معتقد بود که منابع عاطفی ما انسانها، درست مانند منابع اقتصادی‌مان می‌تواند تمام شود. ما نمی‌توانیم به همه محرک‌های آزاردهنده اطرافمان واکنش نشان دهیم و مدام رنجیده‌خاطر شویم همانطور که نمی توانیم به همه نیازمندان، کمک مالی کنیم. اگر اینگونه رفتار کنیم در جایی منابع عاطفی ما به اتمام می رسد و کم می آوریم. از همین روست که به اعتقاد زیمل شهرنشینان یاد می‌گیرند که باید نسبت به بعضی پدیده‌ها چشم‌هایشان را ببندند یا از آنها کمی فاصله بگیرند چرا که انبوهِ محرک‌های بیرونی، خارج از ظرفیت و توان آنها برای نشان دادن واکنش است. زیمل این وضعیت را که در حقیقت مکانیسمی برای بقاست واقعیت تلخ زندگی شهری می‌داند.
با تکیه بر چارچوب مفهومی زیمل، به مثالی برگردیم که در ابتدای این نوشته به آن اشاره شد. به نظر می‌رسد که ما به تدریج در حال درونی‌کردن «دید یا نگرش بلازه» هستیم. اگر تنها حوادت و فجایع سه سال گذشته تا به امروز و ( البته حوادث و فجایع پیش رو) را به خاطر آوریم یا مجسّم کنیم به این نتیجه می‌رسیم که منابع عاطفی ما چقدر محدود است و دیگر در نقطه‌ای ایستاده‌ایم که نمی‌توانیم به همه پدیده‌های تراژیک واکنش نشان دهیم. متأسفانه به نقطه‌ای از حیات اجتماعی رسیده‌ایم که دیگر مرگ 50 یا 100 نفر توجه‌برانگیز و باعث تحریک احساسات ما نمی‌شود چرا که در آن سوی «بی تفاوتی یا تحریک‌ناپذیری عاطفی» واقعیت تلخی به نام «خستگی مطلق» و « دلزدگی از رنج اجتماعی» نشسته است. به راستی آیا ما آنقدر منابع عاطفی داریم که مدام برای همه مرگ‌ها در این کشور اشک بریزیم، بر سرمان بزنیم، سوگواری کنیم و همواره غمگین باشیم؟
رفتار آن کسی که با خوردن گوجه سبز، چیپس و ماست، یا شیرینی خامه‌ای ملچ‌ملوچ می‌کند و در‌عین‌حال به تماشای اخبار مرگ (هر روزه) هموطنانمان از تلویزیون می‌نشیند قابل سرزنش نیست. اینها، در حقیقت مکانیسم بقاء و سرپا ایستادن اوست. این وضعیت را به عنوان تراژدی تلخ زندگی در ایران فعلی باید پذیرفت.
(1) “blasé outlook”
▪️نوشته: فردین علیخواه|گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان
.................................
✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin
✍🏼با یکی از دانشجویان قدیمی‌ام درباره اوضاع و احوال این روزهای جامعه حرف می‌زدیم. می‌گفت در ماههای اخیر گاهی از رفتارهای خودش متعجب می‌شود. مثلا هنگام تماشای اخبار مربوط به انفجار در بیمارستان سینا اطهر تهران، که باعث مرگ حدود 20 نفر شد، خیلی عادی با همسرش چیپس‌و‌ماست می‌خورند و از طعم شگفت‌انگیز آنها حرف می‌زنند. خبر بعدی درباره مرگ 156 نفر بر اثر ویروس کرونا در همان روز است و آنها همچنان با مکیدن انگشت شست و اشاره‌شان که مزه چیپس نمکی روی آنها نشسته ملچ‌ملوچ می‌کنند و درباره مزه انواع چیپس با هم حرف می‌زنند. نکته او آن بود که چرا مرگ این قدر برای او و برای بسیاری از اطرافیانش عادی شده و دیگر واکنش جدی کسی را برنمی‌انگیزد؟
«کلانشهر و حیات ذهنی»، اثری از جامعه‌شناس آلمانی گئورگ زیمل است که در سال 1903 منتشر شد. زیمل در این اثر توضیح می‌دهد که زندگی در شهرهای بزرگِ زمانه خودش در مقایسه با زندگی روستایی، چه تأثیرات شگرفی بر حیات ذهنی و روانی افراد می‌گذارد. او در این اثر برای بیان یکی از پیامدهای مهم این زندگی از اصطلاح «دید یا نگرش بلازه» (1) استفاده کرد. از نظر زیمل فرد در شهر، زیر فشار شدید رفتار کردن به شیوه‌ای عقلانی قرار می‌گیرد. او با توجه به شرایط زندگی در شهر کم‌کم یاد می‌گیرد که درباره پدیده‌های اطرافش نه با قلب، که با سر(مغز) واکنش نشان دهد. پیامد این امر از نظر زیمل «بی‌تفاوتی»، «دلزدگی» و «تحریک‌ناپذیری» تدریجی است. در شهرهای بزرگ محرک‌ها آنقدر زیاد می‌شوند که فرد نمی‌داند به کدام یک جواب دهد. منظور از محرک‌ها پدیده‌های توجه‌برانگیز در زندگی شهری است. فرد یاد می‌گیرد که دیگر نمی‌تواند برای هر آنچه می‌بیند دل بسوزاند، اشک بریزد و غمگین شود. او فرامی‌گیرد که نمی‌تواند برای هر کس که در خیابان دید و دلش سوخت بأیستد و به او یاری رساند چون در اداره باید ساعت ورودش را ثبت کند. در‌غیر‌این‌صورت، تأخیرهای مکرر در پایان ماه باعث کسر حقوق و شاید هم اخراج او شود. چرا فرد چنین شیوه‌ای برای زندگی برمی‌گزیند؟
به بیان زیمل، چون منابع عاطفی و اقتصادی او محدود است. زیمل معتقد بود که منابع عاطفی ما انسانها، درست مانند منابع اقتصادی‌مان می‌تواند تمام شود. ما نمی‌توانیم به همه محرک‌های آزاردهنده اطرافمان واکنش نشان دهیم و مدام رنجیده‌خاطر شویم همانطور که نمی توانیم به همه نیازمندان، کمک مالی کنیم. اگر اینگونه رفتار کنیم در جایی منابع عاطفی ما به اتمام می رسد و کم می آوریم. از همین روست که به اعتقاد زیمل شهرنشینان یاد می‌گیرند که باید نسبت به بعضی پدیده‌ها چشم‌هایشان را ببندند یا از آنها کمی فاصله بگیرند چرا که انبوهِ محرک‌های بیرونی، خارج از ظرفیت و توان آنها برای نشان دادن واکنش است. زیمل این وضعیت را که در حقیقت مکانیسمی برای بقاست واقعیت تلخ زندگی شهری می‌داند.
با تکیه بر چارچوب مفهومی زیمل، به مثالی برگردیم که در ابتدای این نوشته به آن اشاره شد. به نظر می‌رسد که ما به تدریج در حال درونی‌کردن «دید یا نگرش بلازه» هستیم. اگر تنها حوادت و فجایع سه سال گذشته تا به امروز و ( البته حوادث و فجایع پیش رو) را به خاطر آوریم یا مجسّم کنیم به این نتیجه می‌رسیم که منابع عاطفی ما چقدر محدود است و دیگر در نقطه‌ای ایستاده‌ایم که نمی‌توانیم به همه پدیده‌های تراژیک واکنش نشان دهیم. متأسفانه به نقطه‌ای از حیات اجتماعی رسیده‌ایم که دیگر مرگ 50 یا 100 نفر توجه‌برانگیز و باعث تحریک احساسات ما نمی‌شود چرا که در آن سوی «بی تفاوتی یا تحریک‌ناپذیری عاطفی» واقعیت تلخی به نام «خستگی مطلق» و « دلزدگی از رنج اجتماعی» نشسته است. به راستی آیا ما آنقدر منابع عاطفی داریم که مدام برای همه مرگ‌ها در این کشور اشک بریزیم، بر سرمان بزنیم، سوگواری کنیم و همواره غمگین باشیم؟
رفتار آن کسی که با خوردن گوجه سبز، چیپس و ماست، یا شیرینی خامه‌ای ملچ‌ملوچ می‌کند و در‌عین‌حال به تماشای اخبار مرگ (هر روزه) هموطنانمان از تلویزیون می‌نشیند قابل سرزنش نیست. اینها، در حقیقت مکانیسم بقاء و سرپا ایستادن اوست. این وضعیت را به عنوان تراژدی تلخ زندگی در ایران فعلی باید پذیرفت.
(1) “blasé outlook”
▪️نوشته: فردین علیخواه|گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان
.................................
✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin
نوشته زیر مدتی قبل منتشر شد و بسیار مورد توجه قرار گرفت. بازنشر بعضی مطالب حتی در این صفحه، خالی از فایده نیست😔
در اوصاف «بی‌شرفان»
گئورگ زیمل، جامعه شناس آلمانی- که در اوایل قرن بیستم چشم از جهان فروبست- از جمله جامعه‌شناسانی بود که به ساخت تیپ اجتماعی بسیار علاقه داشت. او در آثارش از تیپ خسیس، ولخرج، غریبه، ماجراجو و فقیر نوشت. در این نوشته کوتاه با تأثیر از میراث زیمل، تیپ اجتماعی « بی‌شرف» معرفی خواهد شد.
تیپِ اجتماعی بی‌شرف در همه عرصه‌های جامعه، از بالا تا پایین، قابل شناسایی است و محدود به حرفه خاصی نیست. «بی‌شرفی» در کردار مهمترین ویژگی این تیپ است. در سیاست، در اقتصاد، در فرهنگ و در اجتماع می توان مصداق‌های بی‌شرفی را یافت. در عرصه اقتصاد، «آدم بی‌شرف» همواره خودش را آدمی زرنگ و فرصت‌ساز می داند. او بی‌شعور نیست بلکه همه شعورش را در جهت تحکیم منافع فردی بکار می‌گیرد. اگر جامعه گرفتار ویروس کرونا می‌شود او تلفن را برمی‌دارد و با جاهای مختلف تماس می‌گیرد و در یک روز تعداد زیادی ماسک و مواد ضدعفونی‌کننده را به انبارها منتقل می‌کند و بعد با فروش آنها میلیون‌ها تومان به جیب می‌زند. او به فرصت‌سازی اقتصادی در پس هر بلا یا مصیبتی می‌اندیشد. با بروز هر مصیبت، او از خوشحالی در پوستش نمی‌گنجد چون فکر می‌کند نردبانی برای صعود یافته است. به همین دلیل به هنگام رانندگی به شکل تحسین‌آمیزی در آینۀ ماشین، خودش را تماشا می‌کند و به خاطر شکار فرصت‌ها با چشمک زدن در آینه به خودش می‌گوید « مخلصیم قربان» و خرکیف می‌شود.
سلبریتی‌هایی که در اوج هراس مردم برای مواجهه با کرونا به تبلیغ تجاری کالاهای در‌انبار‌مانده می‌پردازند، استادِ داوری که حتی یک سطر از پایان‌نامه دانشجو را نخوانده ولی در جلسه دفاع یک ساعت درباره ضعف‌های پایان‌نامه پرحرفی می‌کند، مأموری که علیرغم تأکید فرمانده‌اش بر عدم برخورد فیزیکی با دانشجویان معترض، به دلیل ناکامی های شخصی‌اش در ادامه تحصیل، دانشجویان را کتک می‌زند، فردی که دو سال است در مقابل داروخانه‌ها می‌ایستد و با نشان دادن نسخه و جلب ترحم مردمِ آشفته‌حال از آنان اخّاذی می کند، مقامی که صحبت‌هایش را در جلسات با خواندن سوره‌ای آغاز می‌کند و بعد در حالی که دندانش را خلال می‌کند به دوستانش می‌گوید راه پیشرفت در جمهوری اسلامی همین است، مدّاحی که پس از مجلس ترحیم و پس از شمارش ولع‌آمیز اسکناس‌های داخل پاکت، آنرا به سمت پدر متوفی پرتاب می‌کند، پزشکی که در راهروهای بیمارستان بریدۀ یک کاغذ مندرس حاوی شماره کارت را به خانواده بیمار می‌دهد و به آنان می‌گوید که کاری با بیمه و بیمارستان ندارد و تا پیامک واریز بیست‌و‌هشت میلیون تومان را دریافت نکند عمل را آغاز نخواهد کرد، مسئولی که مستقیم به دوربین نگاه می‌کند و لبخندزنان به مردم دروغ می‌گوید، جوانی که چند سال است در مراسم درگذشتگان در بهشت زهرا حاضر می‌شود و روزی چند کارتن ساندیس جمع می‌کند و به دکه‌های همانجا می‌فروشد نمونه‌هایی از تیپ بی‌شرف‌اند.
بین «بی‌شرفی اولیه» و «بی‌شرفی ثانویه» باید تمایز قائل شد. هر فرد معمولی ممکن است به ناچار یا به هر دلیلی در اوقاتی از زندگی‌اش بی‌شرف شود. در اینجا «بی‌شرفی» می‌آید و می‌رود. در بی‌شرفی اولیه فرد هنوز می‌تواند بی‌شرفی خود را تشخیص دهد. او می‌داند که بی‌شرفی ناپسند است و هنگام نگاه کردن به خودش در آینۀ روشویی، از بی‌شرف‌بودن شرمگین می‌شود و خودش را سرزنش می کند. ولی در بی‌شرفی ثانویه، «بی‌شرفی» بخشی از شخصیت فرد می‌شود. بی‌شرفی می‌آید و نمی‌رود و مانند چرکِ روی یقه پیراهن، می‌ماند. در بی‌شرفی ثانویه مرز بین فرد و بی‌شرفی مشخص نیست. بی‌شرفی می‌شود فرد و فرد می‌شود بی‌شرفی. در اینجا فرد بی‌شرفی‌اش را با افتخار اعلام هم می‌کند. برای اینان، بی‌شرفی نه یک روش بلکه یک منش می‌شود.
جامعه ایران شکاف‌های اجتماعی فراوانی دارد که شکاف قومیتی، شکاف مذهبی، شکاف طبقاتی، شکاف جنسیتی، شکاف نسلی از آن جمله‌اند. ولی به باور من مهمترین شکاف جامعه ایرانی در این روزهای سخت، ابَرشکاف «شرافتمند / بی‌شرف» است. منظور آنکه در همه شکاف‌های اجتماعی یادشده می‌توان آدم بی‌شرف یافت. این روزها همانقدر که ثروتمندانِ بی‌شرف داریم فقرایی داریم که در بی‌شرفی به مراتب بدترند و برای مثال با زخمی کردن دست کودکانِ گریان و هراسان طلای آنان را به سرقت می برند.
به دلیل بحران‌های اقتصادی و اجتماعی گسترده، وسوسه‌های گوناگونی به سراغ مان می آید. وسوسه‌هایی که تحقق آنها با پایمال کردن منافع جمعی به نفع منافع فردی میسر است. در نتیجه شرافتمند ماندن در این روزها آزمونی سخت برای هر ایرانی است. تصور جامعه‌ای که در آن بی‌شرفی ثانویه پاندمی شود تصوری ترسناک است. روزی که دیگر نه شاهد اقلیت بی‌شرف، بلکه شاهد جامعه‌ای بی‌شرف باشیم.
▪️نوشته: فردین علیخواه|گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان
✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin
گئورگ زیمل، جامعه شناس آلمانی- که در اوایل قرن بیستم چشم از جهان فروبست- از جمله جامعه‌شناسانی بود که به ساخت تیپ اجتماعی بسیار علاقه داشت. او در آثارش از تیپ خسیس، ولخرج، غریبه، ماجراجو و فقیر نوشت. در این نوشته کوتاه با تأثیر از میراث زیمل، تیپ اجتماعی « بی‌شرف» معرفی خواهد شد.
تیپِ اجتماعی بی‌شرف در همه عرصه‌های جامعه، از بالا تا پایین، قابل شناسایی است و محدود به حرفه خاصی نیست. «بی‌شرفی» در کردار مهمترین ویژگی این تیپ است. در سیاست، در اقتصاد، در فرهنگ و در اجتماع می توان مصداق‌های بی‌شرفی را یافت. در عرصه اقتصاد، «آدم بی‌شرف» همواره خودش را آدمی زرنگ و فرصت‌ساز می داند. او بی‌شعور نیست بلکه همه شعورش را در جهت تحکیم منافع فردی بکار می‌گیرد. اگر جامعه گرفتار ویروس کرونا می‌شود او تلفن را برمی‌دارد و با جاهای مختلف تماس می‌گیرد و در یک روز تعداد زیادی ماسک و مواد ضدعفونی‌کننده را به انبارها منتقل می‌کند و بعد با فروش آنها میلیون‌ها تومان به جیب می‌زند. او به فرصت‌سازی اقتصادی در پس هر بلا یا مصیبتی می‌اندیشد. با بروز هر مصیبت، او از خوشحالی در پوستش نمی‌گنجد چون فکر می‌کند نردبانی برای صعود یافته است. به همین دلیل به هنگام رانندگی به شکل تحسین‌آمیزی در آینۀ ماشین، خودش را تماشا می‌کند و به خاطر شکار فرصت‌ها با چشمک زدن در آینه به خودش می‌گوید « مخلصیم قربان» و خرکیف می‌شود.
سلبریتی‌هایی که در اوج هراس مردم برای مواجهه با کرونا به تبلیغ تجاری کالاهای در‌انبار‌مانده می‌پردازند، استادِ داوری که حتی یک سطر از پایان‌نامه دانشجو را نخوانده ولی در جلسه دفاع یک ساعت درباره ضعف‌های پایان‌نامه پرحرفی می‌کند، مأموری که علیرغم تأکید فرمانده‌اش بر عدم برخورد فیزیکی با دانشجویان معترض، به دلیل ناکامی های شخصی‌اش در ادامه تحصیل، دانشجویان را کتک می‌زند، فردی که دو سال است در مقابل داروخانه‌ها می‌ایستد و با نشان دادن نسخه و جلب ترحم مردمِ آشفته‌حال از آنان اخّاذی می کند، مقامی که صحبت‌هایش را در جلسات با خواندن سوره‌ای آغاز می‌کند و بعد در حالی که دندانش را خلال می‌کند به دوستانش می‌گوید راه پیشرفت در جمهوری اسلامی همین است، مدّاحی که پس از مجلس ترحیم و پس از شمارش ولع‌آمیز اسکناس‌های داخل پاکت، آنرا به سمت پدر متوفی پرتاب می‌کند، پزشکی که در راهروهای بیمارستان بریدۀ یک کاغذ مندرس حاوی شماره کارت را به خانواده بیمار می‌دهد و به آنان می‌گوید که کاری با بیمه و بیمارستان ندارد و تا پیامک واریز بیست‌و‌هشت میلیون تومان را دریافت نکند عمل را آغاز نخواهد کرد، مسئولی که مستقیم به دوربین نگاه می‌کند و لبخندزنان به مردم دروغ می‌گوید، جوانی که چند سال است در مراسم درگذشتگان در بهشت زهرا حاضر می‌شود و روزی چند کارتن ساندیس جمع می‌کند و به دکه‌های همانجا می‌فروشد نمونه‌هایی از تیپ بی‌شرف‌اند.
بین «بی‌شرفی اولیه» و «بی‌شرفی ثانویه» باید تمایز قائل شد. هر فرد معمولی ممکن است به ناچار یا به هر دلیلی در اوقاتی از زندگی‌اش بی‌شرف شود. در اینجا «بی‌شرفی» می‌آید و می‌رود. در بی‌شرفی اولیه فرد هنوز می‌تواند بی‌شرفی خود را تشخیص دهد. او می‌داند که بی‌شرفی ناپسند است و هنگام نگاه کردن به خودش در آینۀ روشویی، از بی‌شرف‌بودن شرمگین می‌شود و خودش را سرزنش می کند. ولی در بی‌شرفی ثانویه، «بی‌شرفی» بخشی از شخصیت فرد می‌شود. بی‌شرفی می‌آید و نمی‌رود و مانند چرکِ روی یقه پیراهن، می‌ماند. در بی‌شرفی ثانویه مرز بین فرد و بی‌شرفی مشخص نیست. بی‌شرفی می‌شود فرد و فرد می‌شود بی‌شرفی. در اینجا فرد بی‌شرفی‌اش را با افتخار اعلام هم می‌کند. برای اینان، بی‌شرفی نه یک روش بلکه یک منش می‌شود.
جامعه ایران شکاف‌های اجتماعی فراوانی دارد که شکاف قومیتی، شکاف مذهبی، شکاف طبقاتی، شکاف جنسیتی، شکاف نسلی از آن جمله‌اند. ولی به باور من مهمترین شکاف جامعه ایرانی در این روزهای سخت، ابَرشکاف «شرافتمند / بی‌شرف» است. منظور آنکه در همه شکاف‌های اجتماعی یادشده می‌توان آدم بی‌شرف یافت. این روزها همانقدر که ثروتمندانِ بی‌شرف داریم فقرایی داریم که در بی‌شرفی به مراتب بدترند و برای مثال با زخمی کردن دست کودکانِ گریان و هراسان طلای آنان را به سرقت می برند.
به دلیل بحران‌های اقتصادی و اجتماعی گسترده، وسوسه‌های گوناگونی به سراغ مان می آید. وسوسه‌هایی که تحقق آنها با پایمال کردن منافع جمعی به نفع منافع فردی میسر است. در نتیجه شرافتمند ماندن در این روزها آزمونی سخت برای هر ایرانی است. تصور جامعه‌ای که در آن بی‌شرفی ثانویه پاندمی شود تصوری ترسناک است. روزی که دیگر نه شاهد اقلیت بی‌شرف، بلکه شاهد جامعه‌ای بی‌شرف باشیم.
▪️نوشته: فردین علیخواه|گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان
✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin
تشکر کردم
موتورسوار نه در پیاده رو بلکه داشت در خیابان می راند! از او تشکر کردم.
کودکان در پارک به گربه ها لگد که نه، لبخند زدند! از آنها تشکر کردم.
راننده ای توقف کرد و اجازه داد من از خط عابر پیاده رد شوم! از او تشکر کردم.
تاکسی، زباله داخل ماشین اش را به بیرون پرتاب نکرد و در سطل زباله ریخت! از او تشکر کردم.
کسی که تلفن خانه مان را اشتباه گرفته بود وقتی که فهمید، بدون عذرخواهی و بدون خداحافظی تماس را قطع نکرد! از او تشکر کردم.
دانشجویم وقتی از طریق تلگرام برایم پیام فرستاد اولش نوشت «سلام»! از او تشکر کردم.
کارمند بانک موقع حرف زدن با من به صورتم نگاه کرد! از او تشکر کردم.
یک مقام مسئول وقتی که داشت صحبت می کرد دروغ نگفت! از او تشکر کردم.
وقتی در اداره ای داشتم کار اداری ام را انجام می دادم زن میانسال بین حرف من و کارمند نپرید و پشت سرم منتظر ماند تا کارم تمام شود و بعد بیاید و درخواست اش را مطرح کند. از او تشکر کردم.
پیرمرد در صف نانوایی یک متر عقب تر از من ایستاد و فاصله گیری بهداشتی را رعایت کرد! از او تشکر کردم
✅✅ما جزو معدود جوامعی هستیم که از آدمها به خاطر داشتن شعور باید تشکر کرد.
▪️فردین علیخواه
@fardinalikhah
موتورسوار نه در پیاده رو بلکه داشت در خیابان می راند! از او تشکر کردم.
کودکان در پارک به گربه ها لگد که نه، لبخند زدند! از آنها تشکر کردم.
راننده ای توقف کرد و اجازه داد من از خط عابر پیاده رد شوم! از او تشکر کردم.
تاکسی، زباله داخل ماشین اش را به بیرون پرتاب نکرد و در سطل زباله ریخت! از او تشکر کردم.
کسی که تلفن خانه مان را اشتباه گرفته بود وقتی که فهمید، بدون عذرخواهی و بدون خداحافظی تماس را قطع نکرد! از او تشکر کردم.
دانشجویم وقتی از طریق تلگرام برایم پیام فرستاد اولش نوشت «سلام»! از او تشکر کردم.
کارمند بانک موقع حرف زدن با من به صورتم نگاه کرد! از او تشکر کردم.
یک مقام مسئول وقتی که داشت صحبت می کرد دروغ نگفت! از او تشکر کردم.
وقتی در اداره ای داشتم کار اداری ام را انجام می دادم زن میانسال بین حرف من و کارمند نپرید و پشت سرم منتظر ماند تا کارم تمام شود و بعد بیاید و درخواست اش را مطرح کند. از او تشکر کردم.
پیرمرد در صف نانوایی یک متر عقب تر از من ایستاد و فاصله گیری بهداشتی را رعایت کرد! از او تشکر کردم
✅✅ما جزو معدود جوامعی هستیم که از آدمها به خاطر داشتن شعور باید تشکر کرد.
▪️فردین علیخواه
@fardinalikhah
«جز در موارد ضروری از خانه بیرون نیایید»
در مقابل ساختمان محل سکونت‌مان، ساختمانی در حال احداث است. از زمانی که برای اولین بار اخبار ویروس کرونا در رسانه‌های جمعی مطرح شد تا هم‌اکنون، در این ساختمان«کارگران مشغول کارند». تقریبا هیچ رویداد یا فاجعه‌ای موجب تعطیلی این کارگاه ساختمانی، حتی برای یک روز، نشده است. نکته قابل تأمل دیگر آنکه وقتی به تعاملات مختلف کارگران توجه می‌کنیم در ظاهر هیچ نشانه‌ای نمی‌یابیم که قانع شویم اگر آنان به ناچار باید کار کنند حداقل مراقب‌اند تا زمینه انتقال ویروس در بین خودشان را هموار نکنند.
مقامات و کارشناسان مختلف از طریق بلندگوهای سیّار، از طریق بیلبوردهای شهری، از طریق رسانه‌های جمعی رسمی و غیررسمی مدام این جمله را تکرار می‌کنند که «جز در موارد ضروری از خانه بیرون نیایید». جمله یاد شده توصیه بی‌دردسری است. آدم می‌تواند چشمانش را نسبت به واقعیت‌های زمخت و سختِ پیشِ رو ببندد و مهربانانه و نصیحت‌گونه به افراد توصیه کند که جز در موارد ضروری از خانه بیرون نیایند. گاهی با شنیدن این نصیحت یاد جمله «شهر ما خانه ما» می‌افتم که زمانی بر سطل‌های زباله نشسته بود.
حوزه «ارتباطات سلامت» (1) عرصه‌ای وسیع در مطالعات رسانه‌های جمعی است که به ویژه بعد از گسترش جهانی ویروس کرونا بیش از پیش اهمیت و قدر‌و‌منزلت یافته است که در این نوشته کوتاه مجال ورود به آن نیست. متأسفانه ضعف تبلیغاتی که در سطرهای قبل به آن اشاره شد فقدان مخاطب‌شناسی صحیح، و به بیان بهتر، بی‌توجهی به شرایط و تنگناهای گروههای اجتماعی مختلف و الزامات زندگی آنان است. گویی دایره و دامنه مخاطبانِ مقاماتی که جامعه را با چنین جملاتی به ماندن در خانه توصیه می‌کنند کارمندان اداراتی هستند که خودشان مدیریت آن را بر عهده دارند. این در حالی است که جامعه ایرانی لایه‌بندی‌های اجتماعی مختلفی دارد و نمی‌توان با یکدست دیدن مخاطبان، به ساده‌سازی ارتباطات سلامت پرداخت. به نظر می‌رسد که در تبلیغات و توصیه‌های مربوط به ویروس کرونا، «طبقه متوسط شهری» مخاطب اصلی مقامات مسئول‌اند، منظور کسانی که از اندک‌درآمد ثابتی برخوردارند، مشاغل تر‌و‌تمیز(یقه سفیدها) دارند و پس از هماهنگی با مدیر مستقیم‌شان می‌توانند از طریق دورکاری وظایف محول‌شده را انجام دهند.
علاقه دارم تا این نوشته را نه با موضوع ارتباطات و تبلیغات، که با جامعه‌شناسی اقتصادی به پایان رسانم. پرسش آن است که به راستی جایگاه کارگران عرصه‌های مختلف اقتصاد نظیر ساخت و ساز، معدن، شهری، نفت و پتروشیمی، حمل و نقل و غیره در این نوع توصیه‌های پاکیزه کجاست؟ معنای واقعی «موارد ضروری» برای این گروههای اجتماعی دقیقا چه می‌تواند باشد؟ تعبیر و تفسیر گروههای تنگدست و روزمزدی که ماندن در خانه برایشان با فقر و فلاکت مساوی است از کلمات «موارد ضروری» چیست؟ آنچه توصیف شد را خواننده تیزبین در شرایط بغرنجی قرار دهد که در آن قیمت کالاها و خدمات به شکل روزانه افزایش می‌یابد، ارزش پول ملی همواره سقوط می‌کند و «فردا چه می‌شود» یکی از پرسش‌های جدی هر ایرانی است.
فردین علیخواه(گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان)
✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin
(1) Health Communication
در مقابل ساختمان محل سکونت‌مان، ساختمانی در حال احداث است. از زمانی که برای اولین بار اخبار ویروس کرونا در رسانه‌های جمعی مطرح شد تا هم‌اکنون، در این ساختمان«کارگران مشغول کارند». تقریبا هیچ رویداد یا فاجعه‌ای موجب تعطیلی این کارگاه ساختمانی، حتی برای یک روز، نشده است. نکته قابل تأمل دیگر آنکه وقتی به تعاملات مختلف کارگران توجه می‌کنیم در ظاهر هیچ نشانه‌ای نمی‌یابیم که قانع شویم اگر آنان به ناچار باید کار کنند حداقل مراقب‌اند تا زمینه انتقال ویروس در بین خودشان را هموار نکنند.
مقامات و کارشناسان مختلف از طریق بلندگوهای سیّار، از طریق بیلبوردهای شهری، از طریق رسانه‌های جمعی رسمی و غیررسمی مدام این جمله را تکرار می‌کنند که «جز در موارد ضروری از خانه بیرون نیایید». جمله یاد شده توصیه بی‌دردسری است. آدم می‌تواند چشمانش را نسبت به واقعیت‌های زمخت و سختِ پیشِ رو ببندد و مهربانانه و نصیحت‌گونه به افراد توصیه کند که جز در موارد ضروری از خانه بیرون نیایند. گاهی با شنیدن این نصیحت یاد جمله «شهر ما خانه ما» می‌افتم که زمانی بر سطل‌های زباله نشسته بود.
حوزه «ارتباطات سلامت» (1) عرصه‌ای وسیع در مطالعات رسانه‌های جمعی است که به ویژه بعد از گسترش جهانی ویروس کرونا بیش از پیش اهمیت و قدر‌و‌منزلت یافته است که در این نوشته کوتاه مجال ورود به آن نیست. متأسفانه ضعف تبلیغاتی که در سطرهای قبل به آن اشاره شد فقدان مخاطب‌شناسی صحیح، و به بیان بهتر، بی‌توجهی به شرایط و تنگناهای گروههای اجتماعی مختلف و الزامات زندگی آنان است. گویی دایره و دامنه مخاطبانِ مقاماتی که جامعه را با چنین جملاتی به ماندن در خانه توصیه می‌کنند کارمندان اداراتی هستند که خودشان مدیریت آن را بر عهده دارند. این در حالی است که جامعه ایرانی لایه‌بندی‌های اجتماعی مختلفی دارد و نمی‌توان با یکدست دیدن مخاطبان، به ساده‌سازی ارتباطات سلامت پرداخت. به نظر می‌رسد که در تبلیغات و توصیه‌های مربوط به ویروس کرونا، «طبقه متوسط شهری» مخاطب اصلی مقامات مسئول‌اند، منظور کسانی که از اندک‌درآمد ثابتی برخوردارند، مشاغل تر‌و‌تمیز(یقه سفیدها) دارند و پس از هماهنگی با مدیر مستقیم‌شان می‌توانند از طریق دورکاری وظایف محول‌شده را انجام دهند.
علاقه دارم تا این نوشته را نه با موضوع ارتباطات و تبلیغات، که با جامعه‌شناسی اقتصادی به پایان رسانم. پرسش آن است که به راستی جایگاه کارگران عرصه‌های مختلف اقتصاد نظیر ساخت و ساز، معدن، شهری، نفت و پتروشیمی، حمل و نقل و غیره در این نوع توصیه‌های پاکیزه کجاست؟ معنای واقعی «موارد ضروری» برای این گروههای اجتماعی دقیقا چه می‌تواند باشد؟ تعبیر و تفسیر گروههای تنگدست و روزمزدی که ماندن در خانه برایشان با فقر و فلاکت مساوی است از کلمات «موارد ضروری» چیست؟ آنچه توصیف شد را خواننده تیزبین در شرایط بغرنجی قرار دهد که در آن قیمت کالاها و خدمات به شکل روزانه افزایش می‌یابد، ارزش پول ملی همواره سقوط می‌کند و «فردا چه می‌شود» یکی از پرسش‌های جدی هر ایرانی است.
فردین علیخواه(گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان)
✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin
(1) Health Communication
به شکل تصادفی با شرایط فروش فوق‌العاده دو شرکت انحصاری سایپا و ایران خودرو برخورد کردم. قرار بر آن است که همچون نوبت قبل، این بار نیز بین ثبت نام کنندگان قرعه‌کشی شود تا در نهایت برندگان خوشبخت مشخص شوند! به راستی پرنده شانس این بار بر دوش چه کسانی خواهد نشست؟ اضطراب‌هایی این چنین چقدر شیرین اند!! هر دو شرکت در ماههای اخیر قیمت محصولات خود را به شکل عجیب و غریبی افزایش داده‌اند. در ضمن این اطمینان باید برای هر دو شرکت محرز شود که هر خانواده فقط برای یک خودرو ثبت نام کرده است. از هر دو شرکت سپاسگزاریم که در این شرایط، خودرو( مهم نیست چه خودرویی، با چه استانداردی، و با چه قیمتی) تولید می‌کنند و چراغ کارخانه را روشن نگاه داشته‌اند. واقعا ممنونیم!
✅با توجه به شرایط موجود جامعه ایرانی، در حال تهیه و تدوین درسی اختیاری برای مقطع کارشناسی ارشد جامعه شناسی هستم: «جامعه‌شناسی فلاکت»
این روزها بیش از پیش به چنین درسی نیاز داریم.
امیدوارم این درس تصویب شود...
جامعه شناسی فلاکت😞
فردین علیخواه
@fardinalikhah
✅با توجه به شرایط موجود جامعه ایرانی، در حال تهیه و تدوین درسی اختیاری برای مقطع کارشناسی ارشد جامعه شناسی هستم: «جامعه‌شناسی فلاکت»
این روزها بیش از پیش به چنین درسی نیاز داریم.
امیدوارم این درس تصویب شود...
جامعه شناسی فلاکت😞
فردین علیخواه
@fardinalikhah
فرهنگ مطلق، ولی نسبی است
سریال پاییز صحرا در سال 1365 از صدا و سیما پخش شد. آن زمان در بعضی از شهرها عده ای که خود را «مذهبی» می دانستند پیشگام شدند تا هر طور شده در مقابل پخش این سریال بأیستند. آنها چند بار در مکان های مختلف تجمع کردند. استدلال هم مشخص بود: حجاب زنان در این سریال به شکلی است که جوانان را تحریک می کنند و مخالف ارزش های انقلاب اسلامی است. منظور از جوانان هم طبق معمول مردان بودند. می گفتند مردان با تماشای این سریال- که البته موضوع اش طلاق، بدبختی و سیه روزی یک زن درمانده بود و سراسر سریال هم یا اشک بود یا داد و فریاد-از نظر جنسی تحریک می شوند. فشارها آنقدر زیاد شد که نزدیک بود آقای محمد هاشمی رئیس صدا و سیما بود استعفا کند. در نهایت دخالت آیت الله خمینی باعث شد تا اعتراض ها فروکش نماید.
خاطره زیر از زبان سید صادق طباطبایی نقل شده است:
«شبی در حضور امام خمینی بودیم که از دفتر آمدند و پیامی را از طرف یکی از مراجع وقت آوردند. مرجع مذکور گفته بود؛ همین فیلمی که در حال حاضر از تلویزیون پخش می‌شود؛ من پیرمرد را تحریک می‌کند؛ چه رسد به جوانان را. به دستور امام تلویزیون را روشن کردند؛ قسمتی از یک سریال بود به نام پاییز صحرا. امام(ره) با مشاهده آن فیلم؛ در پاسخ پیام چنین گفتند: شما باید در تقویت نفس خود بکوشید تا به این آسانی تحریک نشوید. من در این فیلم نشانه‌هایی از خلاف عفت یا عوامل انحراف و تحریک نمی‌بینم. به این صورت بسیاری از فشار‌هایی که بر سر پخش سریال‌ها و فیلم‌ها از تلویزیون بود برداشته شد».
تحولات فرهنگی و اجتماعی جامعه ایرانی پس از انقلاب بسیار قابل تأمل و عبرت آموز است. گاهی اوقات نگاه به گذشته و مرور این تحولات می تواند باعث شود تا در برخورد با مسائل فرهنگی و اجتماعی فعلی اندکی تأمل و درنگ کنیم و عاقلانه تر رفتار نماییم.
جامعه شناسان می گویند:
فرهنگ مطلق، ولی نسبی است.
فرهنگ ثابت، ولی متغیر است.
✅@fardinalikhah
............................
https://bit.ly/3kfCoG6
سریال پاییز صحرا در سال 1365 از صدا و سیما پخش شد. آن زمان در بعضی از شهرها عده ای که خود را «مذهبی» می دانستند پیشگام شدند تا هر طور شده در مقابل پخش این سریال بأیستند. آنها چند بار در مکان های مختلف تجمع کردند. استدلال هم مشخص بود: حجاب زنان در این سریال به شکلی است که جوانان را تحریک می کنند و مخالف ارزش های انقلاب اسلامی است. منظور از جوانان هم طبق معمول مردان بودند. می گفتند مردان با تماشای این سریال- که البته موضوع اش طلاق، بدبختی و سیه روزی یک زن درمانده بود و سراسر سریال هم یا اشک بود یا داد و فریاد-از نظر جنسی تحریک می شوند. فشارها آنقدر زیاد شد که نزدیک بود آقای محمد هاشمی رئیس صدا و سیما بود استعفا کند. در نهایت دخالت آیت الله خمینی باعث شد تا اعتراض ها فروکش نماید.
خاطره زیر از زبان سید صادق طباطبایی نقل شده است:
«شبی در حضور امام خمینی بودیم که از دفتر آمدند و پیامی را از طرف یکی از مراجع وقت آوردند. مرجع مذکور گفته بود؛ همین فیلمی که در حال حاضر از تلویزیون پخش می‌شود؛ من پیرمرد را تحریک می‌کند؛ چه رسد به جوانان را. به دستور امام تلویزیون را روشن کردند؛ قسمتی از یک سریال بود به نام پاییز صحرا. امام(ره) با مشاهده آن فیلم؛ در پاسخ پیام چنین گفتند: شما باید در تقویت نفس خود بکوشید تا به این آسانی تحریک نشوید. من در این فیلم نشانه‌هایی از خلاف عفت یا عوامل انحراف و تحریک نمی‌بینم. به این صورت بسیاری از فشار‌هایی که بر سر پخش سریال‌ها و فیلم‌ها از تلویزیون بود برداشته شد».
تحولات فرهنگی و اجتماعی جامعه ایرانی پس از انقلاب بسیار قابل تأمل و عبرت آموز است. گاهی اوقات نگاه به گذشته و مرور این تحولات می تواند باعث شود تا در برخورد با مسائل فرهنگی و اجتماعی فعلی اندکی تأمل و درنگ کنیم و عاقلانه تر رفتار نماییم.
جامعه شناسان می گویند:
فرهنگ مطلق، ولی نسبی است.
فرهنگ ثابت، ولی متغیر است.
✅@fardinalikhah
............................
https://bit.ly/3kfCoG6
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
برای آدم‌های کدام سوی این پنجره طلائی باید تحلیل اجتماعی نوشت؟ آنان که شتابان می‌دوند تا شاید ارزش پول‌شان را« در آن روز» حفظ کنند یا آنان که چنین بی‌شرمانه به افتادگانِ پریشان‌حال می‌خندند؟
✅ @fardinalikhah
✅ @fardinalikhah
ما تقصیری نداریم
به همکارم تلفن می‌زنم تا حالش را بپرسم. می‌گوید از صبح تا عصر در دانشگاه است. می‌گویم «چه خوب. خوش به حالت که اینطور منظم در حال مطالعه هستی.» می‌گوید« مطالعه! نه. در سایت بورس هستم و یک لحظه هم چشمم را از صفحه‌ی آن برنمی‌دارم.» به یکی از دانشجویان دکترا پیام می‌دهم تا از وضعیت پیشرفت رساله‌‌ی دکترایش بگوید. می‌نویسد که «بورس‌باز» شده است. از من هم می‌خواهد که «اگر پول و پَله‌ای در دست و بال دارم در اختیارش بگذارم تا چندبرابرش را به من تحویل بدهد.» با لحنی پرسشی به او می‌گویم «پس رساله دکترا؟» بعد از چند ثانیه برایم شکلک خنده می‌فرستد!
این روزها با آدم‌های مختلفی گفتگو می‌کنم. بورس به شکلی جدّی خانواده‌های ایرانی را درگیر کرده است. بسیاری را می‌شناسم که این روزها در خانه یا در محل کار با تمام هوش و حواس، اعداد و نمودارهای بورس را زیر‌و‌رو می‌کنند. در ماههای اخیر کارمندان سازمان های دولتی ارباب رجوع را به قول خودشان «دک می‌کنند» تا بتوانند به کارشان برسند و منظور از کارشان، رفتن در صف خرید یا صف فروش سهام است. حق هم دارند دک کنند! یک لحظه غفلت از صفحه نمایش، چند روز پریشانی و پشیمانی در‌پی دارد. ساختمان‌های دولتی تبدیل به «دفتر کار» کارمندان شده است. مکان رایگانی در اختیار است، باد خُنک کولر گازی می‌وزد، آب و برق هم مجانی است. گویا وعده‌های آغازین انقلاب اسلامی، اگرچه دیرهنگام، حداقل برای این کارمندان محقَق شده است. مدیرانی هم که گَهگاه برای حفظ وجهه‌ی خود، کارمندی را توبیخ می‌کنند«چون به خلوت می‌روند» آن کارِ آنان می‌کنند!
نکته‌ی قابل تأمل آن است که خروج از «دفتر کار» یا اتمام ساعت کاری بازار بورس و سهام به معنای پایان «بورس‌بازی» نیست. خانه‌ها تبدیل به مکانی برای تحلیل و تبادل‌نظر درباره تجربه امروز و جمع‌آوری اطلاعات از دوست و آشنا و فامیل برای تدوین برنامه فردا شده‌اند. گویی پس از ساعت اداری، افراد از «دفتر کار» به یک «بنگاه اقتصادی» دیگر منتقل می‌شوند!
بدون تردید سرمایه‌گذاری در بازار بورس و سهام امر مذمومی نیست. افراد در همه کشورها در صورت تمایل بخشی از پس‌انداز خود را وارد بازار بورس و سهام می‌کنند. تفاوت در این است که افراد معمولی پس از خرید سهام، به زندگی عادی خود ادامه می‌دهند. در واقع در این کشورها شاهد اقلیتی با نام«بورس‌باز» هستیم که به شکل حرفه‌ای در بازار بورس حضور دارند و سایرین سرمایه‌گذاران خردی هستند که تنها رهگذر این میدان‌اند. در مقابل آنچه در ایران شاهدیم مانند همه‌ی چیزهای دیگرمان شکلی بیمارگونه دارد. افراد در جایی کار می‌کنند ولی کار آنجا را انجام نمی‌دهند بلکه در اصل رئیس خودشان‌اند و به خرید و فروش سهام اشتغال دارند.
من هیچ کس را به خاطر «بورس بازی» یا «سهام‌بازی» سرزنش نمی‌کنم و قصد ندارم در این نوشتار ژست فریبنده‌ی یک انسان خردمند را به خودم بگیرم. همه ما در نتیجه سیاستهای نسنجیده و خردگریز، و تصمیمات سراسر اشتباه مقامات به این موقعیت تهوع‌آور پرتاب شده‌ایم. ما هر روز وارد بازی کثیفی می‌شویم که قبل از آن حتی تصورش برایمان آزاردهنده بود. منظورم «بورس‌بازی»، خرید دلار، خرید طلا و سکه و یا ثبت‌نام خودروست. ما تقصیری نداریم. کاهش روزانه ارزش پول ملی، رشد افسارگسیخته قیمت کالاها و خدمات و فقدان هر گونه چشم‌انداز روشنی به آینده، پیامدهای اجتماعی دارد که یکی از آنها گسترش همین رفتارهاست. همه ما به ناچار- تأکید می‌کنم- به ناچار، دلّال‌مسلک شده‌ایم.
افسوس و صد‌افسوس که این روزها به اقتضای وظیفه حرفه‌ای‌ام مدام درباره پدیده‌هایی می‌نویسم و اعلام نگرانی می‌کنم که دارند از دست می‌روند. پدیده‌هایی که با گذشت زمان بی‌شک به سختی به حالت اول‌شان باز‌خواهند‌گشت. ساختمان‌های دولتی تبدیل به «دفتر کار» و خانواده از یک نهاد اجتماعی تبدیل به یک بنگاه اقتصادی شده است.
▪️نوشته: فردین علیخواه|گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان
✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر برای نویسنده: @alikhahfardin
به همکارم تلفن می‌زنم تا حالش را بپرسم. می‌گوید از صبح تا عصر در دانشگاه است. می‌گویم «چه خوب. خوش به حالت که اینطور منظم در حال مطالعه هستی.» می‌گوید« مطالعه! نه. در سایت بورس هستم و یک لحظه هم چشمم را از صفحه‌ی آن برنمی‌دارم.» به یکی از دانشجویان دکترا پیام می‌دهم تا از وضعیت پیشرفت رساله‌‌ی دکترایش بگوید. می‌نویسد که «بورس‌باز» شده است. از من هم می‌خواهد که «اگر پول و پَله‌ای در دست و بال دارم در اختیارش بگذارم تا چندبرابرش را به من تحویل بدهد.» با لحنی پرسشی به او می‌گویم «پس رساله دکترا؟» بعد از چند ثانیه برایم شکلک خنده می‌فرستد!
این روزها با آدم‌های مختلفی گفتگو می‌کنم. بورس به شکلی جدّی خانواده‌های ایرانی را درگیر کرده است. بسیاری را می‌شناسم که این روزها در خانه یا در محل کار با تمام هوش و حواس، اعداد و نمودارهای بورس را زیر‌و‌رو می‌کنند. در ماههای اخیر کارمندان سازمان های دولتی ارباب رجوع را به قول خودشان «دک می‌کنند» تا بتوانند به کارشان برسند و منظور از کارشان، رفتن در صف خرید یا صف فروش سهام است. حق هم دارند دک کنند! یک لحظه غفلت از صفحه نمایش، چند روز پریشانی و پشیمانی در‌پی دارد. ساختمان‌های دولتی تبدیل به «دفتر کار» کارمندان شده است. مکان رایگانی در اختیار است، باد خُنک کولر گازی می‌وزد، آب و برق هم مجانی است. گویا وعده‌های آغازین انقلاب اسلامی، اگرچه دیرهنگام، حداقل برای این کارمندان محقَق شده است. مدیرانی هم که گَهگاه برای حفظ وجهه‌ی خود، کارمندی را توبیخ می‌کنند«چون به خلوت می‌روند» آن کارِ آنان می‌کنند!
نکته‌ی قابل تأمل آن است که خروج از «دفتر کار» یا اتمام ساعت کاری بازار بورس و سهام به معنای پایان «بورس‌بازی» نیست. خانه‌ها تبدیل به مکانی برای تحلیل و تبادل‌نظر درباره تجربه امروز و جمع‌آوری اطلاعات از دوست و آشنا و فامیل برای تدوین برنامه فردا شده‌اند. گویی پس از ساعت اداری، افراد از «دفتر کار» به یک «بنگاه اقتصادی» دیگر منتقل می‌شوند!
بدون تردید سرمایه‌گذاری در بازار بورس و سهام امر مذمومی نیست. افراد در همه کشورها در صورت تمایل بخشی از پس‌انداز خود را وارد بازار بورس و سهام می‌کنند. تفاوت در این است که افراد معمولی پس از خرید سهام، به زندگی عادی خود ادامه می‌دهند. در واقع در این کشورها شاهد اقلیتی با نام«بورس‌باز» هستیم که به شکل حرفه‌ای در بازار بورس حضور دارند و سایرین سرمایه‌گذاران خردی هستند که تنها رهگذر این میدان‌اند. در مقابل آنچه در ایران شاهدیم مانند همه‌ی چیزهای دیگرمان شکلی بیمارگونه دارد. افراد در جایی کار می‌کنند ولی کار آنجا را انجام نمی‌دهند بلکه در اصل رئیس خودشان‌اند و به خرید و فروش سهام اشتغال دارند.
من هیچ کس را به خاطر «بورس بازی» یا «سهام‌بازی» سرزنش نمی‌کنم و قصد ندارم در این نوشتار ژست فریبنده‌ی یک انسان خردمند را به خودم بگیرم. همه ما در نتیجه سیاستهای نسنجیده و خردگریز، و تصمیمات سراسر اشتباه مقامات به این موقعیت تهوع‌آور پرتاب شده‌ایم. ما هر روز وارد بازی کثیفی می‌شویم که قبل از آن حتی تصورش برایمان آزاردهنده بود. منظورم «بورس‌بازی»، خرید دلار، خرید طلا و سکه و یا ثبت‌نام خودروست. ما تقصیری نداریم. کاهش روزانه ارزش پول ملی، رشد افسارگسیخته قیمت کالاها و خدمات و فقدان هر گونه چشم‌انداز روشنی به آینده، پیامدهای اجتماعی دارد که یکی از آنها گسترش همین رفتارهاست. همه ما به ناچار- تأکید می‌کنم- به ناچار، دلّال‌مسلک شده‌ایم.
افسوس و صد‌افسوس که این روزها به اقتضای وظیفه حرفه‌ای‌ام مدام درباره پدیده‌هایی می‌نویسم و اعلام نگرانی می‌کنم که دارند از دست می‌روند. پدیده‌هایی که با گذشت زمان بی‌شک به سختی به حالت اول‌شان باز‌خواهند‌گشت. ساختمان‌های دولتی تبدیل به «دفتر کار» و خانواده از یک نهاد اجتماعی تبدیل به یک بنگاه اقتصادی شده است.
▪️نوشته: فردین علیخواه|گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان
✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر برای نویسنده: @alikhahfardin
ما کلفَت داریم
✍️در صف پمپ‌بنزین ایستاده‌ام و منتظرم تا نوبتم شود. راننده میان‌سالی که موهای جوگندمی دارد و کارش در پمپ‌بنزین تمام شده است به سمت مرد گل‌فروشی که کمی آنطرف‌تر از پمپ‌ها ایستاده می‌رود و پنج هزار تومان در دست او می‌گذارد. مرد گل‌ها را به سمت راننده می‌گیرد و درباره قیمت گل‌ها توضیح می‌دهد. راننده اصلاً به توضیح مردِ گل‌فروش توجه نمی‌کند و به سمت ماشینش برمی گردد. مرد گل‌فروش با صدای بلند می‌گوید "آقا گل؟ برنداشتی که". راننده می‌گوید" گل نمی خوام". مرد گل‌فروش با تعجب به اسکناس خیره می‌شود. در چشمان راننده شعفِ ناشی از لطف در حقِ مرد گل‌فروش دیده می‌شود و در چهرۀ مرد گل‌فروش هم شرمِ ناشی از تحقیر شدن توسط دیگران.
با مرد گل‌فروش صحبت می‌کنم. به او می‌گویم ای‌کاش پول را نمی‌گرفتی. او هم با تعجب می‌پرسد که چرا دیگران فکر می‌کنند که او گداست؟ می‌گوید که خودش شغل گل‌فروشی را انتخاب کرده و انتظار ندارد که به او پول بدهند ولی گل برندارند. گلایه دارد از اینکه چرا بعضی‌ها با او همچون گدا برخورد می‌کنند. آیا ظاهرش شبیه به گداهاست یا رفتارش این تصور را دامن می زند. این نوع پول دادن‌ها را نه لطف بلکه تحقیر آدمها می‌داند.
شاید این تحلیل مرا کمی بی‌رحمانه بدانید ولی فکر می‌کنم که انگیزه افراد برای پول دادن به نیازمندان؛ همیشه هم خیرخواهانه نیست. انگیزه‌های ظالمانه‌ای در پسِ این رفتارِ در ظاهر مثبت می‌تواند نشسته باشد.
بعضی‌ها علاقه دارند تا به‌عمد حقارت دیگران را تماشا کنند. اینان درواقع از مشاهده نیاز دیگران به خودشان لذت می‌برند. کمک به دیگری را به معنای نیاز دیگری به کمک تفسیر می‌کنند و این موقعیت را بسیار دل‌چسب می‌دانند. مانند رهگذری که در حاشیه پیاده‌رو غذایی به فقرا می‌دهد ولی نمی‌رود! می‌ایستد و با شَعفی وصف‌ناپذیر به غذا خوردن آنها نگاه می‌کند. او درواقع از تماشای نیاز و وابستگی دیگران به خودش لذت می‌برد. اینان پول می‌دهند تا خودشان را بزرگ، و دیگران را حقیر ببینند. به‌راستی در اینگونه موقعیت‌ها کدام طرف نیازمندتر است؟
برخی دیگر با کمک به نیازمندان سعی می‌کنند تا طبقه اجتماعیِ خود را در ذهنشان ارتقاء دهند. به بیان بهتر خود را در جایگاه و شأن یک « ارباب سخاوتمند» تصور کنند که کیسۀ زری را به سمت « رعیت» پرتاب می‌کند. من ثروتمند و تو فقیر هستی. دقیقاً مانند برخی از زنان نوکیسه‌ای که به هنگام صحبت با اقوام خود می‌گویند که خانه‌شان را «ُکلفَت»، و نه کارگر خدماتی رُفت و روب می‌کند! ما کلفَت داریم! ما جزو ثروتمندان هستیم! ما دست به سیاه و سفید نمی‌زنیم! ممکن است در این گروه کسانی باشند که از وضع مالی مناسبی هم برخوردار نباشند ولی با کمک به نیازمندان این توهم را در خود ایجاد می‌کنند که وضعشان آن‌قدرها هم بد نیست و (خدا را شکر) می‌توانند به دیگران کمک کنند.
درنهایت آنکه کمک به نیازمندان توسط برخی از افراد را مکانیسم روانی «میکروب‌زدایی از وجدان» می‌دانم. این نوع کمک‌ها با هدف کاستن از تلنگرهای گاه و بیگاه وجدان بابت پایمال کردن حق‌وحقوق سایرین در موقعیت‌های مختلف اجتماعی توسط همین افراد می‌دانم. گویی این افراد به خودشان می‌گویند « من در همه‌جا آدم بدی نیستم. من در بعضی جاها بد و در بعضی جاها آدم خوبی هستم». کمک به نیازمندان این توهم یا خودفریبی را در آنان دامن می زند که هنوز انسانیت در وجودشان نمرده است و به این شکل به خودشان امید می‌دهند.
▪️فردین علیخواه|گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان
✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر برای نویسنده: @alikhahfardin
✍️در صف پمپ‌بنزین ایستاده‌ام و منتظرم تا نوبتم شود. راننده میان‌سالی که موهای جوگندمی دارد و کارش در پمپ‌بنزین تمام شده است به سمت مرد گل‌فروشی که کمی آنطرف‌تر از پمپ‌ها ایستاده می‌رود و پنج هزار تومان در دست او می‌گذارد. مرد گل‌ها را به سمت راننده می‌گیرد و درباره قیمت گل‌ها توضیح می‌دهد. راننده اصلاً به توضیح مردِ گل‌فروش توجه نمی‌کند و به سمت ماشینش برمی گردد. مرد گل‌فروش با صدای بلند می‌گوید "آقا گل؟ برنداشتی که". راننده می‌گوید" گل نمی خوام". مرد گل‌فروش با تعجب به اسکناس خیره می‌شود. در چشمان راننده شعفِ ناشی از لطف در حقِ مرد گل‌فروش دیده می‌شود و در چهرۀ مرد گل‌فروش هم شرمِ ناشی از تحقیر شدن توسط دیگران.
با مرد گل‌فروش صحبت می‌کنم. به او می‌گویم ای‌کاش پول را نمی‌گرفتی. او هم با تعجب می‌پرسد که چرا دیگران فکر می‌کنند که او گداست؟ می‌گوید که خودش شغل گل‌فروشی را انتخاب کرده و انتظار ندارد که به او پول بدهند ولی گل برندارند. گلایه دارد از اینکه چرا بعضی‌ها با او همچون گدا برخورد می‌کنند. آیا ظاهرش شبیه به گداهاست یا رفتارش این تصور را دامن می زند. این نوع پول دادن‌ها را نه لطف بلکه تحقیر آدمها می‌داند.
شاید این تحلیل مرا کمی بی‌رحمانه بدانید ولی فکر می‌کنم که انگیزه افراد برای پول دادن به نیازمندان؛ همیشه هم خیرخواهانه نیست. انگیزه‌های ظالمانه‌ای در پسِ این رفتارِ در ظاهر مثبت می‌تواند نشسته باشد.
بعضی‌ها علاقه دارند تا به‌عمد حقارت دیگران را تماشا کنند. اینان درواقع از مشاهده نیاز دیگران به خودشان لذت می‌برند. کمک به دیگری را به معنای نیاز دیگری به کمک تفسیر می‌کنند و این موقعیت را بسیار دل‌چسب می‌دانند. مانند رهگذری که در حاشیه پیاده‌رو غذایی به فقرا می‌دهد ولی نمی‌رود! می‌ایستد و با شَعفی وصف‌ناپذیر به غذا خوردن آنها نگاه می‌کند. او درواقع از تماشای نیاز و وابستگی دیگران به خودش لذت می‌برد. اینان پول می‌دهند تا خودشان را بزرگ، و دیگران را حقیر ببینند. به‌راستی در اینگونه موقعیت‌ها کدام طرف نیازمندتر است؟
برخی دیگر با کمک به نیازمندان سعی می‌کنند تا طبقه اجتماعیِ خود را در ذهنشان ارتقاء دهند. به بیان بهتر خود را در جایگاه و شأن یک « ارباب سخاوتمند» تصور کنند که کیسۀ زری را به سمت « رعیت» پرتاب می‌کند. من ثروتمند و تو فقیر هستی. دقیقاً مانند برخی از زنان نوکیسه‌ای که به هنگام صحبت با اقوام خود می‌گویند که خانه‌شان را «ُکلفَت»، و نه کارگر خدماتی رُفت و روب می‌کند! ما کلفَت داریم! ما جزو ثروتمندان هستیم! ما دست به سیاه و سفید نمی‌زنیم! ممکن است در این گروه کسانی باشند که از وضع مالی مناسبی هم برخوردار نباشند ولی با کمک به نیازمندان این توهم را در خود ایجاد می‌کنند که وضعشان آن‌قدرها هم بد نیست و (خدا را شکر) می‌توانند به دیگران کمک کنند.
درنهایت آنکه کمک به نیازمندان توسط برخی از افراد را مکانیسم روانی «میکروب‌زدایی از وجدان» می‌دانم. این نوع کمک‌ها با هدف کاستن از تلنگرهای گاه و بیگاه وجدان بابت پایمال کردن حق‌وحقوق سایرین در موقعیت‌های مختلف اجتماعی توسط همین افراد می‌دانم. گویی این افراد به خودشان می‌گویند « من در همه‌جا آدم بدی نیستم. من در بعضی جاها بد و در بعضی جاها آدم خوبی هستم». کمک به نیازمندان این توهم یا خودفریبی را در آنان دامن می زند که هنوز انسانیت در وجودشان نمرده است و به این شکل به خودشان امید می‌دهند.
▪️فردین علیخواه|گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان
✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر برای نویسنده: @alikhahfardin
دستفروشان اینستاگرد
اسم‌شان را می‌توانیم دوره‌گرد، دستفروش، بساطی یا کاسب خیابانی یا هر چیز دیگری بگذاریم. اینها معمولا یا ثابت و یا سیّاراند. در هر دو نوع‌اش، بدون مجوز و به شکلی غیر رسمی از فضاهای عمومی شهری برای فروش کالا یا ارائه خدمات استفاده می‌کنند. ما چه در خانه بنشینیم و چه به خیابان‌های شهر برویم شکلی از دستفروشی یا دوره‌گردی را می‌توانیم ببینیم. اینها در خیابان‌های اصلی، در وسایل حمل‌و‌نقل عمومی و به ویژه در مترو به شکل سیار یا ثابت کالاهایشان را می‌فروشند و معمولا در آسیب‌شناسی شهرهای کشور به عنوان یکی از مشکلات حل‌ناشده و -به تعبیر برخی- رهاشده شهری قلمداد می‌شوند. ریشه‌های این پدیده اجتماعی پیچیده و حل آن نیز نیازمند سیاستهای جامع اقتصادی و اجتماعی است که البته متأسفانه وجود ندارد. موضوع این نوشته اما پدیده نوظهور دیگری در همین ارتباط است.
فرض کنید فردی در اینستاگرام درباره وقف کوه دماوند، یا درگذشت سیروس گرجستانی، یا معرفی یک کتاب خوب فلسفی، یا نزاع ساختگی بین دو سلبریتی، یا افزایش قیمت طلا و ارز، و یا دلایل جویدن ناخن در بین کودکان پستی منتشر می‌کند. پس از انتشار، پیرامون موضوع پست او جر‌و‌بحث و اختلاف‌نظر شدیدی بین خوانندگان شکل می‌گیرد. ناگهان در گرماگرم بگومگوهای عادی، روشنفکرانه یا کارشناسی، نظری(کامنت) در فهرست نظرات ظاهر می‌شود: « بدلیجات شیک، زنانه و مردانه. به صفحه‌ام سر بزنید» یا «شال و روسری کیلویی و عمده. در همان روز خرید ارسال می‌کنیم.» یا « نارنگی شهسوار برای شب یلدای شما. حاج جبار و پسران. لطفا تماس بگیرید»، یا«زیرپیراهن‌های رکابی مردانه در انواع رنگ‌ها برای مشکل پسندان»، «سرویس غذاخوری سرامیکی. از غذا خوردن لذت ببرید».
فعلا آنها را «دستفروشان اینستاگَرد» بنامیم. همانطور که دستفروشان به طریقی تمامی فضاهای عمومی شهری را اشغال کرده‌اند دستفروشان اینستاگرد نیز تلاش می‌کنند تا فضاهای مجازی عمومی و غیرتجاری را تبدیل به فضایی برای داد‌و‌ستد کنند. بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد که برخی از دستفروشان اینستاگرد توجهی به اصول اولیه ارتباطات اجتماعی ندارند. برای مثال دقیقا در گرماگرم جر‌و‌بحثی گروهی در یک صفحه عمومی جمله‌ای تبلیغاتی درباره کالا و خدمات‌شان به سوی دیگران «پرتاب» می‌کنند، رفتاری که به ندرت در دنیای واقعی انجام می‌شود. به بیان بهتر آنان تقریبا هیچ توجهی به فرصت و زمان مناسب برای بازارگرمی و یا حتی تناسب نیازهای مخاطب و نوع کالا و خدمات تبلیغی ندارند. نکته جالب دیگر آنکه دستفروشان اینستاگرد صفحه‌ای شخصی مربوط به کسب‌و‌کار خودشان را در اینستاگرام ایجاد کرده‌اند ولی علاوه بر آن، در قسمت نظرات صفحات پربیننده نیز به تبلیغ کالا یا خدمات مشغول‌اند. در واقع آنان در فضای مجازی هم محل کسب ثابتی دارند و هم به دوره‌گردی می‌پردازند.
درست است که امروزه بازاریابی دیجیتال یکی از شیوه های نوین و مؤثر فروش کالا و خدمات محسوب می‌شود ولی بدون تردید تابع اصول، آداب و معیارهایی است که بدون توجه به آنها نتیجه، صرفا آشفتگی و تعرض به حریم و حقوق سایر کاربران فضای مجازی خواهد بود.
به نظر می رسد که تحقیقات اجتماعی در مقایسه با دستفروشان خیابانگرد، توجه مناسبی به دستفروشان اینستاگرد نداشته‌اند. در این زمینه پرسش‌های مختلفی وجود دارد: خاستگاه اجتماعی آنان چیست؟ میزان آشنایی آنان با اصول بازاریابی دیجیتال چقدر است؟ میزان آشنایی آنان با موضوعاتی چون حریم خصوصی در فضای مجازی چقدر است؟ آیا دستفروشی به شیوه اینستاگردی ادامه دستفروشی به شیوه خیابانگردی این افراد بوده و با هدف افزایش درآمد انجام می‌شود؟ درآمد دستفروشان اینستاگرد در مقایسه با دستفروشان خیابانگرد چگونه است، بالاتر است یا پایین‌تر؟ آیا دستفروشان اینستاگرد را می‌توان جزو تهیدستان شهری قلمداد کرد؟ آیا نما و ظاهر شیک و فتوشاپی صفحاتشان در اینستاگرام، باعث نشده تا در مقایسه با دستفروشان خیابانگرد، فقر احتمالی نهفته در زندگی آنان به چشم نیاید؟ آیا دستفروشان اینستاگرد هویت صنفی مشخص و به‌رسمیت‌شناخته‌شده‌ای دارند یا آنکه پراکنده و گمنام در حال کسب و کار هستند؟
در یکی دو سال اخیر شاهد دستفروشان اینستاگرد فرهنگی هم هستیم. مثلا« شعر و ترانه می‌گویم. به صفحه‌ام بیایید تا زیبایی را با هم تمرین کنیم»، یا « داستانک‌های مرا بخوانید روزتان متفاوت می‌شود. منتظرم». گویا این روزها دستفروشی به شیوه اینستاگردی به مهمترین استراتژی شکارِ توجه و استراتژی فروش تبدیل شده است.
▪️فردین علیخواه|گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان
✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin
اسم‌شان را می‌توانیم دوره‌گرد، دستفروش، بساطی یا کاسب خیابانی یا هر چیز دیگری بگذاریم. اینها معمولا یا ثابت و یا سیّاراند. در هر دو نوع‌اش، بدون مجوز و به شکلی غیر رسمی از فضاهای عمومی شهری برای فروش کالا یا ارائه خدمات استفاده می‌کنند. ما چه در خانه بنشینیم و چه به خیابان‌های شهر برویم شکلی از دستفروشی یا دوره‌گردی را می‌توانیم ببینیم. اینها در خیابان‌های اصلی، در وسایل حمل‌و‌نقل عمومی و به ویژه در مترو به شکل سیار یا ثابت کالاهایشان را می‌فروشند و معمولا در آسیب‌شناسی شهرهای کشور به عنوان یکی از مشکلات حل‌ناشده و -به تعبیر برخی- رهاشده شهری قلمداد می‌شوند. ریشه‌های این پدیده اجتماعی پیچیده و حل آن نیز نیازمند سیاستهای جامع اقتصادی و اجتماعی است که البته متأسفانه وجود ندارد. موضوع این نوشته اما پدیده نوظهور دیگری در همین ارتباط است.
فرض کنید فردی در اینستاگرام درباره وقف کوه دماوند، یا درگذشت سیروس گرجستانی، یا معرفی یک کتاب خوب فلسفی، یا نزاع ساختگی بین دو سلبریتی، یا افزایش قیمت طلا و ارز، و یا دلایل جویدن ناخن در بین کودکان پستی منتشر می‌کند. پس از انتشار، پیرامون موضوع پست او جر‌و‌بحث و اختلاف‌نظر شدیدی بین خوانندگان شکل می‌گیرد. ناگهان در گرماگرم بگومگوهای عادی، روشنفکرانه یا کارشناسی، نظری(کامنت) در فهرست نظرات ظاهر می‌شود: « بدلیجات شیک، زنانه و مردانه. به صفحه‌ام سر بزنید» یا «شال و روسری کیلویی و عمده. در همان روز خرید ارسال می‌کنیم.» یا « نارنگی شهسوار برای شب یلدای شما. حاج جبار و پسران. لطفا تماس بگیرید»، یا«زیرپیراهن‌های رکابی مردانه در انواع رنگ‌ها برای مشکل پسندان»، «سرویس غذاخوری سرامیکی. از غذا خوردن لذت ببرید».
فعلا آنها را «دستفروشان اینستاگَرد» بنامیم. همانطور که دستفروشان به طریقی تمامی فضاهای عمومی شهری را اشغال کرده‌اند دستفروشان اینستاگرد نیز تلاش می‌کنند تا فضاهای مجازی عمومی و غیرتجاری را تبدیل به فضایی برای داد‌و‌ستد کنند. بررسی‌های اولیه نشان می‌دهد که برخی از دستفروشان اینستاگرد توجهی به اصول اولیه ارتباطات اجتماعی ندارند. برای مثال دقیقا در گرماگرم جر‌و‌بحثی گروهی در یک صفحه عمومی جمله‌ای تبلیغاتی درباره کالا و خدمات‌شان به سوی دیگران «پرتاب» می‌کنند، رفتاری که به ندرت در دنیای واقعی انجام می‌شود. به بیان بهتر آنان تقریبا هیچ توجهی به فرصت و زمان مناسب برای بازارگرمی و یا حتی تناسب نیازهای مخاطب و نوع کالا و خدمات تبلیغی ندارند. نکته جالب دیگر آنکه دستفروشان اینستاگرد صفحه‌ای شخصی مربوط به کسب‌و‌کار خودشان را در اینستاگرام ایجاد کرده‌اند ولی علاوه بر آن، در قسمت نظرات صفحات پربیننده نیز به تبلیغ کالا یا خدمات مشغول‌اند. در واقع آنان در فضای مجازی هم محل کسب ثابتی دارند و هم به دوره‌گردی می‌پردازند.
درست است که امروزه بازاریابی دیجیتال یکی از شیوه های نوین و مؤثر فروش کالا و خدمات محسوب می‌شود ولی بدون تردید تابع اصول، آداب و معیارهایی است که بدون توجه به آنها نتیجه، صرفا آشفتگی و تعرض به حریم و حقوق سایر کاربران فضای مجازی خواهد بود.
به نظر می رسد که تحقیقات اجتماعی در مقایسه با دستفروشان خیابانگرد، توجه مناسبی به دستفروشان اینستاگرد نداشته‌اند. در این زمینه پرسش‌های مختلفی وجود دارد: خاستگاه اجتماعی آنان چیست؟ میزان آشنایی آنان با اصول بازاریابی دیجیتال چقدر است؟ میزان آشنایی آنان با موضوعاتی چون حریم خصوصی در فضای مجازی چقدر است؟ آیا دستفروشی به شیوه اینستاگردی ادامه دستفروشی به شیوه خیابانگردی این افراد بوده و با هدف افزایش درآمد انجام می‌شود؟ درآمد دستفروشان اینستاگرد در مقایسه با دستفروشان خیابانگرد چگونه است، بالاتر است یا پایین‌تر؟ آیا دستفروشان اینستاگرد را می‌توان جزو تهیدستان شهری قلمداد کرد؟ آیا نما و ظاهر شیک و فتوشاپی صفحاتشان در اینستاگرام، باعث نشده تا در مقایسه با دستفروشان خیابانگرد، فقر احتمالی نهفته در زندگی آنان به چشم نیاید؟ آیا دستفروشان اینستاگرد هویت صنفی مشخص و به‌رسمیت‌شناخته‌شده‌ای دارند یا آنکه پراکنده و گمنام در حال کسب و کار هستند؟
در یکی دو سال اخیر شاهد دستفروشان اینستاگرد فرهنگی هم هستیم. مثلا« شعر و ترانه می‌گویم. به صفحه‌ام بیایید تا زیبایی را با هم تمرین کنیم»، یا « داستانک‌های مرا بخوانید روزتان متفاوت می‌شود. منتظرم». گویا این روزها دستفروشی به شیوه اینستاگردی به مهمترین استراتژی شکارِ توجه و استراتژی فروش تبدیل شده است.
▪️فردین علیخواه|گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان
✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin
👍1
کرونا و امر اجتماعی (نشست چهارم)
با موضوع: افکار عمومی و سیاست‌ورزی رسانه‌ای
با حضور:
🔸دکتر هادی خانیکی (عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی)
🔸 دکتر فردین علیخواه (عضو هیأت علمی دانشگاه گیلان)
♦️دوشنبه 3 شهریور 99- ساعت 14:30 تا 16:30
🔹آنلاین (اسکای روم):
https://www.skyroom.online/ch/ricac/corona13
(پس از ورود، روی گزینه مهمان کلیک کنید.)
Ricac.ac.ir
@cultureresearch
با موضوع: افکار عمومی و سیاست‌ورزی رسانه‌ای
با حضور:
🔸دکتر هادی خانیکی (عضو هیأت علمی دانشگاه علامه طباطبایی)
🔸 دکتر فردین علیخواه (عضو هیأت علمی دانشگاه گیلان)
♦️دوشنبه 3 شهریور 99- ساعت 14:30 تا 16:30
🔹آنلاین (اسکای روم):
https://www.skyroom.online/ch/ricac/corona13
(پس از ورود، روی گزینه مهمان کلیک کنید.)
Ricac.ac.ir
@cultureresearch
✅به راستی این خبر را چگونه باید تحلیل کرد؟ رئیس آتش نشانی شهرداری خرمشهر پراید متعلق به شهرداری را سرقت کرده، سپس آنرا اوراق کرده تا قسمت های مختلف ماشین را در بازار بفروشد. عجیب احساس می کنم این خبر از نظر اجتماعی اهمیت دارد. گاهی نشانه ها کوچک اند ولی پیام ها بزرگ. نمی دانم چرا وقتی جمله پایانی عکس را خواندم ابتدا به یاد افشاگری جناب آقای فتاح در برنامه زنده صدا و سیما و سپس عذرخواهی و حلالیت طلبی ایشان از مقاماتی افتادم که درباره آنها افشاگری کرده بود. امیدوارم آن مقامات او را بخشیده باشند.
نظرات خوانندگان درباره نوشته های این کانال در آدرس زیر منتشر می شود. لطفا نظراتتان را بدون نام تان، بدون توهین به کسی، با ذکر عنوان مطلب مورد نظر در کانال و حتی الامکان کوتاه بنویسید. در انتهای همه مطالب کانال لینک ارسال نظر آمده است.
✅https://t.me/naghdvanazar
✅https://t.me/naghdvanazar
جهان را آنگونه می بینم که دوست دارم
▪️فردین علیخواه|گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان
در درس انحرافات و آسیب‌های اجتماعی و در بحث از فرایند اجتماعی‌شدن کودکان ایرانی، چند کتاب مقطع ابتدایی و لوازم‌التحریر دانش‌آموزان را با خودم به کلاس می‌برم که یکی از آنها کتاب «هدیه‌های آسمانی» است که به تعلیم‌و‌تربیت اسلامی و به طور خاص آموزش نماز اختصاص دارد. این کتابها را از دختران دانش‌آموزی گرفته‌ام که آن مقطع تحصیلی را به اتمام رسانده‌اند. شاید بپرسید که چرا کتابها را به دانشجویانم نشان می‌دهم؟ در این کتابها عکس‌هایی از دختر و پسری دیده می‌شود که با ظاهری کاملا «شرعی» مشغول انجام فریضه نماز هستند. موضوعِ مهم از نظر تحلیل اجتماعی آن است که دانش‌آموزان دختر با مدادهای رنگی تمام صورت و ظاهر دختر(مدل) حاضر در عکس‌ها را (حتی هنگام انجام فریضه نماز) امروزی کرده‌اند یعنی لب، گونه، چشم و ابروی او را به شکل دخترانی درآورده‌اند که به طور معمول در زندگی روزمره ایرانی شاهد هستیم. دانش آموزان دختر خودشان دست به کار شده اند و وظیفه رنگ آمیزی و شاداب کردن تصویر را بر عهده گرفته اند. پس از این کتابها، لوازم‌التحریر دانش‌آموزان را روی میز می‌چینم و به دانشجویان نشان می‌دهم. دفتر، مداد، پاک‌کن و دفترچه یادداشت. بر روی هر کدام از این وسایل عکس، نام و نشانی نشسته است که 180 درجه با محتوای کتاب‌های درسی در تضادند. مثلا عکس‌هایی از چند دختر نوجوان با ظاهری امروزی که میکروفون به دست گرفته‌اند و آواز می‌خوانند و می‌رقصند. عکس‌هایی از عروسک باربی در موقعیت‌ها و حالت‌های مختلف، عکس‌هایی از چند شخصیت مشهور کارتونی محصولات کمپانی والت‌دیزنی.
از نشان دادن این وسایل چه نتیجه‌ای می‌گیرم؟
برخی از جامعه‌شناسان معتقدند که مخاطب/ خواننده معنای خاص خودش را بر محتوا/ متن اعمال می‌کند. به تعبیر حرفه‌ای‌تر، خوانش خوانندگان از متن لزوما با خوانش پدیدآورندگان آن متن همسان نیست و می‌تواند در تضاد با اهداف و مقاصدی باشد که پدیدآورندگان مد نظر داشته‌اند. در مثال بالا دانش‌آموزان معنای خاص خود را بر متن تحمیل می‌کنند. آنان کتاب و عکس‌های آنرا آن طوری تعبیر و تفسیر می‌کنند که می‌خواهند باشد. این امر بیانگر موضوعی است که برخی از متفکران و محققان جامعه‌شناسی به ویژه محققان «مؤسسه مطالعات فرهنگی بیرمنگام» با عنوان «مقاومت» از آن یاد می‌کنند.
دومین نتیجه از مثال یادشده، تعارض و تضاد نهادهای اجتماعی‌کننده در ایران است که به اشکال مختلف، حتی در وسایل داخل کیف مدرسه دانش‌آموزان نیز خودش را آشکار می‌سازد. منظور، شاهد آن هستیم که ارزش‌ها و هنجارهای جاری و ساری در «جهان زندگی» با ارزش‌ها و هنجارهای مورد نظر« سیستم» در تضاد قرار دارد. سیستم با موسیقی میانه خوبی ندارد و حال آنکه در جهانِ زندگی خانواده‌ها فرزندان خود را با افتخار به کلاس‌های موسیقی می‌فرستند. سیستم با رقص میانه خوبی ندارد ولی موسیقی و رقص در جشن تولد همین دانش‌آموزان همواره طنین‌انداز می‌شود. رقص و همخوانی دانش‌آموزان با آهنگ جنتلمن ساسی‌مانکن در حیاط برخی از مدارس کشور بهترین شاهد بر این ادعاست. سیستم دستورالعمل خاص خودش را برای پوشش دارد و این در حالی است که در جهانِ‌زندگی آنچه در کوچه، خیابان، مترو و پارک می‌بینیم با این دستورالعمل فرسنگ‌ها فاصله دارد. همچنان می‌توان این مثال‌ها را ادامه داد.
و اما پرسش مهم: به راستی کودکانی که مدام در معرض نهادهای اجتماعی‌کننده‌ای قرار دارند که آثار و برنامه‌های همدیگر را در زمینه تعلیم‌و‌تربیت به معنای واقعی کلمه «خنثی می‌کنند» از نظر شخصیتی چه نوع کودکانی خواهند بود؟ من فکر می کنم که یکی از دلایل آنکه ما ایرانیان مخزن ارزش‌های متناقض و متضادیم همین فرایند اجتماعی‌شدن متناقض‌مان است. مثالی می زنم که فکر می کنم بسیار گویاست: چند سال قبل یکی از شبکه‌های ماهواره‌ای در کشورهای همسایه مسابقه رقص ترتیب داده بود که محمد خردادیان یکی از داوران آن بود. قبل از مسابقه چند دقیقه با دختران و پسرانی که از ایران در این مسابقه شرکت کرده بودند مصاحبه می‌شد. برخی از آنان برای کسب موفقیت در رقص، یا به اهل بیت متوسل می‌شدند و یا از خانواده و دوستان‌شان می‌خواستند که در نماز برایشان دعا کنند!
✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin
توضیح عکس: پشت جلد همان دختر روی جلد است.
https://bit.ly/3bOwaJp
▪️فردین علیخواه|گروه جامعه‌شناسی دانشگاه گیلان
در درس انحرافات و آسیب‌های اجتماعی و در بحث از فرایند اجتماعی‌شدن کودکان ایرانی، چند کتاب مقطع ابتدایی و لوازم‌التحریر دانش‌آموزان را با خودم به کلاس می‌برم که یکی از آنها کتاب «هدیه‌های آسمانی» است که به تعلیم‌و‌تربیت اسلامی و به طور خاص آموزش نماز اختصاص دارد. این کتابها را از دختران دانش‌آموزی گرفته‌ام که آن مقطع تحصیلی را به اتمام رسانده‌اند. شاید بپرسید که چرا کتابها را به دانشجویانم نشان می‌دهم؟ در این کتابها عکس‌هایی از دختر و پسری دیده می‌شود که با ظاهری کاملا «شرعی» مشغول انجام فریضه نماز هستند. موضوعِ مهم از نظر تحلیل اجتماعی آن است که دانش‌آموزان دختر با مدادهای رنگی تمام صورت و ظاهر دختر(مدل) حاضر در عکس‌ها را (حتی هنگام انجام فریضه نماز) امروزی کرده‌اند یعنی لب، گونه، چشم و ابروی او را به شکل دخترانی درآورده‌اند که به طور معمول در زندگی روزمره ایرانی شاهد هستیم. دانش آموزان دختر خودشان دست به کار شده اند و وظیفه رنگ آمیزی و شاداب کردن تصویر را بر عهده گرفته اند. پس از این کتابها، لوازم‌التحریر دانش‌آموزان را روی میز می‌چینم و به دانشجویان نشان می‌دهم. دفتر، مداد، پاک‌کن و دفترچه یادداشت. بر روی هر کدام از این وسایل عکس، نام و نشانی نشسته است که 180 درجه با محتوای کتاب‌های درسی در تضادند. مثلا عکس‌هایی از چند دختر نوجوان با ظاهری امروزی که میکروفون به دست گرفته‌اند و آواز می‌خوانند و می‌رقصند. عکس‌هایی از عروسک باربی در موقعیت‌ها و حالت‌های مختلف، عکس‌هایی از چند شخصیت مشهور کارتونی محصولات کمپانی والت‌دیزنی.
از نشان دادن این وسایل چه نتیجه‌ای می‌گیرم؟
برخی از جامعه‌شناسان معتقدند که مخاطب/ خواننده معنای خاص خودش را بر محتوا/ متن اعمال می‌کند. به تعبیر حرفه‌ای‌تر، خوانش خوانندگان از متن لزوما با خوانش پدیدآورندگان آن متن همسان نیست و می‌تواند در تضاد با اهداف و مقاصدی باشد که پدیدآورندگان مد نظر داشته‌اند. در مثال بالا دانش‌آموزان معنای خاص خود را بر متن تحمیل می‌کنند. آنان کتاب و عکس‌های آنرا آن طوری تعبیر و تفسیر می‌کنند که می‌خواهند باشد. این امر بیانگر موضوعی است که برخی از متفکران و محققان جامعه‌شناسی به ویژه محققان «مؤسسه مطالعات فرهنگی بیرمنگام» با عنوان «مقاومت» از آن یاد می‌کنند.
دومین نتیجه از مثال یادشده، تعارض و تضاد نهادهای اجتماعی‌کننده در ایران است که به اشکال مختلف، حتی در وسایل داخل کیف مدرسه دانش‌آموزان نیز خودش را آشکار می‌سازد. منظور، شاهد آن هستیم که ارزش‌ها و هنجارهای جاری و ساری در «جهان زندگی» با ارزش‌ها و هنجارهای مورد نظر« سیستم» در تضاد قرار دارد. سیستم با موسیقی میانه خوبی ندارد و حال آنکه در جهانِ زندگی خانواده‌ها فرزندان خود را با افتخار به کلاس‌های موسیقی می‌فرستند. سیستم با رقص میانه خوبی ندارد ولی موسیقی و رقص در جشن تولد همین دانش‌آموزان همواره طنین‌انداز می‌شود. رقص و همخوانی دانش‌آموزان با آهنگ جنتلمن ساسی‌مانکن در حیاط برخی از مدارس کشور بهترین شاهد بر این ادعاست. سیستم دستورالعمل خاص خودش را برای پوشش دارد و این در حالی است که در جهانِ‌زندگی آنچه در کوچه، خیابان، مترو و پارک می‌بینیم با این دستورالعمل فرسنگ‌ها فاصله دارد. همچنان می‌توان این مثال‌ها را ادامه داد.
و اما پرسش مهم: به راستی کودکانی که مدام در معرض نهادهای اجتماعی‌کننده‌ای قرار دارند که آثار و برنامه‌های همدیگر را در زمینه تعلیم‌و‌تربیت به معنای واقعی کلمه «خنثی می‌کنند» از نظر شخصیتی چه نوع کودکانی خواهند بود؟ من فکر می کنم که یکی از دلایل آنکه ما ایرانیان مخزن ارزش‌های متناقض و متضادیم همین فرایند اجتماعی‌شدن متناقض‌مان است. مثالی می زنم که فکر می کنم بسیار گویاست: چند سال قبل یکی از شبکه‌های ماهواره‌ای در کشورهای همسایه مسابقه رقص ترتیب داده بود که محمد خردادیان یکی از داوران آن بود. قبل از مسابقه چند دقیقه با دختران و پسرانی که از ایران در این مسابقه شرکت کرده بودند مصاحبه می‌شد. برخی از آنان برای کسب موفقیت در رقص، یا به اهل بیت متوسل می‌شدند و یا از خانواده و دوستان‌شان می‌خواستند که در نماز برایشان دعا کنند!
✅کانال نویسنده: @fardinalikhah
✅ارسال نظر: @alikhahfardin
توضیح عکس: پشت جلد همان دختر روی جلد است.
https://bit.ly/3bOwaJp
برخی مقامات گفته اند که فضا باید برای زنان بدحجاب ناامن شود...😞😞😞
زنان، زنان، زنان.
دیواری کوتاه تر از دیوار زنان نمی یابند.
چرا دیدن چنین تصاویری کسی را ناراحت نمی کند؟ من اگر جای آن مقاماتی بودم که چنین حرفهایی می زنند با دیدن چنین عکس هایی ذره ذره آب می شدم، از خجالت هر هفته از مردم عذر می خواستم و عمیقا ابراز شرمندگی می کردم، یا اشک می ریختم یا از خشم آتش می گرفتم از اینکه به مردم چه وعده هایی دادیم و در عوض برایشان چه وضعیت فلاکت باری ساختیم! افسوس و صد افسوس.
«شهر از صدا : پر است ولی از سخن : تهی»
(نادر نادرپور)
زنان، زنان، زنان.
دیواری کوتاه تر از دیوار زنان نمی یابند.
چرا دیدن چنین تصاویری کسی را ناراحت نمی کند؟ من اگر جای آن مقاماتی بودم که چنین حرفهایی می زنند با دیدن چنین عکس هایی ذره ذره آب می شدم، از خجالت هر هفته از مردم عذر می خواستم و عمیقا ابراز شرمندگی می کردم، یا اشک می ریختم یا از خشم آتش می گرفتم از اینکه به مردم چه وعده هایی دادیم و در عوض برایشان چه وضعیت فلاکت باری ساختیم! افسوس و صد افسوس.
«شهر از صدا : پر است ولی از سخن : تهی»
(نادر نادرپور)
فراغت‌های کارگونه این روزهای ما
🔘فردین علیخواه|گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان
کار و فراغت، یکی از مباحث مهم جامعه‌شناسان است. در قرن بیستم مناقشات مهمی بین برخی از جامعه‌شناسان درباره تفاوت‌ها و تمایزهای بین حوزه کار و حوزه فراغت رخ داد. این گمان وجود داشت که هم کار و هم فراغت ویژگی‌های خاص خودشان را دارند و معمولا این دو در مقابل یکدیگر دیده می‌شدند. برای مثال مفهومی مانند «اجبار» به کار نزدیک‌تر تصور می‌شد تا به فراغت، و در مقابل، مفهومی مانند «آزادی» به فراغت نزدیک‌تر دیده می‌شد تا به کار. در همین راستا می‌توان درباره اصطلاحاتی نظیر زمان‌بندی، سلسله‌مراتب، لذت و سرخوشی، اضطراب و نظم هم گفت که هر کدام یا به کار و یا به فراغت نزدیک‌اند.
در دهه‌های گذشته همواره با دیدگاههای مختلفی در این زمینه مواجه بوده‌ایم: کسانی که درباره کار مطالعه می‌کردند معتقد بودند که هنجارهای حاکم بر کار و شغل(یعنی هنجارهای سازمان‌های رسمی) در نهایت انسانی بیمار، ناخوش‌احوال از نظر روانی، و انسانی از‌خودبیگانه خلق خواهد کرد که در حقیقت وقتی محیط کار را ترک می‌کند همچنان «یک کارمند» است و مناسب زندگی، یا به استعاره، مرد یا زنی برای تمام فصول نیست. از نظر اینان با ثبت اثر انگشت در دستگاه حضور و غیاب اداره همه چیز به پایان خود نمی‌رسد. ما با «شخصیت کارمندی» مواجه‌ایم که بیست و چهار ساعت روز، و هفت روز هفته «زیست کارمندی» دارد. همچنین، محققانی که درباره فراغت تحقیق می‌کردند معتقد بودند که هنجارهای کار و شغل، سایه‌ی سنگین خود را بر فراغت نیز گسترده است و این فراغت، در واقع فراغت نیست بلکه ادامه کار است. به باور اینان ما با فراغتی از‌خود‌تهی‌شده و «کارگونه» مواجهیم.
چنین نقدهایی باعث تغییراتی در سیاستهای مربوط به کار و فراغت شد. برای مثال کارمندان در برخی از محیط‌های شغلی اجازه یافتند تا هنجارهای حاکم بر فراغت را دنبال کنند که به عنوان نمونه می‌توان به شرکت گوگل اشاره کرد. در این راستا، «شخصی‌سازی محیط» از طریق نزدیک کردن محیط کار به محیط خانه، شناور کردن ساعت حضور در محل کار، و رنگ‌آمیزی محیط کار به دلخواه کارمند، از آن جمله است. در واقع این شرکت‌ها لذت، خوشی، آزادی، راحتی و آرامش کارمند را در اولویت برنامه‌ریزی قرار دادند. روشن است که این تغییرات را می‌توان مثبت ارزیابی نمود چرا که احساسات و نگرش کارمند اهمیت یافت و در همان راستا نیز برنامه‌ریزی شد.
نکته‌ی این نوشته طرف دیگر ماجراست. شواهد حاکی از آن است که این روزها فراغت همچنان کارگونه یا «کارطوری» است و در دنیای امروز هنجارهای کار به شدت بر فراغت ما سیطره می‌یابند. منظور آنکه، گویی در مقابل گسترش هنجارهای فراغت بر دنیای کار، شاهد گسترش هنجارهای کار بر دنیای فراغت نیز هستیم و این روند با «دیجیتالیزه شدن» جامعه و «اینترنت هوشمند» چشمگیرتر گشته است. اعداد و ارقام رنگارنگ دیجیتالی بر همه عرصه‌های زندگی ما حاکم شده‌اند و ما در زمان فراغت خود مدام در حال محاسبه‌ایم. وقتی قدم می‌زنیم یا می‌دویم بر بازویمان دستگاهی می‌بندیم که در حال شمارش و محاسبه همه چیزمان است، وقتی در دورهمی‌هایمان با غذایی خوشمزه و جذاب مواجه می‌شویم قبل از لذت بردن از آن به محاسبه کالری‌ها و چربی‌های آن می‌پردازیم یا پس از خوردن، سوگوار می‌شویم و این پرسش سخت را از خودمان می‌پرسیم که برای سوزاندن آن چقدر باید قدم بزنم؟ نتیجه آنکه، آن راه رفتن‌مان نیز در واکنش به مصیبتی دیگر یعنی هراس از چاقی رقم می‌خورد.
«محاسبه»، « نظم»،«سلسله‌مراتب»(داشتن مربی‌های مختلف مجازی و واقعی)، همگی ویژگی‌های دنیای کار است که به فراغت‌های ما تحمیل شده‌اند. شاید به همین دلیل است که اغلب ما پس از فراغت‌هایمان دوباره احساس خستگی می‌کنیم، گویی که از کار برگشته‌ایم و نه از فراغت که مهمترین ویژگی‌اش «فراغت» است! به گمانم این وضعیت یکی از پیامدهای اساسی پزشکی‌شدن(1) جامعه است که دیجیتالیزه شدن امور همواره به آن یاری می‌رساند. پزشکی‌شدن جامعه بستر مناسبی برای سرایت هنجارهای کار بر فراغت فراهم آورده است.
▪️کانال نویسنده: @fardinalikhah
▪️ارسال نظر برای نویسنده: @alikhahfardin
(1) Medicalization of society
🔘فردین علیخواه|گروه جامعه شناسی دانشگاه گیلان
کار و فراغت، یکی از مباحث مهم جامعه‌شناسان است. در قرن بیستم مناقشات مهمی بین برخی از جامعه‌شناسان درباره تفاوت‌ها و تمایزهای بین حوزه کار و حوزه فراغت رخ داد. این گمان وجود داشت که هم کار و هم فراغت ویژگی‌های خاص خودشان را دارند و معمولا این دو در مقابل یکدیگر دیده می‌شدند. برای مثال مفهومی مانند «اجبار» به کار نزدیک‌تر تصور می‌شد تا به فراغت، و در مقابل، مفهومی مانند «آزادی» به فراغت نزدیک‌تر دیده می‌شد تا به کار. در همین راستا می‌توان درباره اصطلاحاتی نظیر زمان‌بندی، سلسله‌مراتب، لذت و سرخوشی، اضطراب و نظم هم گفت که هر کدام یا به کار و یا به فراغت نزدیک‌اند.
در دهه‌های گذشته همواره با دیدگاههای مختلفی در این زمینه مواجه بوده‌ایم: کسانی که درباره کار مطالعه می‌کردند معتقد بودند که هنجارهای حاکم بر کار و شغل(یعنی هنجارهای سازمان‌های رسمی) در نهایت انسانی بیمار، ناخوش‌احوال از نظر روانی، و انسانی از‌خودبیگانه خلق خواهد کرد که در حقیقت وقتی محیط کار را ترک می‌کند همچنان «یک کارمند» است و مناسب زندگی، یا به استعاره، مرد یا زنی برای تمام فصول نیست. از نظر اینان با ثبت اثر انگشت در دستگاه حضور و غیاب اداره همه چیز به پایان خود نمی‌رسد. ما با «شخصیت کارمندی» مواجه‌ایم که بیست و چهار ساعت روز، و هفت روز هفته «زیست کارمندی» دارد. همچنین، محققانی که درباره فراغت تحقیق می‌کردند معتقد بودند که هنجارهای کار و شغل، سایه‌ی سنگین خود را بر فراغت نیز گسترده است و این فراغت، در واقع فراغت نیست بلکه ادامه کار است. به باور اینان ما با فراغتی از‌خود‌تهی‌شده و «کارگونه» مواجهیم.
چنین نقدهایی باعث تغییراتی در سیاستهای مربوط به کار و فراغت شد. برای مثال کارمندان در برخی از محیط‌های شغلی اجازه یافتند تا هنجارهای حاکم بر فراغت را دنبال کنند که به عنوان نمونه می‌توان به شرکت گوگل اشاره کرد. در این راستا، «شخصی‌سازی محیط» از طریق نزدیک کردن محیط کار به محیط خانه، شناور کردن ساعت حضور در محل کار، و رنگ‌آمیزی محیط کار به دلخواه کارمند، از آن جمله است. در واقع این شرکت‌ها لذت، خوشی، آزادی، راحتی و آرامش کارمند را در اولویت برنامه‌ریزی قرار دادند. روشن است که این تغییرات را می‌توان مثبت ارزیابی نمود چرا که احساسات و نگرش کارمند اهمیت یافت و در همان راستا نیز برنامه‌ریزی شد.
نکته‌ی این نوشته طرف دیگر ماجراست. شواهد حاکی از آن است که این روزها فراغت همچنان کارگونه یا «کارطوری» است و در دنیای امروز هنجارهای کار به شدت بر فراغت ما سیطره می‌یابند. منظور آنکه، گویی در مقابل گسترش هنجارهای فراغت بر دنیای کار، شاهد گسترش هنجارهای کار بر دنیای فراغت نیز هستیم و این روند با «دیجیتالیزه شدن» جامعه و «اینترنت هوشمند» چشمگیرتر گشته است. اعداد و ارقام رنگارنگ دیجیتالی بر همه عرصه‌های زندگی ما حاکم شده‌اند و ما در زمان فراغت خود مدام در حال محاسبه‌ایم. وقتی قدم می‌زنیم یا می‌دویم بر بازویمان دستگاهی می‌بندیم که در حال شمارش و محاسبه همه چیزمان است، وقتی در دورهمی‌هایمان با غذایی خوشمزه و جذاب مواجه می‌شویم قبل از لذت بردن از آن به محاسبه کالری‌ها و چربی‌های آن می‌پردازیم یا پس از خوردن، سوگوار می‌شویم و این پرسش سخت را از خودمان می‌پرسیم که برای سوزاندن آن چقدر باید قدم بزنم؟ نتیجه آنکه، آن راه رفتن‌مان نیز در واکنش به مصیبتی دیگر یعنی هراس از چاقی رقم می‌خورد.
«محاسبه»، « نظم»،«سلسله‌مراتب»(داشتن مربی‌های مختلف مجازی و واقعی)، همگی ویژگی‌های دنیای کار است که به فراغت‌های ما تحمیل شده‌اند. شاید به همین دلیل است که اغلب ما پس از فراغت‌هایمان دوباره احساس خستگی می‌کنیم، گویی که از کار برگشته‌ایم و نه از فراغت که مهمترین ویژگی‌اش «فراغت» است! به گمانم این وضعیت یکی از پیامدهای اساسی پزشکی‌شدن(1) جامعه است که دیجیتالیزه شدن امور همواره به آن یاری می‌رساند. پزشکی‌شدن جامعه بستر مناسبی برای سرایت هنجارهای کار بر فراغت فراهم آورده است.
▪️کانال نویسنده: @fardinalikhah
▪️ارسال نظر برای نویسنده: @alikhahfardin
(1) Medicalization of society