استاد ما دکتر سروش، سالها قبل بهمان گفت که الان، زمانِ عقل ورزی شماست. ارادت ورزی را بگذارید برای آخر عمر.
آفرین بر او که به ما یاد داد از مارکس، انگلس و پوپر باید یاد گرفت اما مریدشان نشد تا روزگار بچرخد و بچرخد و برسیم به خانِ آخر... ولایت امیرالمومنین (ع)
آفرین بر او که به ما یاد داد از مارکس، انگلس و پوپر باید یاد گرفت اما مریدشان نشد تا روزگار بچرخد و بچرخد و برسیم به خانِ آخر... ولایت امیرالمومنین (ع)
*بازگشت به عمق تنهایی!*
حقیقت آن است که من با بیشتر آدمها – اعم از خانواده، دوستان، همسایگان و بهطورکلی هر کس که در این نیمقرن زیستِ اجتماعی با او پیوندی داشتهام – احساسِ خوشایندی ندارم. در تجربهٔ من، بسیاری از مردمان یا نمیخواهند، یا نمیتوانند، یا چندان اهمیتی نمیدهند که آدمی را بهدرستی درک کنند. روابطشان اغلب سطحی، زودگذر و بر پایهٔ منافعِ شخصیِ خودشان و بهاندازهٔ تحمّلشان با من شکل میگیرد؛ پیوندهایی سست که هر دم در آستانهٔ گسست و فروریختناند.
۱- حاصلِ این نگاه به جامعه، گرایش به تنهایی است؛ نه صرفاً تنهاییِ تحمیلشده، بلکه تنهاییای که تا حدی انتخابی است، چراکه در جهانِ پیرامون، نشانههای چندانی از عمق و صمیمیتِ پایدار نمیبینیم. اگر در بیرون از خود، حقیقتی همترازِ انتظارمان مییافتیم، بیگمان از این عزلت به در میآمدیم و با آن حقایق پیوندی استوار برقرار میکردیم. اما پرسش اینجاست که آیا چنین حقیقتی وجود دارد یا خودِ این انتظار، آرمانیاست که هرگز برآورده نمیشود؟
۲- بر این باوریم که دیگران نیز تنهایند و از روی ناچاری به گروهها میپیوندند، نه از سرِ اشتیاقِ راستین به دیگری. آنها فقط میخواهند از خلأ معنایی و هویتی رهایی یابند و تنهاییِ خود را پنهان کنند. تغییرِ مداومِ گروهها و اضطرابهای پیوسته در روابطشان، گواهی بر این است که این رفتار سودمند نیست و تنهایی را از میان برنمیدارد، بلکه آن را بهگونهای ناشیانه به تأخیر میاندازد. بااینحال، نمیتوان انکار کرد که برای برخی، ارتباطاتِ عمیق و اصیل نیز امکانپذیر بوده است، هرچند در اقلیت قرار دارند.
۳- برای مواجهه با تنهایی، راههایی وجود دارد. نسخهٔ شخصیِ من چنین است: هر روز میتوانی به ورزش رو آوری – چه در باشگاه، چه در دامانِ کوه، یا دستکم به پیادهروی در نقاط کمترشلوغِ شهری. میتوانی آشپزی کنی و به کارهای روزمرّه برسی. در خلوتِ خویش به مسائل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی یا هر موضوعِ دلخواه بیندیشی و خلاصهٔ اندیشههایت را بنویسی. کتاب بخوانی. به عبادتهای واجب و مستحب بپردازی. این فعالیتها اگرچه تنهایی را بهکلی نابود نمیکنند، اما میتوانند گودالِ آن را تا حدی پر کنند، به شرطی که از سرِ حضور و معنا انجام شوند، نه صرفاً برای پرکردنِ زمان.
۴- واقعیت آن است که تنهایی هیچگاه تجربهای تمامعیارِ دلپسند نخواهد بود. اما شاید بزرگترین آموزهاش این باشد که میتوان با آن زیست، آن را پذیرفت و حتی از بسترِ آن به خودشناسی و خلاقیت دست یافت. تنهایی، وقتی مدیریت شود، میتواند به فضایی جدی و پراهمیت برای رشدِ درونی تبدیل گردد، نه صرفاً حفرهای برای پر کردن.
حقیقت آن است که من با بیشتر آدمها – اعم از خانواده، دوستان، همسایگان و بهطورکلی هر کس که در این نیمقرن زیستِ اجتماعی با او پیوندی داشتهام – احساسِ خوشایندی ندارم. در تجربهٔ من، بسیاری از مردمان یا نمیخواهند، یا نمیتوانند، یا چندان اهمیتی نمیدهند که آدمی را بهدرستی درک کنند. روابطشان اغلب سطحی، زودگذر و بر پایهٔ منافعِ شخصیِ خودشان و بهاندازهٔ تحمّلشان با من شکل میگیرد؛ پیوندهایی سست که هر دم در آستانهٔ گسست و فروریختناند.
۱- حاصلِ این نگاه به جامعه، گرایش به تنهایی است؛ نه صرفاً تنهاییِ تحمیلشده، بلکه تنهاییای که تا حدی انتخابی است، چراکه در جهانِ پیرامون، نشانههای چندانی از عمق و صمیمیتِ پایدار نمیبینیم. اگر در بیرون از خود، حقیقتی همترازِ انتظارمان مییافتیم، بیگمان از این عزلت به در میآمدیم و با آن حقایق پیوندی استوار برقرار میکردیم. اما پرسش اینجاست که آیا چنین حقیقتی وجود دارد یا خودِ این انتظار، آرمانیاست که هرگز برآورده نمیشود؟
۲- بر این باوریم که دیگران نیز تنهایند و از روی ناچاری به گروهها میپیوندند، نه از سرِ اشتیاقِ راستین به دیگری. آنها فقط میخواهند از خلأ معنایی و هویتی رهایی یابند و تنهاییِ خود را پنهان کنند. تغییرِ مداومِ گروهها و اضطرابهای پیوسته در روابطشان، گواهی بر این است که این رفتار سودمند نیست و تنهایی را از میان برنمیدارد، بلکه آن را بهگونهای ناشیانه به تأخیر میاندازد. بااینحال، نمیتوان انکار کرد که برای برخی، ارتباطاتِ عمیق و اصیل نیز امکانپذیر بوده است، هرچند در اقلیت قرار دارند.
۳- برای مواجهه با تنهایی، راههایی وجود دارد. نسخهٔ شخصیِ من چنین است: هر روز میتوانی به ورزش رو آوری – چه در باشگاه، چه در دامانِ کوه، یا دستکم به پیادهروی در نقاط کمترشلوغِ شهری. میتوانی آشپزی کنی و به کارهای روزمرّه برسی. در خلوتِ خویش به مسائل اجتماعی، فرهنگی، اقتصادی یا هر موضوعِ دلخواه بیندیشی و خلاصهٔ اندیشههایت را بنویسی. کتاب بخوانی. به عبادتهای واجب و مستحب بپردازی. این فعالیتها اگرچه تنهایی را بهکلی نابود نمیکنند، اما میتوانند گودالِ آن را تا حدی پر کنند، به شرطی که از سرِ حضور و معنا انجام شوند، نه صرفاً برای پرکردنِ زمان.
۴- واقعیت آن است که تنهایی هیچگاه تجربهای تمامعیارِ دلپسند نخواهد بود. اما شاید بزرگترین آموزهاش این باشد که میتوان با آن زیست، آن را پذیرفت و حتی از بسترِ آن به خودشناسی و خلاقیت دست یافت. تنهایی، وقتی مدیریت شود، میتواند به فضایی جدی و پراهمیت برای رشدِ درونی تبدیل گردد، نه صرفاً حفرهای برای پر کردن.
👍7
کمتر از (یک هیچ بزرگ)
کسی از دنیا رفته بود. از دوستی مشترک پرسیدم که وی، چه میراث فکری به جا گذاشته؟ دوست مشترکمان کمی فکر کرد و گفت: «از مرحوم، پایداری در مسیر را آموختیم؛ از اول بر یک خط بود و تا آخر، همان راه را ادامه داد.»
با خودم میگویم که وی چگونه انسانی بوده؟ نکند معصوم بوده! از اول تا آخر بر یک خط بودن! یعنی هیچگاه شک در ذهن و دل او راه نیافته؟ یا هیچگاه به افکاری عمیقتر دست نیافته تا راهش را اصلاح کند؟
وقتی بحث پایداری بر یک فکر مطرح میشود یاد این آیات میافتم و شدیدا میترسم که مصداق آن باشم یا بشوم:
> قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمَالًا () الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعًا ()
ترجمه:
> بگو: «آیا به شما خبر دهیم که زیانکارترین مردم در کارها، چه کسانی هستند؟ () آنها که تلاشهایشان در زندگی دنیا گم و نابود شده؛ در حالی که خود میپندارند کارهای نیک انجام میدهند!» ()
و در آیه بعد میفرماید: اینان کسانی هستند که به آیات پروردگار و لقای او کافر شدند، در نتیجه اعمالشان تباه و بیارزش گردید.
(سوره کهف، ١٠٣ و ١٠۴ و ١٠۵)
پایداری بدون بازنگری و تعقل، اگر با غرور و خودپنداری همراه باشد، انسان را به هدف نمیرساند، بلکه او را در گروه زیانکارترین مردم قرار میدهد:
آنان که میپندارند نیک عمل میکنند، اما حاصل زندگیشان چیزی جز حسرت و ندامت نیست!
کسی از دنیا رفته بود. از دوستی مشترک پرسیدم که وی، چه میراث فکری به جا گذاشته؟ دوست مشترکمان کمی فکر کرد و گفت: «از مرحوم، پایداری در مسیر را آموختیم؛ از اول بر یک خط بود و تا آخر، همان راه را ادامه داد.»
با خودم میگویم که وی چگونه انسانی بوده؟ نکند معصوم بوده! از اول تا آخر بر یک خط بودن! یعنی هیچگاه شک در ذهن و دل او راه نیافته؟ یا هیچگاه به افکاری عمیقتر دست نیافته تا راهش را اصلاح کند؟
وقتی بحث پایداری بر یک فکر مطرح میشود یاد این آیات میافتم و شدیدا میترسم که مصداق آن باشم یا بشوم:
> قُلْ هَلْ نُنَبِّئُكُمْ بِالْأَخْسَرِينَ أَعْمَالًا () الَّذِينَ ضَلَّ سَعْيُهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَهُمْ يَحْسَبُونَ أَنَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعًا ()
ترجمه:
> بگو: «آیا به شما خبر دهیم که زیانکارترین مردم در کارها، چه کسانی هستند؟ () آنها که تلاشهایشان در زندگی دنیا گم و نابود شده؛ در حالی که خود میپندارند کارهای نیک انجام میدهند!» ()
و در آیه بعد میفرماید: اینان کسانی هستند که به آیات پروردگار و لقای او کافر شدند، در نتیجه اعمالشان تباه و بیارزش گردید.
(سوره کهف، ١٠٣ و ١٠۴ و ١٠۵)
پایداری بدون بازنگری و تعقل، اگر با غرور و خودپنداری همراه باشد، انسان را به هدف نمیرساند، بلکه او را در گروه زیانکارترین مردم قرار میدهد:
آنان که میپندارند نیک عمل میکنند، اما حاصل زندگیشان چیزی جز حسرت و ندامت نیست!
*دستهبندی سیاسی *
از اعضای جناحهای اصلی و فرعی سیاست در ایران که بگذریم، بیشتر هموطنانِ سیاسیمزاج در سطوح پایینتر، بر دو دسته هستند:
۱. غربزدگان؛ جلال آلاحمد سالها پیش واژهٔ «غربزده» را ابداع کرد، مشخصاتشان را برشمرد و غربزده را هُرهْریمذهب خواند. در نیمقرن اخیر، گروه مقابل این دسته نیز پدید آمده که احتمالاً باید آن را «شرقزده» نامید. اما به نظر من، شرق و غرب جهانِ استکبار یکی است. وقتی میگویم غرب، منظورم آمریکا، اروپا، روسیه و حتی چینِ سرمایهدار است و تفاوتی در کاربرد این واژه برای همه آنها قائل نیستم.
۲. در سوی دیگر، کسانی هستند که آنها را به حق «شعارزده» مینامم؛ آدمهایی که صبح تا شب ایدهآلهای بزرگ میبافند، میخواهند همهٔ جهان را فتح کنند و آن را به شکل و رنگ خود درآورند. با این حال، نودونه درصد شعار میدهند و یک درصد هم طرح و عمل همسو با شعارهایشان ندارند؛ آنها دائما شعارهای تازهای همسو با شعارهای پیشین و اقتضائات روز میبافند و در ابهامات، خیالات و آرزوهایشان، صبح را به شب میرسانند و هیچ.
از اعضای جناحهای اصلی و فرعی سیاست در ایران که بگذریم، بیشتر هموطنانِ سیاسیمزاج در سطوح پایینتر، بر دو دسته هستند:
۱. غربزدگان؛ جلال آلاحمد سالها پیش واژهٔ «غربزده» را ابداع کرد، مشخصاتشان را برشمرد و غربزده را هُرهْریمذهب خواند. در نیمقرن اخیر، گروه مقابل این دسته نیز پدید آمده که احتمالاً باید آن را «شرقزده» نامید. اما به نظر من، شرق و غرب جهانِ استکبار یکی است. وقتی میگویم غرب، منظورم آمریکا، اروپا، روسیه و حتی چینِ سرمایهدار است و تفاوتی در کاربرد این واژه برای همه آنها قائل نیستم.
۲. در سوی دیگر، کسانی هستند که آنها را به حق «شعارزده» مینامم؛ آدمهایی که صبح تا شب ایدهآلهای بزرگ میبافند، میخواهند همهٔ جهان را فتح کنند و آن را به شکل و رنگ خود درآورند. با این حال، نودونه درصد شعار میدهند و یک درصد هم طرح و عمل همسو با شعارهایشان ندارند؛ آنها دائما شعارهای تازهای همسو با شعارهای پیشین و اقتضائات روز میبافند و در ابهامات، خیالات و آرزوهایشان، صبح را به شب میرسانند و هیچ.
۴ پاراگراف برای زندگی حسینی در همه روزهای سال
۱_ انسان گمان میکند مستقل میاندیشد، اما بخش بزرگی از عقایدش زاییدهی تربیت، رسانه، ترس یا منفعت است. رهایی از این خودفریبی هزینه دارد؛ چراکه شکارچیانِ امروز در جامعه، «مقام» و «ثروت» و «هراس از قافله» هستند. اندیشهی مستقل، نیازمند جهاد با جریان غالب و نادیدهگرفتنِ «با جماعت باش تا زنده بمانی» است؛ همان جهاد اکبری که غنیمتش «آسودگیِ وجدان» است.
۲_ امروز تقیه، فقط برای حفظ جان نیست؛ تقیهی اجتماعی و اقتصادی، انسان را به بلعیدنِ حرفِ نزده وامیدارد تا طرد نشود، و این از زهرِ شمشیر کشندهتر است.
۳_ مخالفت با قدرت، خودبهخود نشانهی حق نیست، اما میتواند ملاکی نسبی باشد؛ چراکه جریان حق، پیش از آخرالزمان، هرگز ظهورِ حداکثری نمییابد.
۴_ به کلامِ امام حسین(ع) که «در امتحان، دیندارانِ راستین اندکاند». امتحان، فقط میدانِ جنگ نیست؛ در لحظهی خاموشِ انتخاب میان «گفتنِ حق به زیانِ موقعیت» یا «سکوتِ مصلحتآمیز» رخ میدهد. هنر، زیستن با اضطرابِ ایستادن در برابرِ جریانِ خروشان است، حتی اگر تنها بمانی؛ این، سرمایهای است که روح را از تقلید به معرفت میرساند.
۱_ انسان گمان میکند مستقل میاندیشد، اما بخش بزرگی از عقایدش زاییدهی تربیت، رسانه، ترس یا منفعت است. رهایی از این خودفریبی هزینه دارد؛ چراکه شکارچیانِ امروز در جامعه، «مقام» و «ثروت» و «هراس از قافله» هستند. اندیشهی مستقل، نیازمند جهاد با جریان غالب و نادیدهگرفتنِ «با جماعت باش تا زنده بمانی» است؛ همان جهاد اکبری که غنیمتش «آسودگیِ وجدان» است.
۲_ امروز تقیه، فقط برای حفظ جان نیست؛ تقیهی اجتماعی و اقتصادی، انسان را به بلعیدنِ حرفِ نزده وامیدارد تا طرد نشود، و این از زهرِ شمشیر کشندهتر است.
۳_ مخالفت با قدرت، خودبهخود نشانهی حق نیست، اما میتواند ملاکی نسبی باشد؛ چراکه جریان حق، پیش از آخرالزمان، هرگز ظهورِ حداکثری نمییابد.
۴_ به کلامِ امام حسین(ع) که «در امتحان، دیندارانِ راستین اندکاند». امتحان، فقط میدانِ جنگ نیست؛ در لحظهی خاموشِ انتخاب میان «گفتنِ حق به زیانِ موقعیت» یا «سکوتِ مصلحتآمیز» رخ میدهد. هنر، زیستن با اضطرابِ ایستادن در برابرِ جریانِ خروشان است، حتی اگر تنها بمانی؛ این، سرمایهای است که روح را از تقلید به معرفت میرساند.
(مطلب ویژه طلاب و دوستانی که به زبان عربی تسلط دارند:)
یک شکم سیر وقتی در قم نماز میت خواندند، گریستم. به هر حال یاد مرگ و آن فقرات افزوده شده بر دعاهای نماز، چیزی نیست که بشود از کنارش آسان گذشت. همین حال، وقتی نماز میت در نجف را خواندند، برایم روی دادم.
جدا از بخش عاطفی، خواستم بگویم مقایسه کنید فرازهای نماز قم را با نماز نجف، تا تفاوت روحانی در سازمان قدرت و روحانی خارج از سازمان قدرت را ببینید.
یک شکم سیر وقتی در قم نماز میت خواندند، گریستم. به هر حال یاد مرگ و آن فقرات افزوده شده بر دعاهای نماز، چیزی نیست که بشود از کنارش آسان گذشت. همین حال، وقتی نماز میت در نجف را خواندند، برایم روی دادم.
جدا از بخش عاطفی، خواستم بگویم مقایسه کنید فرازهای نماز قم را با نماز نجف، تا تفاوت روحانی در سازمان قدرت و روحانی خارج از سازمان قدرت را ببینید.
شیعه اورجینال
خوشحالم که ١٢ امامی هستم نه کمتر مثلا چهار امامی، شش امامی و نه بیشتر.
لَکُمْ دِینُکُمْ وَلِیَ دِینِ
خوشحالم که ١٢ امامی هستم نه کمتر مثلا چهار امامی، شش امامی و نه بیشتر.
لَکُمْ دِینُکُمْ وَلِیَ دِینِ
👍6
*شهرنوش... *
خبر دادند که خانم شهرنوش پارسیپور درگذشته است. او نویسنده بود و چندین رمان داشت که یا نخوانده بودم، یا اگر خوانده بودم، چندان دوست نداشتم. اما یکی از کتابهایش که روایت زندانی شدن او را شرح میداد – یک بار پیش از انقلاب و سه بار پس از آن – برایم بسیار تأثیرگذار بود.
یکی از دوستان که آن کتاب را به امانت به دوستی دیگر داده بود، میگوید: پس از یک ماه که سراغ کتاب را گرفتم، شخص امانتگیرنده با کجخلقی گفت که همسرش، دور از چشم او، کتاب را خوانده و هیچ چیزی هم به آقا نگفته است اما شبها، هنگامی که هر دو خوابند، ناگهان از خواب میپرد، جیغ میزند و در تاریکی زارزار گریه میکند.
به امانتدهنده گفتم: کتاب خوب یعنی همین؛ یعنی نگذارد شب راحت بخوابی، وگرنه میشود چیزی در حکم قرص خواب.
شهرنوش پارسیپور به کسی قرص خواب نمیداد.
خبر دادند که خانم شهرنوش پارسیپور درگذشته است. او نویسنده بود و چندین رمان داشت که یا نخوانده بودم، یا اگر خوانده بودم، چندان دوست نداشتم. اما یکی از کتابهایش که روایت زندانی شدن او را شرح میداد – یک بار پیش از انقلاب و سه بار پس از آن – برایم بسیار تأثیرگذار بود.
یکی از دوستان که آن کتاب را به امانت به دوستی دیگر داده بود، میگوید: پس از یک ماه که سراغ کتاب را گرفتم، شخص امانتگیرنده با کجخلقی گفت که همسرش، دور از چشم او، کتاب را خوانده و هیچ چیزی هم به آقا نگفته است اما شبها، هنگامی که هر دو خوابند، ناگهان از خواب میپرد، جیغ میزند و در تاریکی زارزار گریه میکند.
به امانتدهنده گفتم: کتاب خوب یعنی همین؛ یعنی نگذارد شب راحت بخوابی، وگرنه میشود چیزی در حکم قرص خواب.
شهرنوش پارسیپور به کسی قرص خواب نمیداد.
*ظرافت در انتقال*
دشوارترین کار در حوزهٔ اندیشه و گفتگو، پذیرش این اصل است که نظام فکری هر انسان، یکتاست و از بافتِ منحصربهفرد تجربهها، تربیت و احساسات شکل گرفته است. هر کس ابزارِ ویژهای برای درک و استنتاج دارد؛ ازاینرو، نتیجهای که من به آن میرسم، لزوماً نتیجهی دیگری نخواهد بود و این تفاوت، نه نقص که غنای انسانی است.
بنابراین، ما در مواجهه با دیگران، نه نقشِ معلمِ یکدنده را داریم و نه نقشِ تجویزگرِ مطلق؛ بلکه مجاز به گفتگو، استدلال و توصیههایی مهربانانه هستیم، مشروط بر آنکه بدانیم این توصیهها همچون نوری برای نشاندادنِ راهند، نه اجباری برای پیمودنِ آن. هرگونه لجاجت، تحمیل و اصرارِ بیحاصل، نه تنها راهی به پیش نمیبرد، که فضای گفتگو را به کشمکشِ فرسایشی بدل میکند و نتیجهای جز دلزدگی و پسرفت ندارد.
البته حسابِ بدیهیات و اصولِ روشن و قطعی، از این قاعده جداست؛ اما حتی در آنجا نیز، شیوهٔ انتقال باید محترمانه باشد.
دشوارترین کار در حوزهٔ اندیشه و گفتگو، پذیرش این اصل است که نظام فکری هر انسان، یکتاست و از بافتِ منحصربهفرد تجربهها، تربیت و احساسات شکل گرفته است. هر کس ابزارِ ویژهای برای درک و استنتاج دارد؛ ازاینرو، نتیجهای که من به آن میرسم، لزوماً نتیجهی دیگری نخواهد بود و این تفاوت، نه نقص که غنای انسانی است.
بنابراین، ما در مواجهه با دیگران، نه نقشِ معلمِ یکدنده را داریم و نه نقشِ تجویزگرِ مطلق؛ بلکه مجاز به گفتگو، استدلال و توصیههایی مهربانانه هستیم، مشروط بر آنکه بدانیم این توصیهها همچون نوری برای نشاندادنِ راهند، نه اجباری برای پیمودنِ آن. هرگونه لجاجت، تحمیل و اصرارِ بیحاصل، نه تنها راهی به پیش نمیبرد، که فضای گفتگو را به کشمکشِ فرسایشی بدل میکند و نتیجهای جز دلزدگی و پسرفت ندارد.
البته حسابِ بدیهیات و اصولِ روشن و قطعی، از این قاعده جداست؛ اما حتی در آنجا نیز، شیوهٔ انتقال باید محترمانه باشد.
👍1
*قصه ما از خلوت*- ١
دربارهٔ تنهایی فکر میکردم. پس از سالها مواجهه با این موضوع، دیگر از آن با عنوان «تنهایی» یاد نمیکنم؛ روزگاری حتی آن را «طردشدگی» مینامیدم، اما امروز از واژهٔ «خلوت» استفاده میکنم که ریشهای عمیق در ادبیات عرفانی ما دارد (مانند ترکیب «خلوتگزینی»).
شما در مواجهه با مسئلهٔ خلوت (همان تنهاییِ سابق یا طردشدگیِ پیشین) با مراحل زیر روبهرو میشوید:
مراحل روبرو شدن با خلوت
محکومیت ← انکار ← مواجهه ← ترس ← (فرار / تلاش برای رهایی) ← تسلیم (منفعل یا فعال) ← احساس خوشایند ← تلفیق هویتی
لزوماً فرد تا پایان این مسیر پیش نمیرود؛ ممکن است خودکشی کند، یا خلوتش به دلایل اجتماعی از هم بپاشد، و گاهی در یکی از مراحل متوقف شود. همچنین ممکن است این وضعیت با حمایتگیری از گروههای اجتماعی، کاهش یابد یا برطرف شود.
اما اگر هیچیک از این موارد رخ ندهد و فرد تا پایان، صادقانه با خلوت خود همراه شود، ناگزیر به مراحل یادشده دست خواهد یافت.
دربارهٔ تنهایی فکر میکردم. پس از سالها مواجهه با این موضوع، دیگر از آن با عنوان «تنهایی» یاد نمیکنم؛ روزگاری حتی آن را «طردشدگی» مینامیدم، اما امروز از واژهٔ «خلوت» استفاده میکنم که ریشهای عمیق در ادبیات عرفانی ما دارد (مانند ترکیب «خلوتگزینی»).
شما در مواجهه با مسئلهٔ خلوت (همان تنهاییِ سابق یا طردشدگیِ پیشین) با مراحل زیر روبهرو میشوید:
مراحل روبرو شدن با خلوت
محکومیت ← انکار ← مواجهه ← ترس ← (فرار / تلاش برای رهایی) ← تسلیم (منفعل یا فعال) ← احساس خوشایند ← تلفیق هویتی
لزوماً فرد تا پایان این مسیر پیش نمیرود؛ ممکن است خودکشی کند، یا خلوتش به دلایل اجتماعی از هم بپاشد، و گاهی در یکی از مراحل متوقف شود. همچنین ممکن است این وضعیت با حمایتگیری از گروههای اجتماعی، کاهش یابد یا برطرف شود.
اما اگر هیچیک از این موارد رخ ندهد و فرد تا پایان، صادقانه با خلوت خود همراه شود، ناگزیر به مراحل یادشده دست خواهد یافت.
روزنامک فرنود
*قصه ما از خلوت*- ١ دربارهٔ تنهایی فکر میکردم. پس از سالها مواجهه با این موضوع، دیگر از آن با عنوان «تنهایی» یاد نمیکنم؛ روزگاری حتی آن را «طردشدگی» مینامیدم، اما امروز از واژهٔ «خلوت» استفاده میکنم که ریشهای عمیق در ادبیات عرفانی ما دارد (مانند ترکیب…
*قصه ما از خلوت* - ۲
هر یک از مراحل روبرو شدن با خلوت، جهانی است با ویژگیهای خود:
محکومیت؛ آغاز راهی است که کسی آن را برنگزیده. خلوت تحمیل میشود، از بیرون یا از درون، و فرد در نخستین برخورد، خود را محبوس میبیند.
انکار؛ پناهگاهی موقتی. ذهن میگوید این اتفاق نیفتاده، یا چندان جدی نیست.
مواجهه؛ لحظهای که دیگر نمیتوان چشم پوشید. فرد خلوت را به رسمیت میشناسد، هرچند هنوز نمیداند با آن چه کند.
ترس؛ ترس از نبود کسی، از بیمعنایی، از فروپاشیِ خود. ترسی که گاه فلجکننده است و گاه محرک.
فرار یا تلاش برای رهایی؛ دو راهیِ نخستین واکنشِ فعال. یکی گریز به هر بهانهای، دیگری جنگ با وضعیت برای تغییرش. هر دو، التماسِ بازگشت به پیش از خلوت اند.
تسلیم؛ پایانِ جنگِ بیحاصل. اما تسلیم دو چهره دارد: چهرهای منفعلانه که رخوت و درماندگی است، و چهرهای فعالانه که پذیرشِ آگاهانه و رهاکردنِ نبرد است.
احساس خوشایند؛ آرامشِ پس از پذیرش. خلوت دیگر دیوار نیست، اتاقی میشود با پنجرهای رو به خود. نخستین جرعههای لذت از بودنِ خویش.
تلفیق هویتی؛ که در آن خلوت، عضوی از پیکرِ وجود میشود. نه حبس، نه گریز، نه حتی پذیرشِ صرف، که پیوندی از جنسِ ذات. فرد خلوت را زیست میکند، نه تحمل.
---
نکته اما اینجاست که این مراحل، نردبانی صاف نیستند. آدمی میانشان در رفت و برگشت است، گاه پس از احساس خوشایند، باز به ترس میافتد، و گاه از تلفیق تا انکارِ دوباره راهی نیست. آنچه مسیر را هموار میکند، راستی با خویشتن است و گاه، دستی از بیرون که یادآوری کند خلوت، پایان راه نیست، راهی است به خود.
هر یک از مراحل روبرو شدن با خلوت، جهانی است با ویژگیهای خود:
محکومیت؛ آغاز راهی است که کسی آن را برنگزیده. خلوت تحمیل میشود، از بیرون یا از درون، و فرد در نخستین برخورد، خود را محبوس میبیند.
انکار؛ پناهگاهی موقتی. ذهن میگوید این اتفاق نیفتاده، یا چندان جدی نیست.
مواجهه؛ لحظهای که دیگر نمیتوان چشم پوشید. فرد خلوت را به رسمیت میشناسد، هرچند هنوز نمیداند با آن چه کند.
ترس؛ ترس از نبود کسی، از بیمعنایی، از فروپاشیِ خود. ترسی که گاه فلجکننده است و گاه محرک.
فرار یا تلاش برای رهایی؛ دو راهیِ نخستین واکنشِ فعال. یکی گریز به هر بهانهای، دیگری جنگ با وضعیت برای تغییرش. هر دو، التماسِ بازگشت به پیش از خلوت اند.
تسلیم؛ پایانِ جنگِ بیحاصل. اما تسلیم دو چهره دارد: چهرهای منفعلانه که رخوت و درماندگی است، و چهرهای فعالانه که پذیرشِ آگاهانه و رهاکردنِ نبرد است.
احساس خوشایند؛ آرامشِ پس از پذیرش. خلوت دیگر دیوار نیست، اتاقی میشود با پنجرهای رو به خود. نخستین جرعههای لذت از بودنِ خویش.
تلفیق هویتی؛ که در آن خلوت، عضوی از پیکرِ وجود میشود. نه حبس، نه گریز، نه حتی پذیرشِ صرف، که پیوندی از جنسِ ذات. فرد خلوت را زیست میکند، نه تحمل.
---
نکته اما اینجاست که این مراحل، نردبانی صاف نیستند. آدمی میانشان در رفت و برگشت است، گاه پس از احساس خوشایند، باز به ترس میافتد، و گاه از تلفیق تا انکارِ دوباره راهی نیست. آنچه مسیر را هموار میکند، راستی با خویشتن است و گاه، دستی از بیرون که یادآوری کند خلوت، پایان راه نیست، راهی است به خود.
ترامپ دقیقاً به دنبال چیست؟*
دونالد ترامپ و تیم سیاسی او که به عنوان صحنهگردان اصلی آخرین دور از تنشهای نظامی با ایران شناخته میشوند، در افق راهبردی خود میتوانند سه سناریوی مشخص را دنبال کنند. اما کدامیک گزینهٔ اصلی در کاخ سفید است؟
*سناریوی اول؛ احیای پهلوی*
اولین احتمال، بازگرداندن پهلوی به قدرت است؛ اقدامی که عملاً به معنای حذف کامل جمهوری اسلامی ایران خواهد بود. با این حال، ترامپ خود بارها تأکید کرده که «رضا پهلوی گزینهٔ ما نیست» و ایالات متحده قصد ندارد بار مالی و سیاسی این پروژه را بر دوش بکشد. حتی در صورت تحقق این سناریو، نتیجهٔ نهایی حکومتی سرسپرده اما نسبتاً مقتدر در منطقه خواهد بود که نه کشورهای عربی از آن استقبال میکنند و نه افکار عمومی آمریکا؛ چرا که دیگر بهانهای برای فروش انبوه تسلیحات به متحدان عربی باقی نمیماند و هژمونی منطقهای نیز با چالش جدیدی روبهرو خواهد شد.
*سناریوی دوم؛ روی کار آمدن لیبرالها*
گزینهٔ دوم، تغییر در ساختار درونی جمهوری اسلامی از طریق روی کار آمدن جناح لیبرال است. هرچند چنین تحولی ممکن است فضای مذاکره را تسهیل کند، اما تجربه نشان داده که این جریان نیز نمیتواند تضمینکنندهٔ خواستههای حداکثری واشنگتن باشد. از نگاه ترامپ، این گزینه نیز راهگشا و کارگشا نخواهد بود، زیرا تغییر ویژهای در ساختار قدرت (و نه خود نظام) ایجاد نمیکند.
*سناریوی سوم؛ بحران دائمی*
سومین گزینه که بهنظر میرسد محبوبترین برای ترامپ است، مدیریت بحران پایدار میباشد؛ حرکتی متناوب میان جنگ و صلح که در آن ایران همواره در وضعیت اضطراری و تحت فشار نگه داشته میشود، بدون آنکه درگیری تمامعیار نظامی رخ دهد. در این الگو، جنگ هرگز به پایان قطعی نمیرسد و صلح نیز هرگز کامل نمیشود؛ بلکه همان وضعیت کنونی با نوساناتی کنترلشده تداوم مییابد.
---
تحلیل نهایی:
به نظر میرسد ترامپ بیش از هر گزینهای به دنبال تداوم بحران هوشمندانه است؛ چراکه این سیاست هم کمهزینهتر از تغییر رژیم است، هم بهانهٔ حفظ تحریمها و فروش تسلیحات را باقی میگذارد و هم جمهوری اسلامی را در حالت فرسایشی نگه میدارد، بدون آنکه هزینههای سنگین یک جنگ تمامعیار یا هرجمرج پس از فروپاشی را متحمل شود.
دونالد ترامپ و تیم سیاسی او که به عنوان صحنهگردان اصلی آخرین دور از تنشهای نظامی با ایران شناخته میشوند، در افق راهبردی خود میتوانند سه سناریوی مشخص را دنبال کنند. اما کدامیک گزینهٔ اصلی در کاخ سفید است؟
*سناریوی اول؛ احیای پهلوی*
اولین احتمال، بازگرداندن پهلوی به قدرت است؛ اقدامی که عملاً به معنای حذف کامل جمهوری اسلامی ایران خواهد بود. با این حال، ترامپ خود بارها تأکید کرده که «رضا پهلوی گزینهٔ ما نیست» و ایالات متحده قصد ندارد بار مالی و سیاسی این پروژه را بر دوش بکشد. حتی در صورت تحقق این سناریو، نتیجهٔ نهایی حکومتی سرسپرده اما نسبتاً مقتدر در منطقه خواهد بود که نه کشورهای عربی از آن استقبال میکنند و نه افکار عمومی آمریکا؛ چرا که دیگر بهانهای برای فروش انبوه تسلیحات به متحدان عربی باقی نمیماند و هژمونی منطقهای نیز با چالش جدیدی روبهرو خواهد شد.
*سناریوی دوم؛ روی کار آمدن لیبرالها*
گزینهٔ دوم، تغییر در ساختار درونی جمهوری اسلامی از طریق روی کار آمدن جناح لیبرال است. هرچند چنین تحولی ممکن است فضای مذاکره را تسهیل کند، اما تجربه نشان داده که این جریان نیز نمیتواند تضمینکنندهٔ خواستههای حداکثری واشنگتن باشد. از نگاه ترامپ، این گزینه نیز راهگشا و کارگشا نخواهد بود، زیرا تغییر ویژهای در ساختار قدرت (و نه خود نظام) ایجاد نمیکند.
*سناریوی سوم؛ بحران دائمی*
سومین گزینه که بهنظر میرسد محبوبترین برای ترامپ است، مدیریت بحران پایدار میباشد؛ حرکتی متناوب میان جنگ و صلح که در آن ایران همواره در وضعیت اضطراری و تحت فشار نگه داشته میشود، بدون آنکه درگیری تمامعیار نظامی رخ دهد. در این الگو، جنگ هرگز به پایان قطعی نمیرسد و صلح نیز هرگز کامل نمیشود؛ بلکه همان وضعیت کنونی با نوساناتی کنترلشده تداوم مییابد.
---
تحلیل نهایی:
به نظر میرسد ترامپ بیش از هر گزینهای به دنبال تداوم بحران هوشمندانه است؛ چراکه این سیاست هم کمهزینهتر از تغییر رژیم است، هم بهانهٔ حفظ تحریمها و فروش تسلیحات را باقی میگذارد و هم جمهوری اسلامی را در حالت فرسایشی نگه میدارد، بدون آنکه هزینههای سنگین یک جنگ تمامعیار یا هرجمرج پس از فروپاشی را متحمل شود.
👍2👎2
Media is too big
VIEW IN TELEGRAM
فتوای تازه!
استاد، شرکت در برنامه پرچم (تجمعات شبانه) را واجب عینی اعلام میکند! اما چند سوال:
- [ ] از کجا اصل وجوب را به دست آورده تا به کفایی و عینی آن برسیم؟
- [ ] تا جایی که به خاطر داریم، وی مسالهگوی تلویزیونی بود؛ از کِی به صلاحیت فتوا دادن رسیده است؟
- [ ] مگر تعیین مصداق بر عهدهٔ مکلف نیست؟ پس چرا وی نظر شخصیِ خویش را بهعنوان حکم قطعی شرعی بیان میکند؟
- [ ] از کجا افراد به چنین شجاعتی در برداشت حکم شرعی دست مییابند، حال آنکه هیچ مرجع و شبهمرجعی آن را بیان نکرده است.
استاد، شرکت در برنامه پرچم (تجمعات شبانه) را واجب عینی اعلام میکند! اما چند سوال:
- [ ] از کجا اصل وجوب را به دست آورده تا به کفایی و عینی آن برسیم؟
- [ ] تا جایی که به خاطر داریم، وی مسالهگوی تلویزیونی بود؛ از کِی به صلاحیت فتوا دادن رسیده است؟
- [ ] مگر تعیین مصداق بر عهدهٔ مکلف نیست؟ پس چرا وی نظر شخصیِ خویش را بهعنوان حکم قطعی شرعی بیان میکند؟
- [ ] از کجا افراد به چنین شجاعتی در برداشت حکم شرعی دست مییابند، حال آنکه هیچ مرجع و شبهمرجعی آن را بیان نکرده است.
👎2👍1
اسلام (و هر مکتبی) از هوادارانِ نادان بیشتر ضربه خورده تا از مخالفانِ خردورز؛ چراکه منتقدانِ عاقل، ناخواسته به پالایشِ آن کمک کردهاند.
اما ماجرای اندیشمندان دلسوزی که هم عالمانِ متهتک (ریاکار) را رسوا میکنند و هم جاهلانِ متنسّک (متعصّب) را، در افقی فراتر از این دوگانهٔ دوست/دشمن قرار دارد؛ آنان صاحبان و وارثانِ حقیقیِ مکتباند.
اما ماجرای اندیشمندان دلسوزی که هم عالمانِ متهتک (ریاکار) را رسوا میکنند و هم جاهلانِ متنسّک (متعصّب) را، در افقی فراتر از این دوگانهٔ دوست/دشمن قرار دارد؛ آنان صاحبان و وارثانِ حقیقیِ مکتباند.
از جمله حرفهای درگوشیِ بین من و ایشان:
میگفت دلم میلرزد که مبادا به برنامهی هفتگیِ زیارت حرم نرسم. حال من چنین است که با آمیزهای از شرم و شادمانی، به روضهی منوّره وارد میشوم و ناگهان، اشکِ آبروداری را کناری میگذارد و...؛ حیران میشوم که این هفته نیز چه افتخار بزرگی نصیبم شده است. دستبهسینه، در کمال احترام، درود و صلواتِ خاصّه را میخوانم و زیارتِ اَمینالله را بر لب جاری میکنم. در شگفتم که چگونه اجازه دادهاند چنین کلمات و مفاهیم والایی بر زبانم سروده شود. باورم نمیشود که اینجا ایستادهام و سخن میگویم با کلماتی که هر یک، دنیایی از معرفتِ ناب است.
وقتی زیارت به پایان میرسد، بیآنکه حاجتی داشته باشم، اندکی دورتر مینشینم و به شبکههای ضریح و در و دیوار آن قطعه از بهشت خیره میشوم. حالا امواج دریا آرام گرفته و من در سکوت، فقط تماشا میکنم. راستش را بخواهید، حاجتهای شخصیام را همانجا، بیرونِ حرم، جا گذاردهام.
میگفت دلم میلرزد که مبادا به برنامهی هفتگیِ زیارت حرم نرسم. حال من چنین است که با آمیزهای از شرم و شادمانی، به روضهی منوّره وارد میشوم و ناگهان، اشکِ آبروداری را کناری میگذارد و...؛ حیران میشوم که این هفته نیز چه افتخار بزرگی نصیبم شده است. دستبهسینه، در کمال احترام، درود و صلواتِ خاصّه را میخوانم و زیارتِ اَمینالله را بر لب جاری میکنم. در شگفتم که چگونه اجازه دادهاند چنین کلمات و مفاهیم والایی بر زبانم سروده شود. باورم نمیشود که اینجا ایستادهام و سخن میگویم با کلماتی که هر یک، دنیایی از معرفتِ ناب است.
وقتی زیارت به پایان میرسد، بیآنکه حاجتی داشته باشم، اندکی دورتر مینشینم و به شبکههای ضریح و در و دیوار آن قطعه از بهشت خیره میشوم. حالا امواج دریا آرام گرفته و من در سکوت، فقط تماشا میکنم. راستش را بخواهید، حاجتهای شخصیام را همانجا، بیرونِ حرم، جا گذاردهام.
👏4
هر جا و هر وقت دیدید کسی برای شما (دوگانه) مطرح میکند، شک نکنید که شما را به بازی گرفته و خودش دارد کارش را در جای دیگری دنبال میکند.
نمونههایی از دوگانهها:
#جنگمذاکره، #شیعهسنی، #شرقغرب، #آبیقرمز
لطفا اشتباه نفهمید؛ هر یک از دو سوی این دوگانهها جدی است و اصلاً بازی نیست، اما طرح مسئله به این شکل که «ابدا حلنشدنی نیست»، بازی گرفتن و مشغول کردن ذهن شماست.
نمونههایی از دوگانهها:
#جنگمذاکره، #شیعهسنی، #شرقغرب، #آبیقرمز
لطفا اشتباه نفهمید؛ هر یک از دو سوی این دوگانهها جدی است و اصلاً بازی نیست، اما طرح مسئله به این شکل که «ابدا حلنشدنی نیست»، بازی گرفتن و مشغول کردن ذهن شماست.
👍1
مقدمهای برای تغییر
دائماً با زمین و زمان مشکل دارید؟ مثلاً در ارتباط با همسرتان پیوسته مسائل دشوار پیش میآید، با محیط کار، مراجعان، مخاطبان، روسا و زیردستانتان تنش ایجاد میشود، با کسبه و همسایگان نیز درگیرید؟
ممکن است – به احتمال یک درصد – شما فردی بسیار دانا، متقی و دارای اصول والای فرهیختگی باشید و اطرافیانتان (از همسر و همکار تا همسایه) همگی آدمهای پست و دارای رذایل اخلاقی باشند و همین تفاوت سطح، عامل درگیریها باشد.
اما اگر از این یک درصد احتمال بگذریم، باید بیندیشید که چرا این همه مسئله وجود دارد. نکند دچار اوهام هستید؟ منظور از «اوهام» این است که جهان را به گونهای میبینید که در واقعیت آنگونه نیست. این دریافت نادرست از عالم باعث میشود انتظاراتی از آن داشته باشید که در واقعیت تحقق نمییابد.
سعی کنید اگر با موضوعی دائماً مشکل دارید، به بررسی برداشتها و دیدگاههای خودتان بپردازید.
این مطلب، بهویژه در مورد مسائل روز سیاست ایران، میتواند کاربرد داشته باشد.
حقیقت این است اگر آدمی شعارمحور هستید، 99 درصد واقعیتهای سیاسیِ دوست و دشمن با افکار (اوهام) شما همسو نیست و دائما باید یا با واقعیتها بجنگید یا واقعیتها را توجیه کنید.
دائماً با زمین و زمان مشکل دارید؟ مثلاً در ارتباط با همسرتان پیوسته مسائل دشوار پیش میآید، با محیط کار، مراجعان، مخاطبان، روسا و زیردستانتان تنش ایجاد میشود، با کسبه و همسایگان نیز درگیرید؟
ممکن است – به احتمال یک درصد – شما فردی بسیار دانا، متقی و دارای اصول والای فرهیختگی باشید و اطرافیانتان (از همسر و همکار تا همسایه) همگی آدمهای پست و دارای رذایل اخلاقی باشند و همین تفاوت سطح، عامل درگیریها باشد.
اما اگر از این یک درصد احتمال بگذریم، باید بیندیشید که چرا این همه مسئله وجود دارد. نکند دچار اوهام هستید؟ منظور از «اوهام» این است که جهان را به گونهای میبینید که در واقعیت آنگونه نیست. این دریافت نادرست از عالم باعث میشود انتظاراتی از آن داشته باشید که در واقعیت تحقق نمییابد.
سعی کنید اگر با موضوعی دائماً مشکل دارید، به بررسی برداشتها و دیدگاههای خودتان بپردازید.
این مطلب، بهویژه در مورد مسائل روز سیاست ایران، میتواند کاربرد داشته باشد.
حقیقت این است اگر آدمی شعارمحور هستید، 99 درصد واقعیتهای سیاسیِ دوست و دشمن با افکار (اوهام) شما همسو نیست و دائما باید یا با واقعیتها بجنگید یا واقعیتها را توجیه کنید.
👏1
*شانس وارونه! *
اجازه دهید از (دونالد ترامپ) تشکر کنم که زائران مرقد پاکِ حضرت اباعبدالله (ع) را به خاک و خون کشیده است! او از اول جنگ با ایران نشان داده که در ابراز خباثت ذاتیاش، به هیچ حد و حصر و خط قرمزی پایبند نیست. از آن سو، کودکان میناب را قصابی میکند و حالا نوبت به زائرانی رسیده که به قرارگاه ایثار و شجاعت، یعنی حرم امام حسین (ع)، میرفتهاند؛ و در این میان، صدها جنایت دیگر را نیز مرتکب شده است...
اما چرا تشکر میکنم؟ به این خاطر که ترامپ، با خباثتی آشکار و بدون هیچ گونه رودربایستی، رذالت خود را بهصورتی مردانه (هرچند در مسیر زشتکاری) به نمایش میگذارد؛ در حالی که ما، متأسفانه، از اپوزیسیون جمهوری اسلامی از این حیث هیچ شانسی نیاوردهایم. آنان این روزها در اوج کشته شدن مردم جنوب کشورمان در قالب کارناوالهای شادی، با بهرهگیری از مردهای زننما یا زنهای مردنما و با کمک از دوجنسهها به میدان آمدهاند؛ آنها نمیتوانند دلاورانه بجنگند و تنها دنائت و پستی خود را به پستترین و منفورترین شکل ممکن به رخ میکشند.
اجازه دهید از (دونالد ترامپ) تشکر کنم که زائران مرقد پاکِ حضرت اباعبدالله (ع) را به خاک و خون کشیده است! او از اول جنگ با ایران نشان داده که در ابراز خباثت ذاتیاش، به هیچ حد و حصر و خط قرمزی پایبند نیست. از آن سو، کودکان میناب را قصابی میکند و حالا نوبت به زائرانی رسیده که به قرارگاه ایثار و شجاعت، یعنی حرم امام حسین (ع)، میرفتهاند؛ و در این میان، صدها جنایت دیگر را نیز مرتکب شده است...
اما چرا تشکر میکنم؟ به این خاطر که ترامپ، با خباثتی آشکار و بدون هیچ گونه رودربایستی، رذالت خود را بهصورتی مردانه (هرچند در مسیر زشتکاری) به نمایش میگذارد؛ در حالی که ما، متأسفانه، از اپوزیسیون جمهوری اسلامی از این حیث هیچ شانسی نیاوردهایم. آنان این روزها در اوج کشته شدن مردم جنوب کشورمان در قالب کارناوالهای شادی، با بهرهگیری از مردهای زننما یا زنهای مردنما و با کمک از دوجنسهها به میدان آمدهاند؛ آنها نمیتوانند دلاورانه بجنگند و تنها دنائت و پستی خود را به پستترین و منفورترین شکل ممکن به رخ میکشند.
👏4👍1