دیالوگ در تاریکی

در گفت‌وگو با دیگران، کافی است در موضوع مورد بحث، شناختی چندبُعدی داشته باشید. آنگاه درخواهید یافت که بیشتر افراد در این سفرِ فکری، یا همچون مسافری گم‌گشته در تاریکی، سخنان نامربوط و پراکنده‌ بیان می‌کنند، یا در قالب سربازانی ایدئولوژیک ظاهر می‌شوند که تنها بازتاب‌دهندهٔ یک جریان فکری خاص هستند.
این گروه دوم، اندیشه‌های متفاوت را نه با نقدی منصفانه، بلکه با خشمی ناشی از ترسِ «تزلزل باورها» طرد می‌کنند. آنها آموخته‌های خود را—که عمدتاً از پیش‌ساخته‌های ذهنی جامعه یا حلقه‌های فکریِ محدود نشئت می‌گیرد—بدون شناخت ریشه‌های فلسفی یا اجتماعی، با تعصبی کورکورانه و تکرارهایی ماشین‌وار بازگو می‌کنند.
نتیجهٔ چنین تعاملاتی چیست؟ شاید هیچ!

چه باید کرد؟

می‌توان پارادوکسِ ارتباطات انسانی را از منظری سازنده نیز بازخوانی کرد. زمانی که در موضوعی عمیقاً وارد نیستیم، بهترین گزینه، نه سکوتِ مطلق، بلکه فروتنیِ عقلانی است: پرهیز از اظهارنظرهای شتابزده، تمرینِ گوش‌سپردنِ فعال به جای انباشتن فضا با کلمات، و جست‌وجوی آرای متخصصان. با این حال، حتی در این مسیر نیز باید مراقب بود تا در دامِ «برتری‌طلبان» نیفتیم؛ چرا که هیچ متخصصی، مالکِ انحصاری حقیقت نیست. هر اندیشه‌ای—حتی اگر از برجسته‌ترین ذهن‌ها سرچشمه گیرد—تنها بخشی از پازلِ پیچیدهٔ واقعیت را آشکار می‌سازد.

کلیدِ رهایی، نه در قطعِ گفت‌وگو، بلکه در بازتعریفِ ماهیت آن نهفته است: گزینشِ مخاطبانی کنجکاو، پرسش‌گریِ توأم با احترام، و پذیرشِ این اصل که «گفت‌وگو» تنها زمانی ثمربخش است که دو طرف، نه قاضی‌هایی مصمم برای محکومیت یکدیگر، بلکه جست‌وگرانی مشتاق برای کشفِ لایه‌های ناپیدای حقیقت باشند.

پ.ن: نسخه کامل‌ترِ این یادداشت را در بخش دیدگاه‌ها بخوانید.

این سوگ‌نامه
اگر صد نام دارد
باز هم نامش
به آسمان و زمین
ختم می‌شود
مثل: آوای زمین،
زمزمه ریشه‌های تشنه
یا «سربازی که ابرها را
نزدیک پنداشته است»؛
این سروده در پایان
به شکل فریادی بی‌کلام
شکوفه خواهد داد
لشکری با لبخند محو...
خاک و آسمان اما
اسیر آزادی فرزندانی
که هیچ‌گاه
رزم یا سوگ‌نامه‌ای را
ندیده، نشنیده‌اند

#شعرنو
#فردائیان

نان اعتصاب کرد!

همه نانوایی‌های که با آرد یارانه‌ای و نیمه‌یارانه‌ای در محله ما و اطراف کار می‌کرده‌اند، از امروز صبح پخت نان را متوقف کرده‌اند.

پ.ن ۱: اخبار تکمیلی در بخش دیدگاه‌ همین فرسته منتشر می‌شود.
پ.ن ۲: کسی از دوستان پخت خانگی نان را تجربه کرده است؟
#مشهد

تا آخر...

فرقی نمی‌کند چگونه بمیرم؛ در رختخواب، در مسیر کوهپیمایی هفتگی، در راه کمک (ولو مختصر) به دیگران یا حتی برآوردن نیازهای روزمره‌ام (حوائج یومیه).
خدا، دوستان او و فرشتگانش می‌دانند تولّا (مهرورزی) به او و دوستان و آیینش در قلبم موج می‌زند، و تبرّی (دوری‌گزینی) از دشمنان او و دسیسه‌هایشان - از اولین تا آخرین، از بین‌المللی تا داخلی - در وجودم وجود داشته و دارد، و هر روزه نه تنها از تولّا و تبرّی‌ام کاسته نمی‌شود که افزوده هم می‌شود.
در هر گام، در هر نیایش، در هر نبردی که برای حق برمی‌گزینم، این دو بالِ سپید و سیاه، پروازم را به سمت حقیقت فراخوانی می‌کنند. چه در سکوت خلوتگاهم و چه در هیاهوی جهان، تولّا و تبرّی، چراغ راهی ست که تاریکی‌های شک و دودلی را می‌سوزاند و شعله‌ی یقین را فروزانتر می‌دارد.
آن روزی که زبانم از گفتن بازماند، سنگ قبرم فریاد خواهد زد:
درین خاک، خاری از دشمنانِ حق نمی‌روید، و گلی از مهرِ یارانش تا ابد شکوفاست.


چند قدم نزدیک‌تر به #پدر و #مادرم

با من همراه شده
سخن بگویید
بعد از آن همه سکوت
آن همه جدایی
چه کسی می‌تواند
با آن که دیگر نمی‌شنود
و‌ گرمای هر آغوشی را
از خاطراتش زدوده
همراه شده
همدل گردد؟

پ.ن: به عکس در حالت تمام‌صفحه خیره شوید‌.

#متن شعرگونه
#شعرنو
# یکی از مسیرهای طبیعت‌گردی در پارک خورشید

چه لحظهٔ محزونی! آنگاه که از هفت‌خان عاشقی گذر کرده باشی که هر خان از آن برابر باشد با کنده شدنِ دردناک پوست از جسم و روحت و پس از تحمل همهٔ آن مرارت‌ها و دردها، سرانجام بنشینی تا محبوب و معشوقت را ببینی، اما انعکاس تصویر خود را در مردمک‌های چشم او بیابی!
آخر، اگر من عاشق خودم بودم، همان ابتدا می‌نشستم و با خودم زندگی می‌کردم و نیازی نبود این همه التهاب‌ها، نداشتن‌ها، و از خود بریدن‌ها را تجربه کنم. حالا باید بنشینم و خودم را ببینم؟! گیرم خودِ عاری‌شده از خویشتنم را؛ خودی که تو ساخته‌ای بر شکل و شمایلِ «نبودن من» و «بودن به بودن تو». اما من از «خود» فراری‌ام، حتی از این خود. من به اندکاک در تو، حل‌شدن در تو می‌اندیشم.

آه، راه این مرحله تا ابد بسته است، و غیرتِ معشوقانهٔ تو راهی برای یکی‌شدن و حل‌گشتن پیش پای عاشق نمی‌گذارد.

#ترشحات_ذهنی_غیرعارف
#تخیلات

سرباز صفر!

: من نه جنگاوریِ حمزه ــ عموی پیامبر ــ را دارم و نه شجاعتِ آن هفتاد و دو تن. فقط این را می‌دانم که وقتی ببینم دیگرانی هم‌سطحِ من در میدان ایستاده‌اند، جانی تازه می‌گیرم و شاید سزاوار باشم تا جزئی از سیاهی‌لشکرتان محسوب شوم.
- چه سود؟
: خودتان بهتر می‌دانید که هیچ تلاشی بی‌ثمر نمی‌ماند. فایدهٔ سیاهی‌لشکر این است که جاهای خالیِ میدان را در چشمِ ترس‌خوردهٔ دشمن پر می‌کند و زهرِ هراس را در رگ‌هایش می‌دواند.
ما را نه به عنوان سردار و افسر که به‌عنوان سیاهی‌لشکر، در سپاه خود بپذیرید، یا صاحب‌الزمان!

واقعیت:
شما ممکن است در این صفحه گاه‌گاه یادداشت‌هایی خوانده باشید که تند یا غمناک به نظر می‌رسند.
علت:
حقیقت این است که درگیر پارادوکسی سخت و آزاردهنده‌ام: از سویی میلی به این زندگی بی‌مزه ندارم، و از سویی می‌دانم تمام سرمایه‌ام در بی‌نهایت سالِ پس از این زندگی، از همین دنیا سرچشمه خواهد گرفت.
گرفتاری عجیبی است.
شرح بیشتر:
لذت خاصی در اطرافم وجود ندارد و هرچه هست رنگی فرامادی دارد. علاوه بر آن نمی‌توانم نقش چشم‌گیری در بهبود حال و وضع اطرافیان و دیگر انسان‌ها داشته باشم.
آرزو:
حقیقتاً دوست دارم برای بچه‌های دبیرستانی صحبت بکنم و از دین، معنویت و اخلاق بگویم اما راهی وجود ندارد. نه مدرک لازم را دارم (اخراجی از دانشگاه و حوزه هستم) و افتخار ممنوع‌الکاری هم که سالهاست دست از سرم بر نمی‌دارد.
لطفاً دعا کنید.

نگاه شخصی-نگاه فامیلی

در خیابان به آدم‌های اطرافتان دقت کنید: یکی زشت است، دیگری بدلباس، سومی پرالتهاب، چهارمی چاق، پنجمی گیج و ششمی عیب و کاستیِ‌های دیگری دارد!
اما یادتان نرود: همه‌ی این افراد برادر و خواهران خونیِ شما هستند؛ چرا که همه فرزندانِ یک پدر و مادریم. خودِمان نیز بی‌عیب نبوده‌ و نیستیم...

(با توجه به این نکته) آن‌ها هنوز زشت، بدلباس، پرالتهاب و... هستند اما دوست‌داشتنی‌اند.

پ.ن: به گمانم، پس از این نگاه آن صفاتِ منفیشان هم دیگر دیده نمی‌شود!

درود،

به گمانم اگر ارزش نکات تکمیلی هر پست، بیشتر از متن اصلی نباشد، کمتر از آن نیست.
این نکات و همچنین نظرات خوانندگان دربارهٔ هر پستِ روزنامک فرنود، در بخش دیدگاه‌ها درج شده است.

برای مشارکت در گفتگوها و مطالعهٔ نظرات دیگران، لطفاً در گروه گفتگوی ما در تلگرام عضو شوید:
👉 https://t.me/goftgoof

پ.ن: قاعدهٔ کار در این گروه: فقط پست‌های مرتبط با مطالب روزنامک مجاز است. سایر مطالب حذف خواهند شد.

این فکرهای متفرقه
چه می‌کند میان حافظ و فلسفه‌ی غرب؟
میان تلفیقِ عرفان و بستنی سه‌رنگ؟

ما در نهایت،
میوه‌‌ی درختانِ جنگل‌ایم:
گندمزاری که بیوگانِ فقر را،
کودکانِ کار را سیر کند،
کجای این تصویر
جامانده است؟

در کنار #اندیشه
#شعر فقر
#ترانه تردید
#شعرنو

قصه تردید!

> کار من چیست؟
کار من، تردید است: هر روز و شب شک ورزیدن در تنهایی اما اگر مخاطبی به تماشا آمده باشد، نمایش یقین به دیگران؛ و آنگاه که تماشاگری نیست، نمایش یقینِ خود به خویشتن!

> شک به چه؟
نخست به مراممان، و سپس به این خودِ مدعیِ مرام. آیا حقیقت مرام را درک کرده‌ام، یا تنها پژواکی از واژگانش را تکرار می‌کنم؟ آیا نمایش مرام برای دیگران، ریشه در صفای باطنم دارد، یا در نقابِ فضیلت پنهان شده‌ام؟

> تکرار تردید، با من چه کرده است؟
دو چهره ساخته است: گاه دژی استوار می‌شود که اندیشه در پناه آن فلج می‌گردد، و گاه دیواری فروریخته که عبور از ویرانه‌هایش نیز زخم‌هایی بر جان می‌نهد. با این همه، تردید چون سایه‌ای همیشگی باقی است.

> با تردید چه می‌شود کرد؟
کار ما نه نفی تردید که هم‌سفری با آن است: حرکت میان دریافتِ ژرف‌تر حقیقت و پذیرشِ کران‌ناپذیری جهل. موفقیت در این راه، نه نابودی تردید که گاه‌گاه گشودن پنجره‌ای است به رویِ یقینی گذرا – یقینی که خود نیز در آینه‌ی پرسش‌های تازه می‌لرزد.

> یاد گرفته‌ام که تردیدِ اصیل، موتورِ پالایشِ مرام و منِ مدعی مرام است؛ آتشی که ادعاهای دروغین را می‌سوزاند و اگر تاب بیاورم، هسته‌ی اخلاق را آشکار می‌سازد.
نمایشِ «یقین به خود» در خلوت، بزرگترین آزمون اخلاقی ماست: آیا با خویشتن نیز راویِ همان افسانه‌هایی هستیم که برای جهان می‌سازیم؟

بی‌اجازه آمد. طنازی کرد و ناگهان رفت...
چه تصویر آشنایی از آن سال‌های دور!

#طبیعت‌گردی_هفتگی

گفتگوی علوی- ۱

با یکی از دوستان عاشق امیرالمومنین (ع) صحبت می‌کردم. این خلاصه سخنانش با من است:
بگذار اعتراف کنم: من تازه‌واردِ حریمِ محبّتِ علی بن ابی‌طالب‌ام. همین هم ادعایی بزرگ است. راستش را بخواهی، باید بگویم که تازه نامِ مولا، پیوسته بر زبانم جاری می‌شود. اما از زمانی که نامِ علی مرا در خود غرق کرده، زندگی‌ام دگرگون شده است. رغبت به گناه در وجودم مُرده است؛ گویی هرگز در عمرم مرتکب گناه نشده‌ام!
فهمیده‌ام که دوست داشتن علی، آنچنان نیکیِ بی‌همتایی است که با وجود آن، هیچ گناه و پلیدی‌ای نمی‌تواند به عاشقِ او آسیبی برساند. چرا؟ نمی‌دانم. فقط می‌دانم که محبّت علی، هر بدی را از آدمی دور می‌کند...

در زیرزمین خانه‌ی ما
خرسی نیست
و حتی کلاغ‌ها،
از ما بهتران را
در تاریک-روشنای پشت‌بام
هرگز مشاهده نکرده‌اند
مورچه‌ها اما
کارشان به هر جان‌کندنی
تمام خواهد شد
و با سرعتی که شاید
سیصدسال طول بکشد
پیِ ساختمان را
گودبرداری می‌کنند؛

خلاصه اینکه،
عنکبوت‌ها و موریانه‌ها
طرح رفاقت ریخته‌اند
و ما خاطرات گذشته‌مان را
یکی یکی
به سمساری سرکوچه
واگذار می‌کنیم
و رخت‌های مهمانی‌های نرفته‌مان را
برای رهایی از نحسی
می‌سوزانیم

#شعر_تامل
#بی‌پناهی در برابر جبر
#ترس_جمعی
#شعرنو

تأملی درباره تقوا!

خداوند در چشم آنان، به عظمت تجلّی کرده؛ از این‌رو، جز او هر چه هست در دیدگانشان خُرد می‌نماید. 

۱- این عبارت بخشی از صفات اهل پرهیز است. اما چگونه می‌توان به آن رسید؟
در دست‌یابی به هر فضیلت دینی، ۲ گزینهٔ مکمّل باید وجود داشته باشد: تلاش فرد و امداد الهی! شما این دومی را می‌توانید به «شانس آسمانی» یا «کارمای همسو با هدف» ترجمه کنید. خلاصه‌ این‌که باید تلاش کنی و خدا هم از تو خوشش بیاید. و چرا خدا از تو خوشش نیاید؟ 
۲- مبلّغان دینی، عموماً در سال‌های اخیر سعی می‌کنند تصویری صورتی، کاملاً مهربان، منعطف، (به قول آقا رضا مارمولک:) اِندِ بی‌خیال‌شدن، از خدا ارائه دهند. من مخالفتی ندارم که حتّی موافقم! چراکه خدایی که بیش‌تر از هر نامی خودش را در کتابش «رحمان» و «رحیم» معرفی کرده را باید هم این‌گونه معرفی کرد. امّا اهل تقوا از مسیری دیگر به هدف رسیده‌اند!
آن‌ها بیش‌تر از هر چیز، سخت‌گیریِ خداوندی را چشیده‌اند و آن را بعضا با ترکیبی از ذوق عارفانه آمیخته‌ و درک کرده‌اند. آنان حضرت باری را آن‌چنان عظیم یافته‌اند که دیگر هیچ‌چیزی (چه زمینی و چه فرازمینی) با او یارای مقاومت ندارد. 
۳- خلاصه‌ این‌که باید دید خدا چگونه به شما رُخ نشان داده است. کارِ اهل تقوا برای من دل‌پسندتر است. شاید برای دیگران، تجلّیاتِ دیگر خدا، جذّاب‌تر باشد اما نویسنده روزنامَکِ فرنود، ضمن تواضع در برابر همهٔ صفاتِ خدا و رفتارهای اهلِ حقّ (یقین‌داران، عاشقان، تائبان و شاکران و...) آن نوعِ خاصی را که علی بن ابی‌طالب (ع) در خطبهٔ متّقین بیان کرده، بیش‌تر از همه می‌پسندد.

پ.ن: نکات تکمیلی در بخش دیدگاه.

این قصه‌ی اندوه
چون به پایان رسد
دزدانِ لرزانِ غم
به افق‌های دور می‌گریزند.
و رنج نبودنت
چون مِه سحرگاهی،
رفته‌رفته محو خواهد شد؛

اما لب‌هایت،
خنده را به یاد خواهد آورد؟
چشمانت —
جز نامه‌های اشک —
قصۀ فردا را
چگونه می‌سراید؟
و آغوشت، حجمِ شادی را
در خود می‌پذیرد؟

و این‌جا، در ژرف‌ترینِ تنهایی‌ها،
جایی که حتّی سایه‌مان را
گم کرده‌ایم —
غصه‌هایِ من و تو
پنهان از هم،
چشم بر ما دوخته‌اند

#شعر_آمادگی
#شعر_فردا
#شعر_شک
#شعرنو

پیامی به
رفقای مذهبی، غیرمذهبی و ضدمذهبی؛

آیا دوست دارید در مرامی که انتخاب کرده‌اید، ثابت‌قدم باشید؟
تنها راه این است که در جَوِّ همفکران خود باشید و بی‌انصافی پیشه کنید! (بی‌انصافی در اینجا به معنای نپذیرفتنِ سخن افراد متفاوت از شماست.)
اما اگر می‌خواهید از موقعیتی که در آن قرار دارید رشد کرده و به درجات کمال برسید، کافی است ابتدا در همان مرامی که انتخاب کرده‌اید را به‌دقّت مطالعه کنید و سپس سخنان دیگران را هم با انصاف بشنوید.

در این صورت به احتمال زیاد فردی روشن‌اندیش و اخلاق‌مُند خواهید شد که این چیزِ کمی نیست.

به یاد داشته باشید:
۱. ثبات قدم با جمود فکری متفاوت است؛ اولی بر پایهٔ آگاهی است و دومی بر ترس از نقد.
۲. انصاف معادل با تغییر مرام نیست، بلکه آزمونی برای استحکام باورهای شماست.
۳. روشن‌اندیشی در گروِ عبور از دایرهٔ امن فکری و رویارویی با اندیشه‌های دیگر است.

#مرام_آزادگی

دربندِ دیگران نباشیم!

از رفتارهای اجتماعی، مذهبی و فرهنگیِ نسل Z ناراضی‌ام. گسستی کامل بین خود و آن‌ها حس می‌کنم (من ۴۹ ساله‌ام). آن‌ها را موجوداتی غرق در تمایلات جنسی، بی‌سواد، بی‌تعهد و... می‌دانم، اما و هزاران "اما" که آن‌ها نسلی دیگرند با تفاوت‌هایی بنیادین با نسل من.
برای بیشترشان نه تقدس امور مقدس اهمیت دارد و نه به ارزش‌های نسلِ من پایبندند. انگار آزاد و رها از هر قید گذشته آفریده شده‌اند.
ای کاش دستاوردهای معنوی نسل‌های پیشین را نادیده نمی‌گرفتند اما آن‌ها خود را به دنیایی نو سپرده‌اند و از صفر آغاز کرده‌اند.
تا حدی کوشیده‌ام بر آن‌ها تاثیر مثبتی بگذارم، اما باور دارم هرکس خدای خویش را دارد و من مسئول شتران خودم هستم. اگر خدایی باشد ـ که بی‌شک هست ـ هوای خانه و اهلش را دارد. ما همه خانوادهٔ خداییم.

پ.ن: شگفت‌آنکه نداشته‌های نسل Z می‌تواند فردایی بهتر برایشان بسازد...
#پلورالیسم_نسلی