*روایت ما*

کربلا، میدانِ مذاکره و مبارزه است. اینکه در پایان کار، سخن، گفت‌وگو و اعتراض تأثیر نمی‌گذارد و کار به مبارزه‌ی فیزیکی و شهادت یاران امام می‌کشد، نه ضرورتی تاریخی، بلکه امری ممکن در بسترِ قیام حسینی است که از استبداد و فساد حکومتی و اجتماعی نشأت می‌گیرد.

پرسش بنیادین این است: آیا روایتِ ما از کربلا باید فقط بر محورهایی مانند احساسات، تبعیتِ محض و ولایت‌پذیریِ بی‌چون‌وچرا استوار باشد و مجالی برای معقولات و اندیشه‌ی انتقادی در آن نباشد؟

اولویت دادن به رویکردِ احساس‌محور که به دنبالِ ثواب، بخششِ گناهان و شفاعتِ شخصی است، حاصلِ افزوده‌هایی است که بر مذهب شیعه تحمیل شده تا چهره‌ی عقلانی، سیاسی و معرفت‌سازِ واقعه کربلا را در پسِ احساسات پنهان سازد.

شاهدِ تاریخی آنکه، بیشترِ سخنانِ امام حسین (ع) در روزهای منتهی به عاشورا، حولِ محورهایِ عدل، مساوات، مبارزه با ظلم، امر به معروف و نهی از منکر می‌چرخد؛ در حالی که آنچه بعدها با غم‌سراییِ صرف و شورِ احساسی بدان افزوده شد، در متنِ اصلیِ سخنانِ امام دیده نمی‌شود.

پس، ضرورتِ امروز ما زدودنِ اضافاتِ تحریف‌آمیز و دست‌یابی به گوهرِ کربلاست؛ گوهری که شیوه راه‌گشایِ امام برای زیستنِ آگاهانه، عدالت‌خواهانه و عقلانی است. باید از تحریف دست کشید و روایت را به سویِ حقیقت و عبرت سوق داد، نه به سویِ سوگ‌واره‌ای که عقل را به حاشیه می‌راند.

#منبرهای_معنوی

سکوتِ فراموش‌شده

_بدترین صفت مردانه چیست؟_
تصور داشتن نظر کارشناسی در هر مساله (سیاسی، اقتصادی، خانوادگی، درمانی و...) و نهایت تلاش برای به کرسی نشاندنِ این تصورِ خام در گفتگو با دیگران.

_بدترین صفت زنانه چیست؟_
ببخشید من زن نیستم و تخصص لازم را ندارم! شما بفرمایید.

به مدد راهنمایی دوستی گرامی، تنظیمات به حالت پیش‌فرض برگشت و اکنون شما بدون دادن ستاره می‌توانید، در بخش نظرات، دیدگاه خودتان را طرح کنید.

پ. ن: در این مدت برای دوا و رفع کتی (کدی!) هم که شده، هیچکی به ما ۴تا ستاره نداد که سرگردی، سرهنگی، چیزی بشویم. تشکر.

*در محضر ارباب*

رفیقان، اگر بی‌ادبی نباشد، باید گفت که تقصیر از خود امام حسین (ع) است، نه، بلکه از خود خداست! از آن رو که در حماسهٔ کربلا چنان جذبه و شوری، چنان حال و انرژی‌ای نهاده شده که هیچ اندیشهٔ دیگری را مجالِ حضور در خیال نمی‌گذارد.

من که اینجا، در این صفحه، انبوهی از تأملات را دربارهٔ عاشورا، فلسفهٔ قیام و دیگر دغدغه‌های نظری می‌نویسم، به محضِ گام‌نهادن در حریمِ حسین (ع)، خود را در برابر خورشیدی تابناک می‌یابم که وجودم را در شعاعِ خود ذوب می‌کند. جذب می‌شوم، محو می‌گردم، بی‌نشان می‌شوم، و جز اشکی که جاری است و حالی که در وصف نمی‌گنجد، چیزی نمی‌ماند. گویی خونِ اباعبدالله، هر عقلِ سنجنده‌ای را یکباره در خود فرو می‌برد و همهٔ حساب‌های عقلی را به کناری می‌زند.

کاش، ای کاش، آن حضرت این‌همه جذبه نداشت، تا ما نیز می‌توانستیم چند کلمه از فلسفهٔ این قیامِ بی‌همتا بر زبان آوریم، بیندیشیم و سخن گوییم، و دیگران را نیز به ژرفای این دریایِ معنا رهنمون شویم.
#منبرهای_معنوی

امسال نیز سوگِ عاشورا به سلامت گذشت. وعاظ، روایتِ کربلا را زنده کردند؛ روایتی که انگار با پایانِ روزِ دهم تا سال بعد بسته می‌شود.

سفره‌های نذری برپا شد، دیگ‌ها جوشید، توانگران «چنبه» زدند و بقیه نیز خوردند و اگر دست می‌داد، برای خانه هم بردند و فریزرها را انباشتند...

این، نگاهِ عوامانه به عاشوراست؛ از اول محرم تا عاشورا، مثلِ سالگردی که برای ترحیم یک متوفی گرفته می‌شود اما نگاهِ عمیق، غیرِ این است.

عاشورا، اول کار است، نه پایان آن. پیش از این روز همه چیز در حد سخن بود؛ اما «عمل» از روزِ عاشورا معنا می‌یابد؛ آن‌گاه که جان‌ها فدا می‌شوند.

آنچه پس از عاشورا رخ داد — اسارتِ خاندانِ عصمت، خطابه‌های زینب (س) در کوفه و شام، و گسترشِ پیام تا تاریخ — همه، ادامهٔ همان «عمل» است.

افسوس که این بخش، مغفول می‌ماند. هیئت‌ها عمومآ تا دهمِ محرم فعّال‌اند و پس از آن، به زندگی عادی بازمی‌گردند؛ غافل از اینکه بالندگیِ قیام، در ادامهٔ مسیرِ اسرا و افشاگریِ امام سجاد (ع) و زینبِ کبری (س) شکل می‌گیرد.

تأمل کنیم... عاشورا، نه پایان، که آغازی بر بیداری؛ نه خاموشی، که فریادی جاودانه است.

استاد ما دکتر سروش، سال‌ها قبل بهمان گفت که الان، زمانِ عقل ورزی شماست. ارادت ورزی را بگذارید برای آخر عمر.
آفرین بر او که به ما یاد داد از مارکس، انگلس و پوپر باید یاد گرفت اما مریدشان نشد تا روزگار بچرخد و بچرخد و برسیم به خانِ آخر... ولایت امیرالمومنین (ع)

*بازگشت به عمق تنهایی!*

حقیقت آن است که من با بیشتر آدم‌ها – اعم از خانواده، دوستان، همسایگان و به‌طورکلی هر کس که در این نیم‌قرن زیستِ اجتماعی با او پیوندی داشته‌ام – احساسِ خوشایندی ندارم. در تجربهٔ من، بسیاری از مردمان یا نمی‌خواهند، یا نمی‌توانند، یا چندان اهمیتی نمی‌دهند که آدمی را به‌درستی درک کنند. روابطشان اغلب سطحی، زودگذر و بر پایهٔ منافعِ شخصیِ خودشان و به‌اندازهٔ تحمّلشان با من شکل می‌گیرد؛ پیوندهایی سست که هر دم در آستانهٔ گسست و فروریختن‌اند.

۱- حاصلِ این نگاه به جامعه، گرایش به تنهایی است؛ نه صرفاً تنهاییِ تحمیل‌شده، بلکه تنهایی‌ای که تا حدی انتخابی است، چراکه در جهانِ پیرامون، نشانه‌های چندانی از عمق و صمیمیتِ پایدار نمی‌بینیم. اگر در بیرون از خود، حقیقتی هم‌ترازِ انتظارمان می‌یافتیم، بی‌گمان از این عزلت به در می‌آمدیم و با آن حقایق پیوندی استوار برقرار می‌کردیم. اما پرسش اینجاست که آیا چنین حقیقتی وجود دارد یا خودِ این انتظار، آرمانی‌است که هرگز برآورده نمی‌شود؟

۲- بر این باوریم که دیگران نیز تنهایند و از روی ناچاری به گروه‌ها می‌پیوندند، نه از سرِ اشتیاقِ راستین به دیگری. آنها فقط می‌خواهند از خلأ معنایی و هویتی رهایی یابند و تنهاییِ خود را پنهان کنند. تغییرِ مداومِ گروه‌ها و اضطراب‌های پیوسته در روابطشان، گواهی بر این است که این رفتار سودمند نیست و تنهایی را از میان برنمی‌دارد، بلکه آن را به‌گونه‌ای ناشیانه به تأخیر می‌اندازد. بااین‌حال، نمی‌توان انکار کرد که برای برخی، ارتباطاتِ عمیق و اصیل نیز امکان‌پذیر بوده است، هرچند در اقلیت قرار دارند.

۳- برای مواجهه با تنهایی، راه‌هایی وجود دارد. نسخهٔ شخصیِ من چنین است: هر روز می‌توانی به ورزش رو آوری – چه در باشگاه، چه در دامانِ کوه، یا دست‌کم به پیاده‌روی در نقاط کمترشلوغِ شهری. می‌توانی آشپزی کنی و به کارهای روزمرّه برسی. در خلوتِ خویش به مسائل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی یا هر موضوعِ دلخواه بیندیشی و خلاصهٔ اندیشه‌هایت را بنویسی. کتاب بخوانی. به عبادت‌های واجب و مستحب بپردازی. این فعالیت‌ها اگرچه تنهایی را به‌کلی نابود نمی‌کنند، اما می‌توانند گودالِ آن را تا حدی پر کنند، به شرطی که از سرِ حضور و معنا انجام شوند، نه صرفاً برای پرکردنِ زمان.

۴- واقعیت آن است که تنهایی هیچ‌گاه تجربه‌ای تمام‌عیارِ دلپسند نخواهد بود. اما شاید بزرگ‌ترین آموزه‌اش این باشد که می‌توان با آن زیست، آن را پذیرفت و حتی از بسترِ آن به خودشناسی و خلاقیت دست یافت. تنهایی، وقتی مدیریت شود، می‌تواند به فضایی جدی و پراهمیت برای رشدِ درونی تبدیل گردد، نه صرفاً حفره‌ای برای پر کردن.

سلام، تابوت‌کوچولو،
من تنها برای تو گریسته‌ام
تویی که با پستانک
و موهای خرماییِ باز
به دیدار فرشته‌ها می‌روی.
سلام من را هم برسان.

_و به کدامین گناه، کودکان، در هر جای زمین، کشته می‌شوند؟_

کمتر از (یک هیچ بزرگ)

کسی از دنیا رفته بود. از دوستی مشترک پرسیدم که وی، چه میراث فکری به جا گذاشته؟ دوست مشترکمان کمی فکر کرد و گفت: «از مرحوم، پایداری در مسیر را آموختیم؛ از اول بر یک خط بود و تا آخر، همان راه را ادامه داد.»

با خودم می‌گویم که وی چگونه انسانی بوده؟ نکند معصوم بوده! از اول تا آخر بر یک خط بودن! یعنی هیچ‌گاه شک در ذهن و دل او راه نیافته؟ یا هیچ‌گاه به افکاری عمیق‌تر دست نیافته تا راهش را اصلاح کند؟

وقتی بحث پایداری بر یک فکر مطرح می‌شود یاد این آیات می‌افتم و شدیدا می‌ترسم که مصداق آن باشم یا بشوم:

> قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمَالًا () الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعًا ()
ترجمه:
> بگو: «آیا به شما خبر دهیم که زیانکارترین مردم در کارها، چه کسانی هستند؟ () آنها که تلاش‌هایشان در زندگی دنیا گم و نابود شده؛ در حالی که خود می‌پندارند کارهای نیک انجام می‌دهند!» ()
و در آیه بعد می‌فرماید: اینان کسانی هستند که به آیات پروردگار و لقای او کافر شدند، در نتیجه اعمالشان تباه و بی‌ارزش گردید.
(سوره کهف، ١٠٣ و ١٠۴ و ١٠۵)

پایداری بدون بازنگری و تعقل، اگر با غرور و خودپنداری همراه باشد، انسان را به هدف نمی‌رساند، بلکه او را در گروه زیانکارترین مردم قرار می‌دهد:
آنان که می‌پندارند نیک عمل می‌کنند، اما حاصل زندگیشان چیزی جز حسرت و ندامت نیست!

*دسته‌بندی سیاسی *

از اعضای جناح‌های اصلی و فرعی سیاست در ایران که بگذریم، بیشتر هم‌وطنانِ سیاسی‌مزاج در سطوح پایین‌تر، بر دو دسته هستند:

۱. غرب‌زدگان؛ جلال آل‌احمد سال‌ها پیش واژهٔ «غرب‌زده» را ابداع کرد، مشخصاتشان را برشمرد و غرب‌زده را هُرهْری‌مذهب خواند. در نیم‌قرن اخیر، گروه مقابل این دسته نیز پدید آمده که احتمالاً باید آن را «شرق‌زده» نامید. اما به نظر من، شرق و غرب جهانِ استکبار یکی است. وقتی می‌گویم غرب، منظورم آمریکا، اروپا، روسیه و حتی چینِ سرمایه‌دار است و تفاوتی در کاربرد این واژه برای همه آن‌ها قائل نیستم.

۲. در سوی دیگر، کسانی هستند که آن‌ها را به حق «شعارزده» می‌نامم؛ آدم‌هایی که صبح تا شب ایده‌آل‌های بزرگ می‌بافند، می‌خواهند همهٔ جهان را فتح کنند و آن را به شکل و رنگ خود درآورند. با این حال، نودونه درصد شعار می‌دهند و یک درصد هم طرح و عمل همسو با شعارهایشان ندارند؛ آن‌ها دائما شعارهای تازه‌ای هم‌سو با شعارهای پیشین و اقتضائات روز می‌بافند و در ابهامات، خیالات و آرزوهایشان، صبح را به شب می‌رسانند و هیچ.

۴ پاراگراف برای زندگی حسینی در همه روزهای سال

۱_ انسان گمان می‌کند مستقل می‌اندیشد، اما بخش بزرگی از عقایدش زاییده‌ی تربیت، رسانه، ترس یا منفعت است. رهایی از این خودفریبی هزینه دارد؛ چراکه شکارچیانِ امروز در جامعه، «مقام» و «ثروت» و «هراس از قافله» هستند. اندیشه‌ی مستقل، نیازمند جهاد با جریان غالب و نادیده‌گرفتنِ «با جماعت باش تا زنده بمانی» است؛ همان جهاد اکبری که غنیمتش «آسودگیِ وجدان» است.

۲_ امروز تقیه، فقط برای حفظ جان نیست؛ تقیه‌ی اجتماعی و اقتصادی، انسان را به بلعیدنِ حرفِ نزده وامیدارد تا طرد نشود، و این از زهرِ شمشیر کشنده‌تر است.

۳_ مخالفت با قدرت، خودبه‌خود نشانه‌ی حق نیست، اما می‌تواند ملاکی نسبی باشد؛ چراکه جریان حق، پیش از آخرالزمان، هرگز ظهورِ حداکثری نمی‌یابد.

۴_ به کلامِ امام حسین(ع) که «در امتحان، دیندارانِ راستین اندک‌اند». امتحان، فقط میدانِ جنگ نیست؛ در لحظه‌ی خاموشِ انتخاب میان «گفتنِ حق به زیانِ موقعیت» یا «سکوتِ مصلحت‌آمیز» رخ می‌دهد. هنر، زیستن با اضطرابِ ایستادن در برابرِ جریانِ خروشان است، حتی اگر تنها بمانی؛ این، سرمایه‌ای است که روح را از تقلید به معرفت می‌رساند.

(مطلب ویژه طلاب و دوستانی که به زبان عربی تسلط دارند:)

یک شکم سیر وقتی در قم نماز میت خواندند، گریستم. به هر حال یاد مرگ و آن فقرات افزوده شده بر دعاهای نماز، چیزی نیست که بشود از کنارش آسان گذشت. همین حال، وقتی نماز میت در نجف را خواندند، برایم روی دادم.
جدا از بخش عاطفی، خواستم بگویم مقایسه کنید فرازهای نماز قم را با نماز نجف، تا تفاوت روحانی در سازمان قدرت و روحانی خارج از سازمان قدرت را ببینید.

شیعه اورجینال

خوشحالم که ١٢ امامی هستم نه کمتر مثلا چهار امامی، شش امامی و نه بیشتر.

لَکُمْ دِینُکُمْ وَلِیَ دِینِ

*شهرنوش... *

خبر دادند که خانم شهرنوش پارسی‌پور درگذشته است. او نویسنده بود و چندین رمان داشت که یا نخوانده بودم، یا اگر خوانده بودم، چندان دوست نداشتم. اما یکی از کتاب‌هایش که روایت زندانی شدن او را شرح می‌داد – یک بار پیش از انقلاب و سه بار پس از آن – برایم بسیار تأثیرگذار بود.

یکی از دوستان که آن کتاب را به امانت به دوستی دیگر داده بود، می‌گوید: پس از یک ماه که سراغ کتاب را گرفتم، شخص امانت‌گیرنده با کج‌خلقی گفت که همسرش، دور از چشم او، کتاب را خوانده و هیچ چیزی هم به آقا نگفته است اما شب‌ها، هنگامی که هر دو خوابند، ناگهان از خواب می‌پرد، جیغ می‌زند و در تاریکی زارزار گریه می‌کند.

به امانت‌دهنده گفتم: کتاب خوب یعنی همین؛ یعنی نگذارد شب راحت بخوابی، وگرنه می‌شود چیزی در حکم قرص خواب.
شهرنوش پارسی‌پور به کسی قرص خواب نمی‌داد.

*ظرافت در انتقال*

دشوارترین کار در حوزهٔ اندیشه و گفتگو، پذیرش این اصل است که نظام فکری هر انسان، یکتاست و از بافتِ منحصربه‌فرد تجربه‌ها، تربیت و احساسات شکل گرفته است. هر کس ابزارِ ویژه‌ای برای درک و استنتاج دارد؛ ازاین‌رو، نتیجه‌ای که من به آن می‌رسم، لزوماً نتیجه‌ی دیگری نخواهد بود و این تفاوت، نه نقص که غنای انسانی است.

بنابراین، ما در مواجهه با دیگران، نه نقشِ معلمِ یک‌دنده را داریم و نه نقشِ تجویزگرِ مطلق؛ بلکه مجاز به گفتگو، استدلال و توصیه‌هایی مهربانانه هستیم، مشروط بر آنکه بدانیم این توصیه‌ها همچون نوری برای نشان‌دادنِ راهند، نه اجباری برای پیمودنِ آن. هرگونه لجاجت، تحمیل و اصرارِ بی‌حاصل، نه تنها راهی به پیش نمی‌برد، که فضای گفتگو را به کشمکشِ فرسایشی بدل می‌کند و نتیجه‌ای جز دل‌زدگی و پس‌رفت ندارد.

البته حسابِ بدیهیات و اصولِ روشن و قطعی، از این قاعده جداست؛ اما حتی در آنجا نیز، شیوهٔ انتقال باید محترمانه باشد.

*قصه ما از خلوت*- ١

دربارهٔ تنهایی فکر می‌کردم. پس از سال‌ها مواجهه با این موضوع، دیگر از آن با عنوان «تنهایی» یاد نمی‌کنم؛ روزگاری حتی آن را «طردشدگی» می‌نامیدم، اما امروز از واژهٔ «خلوت» استفاده می‌کنم که ریشه‌ای عمیق در ادبیات عرفانی ما دارد (مانند ترکیب «خلوت‌گزینی»).

شما در مواجهه با مسئلهٔ خلوت (همان تنهاییِ سابق یا طردشدگیِ پیشین) با مراحل زیر روبه‌رو می‌شوید:

مراحل روبرو شدن با خلوت
محکومیت ← انکار ← مواجهه ← ترس ← (فرار / تلاش برای رهایی) ← تسلیم (منفعل یا فعال) ← احساس خوشایند ← تلفیق هویتی

لزوماً فرد تا پایان این مسیر پیش نمی‌رود؛ ممکن است خودکشی کند، یا خلوتش به دلایل اجتماعی از هم بپاشد، و گاهی در یکی از مراحل متوقف شود. همچنین ممکن است این وضعیت با حمایت‌گیری از گروه‌های اجتماعی، کاهش یابد یا برطرف شود.

اما اگر هیچ‌یک از این موارد رخ ندهد و فرد تا پایان، صادقانه با خلوت خود همراه شود، ناگزیر به مراحل یادشده دست خواهد یافت.

*قصه ما از خلوت* - ۲

هر یک از مراحل روبرو شدن با خلوت، جهانی است با ویژگی‌های خود:

محکومیت؛ آغاز راهی است که کسی آن را برنگزیده. خلوت تحمیل می‌شود، از بیرون یا از درون، و فرد در نخستین برخورد، خود را محبوس می‌بیند.

انکار؛ پناهگاهی موقتی. ذهن می‌گوید این اتفاق نیفتاده، یا چندان جدی نیست.

مواجهه؛ لحظه‌ای که دیگر نمی‌توان چشم پوشید. فرد خلوت را به رسمیت می‌شناسد، هرچند هنوز نمی‌داند با آن چه کند.

ترس؛ ترس از نبود کسی، از بی‌معنایی، از فروپاشیِ خود. ترسی که گاه فلج‌کننده است و گاه محرک.

فرار یا تلاش برای رهایی؛ دو راهیِ نخستین واکنشِ فعال. یکی گریز به هر بهانه‌ای، دیگری جنگ با وضعیت برای تغییرش. هر دو، التماسِ بازگشت به پیش از خلوت اند.

تسلیم؛ پایانِ جنگِ بی‌حاصل. اما تسلیم دو چهره دارد: چهره‌ای منفعلانه که رخوت و درماندگی است، و چهره‌ای فعالانه که پذیرشِ آگاهانه و رهاکردنِ نبرد است.

احساس خوشایند؛ آرامشِ پس از پذیرش. خلوت دیگر دیوار نیست، اتاقی می‌شود با پنجره‌ای رو به خود. نخستین جرعه‌های لذت از بودنِ خویش.

تلفیق هویتی؛ که در آن خلوت، عضوی از پیکرِ وجود می‌شود. نه حبس، نه گریز، نه حتی پذیرشِ صرف، که پیوندی از جنسِ ذات. فرد خلوت را زیست می‌کند، نه تحمل.

---

نکته اما اینجاست که این مراحل، نردبانی صاف نیستند. آدمی میانشان در رفت و برگشت است، گاه پس از احساس خوشایند، باز به ترس می‌افتد، و گاه از تلفیق تا انکارِ دوباره راهی نیست. آنچه مسیر را هموار می‌کند، راستی با خویشتن است و گاه، دستی از بیرون که یادآوری کند خلوت، پایان راه نیست، راهی است به خود.

ترامپ دقیقاً به دنبال چیست؟*

دونالد ترامپ و تیم سیاسی او که به عنوان صحنه‌گردان اصلی آخرین دور از تنش‌های نظامی با ایران شناخته می‌شوند، در افق راهبردی خود می‌توانند سه سناریوی مشخص را دنبال کنند. اما کدامیک گزینهٔ اصلی در کاخ سفید است؟

*سناریوی اول؛ احیای پهلوی*
اولین احتمال، بازگرداندن پهلوی به قدرت است؛ اقدامی که عملاً به معنای حذف کامل جمهوری اسلامی ایران خواهد بود. با این حال، ترامپ خود بارها تأکید کرده که «رضا پهلوی گزینهٔ ما نیست» و ایالات متحده قصد ندارد بار مالی و سیاسی این پروژه را بر دوش بکشد. حتی در صورت تحقق این سناریو، نتیجهٔ نهایی حکومتی سرسپرده اما نسبتاً مقتدر در منطقه خواهد بود که نه کشورهای عربی از آن استقبال می‌کنند و نه افکار عمومی آمریکا؛ چرا که دیگر بهانه‌ای برای فروش انبوه تسلیحات به متحدان عربی باقی نمی‌ماند و هژمونی منطقه‌ای نیز با چالش جدیدی روبه‌رو خواهد شد.

*سناریوی دوم؛ روی کار آمدن لیبرال‌ها*
گزینهٔ دوم، تغییر در ساختار درونی جمهوری اسلامی از طریق روی کار آمدن جناح لیبرال است. هرچند چنین تحولی ممکن است فضای مذاکره را تسهیل کند، اما تجربه نشان داده که این جریان نیز نمی‌تواند تضمین‌کنندهٔ خواسته‌های حداکثری واشنگتن باشد. از نگاه ترامپ، این گزینه نیز راهگشا و کارگشا نخواهد بود، زیرا تغییر ویژه‌ای در ساختار قدرت (و نه خود نظام) ایجاد نمی‌کند.

*سناریوی سوم؛ بحران دائمی*
سومین گزینه که به‌نظر می‌رسد محبوب‌ترین برای ترامپ است، مدیریت بحران پایدار میباشد؛ حرکتی متناوب میان جنگ و صلح که در آن ایران همواره در وضعیت اضطراری و تحت فشار نگه داشته می‌شود، بدون آنکه درگیری تمام‌عیار نظامی رخ دهد. در این الگو، جنگ هرگز به پایان قطعی نمی‌رسد و صلح نیز هرگز کامل نمی‌شود؛ بلکه همان وضعیت کنونی با نوساناتی کنترل‌شده تداوم می‌یابد.

---

تحلیل نهایی:
به نظر می‌رسد ترامپ بیش از هر گزینه‌ای به دنبال تداوم بحران هوشمندانه است؛ چراکه این سیاست هم کم‌هزینه‌تر از تغییر رژیم است، هم بهانهٔ حفظ تحریم‌ها و فروش تسلیحات را باقی می‌گذارد و هم جمهوری اسلامی را در حالت فرسایشی نگه می‌دارد، بدون آنکه هزینه‌های سنگین یک جنگ تمام‌عیار یا هرج‌مرج پس از فروپاشی را متحمل شود.