ادبیات فارسی هشتم
4.71K subscribers
69 photos
29 videos
42 files
39 links
لطفا کانال‌ها را به دوستان و آشنایان خود معرفی فرمایید.
پایه نهم
@farsi9a
پایه هفتم
@Farsi7a
کانال شعر و متن ادبی
@baraneadab
Download Telegram
❣واگویه ‌چیست؟
ﺁﻫﺴﺘﻪ ﺑﺎ ﺧﻮﺩ ﺻﺤﺒﺖ ﮐﺮﺩﻥ ﺭﺍ "ﻭﺍﮔﻮیه" ﻣﯽگویند.

ﻭﺍﮔﻮیه ﻫﺎ ﺍﺛﺮﺍﺕ عمیقی ﺑﺮ ﺭﻭﯼ ﻓﺮﺩ ﮔﻮینده ﺩﺍﺭﻧﺪ.
ﺩﺭ ﺩﺍﻧﺸﮕﺎﻩ امریکا، در پی پژوهشی ﻣﺘﻮﺟﻪ ﺷﺪﻧﺪ، ﺍﮔﺮ ﺷﻤﺎ ﺑﻪﺧﻮﺩﺗﺎﻥ ﻓﻘﻂ یک ﺑﺎﺭ ﺑﮕﻮیید:
"ﻓﻼﻥ ﮐﺎﺭ ﺭﺍ ﻧﻤﯽﺗﻮﺍنم ﺍﻧﺠﺎﻡ دهم"
ﺑﺎید یک ﻧﻔﺮ ﺩیگر ۱۷ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺑﻪ ﺷﻤﺎ ﺑﮕﻮید ﮐﻪ "ﺷﻤﺎ ﻣﯽﺗﻮﺍنید ﺁﻥ ﮐﺎﺭ ﺭﺍ ﺍﻧﺠﺎﻡ ﺩهید "
ﺗﺎ ﺍﺛﺮ ﻫﻤﺎﻥ یک بار ﺭﺍ ﺧﻨﺜﯽ ﮐﻨﺪ!
ﻣﺮﺍﻗﺐ ﻭﺍﮔﻮیهﻫﺎﯼ ﺧﻮﺩ ﺑﺎشید.
ﻗﺪﺭﺕ ﻧﻔﻮﺫ ﮐﻼﻡ ﺷﻤﺎ ﺑﺮﺍﯼ‌ ﺧﻮﺩﺗﺎﻥ ﻫﻔﺪﻩ ﻣﺮﺗﺒﻪ ﺍﺯ ﻗﺪﺭﺕ ﮐﻼﻡ ﺩیگرﺍﻥ قویتر است
قالب های شعری: 1
مقدمه
منظور از قالب یک شعر، شکل آرایش مصرع ها و نظام قافیه آرایی آن است.
شعر به مفهوم عام خود نه در تعریف می گنجد و نه در قالب، ولی شاعران و مخاطبان آنها، به مرور زمان به تفاهم هایی رسیده اند و شکلهایی خاص را در مصراع بندی و قافیه آرایی شعر به رسمیت شناخته اند. به این ترتیب در طول تاریخ، چند قالب پدید آمده و ؛ شاعران کهن ما کمتر از محدوده این قالبها خارج شده اند. فقط در قرن اخیر، یک تحوّل جهش وار داشته ایم که اصول حاکم بر قالبهای شعر را تا حدّ زیادی دستخوش تغییر کرده است.
قالب شعر به شکل شعر گفته می‌شود که بر دو نوع است:
شکل ظاهری و شکل درونی (یا شکل ذهنی).
شکل ظاهری که شامل وزن یا بی‌وزنی، تساوی مصرع‌ها و یا کوتاهی و بلندی آنها، قافیه‌ها : - در صورتی که قافیه‌ای وجود داشته باشد - و صداها و حرکات ظاهری کلمه می‌شود.
قالب در شعر کلاسیک فارسی، شکل ظاهری است که قافیه به شعر می‌بخشد. طول هر مصرع، چیدمان هجاهای هر مصرع، تعداد ابیات، آرایش مصرع‌ها، قافیه آرایی آنها و حتی عاطفه انتقالی شاعر به خواننده دیگر عوامل تعیین کننده قالب ظاهری شعرند.
بیت : کمترین مقدار شعر یک بیت است.
مصراع: هر بیت شامل دو قسمت است هریک از این بخش ها یک مصراع نام دارد کمترین مقدار سخن موزون یک مصراع است.
وزن شعر: آهنگ خاصی که در تمام مصراعهای یک شعر یکسان است همان وزن شعر نامیده می شود.
ردیف: کلمات هم معنی و مستقلی که در پایان مصراعها عیناً تکرار می شود ردیف نام دارد. شعری که ردیف دارد (مردّف) خوانده می شود.
قافیه : کلمات هم آهنگ و هم وزن مصراعهای شعر را قافیه گویند.
ای ساربان آهسته ران کارام جانم می رود
وآن دل که با خود داشتم با دلستانم می رود
قافیه(جانم،دلستانم) ، ردیف(می رود)
*قافیه اجباری و ردیف اختیاری است *ردیف همواره تابع قافیه است و بعد از آن می آید.
مُصَرَّع : بیتی که هر دو مصراع آن قافیه داشته باشد مصرّع نام دارد.
قالب: شکلی که قافیه به شعر می بخشد قالب نام دارد.(شعر سنتی قالب های متفاوتی دارد و شعر نیمایی (نو) قالب مشخصی ندارد.

قالب های شعری سنتی:
مثنوی :
شعری است بر یک وزن با بيت های مصرع ، كه هر بيت قافيه ای جداگانه دارد . و چون هر بيت داراي دو قافيه است آن را مثنوی (مزدوج يا دوتایی یا دوگانی) ناميده اند. شعری که در آن هر بیت قافیه هایی مستقل و جدا از ابیات دیگر داشته باشد مثنوی ،یا دوگانی نام دارد.
*مثنوی به سبب امکان نوکردن قافیه در هر بیت برای سرودن منظومه های بلند مناسب تراست. مثنوی از قدیمترین قالبهای شعر فارسی و مخصوص زبان فارسی است و در همه ادوار از آن استفاده می شده است.
موضوع مثنوی :
حماسی و تاریخی: شاهنامه فردوسی،اسکندر نامه نظامی
اخلاقی و تعلیمی: بوستان سعدی
عاشقانه و بزمی: خسرو شیرین نظامی، ویس و رامین فخرالدین اسعد گرگانی
عارفانه: مثنوی معنوی مولانا ، منطق الطیر ، عطار نیشابوری

شکل گرافیکی قالب مثنوی:
*---------------- *---------------
+---------------- +--------------
#---------------- #--------------
@--------------- @--------------
سرودن مثنوی از قرن سوم و چهارم هجری آغاز شده است که از بهترین مثنوی ها می توان به شاهنامه فردوسی، حدیقه سنایی، خمسه نظامی و مثنوی مولوی اشاره کرد.
مشخصات مثنوي :
1- تعداد ابيات مثنوی حداقل دو بيت است و حداكثر برای آن وجود ندارد.
2- مثنوی مناسب ترين قالب برای بيـان داستان ها و مطالب طولانی از جمله تاریخ و داستان است.
3- موضوع و درون مايه ی مثنوی حماسی، تاریخی، اخلاقی، تعلیمی، عاشقانه، بزمی و عارفانه است.
مشهورترين مثنوی سرايان عبارتنداز : فردوسی، نظامی، اسدی توسی، مولوی، عطّار، سعدی، سنایی، جامی، پروين اعتصامی و شهريار.
نمونه ای از مثنوی از بوستان سعدی
حکایت
یکی گربه در خانه زال بود
که برگشته ایام و بد حال بود
روان شد به مهمان سرای امیر غلامان سلطان زدند ش به تیر
چکان خونش از استخوان می دوید همی گفت و از هول جان می دوید
اگر جستم از دست این تیر زن من و موش و ویرانه پیر زن
قالب های شعری 2
غزل :
"غزل" در لغت به معنی "حدیث عاشقی" است.
در قرن ششم که قصیده در حال زوال بود "غزل" پا گرفت و در قرن هفتم رسماً قصیده را عقب راند و به اوج رسید.
در قصیده موضوع اصلی آن است که در آخر شعر "مدح" کسی گفته شود و در واقع منظور اصلی "ممدوح" است اما در غزل "معشوق" مهم است و در آخر شعر شاعر اسم خود را می آورد و با معشوق سخن می گوید و راز و نیاز می کند. این "معشوق" گاهی زمینی است اما پست و بازاری نیست و گاهی آسمانی است و عرفانی.
ابیات غزل بین 5 تا 10 ییت دارد و دو مصراع اولین بیت و مصراع دوم بقیه ابیات هم قافیه اند.
شعری است بر یک وزن ويک قافيه به طوری كه مصراع اول بيت نخست، با همه ی مصراع های دوم ابيات ديگر هم قافيه باشد.
تذكر: نحوه ی تكرار قافيه در غزل همانند قصيده است.

موضوع غزل : درون مایه غزل عاشقانه، عارفانه یا آمیزه های از این دو است و یا مضمونی اجتماعی دارد. (بیان عواطف و احساسات وصف طبیعت یا گفت و گو از ایام جوانی)
پیدایش غزل: غزل در قرن 6 هجری قمری رواج یافت بدین گونه که تغزل قصاید به صورت قالبی مستقل درآمد و غزل نام گرفت.
محتوای غزل در آغاز عاشقانه بود سپس عارفانه(قرن 7 و 8) و به دنبال آن در دوره مشروطیت جنبه اجتماعی به خود گرفت. غزل در روزگار ما نیز همواره از قالبهای درجه اول و محبوب شعر فارسی بوده است.
تَخَلُّص شاعری: شاعر در پایان غزل نام خود یا تخلص شاعری خویش را می آورد.
غزل سرایان بزرگ شعر فارسی: شهریار، سلمان هراتی، رهی معیری،
صائب تبریزی، حافظ، سعدی، مولوی و سنایی غزنوی

شکل گرافیکی قالب غزل :
*-------------- *--------------
*-------------- --------------
*--------------- --------------
*--------------- --------------
*--------------- --------------
مشخصات غزل :
1- تعداد ابيات غزل حداقل پنج بيت و حداكثر دوازده بيت است. (گاهی غزل ها بيش از پانزده بيت هم يافت می شود.)
2- درون مايه و محتوای غزل بيان عواطف و احساسات، عشق و عرفان و گاهی هم مضمون اجتماعی می باشد.
3- بيت اوّل غزل را مطلع بيت آخر آن را مقطع گويند. (كه هر كدام اگر به خوبی مطرح شوند حسن مطلع و حسن مقطع نام می گيرند.)
4- در غزل تنوع مطالب ممكن است.
(یعنی موضوع هر بيت می تواند با ابيات ديگر فرق داشته باشد.)
5- غزل از قرن ششم به وجود آمده است. (در واقع همان تغزل قصيده است) از آغاز پيدايش ، عاشقانه و با ظهور سنایی عارفانه می شود.)
6- با ظهور انقلاب مشروطه، غزل مضمون اجتماعی نيز به خود می گيرد.
نكته: غزل عاشقانه را سعدی و غزل عارفانه را مولوی به اوج خود رساندند
حافظ كه سر آمد غزل سرايان شعر فارسی است، شيوه ی عاشقانه – عارفانه را به كمال رساند.
مشهورترين غزل سرايان عبارتنداز : حافظ، سعدی، مولوی، صائب تبریزی، عراقی، فرخی یزدی ، رهی معیری، شهريار و ...

فرق غزل و قصيده :
1- از نظر تعداد ابيات
2- درون مايه و محتوا
3- وحدت موضوع
نكته : اگر شاعر بيت نخست مطلع غزل و قصيده خود را زيبا و دلپسند بياورد، از آن به حسن مطلع تعبيـر می شود به طوری كه شنونـده برای شنيدن باقی سخـن تشـويق گردد .
نكته : اگر شاعر بيت آخر شعرش را (معمولاً قصيده يا غزل) به نحوی شيوا و دلنشين بياورد كه به عنوان حسن ختام در روح شنونده و خواننده اثر نیک و خوش باقی بگذارد ، از آن به حسن مَقْطَع تعبير می شود.
نمونه ای از غزل حافظ:
ای پادشه خوبان داد از غم تنهایی
دل بی تو به جان آمد وقت است که بازآیی
دایم گل این بستان شاداب نمی ماند
دریاب ضعیفان را در وقت توانایی
دیشب گله زلفش با باد همی کردم
گفتا غلطی بگذر زین فکرت سودایی
صدباد صبا اینجا با سلسله می رقصند
این است حریف ای دل تا باد نپیمایی
مشتاقی و مهجوری دور از تو چنانم کرد
کز دست بخواهد شد پایاب شکیبایی
یا رب به که شاید گفت این نکته که در عالم
رخساره به کس ننمود آن شاهد هرجایی
ساقی چمن گل را بی روی تو رنگی نیست
شمشاد خرامان کن تا باغ بیارایی
ای درد توام درمان در بستر ناکامی
و ای یاد توام مونس در گوشه تنهایی
در دایره قسمت ما نقطه تسلیمیم
لطف آن چه تو اندیشی حکم آن چه تو فرمایی
فکر خود و رای خود در عالم رندی نیست
کفر است در این مذهب خودبینی و خودرایی
زین دایره مینا خونین جگرم می ده
تا حل کنم این مشکل در ساغر مینایی
حافظ شب هجران شد بوی خوش وصل آمد
شادیت مبارک باد ای عاشق شیدایی
قالب های شعری 3
قصیده:
شعری است که مصراع اول و مصراعهای زوج آن با هم هم قافیه است و تعداد ابیات آن از پانزده بیت بیشتر است(تا هفتاد و هشتاد بیت)
موضوع قصیده: غالباً ستایش،
نکوهش وصف طبیعت با مسایل اخلاقی است.
هر قصیده چهار بخش دارد:
الف) تغزل: مقدمه قصیده است بامضامینی چون عشق، یاد جوانی و وصف طبیعت
ب) تخلص: رابطه میان مقدمه باتنه اصلی قصیده است.
ج) تنه اصلی: مقصود اصلی شاعر با محتوایی چون مدح ،رثا، پند و اندرز، عرفان، حکمت و...
د)شریطه: دعای جاودانگی ممدوح در پایان قصیده است.
مطلع: بیت اول قصیده را گویند.
مقطع: بیت آخر قصیده را گویند.
به گفته ای قصیده مهمترین قالب شعری است چون میزان قوت و توانمندی شاعر را در شاعری می سنجد.
قصیده سرایان بزرگ شعر فارسی: رودکی، فرخی سیستانی، منوچهری،ناصر خسرو،مسعود سعد سلمان،انوری، خاقانی، قاآنی، ملک الشّعرای بهار، دکتر مهدی حمیدی، امیری فیروزکوهی، و مهرداد اوستا
شکل گرافیکی قالب قصیده همانند غزل است.
نمونه ای از قصیده
قصیده"بهاریه" فرخی شامل صد و بیست و پنج بیت و در مدح سلطان محمود غزنوی است که برای نمونه ابیاتی از آن نقل می شود:
بهار تازه دمید، ای به روی رشک بهار
بیا و روز مرا خوش کن و نبید بیار
همی به روی تو ماند بهار دیبا روی
همی سلامت روی تو و بقای بهار
رخ تو باغ من است و تو باغبان منی
مده به هیچکس از باغ من، گلی، ز نهار!
به روز معرکه، بسیار دیده پشت ملوک
به وقت حمله، فراوان دریده صف سوار
همیشه عادت او بر کشیدن اسلام
همیشه همت او نیست کردن کفار
عطای تو به همه جایگه رسید و، رسد
بلند همت تو بر سپهر دایره وار
کجا تواند گفتن کس آنچه تو کردی
کجا رسد بر کردارهای تو گفتار؟
تو آن شهی که ترا هر کجا شوی، شب و روز
همی رود ظفر و فتح، بر یمین و یسار
خدایگان جهان باش، وز جهان برخور
به کام زی و جهان را به کام خویش گذار
طول قصیده از 15 بیت تا 60 بیت می تواند باشد.
*دوبیتی:
قالب شعری است که از دو بیت با قافیه هایی در مصراعهای اول ،دوم و چهارم درست شده است.
وزن دوبیتی: وزن دوبیتی معمولاً مفاعیلن،مفاعیلن، مفاعیل است و با رباعی فرق دارد.
روش تشخیص رباعی از دو بیتی:
1-وزن 2- موضوع
دوبیتی را در فارسی«ترانه»هم می گویند.
موضوع دوبیتی: موضوع دوبیتی عارفانه و عاشقانه است.
دوبیتی را بهترین قالب شعری در نزد روستاییان خوش ذوق و خوش لهجه است.
معروفترین شاعران دوبیتی گو:
بابا طاهر عریان و فایز دشتستانی
شکل گرافیکی قالب دوبیتی:
دو بيت هم وزن است كه از نظر شكل قافيه همانند رباعی است.
نمودار دوبيتي :
*........... *..........
*........... .........
نمونه:
ز دست دیده و دل هر دو فریاد
هر آنچه دیده بیند دل کند یاد
بسازم خنجری نیشش ز فولاد
زنم بر دیده تا دل گردد آزاد
رباعی:
"رباعی" از کلمه ی "رباع" به معنی "چهارتایی" گرفته شده است.
"رباعی" شعری است چهار مصراعی که بر وزن "لاحول و لاقوة الابالله" سروده می شود.
سه مصراع اول رباعی تقریباً مقدمه ای برای منظور شاعر هستند و حرف اصلی در مصراع چهارم گفته می شود.
*قالبی ویژه­ ی شعرهای ایرانی است که چهار مصراع دارد و معمولا مصراع سوم آن قافیه ندارد.
محتوای رباعی­ها بیشتر عارفانه، عاشقانه یا فلسفی است. خیام بزرگ­ترین رباعی سرای جهان است.
شکل رباعی
+ -------- + --------
+ -------- --------
نمونه هایی از رباعی:
هر سبزه که بر کنار جویی رسته است
گویی زلب فرشته خویی رسته است
پا بر سر سبزه تا به خواری ننهی
کان سبزه ز خاک لاله رویی رسته است (خیام)
* ترجیع بند:
غزل­ هایی است هم وزن با قافیه ­های متفاوت که بیت یکسان مُصرَّعی آن­ها را به هم می ­پیوندند. به هر غزل یک «خانه» یا «رشته» و به بیت تکراری میان آن­ها «ترجیع» یا «برگردان» می­ گویند.
قالب ترجیع بند ویژه ­ی شعر فارسی است. درون مایه ­های ترجیع بند عشق، مدح و عرفان است.
شکل ترجیع بند
# -------- # -------
# -------- --------
# -------- --------
+ --------
+ --------
* -------- * --------
* -------- --------
* -------- --------
+ --------
+ --------
نمونه ای از ترجیع بند از دیوان سعدی
دردا که به لب رسید جانم
آوخ که ز دست شد عنانم
کس دید چو من ضعیف هرگز
کز هستی خویش در گمانم
پروانه ام اوفتان و خیزان
یکبار بسوز و وارهانم
گر لطف کنی به جای اینم
ورجور کنی سرای آنم
(بنشینم و صبر پیش گیرم
دنباله کار خویش گیرم)
زان رفتن و آمدن چگویم
می آیی و می روم من از هوش
یاران به نصیحتم چه گویند
بنشین و صبور باش و مخروش
ای خام، من این چنین در آتش
عیبم مکن ار برآورم جوش
تا جهد بود به جان بکوشم
و آنگه به ضرورت از بن گوش
(بنشینم و صبر پیش گیرم
دنباله ی کار خویش گیرم)
واسه این صدا ۲ تا حرف داریم : ت، ط
واسه این ۲ تا : هـ، ح
واسه این ۲ تا : ق، غ
واسه این ۲ تا : ء، ع
واسه این ۳ تا : ث، س، ص
و واسه این ۴ تا : ز، ذ، ض، ظ

این یعنی :

«شیشه» رو نمی‌شه غلط نوشت .
«دوغ» رو می‌شه ۱ جور غلط نوشت .
«غلط» رو می‌شه ۳ جور غلط نوشت .
«دست» رو می‌شه ۵ جور غلط نوشت .
«اینترنت» رو می‌شه ۷ جور غلط نوشت .
«سزاوار» رو می‌شه ۱۱ جور غلط نوشت .
«زلزله» رو می‌شه ۱۵ جور غلط نوشت .
«ستیز» رو می‌شه ۲۳ جور غلط نوشت .
«احتذار» رو می‌شه ۳۱ جور غلط نوشت .
«استحقاق» رو می‌شه ۹۵ جور غلط نوشت .
و
«اهتزاز» رو می‌شه ۱۲۷ جور غلط نوشت !

من طئجب میکنم واغئن چتوری شد که ماحا طونصطیم با عین حمه مشکلاط دیکطه یاد بگیریم !؟
پاراگراف بندی، حاشیه گذاری، خوانایی، نداشتن غلط املایی و خط خوردگی و لاک گیری رعایت شود. انشا با یک بیت یا جمله زیبا شروع شود
اصول نشانه گذاری در زبان پارسی
منظور از نشانه گذاری به کاربردن علامت ها و نشانه هایی است که برای درست فهمیده شدن جملات در نوشته به کار برده می شود.

۱. ویرگول (،)
ویرگول نشانه مکثی کوتاه است. موارد استفاده:
الف: در بین عبارت های غیر مستقل که باهم در حکم یک جمله کامل می باشد:
آن را که حساب پاک است، از محاسبه چه باک است.
ب: برای توضیح در مورد یک کلمه:
فردوسی، حماسه سرای بزرگ ایران، در سال ۳۲۹ هجری قمری به دنیا آمد.
ج: در موردی که چند کلمه دارای اسناد واحدی باشد:
علی، حسن، و احمد پسران او بودند.
د: در آدرس دادن:
تهران، شهریار، میدان امام.

۲. نقطه ویرگول (؛)
الف: برای جدا کردن جمله ها و عبارت های متعدد یک کلام طولانی که به ظاهر مستقل اما در معنی به یکدیگر وابسته و مربوط می باشند:
فریب دشمن مخور و غرور مداح مخر؛ که این، دام زرق نهاده است.
ب: در جمله های توضیحی، پیش از کلماتی چون اما، زیرا، چرا که، یعنی، به عبارت دیگر، برای مثال و مانند آنها؛ به شرط آنکه جمله پیش از آن طولانی باشد.
مال و جاه هیچگاه نمی توانند آرامش بخش روان انسان باشند؛ چرا که تنها با یاد خدا دل ها آرامش می یابند.

۳. نقطه (.)
الف: در پایان جمله های کامل خبری:
عین القضاه، عارف بزرگ ایران، در سال ۵۲۵ شهید شد.
ب: بعد از حروف اختصاری:
سال ۳۲۲ ق.م.
ج: بعد از شماره ردیف:
۱. رضایت ۲. هدف

۴. دو نقطه (:)
الف: پیش از نقل و قول مستقیم:
فرزاد گفت: "دیگر هیچوقت به آن خانه برنمی گردم."
ب: پیش از بیان تفصیل مطلبی که قبلا خلاصه ای از آن گفته شده است:
آن سال برای من سال خوبی بود: در آزمون تیزهوشان پذیرفته شده بودم.
ج: بعد از واژه ای که معنی اش در برابرش نوشته شده باشد:
صیف: تابستان
د: بعد از حروف ابجد برای استفاده از ترتیب:
الف: مورد یک
ب: مورد دو

۵. گیومه (" ")
ابن نشانه برای آغاز و پایان سخن کسی غیر از نویسنده است؛ یا برای مشخص تر کردن و برجسته نشان دادن کلمه یا اصطلاحی خاص به کار می رود.

۶. نشانه سوال (؟)
الف: برای نشان دادن پرسش.
به چه می اندیشی؟
ب: برای نشان داد تردید و ابهام، در داخل پرانتز به کار می رود:
طبق آمار غیر رسمی، جمعیت تهران از مرز ده میلیون نفر (؟) گذشته است.

۷. نشان تعجب (!)
در پایان جمله هایی می آید که بیان کننده یکی از حالات خاص و شدید عاطفی یا نفسانی است؛ از قبیل: "تعجب"، "تهدید"، "حسرت"، "آرزو" و...
چه عجب! عجب آدم ریاکاری!
وای بر من!
آهسته!

۸. خط فاصله (-)
الف: برای جدا کردن عبارت های توضیحی.
فردوسی -حماسه سرای بزرگ ایران- در سال ۳۲۹ ه.ق. به دنیا آمد.
ب: برای نشان مکالمه:
- الو!
- بله، بفرمایید!
- سلام
ج: به جای حرف اضافه تا و به بین تاریخ ها، اعداد و کلمات:
دهه ۱۳۵۰ - ۱۳۴۰
قطار تهران-مشهد

۹. سه نقطه (...)
برای نشان دادن کلمات و یا عبارات جمله های محذوف و یا افتادگی ها به کار می رود.
...به این دلیل بود که از ادامه این شیوه صرف نظر کردم.
میازار موری که...

۱۰. ستاره (*)
از این نشانه برای: ارجاع دادن به زیرنویس استفاده می شود

۱۱. پرانتز یا دو هلال ( )
الف: به معنی "یا"و "یعنی" به کار می رود و یا برای توضیح بیشتر کلام:
شاهکار نظامی گنجوی (خسرو وشیرین) را باید به دقت خواند.
ب: وقتی که نویسنده بخواهد آگاهیهای بیشتر (اطلاعات تکمیلی) به خواننده عرضه کند.
ابوالفضل بیهقی (۳۸۵-۴۷۰ ه.ق) استاد کم نظیر نثر می باشد.

۱۲. قلاب [ ]
برای تصحیح متون کهن، الحاق احتمالی که از نسخه بدل ها و از سوی مصحح اضافه می شود در بین قلاب قرار می گیرد:
و این [راه مسلمانی] راه خدای توست.

خلاصه ای از صفحات ۳۶ تا ۴۸ کتاب "#زبان_و_نگارش_فارسی" به قلم دکتر #احمد_گیوی، انتشارات: مرکز تحقیق و توسعه علوم انسانی
ز دست لاین و،وایبر هر دو فریاد!
که ما را بد رقم کردند معتاد!
امان از واتساپ و بی تالک و تانگو
اینستاگرام که دیگر کرده بیداد
چنان درگیر دنیای مجازیم
که دنیای حقیقی رفت از یاد
چه شد آن گوشیای ساده ی قبل؟
اریکسون، موتورلا،روحتان شاد!
ز نوکیا و آن یازده دو صفرش
گرفته تا به شصت و شیش، هشتاد!
چو آمد اندرویید و سیم بی ان،رفت
برفت از دست دیگر، وقته آزاد
چنان درگیرِ استاتوس و پستیم
که در پیس و کپی گشتیم استاد!
مدیر خانه و شغلم کمم بود!
مدیر این گروهم گشت مازاد!
از آن روزی که گوشی گشت تعویض!
شدم بنده پنیر و همسرم کارد!
اگر چه صد فرند، اد کرده، مارا
بلاک، زندگی گشتیم: ای داد
خودم دانم نصیحت کار من نیست
که خرما خورده را منع است ایراد
تلف کردم همه وقتم به این شعر
گروپی تازه آن سو گشت ایجاد
هزاران پی ام ناخوانده را من
کنون باید بخوانم: اوه، مای گاد!
دانش آموزان زرنگ چه کار می کنند؟
خوب و موفق بودن دانش آموز نه تصادفی است و نه ارتباطی به معلم و... دارد.
رمز موفقیت این دانش آموزان، پشتکار امر یادگیری و رعایت کردن رفتارها و عادات سودبخشی است که به آنها کمک می کند تا در تحصیل موفق شوند.
این رفتارها عبارتند از:
همیشه به موقع در کلاس درس حاضر شوید و چنان چه مسیر شما تا مدرسه دور است از وسیله نقلیه مطمئن استفاده کنید تا بهتر بتوانید زمان خود را تنظیم کنید.
اگر درکلاسی دیر حاضر شوید تمرکز کلاس و معلم به هم می ریزد. به یاد داشته باشید که همیشه به موقع و زود حاضرشدن درکلاس درس، بسیار سودمندتر از دیر رسیدن است.
اگر می خواهید صحبت های معلم خود را بهتر بشنوید و تخته را بهتر ببینید در ردیف های جلو بنشینید.
برنامه درسی و تیتر مطالبی را که معلم قرار است تدریس کند تهیه کنید.
چنانچه معلم به تدریس درسی می پردازد و اضافه بر سازمان مطالب دیگری را نیز برای شما تدارک می بیند از آن به خوبی آگاه شوید.
برنامه درسی خود را گم نکنید تا هر زمانی که نسبت به برگزاری و نحوه برگزاری کلاسی برای شما سؤالی پیش آمد بتوانید به آن مراجعه کنید.
هنگامی که آماده درکلاس حاضر می شوید وقت کلاس برای چیزهای پیش پا افتاده کمتر هدر می رود و معلم با مشکلات کمتری مواجه می شود.
هنگام حضور درکلاس تمرکز خود را فقط بر روی یادگیری مطالب بگذارید و نه چیز دیگر.
همیشه سعی کنید قبل از کلاس، خوب غذا بخورید و تمام وسایلی را که لازم دارید با خود بیاورید.
یکی از چیزهایی که باعث درک مطلب بهتر می شود "نکته برداری از صحبت های معلم" است. سعی کنید مطالب مهم و کلیدی را یادداشت کنید و برای خود از هر درسی یک جزوه درست کنید. نکته برداری و مطالعه آنها کمک شایانی در فراگیری مطلب به شما می کند.
گاهی اتفاق می افتد که به دلایلی نتوانید در کلاس درس حضور یابید.
در چنین حالتی بهترین کاری که می توانید انجام دهید، این است که در شروع سال تحصیلی سعی کنید شماره تلفن حداقل دو نفر از همکلاسی های خود را داشته باشید تا اینگونه موارد، با تلفن زدن به دوستان خود از اوضاع و احوال کلاس باخبر شوید و مطالبی را که لازم است یاد بگیرید را از آنها بپرسید.
توجه کنید کمتر معلمی پیدا می شود که یک درس را دوباره برای شما که غایب بودید تدریس کند.
اگر شما خجالتی هستید و زیاد صحبت نمی کنید، بهتر است برای مواقع ضروری هم که شده شماره تلفن تعدادی از همکلاسی های خود را داشته باشید و از آنها کمک بگیرید.
اگر تکلیفی دارید، در انجام دادن آن درنگ نکنید و در حقیقت کار امروز را به فردا نیندازید.ممکن است بعداً برای شما مشکلی غیرقابل پیش بینی اتفاق بیفتد و نتوانید تکلیف خود را به درستی و به دقت انجام دهید.
اگر می خواهید شاگرد زرنگ و خوبی باشید و بهترین نمره را نیز کسب کنید پس باید با پشتکار و برنامه ریزی خوب کارهای خود را انجام دهید.
اگر در درسی با مشکل مواجه شدید، آن مشکلات را به حال خود نگذارید و به سادگی از آنها نگذرید. سعی کنید مشکلات درسی را با کمک معلم و یا دوستانی که دراین زمینه تبحر دارند برطرف کنید. در حقیقت نابرده رنج گنج میسر نمی شود.
شاگرد خوب فقط به کتب درسی اکتفا نمی کند و سعی می کند که کتاب های مربوط به درس مورد نظر را نیز مطالعه کند. اگرچه عده ای از دانش آموزان به اینکار زیاد تمایل ندارند، ولی مطالعه کتب دیگر، کمک زیادی به درک و فهم مطالب خواهد کرد.
یکی دیگر از کارهایی که شاگردان خوب و موفق انجام می دهند، قبل از این که معلم بخواهد سرفصلی را تدریس کند، آنها این دروس را خوب مطالعه می کنند و با آمادگی کامل سرکلاس می روند.
این افراد با این کارشان درحقیقت با حضور در کلاس فقط اشکالات خود را برطرف می کنند و به خوبی در درس مورد نظر اشراف پیدا می کنند.
زمانی که کاری را به صورت گروهی انجام می دهید، تمام تلاش خود را به کار گیرید تا عضو فعال، گروه خود باشید.
کار را به نحوی انجام دهید که گویا به صورت انفرادی باید این کار را انجام بدهید. ایده ها و نظرات خود را با جمع مطرح کنید و در انجام تکالیف نیز جدی باشید.
در کار گروهی از زیر کار در نروید. اگر کسی درجمع پیدا شود و مدام بگوید که«من برای این که طرح و ایده ای ندارم و فکر می کنم شما بهتر از من هستید و...»این فرد با مطرح کردن این صحبت ها درحقیقت می خواهد از انجام دادن کارشانه خالی کند و تنبلی خود را به اثبات برساند.
توجه داشته باشیدکه درکار گروهی باید یاد بگیرید که نظر جمع مهم است، نه فرد.
اجازه ندهید که عده ای افکار خود را به شما و دیگران تحمیل کنند.
درکار گروهی به افکار و عقاید دیگراعضا احترام بگذارید و دوستانه با یکدیگر فعالیت کنید و کار خود را به پایان برسانید.
همیشه سعی کنید از اشتباهات خود درس بگیرید و نسبت به آنها بی تفاوت نباشید.
گاهی اوقات معلم درپای برگه امتحانی شما نکاتی را ذکر می کنند که شما باید اینها را جدی بگیرید و در پی رفع اشکال آنها باشید.
به عنوان مثال اگر معلمی در درس زبان درپای برگه شما می نویسد:
«از گرامر بهتری استفاده کنید» یعنی که شما در درس گرامر مشکل دارید و باید در این زمینه تمرین و مطالعه بیشتری داشته باشید. اگر معلم به شما می گوید «کار شما عالی است و نتیجه گیری شما ضعیف است» این بدان معنا است که در زمینه جمع بندی مطلب و نتیجه گیری موضوع دقت بیشتری باید داشته باشید.
همیشه ازخود سؤال کنید که اشتباه من چه چیزی بود که در درس مورد نظر نتوانستم نتیجه خوبی را کسب کنم؟ «گاهی اوقات شما در امر یادگیری زحمت می کشید ولی مسیر درستی را انتخاب نمی کنید و با مشکل مواجه می شوید. هیچ گاه از تلاش و کوشش دست برندارید. از اشتباهات خود درس بگیرید امیدوار باشید وسعی کنید درجلسات بعد بهترین باشید. معلم بهترین کسی است که در زمینه رفع اشکالات می تواند به شما کمک کند.
دانش آموز خوب نه تنها باید در درس و تحصیل نمونه باشد. بلکه باید در رفتار با دیگران نیز خوب و نمونه باشد واخلاق پسندیده داشته باشد.
سعی کنید مشکلات خانه را با خود به مدرسه نیاورید و با دیگران خوش برخورد باشید و رفتار پسندیده و نیکو داشته باشید. در امر تحصیل اگر کمکی از دستتان برمی آید به دوستانی که مشکل دارند کمک کنید.
دانش آموزان خوب در یادگیری مطالب و درک و فهم آنها از شیوه های متفاوتی استفاده می کنند. شما نیز با کمی دقت می توانید یادگیری خود را بهبود بخشید. گاهی اوقات دانش آموزان یادداشت برداری می کنند.
گاهی اوقات برای خود نمودار و یا الگو رسم می کنند و گاهی اوقات نیز عده ای با یاد دادن مطلب مورد نظر به دیگران، درس خواندن و درک مطلب خود را بهبود می دهند.
به یاد داشته باشید که هیچگاه فقط برای کسب نمره درس نخوانید. در درجه اول سعی کنید برای یادگیری مطلب، آنرا بخوانید. فقط به فکر نمره نباشید. به جای بحث و جدال بامعلم خود که چرا شما بهترین نمره کلاس را نگرفته اید؟
بهتر است از خودتان سؤال کنید «چه طور می توانید دروس را بهتر مطالعه کنید و آنها را یاد بگیرید تا با تلاش و پشتکار خودتان بهترین نمره را نیز کسب کنید».
آموزش قالب های شعری👆
من معلم هستم.
آنچه خود آموختم
با سخاوتمندی به تودمی آموزم
به تو می آموزم
الف ایمان را تا که روحت با آن نور
صیقل یابد.
به تو می آموزم که چطور عشق را
در دل خود ضرب کنی و
سپس، برهمگان تقسیمش
وچطور نامساویها را به تساوی بکشی.
به تو می آموزم لحظه های گذران
هستی، چه بهایی دارند.
هر زمان گلبرگی از عمر منو تو به زمین
می افتد،
پس بیا، بوی خوش خوبی را
به همه هدیه کنیم
نوگلم...
فررندم...
ای سراپا همه شوق
ای سراپا همه شور...
توبخواه...
توبپرس
تاکه تعریف کنم،
بی نهایت ها را
چند ااصطلاح ادبی به ساده ترین بیان
هم خانواده: به کلماتی می گویند که از یک ریشه گرفته شده باشند و حرف های اصلی آن کلمه در کلمه های هم خانواده اش پشت سر
هم بیاید. مانند: (تحمٌل، حمل، حامل )یا(عجله، عجول، تعجیل)و...
چند نمونه کلمه هم‌خانواده:
سه حرف اصلی "ح ب ب": حبّ٬ حبیب، محبوب، حبیبه
سه حرف اصلی"ا م ر": امیر٬ مأمور٬ امور ٬ اَمر٬ اوامر ٬ اُمرا
 سه حرف اصلی "ج ل ل": جلیل، مجلل تجلیل٬ جلال٬ جَلاله
سه حرف اصلی "و ح د": وحید، واحد، موحد، توحید٬ وحدانیت
سه حرف اصلی "ح ق ق": تحقیق٬ محقق، حقیقت، حق، حقوق
سه حرف اصلی "ش ر ع": شرع٬ مشروع، شریعت٬ شارع٬ تَشَرُع
سه حرف اصلی "د ر س": درس٬ مدرسه٬ تدریس، مدرّس دروس
سه حرف اصلی "س ج د": سجده مسجد٬ سجود٬ ساجد٬ مساجد
سه حرف اصلی "ش ر ک": شرکت، شراکت٬ شریک٬ مشرک٬ شِرک
سه حرف اصلی "س ک ن": مسکن٬ تسکین٬ سکنی، سکونت٬ ساکن

ضرب المثل: به سخنان معروفی می گویند که می توان از آنها پندواندرز گرفت.
این سخنان نسل به نسل ویا سینه به سینه به ما منتقل شده است.
مانند: عاقبت جوینده یابنده است.
هرکه بامش بیش٬ برفش بیشتر.

تعریف کنایه: یعنی پوشیده سخن گفتن درباره موضوعی. وقتی با زبان کنایه حرف می زنیم٬ منظور خود را به طور غیرمستقیم بیان می کنیم. که البته این باعث می‌شود خواننده تلاش کند تا معنای اصلی سخن مارا دریابد. مانند: فلانی ریش سفید محله است. (یعنی با تجربه است.)

جان بخشی به اشیا(تشخیص): شاعران و نویسندگان برای خیال انگیز کردن نوشته های خود از جان بخشی به اشیا استفاده می کنند. یعنی حالت هاو رفتار خاص انسان را به چیزهایی بی جان یا غیر انسان نسبت می دهند. البته این نوشته ها یا شعرها از زبان آنها سخن می گویند.

تعریف تشبیه: آن است که کسی یا چیزی را از لحاظ داشتن صفتی به کسی یا چیزی  دیگری که آن صفت را به حد کمال دارد ویا به داشتن آن معروف است مانند کنیم.
مثل: برق چون شمشیر بران
پاره می کرد ابرهارا
که در اینجا برق را به شمشیری تشبیه کرده اند که ابر ها را پاره می کند.
انواع جناس
الف) جناس تام: آن است که دو کلمه جناس از نظر شکل ظاهری و تلفظ کاملاً یکسان، اما از جهت معنی با هم فرق دارند .
مثال: عشق شوری در نهاد ما نهاد
جان مـا در بوتـه ی سودا نهاد
(در مصرع اول نهاد اولی به معنای وجود و سرشت است اما نهاد دوم فعل و به معنای قرار دادن است)
بهرام که گور می گرفتی همه عمر
دیدی که چگونه گور بهـرام گرفت
(گور اولی به معنای گوره خر و گور دومی به معنای قبر است)
بیا و برگ سفر ساز و زاد ره برگیر
که عاقبت برود هر که او ز مادر زاد
(زاد اول به معنای توشه و زاد دوم به معنای ولادت است)
نکته: جناس هم در شعر و هم در نثر به کار می رود.
ب) جناس ناقص:
۱- جناس ناقص اختلافی
۲- جناس ناقص حرکتی
۳- جناس ناقص افزایشی

۱- جناس ناقص اختلافی: آن است که دو کلمه جناس در حرف اول، وسط یا آخر با هم اختلاف داشته باشند.
مثال: تنگ است خانه ما را تنگ است ای برادر
بر جای ما بیگانه ننگ است ای برادر
(تنگ و ننگ - تفاوت در حرف اول)
چوک زشاخ درخت خـویشتن آویخته
زاغ سیه بر دو بـال غالیه آمیخته
(آویخته و آمیخته - تفاوت در حرف وسط)

۲- جناس ناقص حرکتی: آن است که دو کلمه جناس علاوه بر معنی در حرکت (مصوت کوتاه) نیز با هم اختلاف دارند.

مثال: ایـن چـه ژاژ است چه کفر است و فُشار
پنبه ای اندر دهان خود فشار
(فُشار به معنی سخن بیهوده است)
۳- جناس ناقص افزایشی: آن است که دو کلمه جناس علاوه بر معنی، در تعداد حروف نیز متفاوت اند بطوری که یکی از کلمات جناس
حرفی در اول، وسط یا آخر نسبت به کلمه های دیگر اضافه دارد.
مثال: وقت است تا برگ سفر بر باره بندیم
دل بر عبور از سد خار و خاره بندیم
(ناقص افزایش: خار (به معنای خار و خاشاک) و خاره (به معنی سنگ خارا است)
(ناقص اختلافی: باره و خاره)
دوجناس زیر جهت اطلاع بیشتر
جناس خط: دراین نوع جناس، تفاوت در نقطه ی کلمات است، مانند: درست، درشت/ سیر، شیر
جناس لفظ: دراین جناس، کلمات با هم در تلفظ یکسان هستند ولی املای متفاوتی دارند. مانند: خار، خوار/ قریب، غریب/ خاست، خواست/ فترت(جدایی)، فطرت/ فِراق، فَراغ/ ارز، ارض، عرض
آرایه های ادبی
تشبیه:
تشبیه، ادعای همانندی میان دو یا چند چیز است . هر تشبیه چهار رکن دارد :
1) مشبه: چیزی یا کسی که قصد مانند کردن آن را داریم .
2) مشبه به: چیزی یا کسی است که مشبه، به آن مانند می شود.
3) ادات تشبیه: واژه ای است که نشان دهنده پیوند شباهت است.
4) وجه شبه: ویژگی یا ویژگی های مشترک میان مشبه و مشبه به است.
ژاله ها دانه دانه درخشند همچو الماس
مشبه: ژاله ها /وجه شبه: درخشش/ ادات تشبیه: همچو/ مشبهٌ به: ماهی
برای شناخت بیشتر و بهتر تشبیه توجه به این نکات لازم است:
الف) وجه شبه معمولاً باید در مشابه به بارزتر ومشخص تر باشد (چراغ مثل خورشید می درخشد، نه آنکه: خورشید مثل چراغ بود)
ب) برای فهم یک تشبیه باید به سراغ «مشبهٌ به» رفت که مهم ترین پایه تشبیه است زیرا وجه شبه از آن استنباط می شود.
ج) مشبه و مشبهٌ به طرفین تشبیه نام دارند و در تمام تشبیهات حضور دارند اما ادات و وجه شبه می توانند حذف شوند.
د) حذف وجه شبه و ادات تشبیه سبب تلاش ذهنی و لذت ادبی بیشتر می گردد.
هـ) تشبیه مشروط بر این است که آن مانندگی یا تشابه، مبتنی بر کذب یا حداقل دروغ نما باشد یعنی با اغراق همراه باشد. این ما هستیم که این شباهت را ادعا و برقرار می کنیم. تشبیه باعث اعجاب می شود و کسی به مفاد آن باور ندارد. مثلاً جملاتی مانند: او مثل سرو است! یا: او مثل برق رفت! تشبیه اند اما جمله ای چون نفت مثل بنزین است، تشبیهی نیست.
و) و نکتۀ آخر این که وجه شبه در هر مورد آن صفتی است که منظور گوینده باشد؛ از باب مثال ممکن است شخص منافق یا دو رو را به گل به جهت پشت و روی دو گانه گل، و رخسار زیبا را هم به گل، به سبب زیبایی آن، تشبیه کنند اما روشن است که وجه شبه را در این دو مورد، با یکدیگر تفاوت بسیار دارد. برای بهتر فهمیدن اضافۀ تشبیهی به این مصراع رودکی توجه کنید:
دانش اندر دل چراغ رو شن است دانش در روشن کردن دل مانند چراغ در راه است ـــ دانش مانند چراغ است ـــ دانش چراغ است چراغ دانش؛ که یک اضافۀ تشبیهی است و در کتب فارسی نمونه های این گونه تشبیه فراوان است. مانند اقلیم وجود - محبس تن - درخت علم - ابر لطف - دفتر عمر - و ....
1) روی مرداب، این آفتاب پوسیده
روی رودخانه، این ماه زنده
2) ابر هزار پاره بگیرد ستیغ کوه
چون لشکری که رو به سوی دشمن آورد
3) زندگی مانند جوی آبی است
4) به پیش سپه آمد افراسیاب
چو کشتی که موجش بر آرد زآب
5) من اینجا چو نگهبانم تو چون گنج (دو تشبیه)
6) علم بال است مرغ جانت را

جان بخشی به اشیا یا تشخیص
آنچه به عنوان جان بخشی به اشیا در فارسی دوم آمده است در علم بیان استعاره مکنیه تخییلیه و آنیمیسم یا جان دار انگاری نامیده می شود و یادگاری است از تفکر بشر قدیم که برای او همه چیز جان دار بوده است.
استعاره مکنیه: مشبهی است که به همراه یکی ازاجزا یا ویژگی های مشبهٌ به می آید. مثلاً دیده عقل به صورت اضافۀ استعاری؛ عقل به انسانی تشبیه شده است و آنگاه دیده که از بارزترین ویژگی های انسان است به عقل اضافه شده است.
درس غوغای بهار و شعر پرواز و شعر فروتنی و درس قلمرو شگفتی ها (سال نهم ) و .... همگی آرایۀ تشخیص دارند. در این بیت نیز حافظ از جان بخشی استفاده کرده است:
ارغوان جام عقیقی به سمن خواهد داد
چشم نرگس به شقایق نگران خواهد شد
کنایه:
کنایه یعنی پوشیده سخن گفتن درباره امری با بیان نشانه، نمونه یا دلیل آن امر و یا ذکر مطلبی و دریافت مطلب دیگر،
1) بیا تا بر آریم دستی زدل، دست از دل بر آوردن کنایه است به معنی از سر صدق به راز و نیاز پرداختن
2) دست و پنجه نرم کردن: کنایه از گلاویز شدن و زور آزمایی کردن
3) ران افشردن، کنایه از برانگیختن عموماً و خصوصاً برانگیختن اسب
4) دست خاییدن، کنایه از حسرت خوردن
5) چراغ مردن، کنایه از خاموش شدن چراغ
6) زبان سبز، کنایه از حیات، شادابی و سرزندگی
7) گنبد لاجوردی، کنایه از آسمان، گنبد دوار و اخضر هم می گویند.
8) قبا دریدن، کنایه از شکفتن

ه) اضافه تشبیهی2 : 
که در آن میان مضاف و مضاف الیه رابطۀ شباهت و همانندی است یعنی یا مضاف را به مضاف الیه تشبیه کنند مانند: لب لعل، قد سرو و یا برعکس (لعل لب، سرو قد)
و) اضافه استعاری:
که در آن مضاف در غیر معنای حقیقی خود به کار می رود، چنانچه دست در «دست روزگار» به معنی «حوادث» به کار رفته است
*فرق این دو در این است که در اضافه تشبیهی، مشبه و مشبهٌ به - که همان مضاف ومضاف الیه اند - هر دو ذکر می شوند اما در اضافه استعاری مشبه می آید و جای مشبهٌ به یکی از قرینه های طرف حذف شده را می آوریم (یکی از متعلقات آنرا می توانیم بیاورم)
دست روزگار، اینجا روزگار را به انسانی تشبیه
کرده است که دست دارد.(دراینجا انسان حذف شده)
تشخیص ترکیب اضافی از ترکیب وصفی

گاه می‌توان با بعضی از شیوه‌ها ترکیبات وصفی و اضافی را شناخت برای مثال،
۱- میان اجزای ترکیب وصفی می‌توان «ی» یا «بسیار» افزود.
خانه‌ی زیبا -> خانه‌ای زیبا و خانه‌ی بسیار زیبا

۲- یا می‌توان کسره را حذف کرد و در پایان ترکیب «است» اضافه کرد تا جملۀ اسمیه حاصل شود: خانۀ زیبا -> خانه زیبا است.
۳- در پایان ترکیب وصفی «تر» بیفزاییم؛ خانۀ زیبا -> خانۀ زیباتر
4- در پایان ترکیب وصفی«ترین» بیفزاییم:
خانۀ زیبا -> زیباترین خانه
5- بخش دوم ترکیب وصفی قابل تکرار است.
درختِ سبزِ سبز
5- بین مضاف و مضافٌ الیه «این»، «آن»، «همین»، «همان»، «کدام» بیاوریم.
کلیدِ این باغ، کلیدِ آن باغ، کلیدِ همین باغ، کلیدِ همان باغ، کلیدِ کدام باغ
آشنایی با چند اصطلاح:
۱- ﻃَﻨْﺰ: ﺷﻌﺮ ﯾﺎ ﻧﺜﺮﯼ ﺑﻪ ﻇﺎﻫﺮ ﺧﻨﺪﻩﺁﻭﺭ ﮐﻪ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﻣﺸﮑﻼﺕﺟﺎﻣﻌﻪ ﯾﺎ ﻋﯿﺒﯽ ﺑﺎﺷﺪ.
۲- ﻫَﺠْﻮْ: ﺷﻌﺮ ﯾﺎ ﻧﺜﺮﯼ ﮐﻪ ﺑﺎ ﺍﻟﻔﺎﻅ ﻧﺎﭘﺴﻨﺪ ﻗﺼﺪ ﺍﻫﺎﻧﺖ ﯾﺎ ﺑﯽﺣﺮﻣﺘﯽ ﺑﻪ ﺷﺨﺼﯽ ﺑﺎﺷﺪ.
۳- ﻫَﺰْﻝ: ﺷﻌﺮ ﯾﺎ ﻧﺜﺮﯼ ﮐﻪ ﻫﺪﻓﯽ ﺟﺰ ﺧﻨﺪﺍﻧﺪﻥ ﻭ ﺷﻮﺧﯽ ﻭ ﺳﺮﮔﺮﻣﯽنداشته باﺷﺪ.
۴- ﺭُﻣﺎﻥ: ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﺑﻠﻨﺪ.
۵- ﻧﻮﻭِﻝ: ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﮐﻮﺗﺎﻩ.
۶- ﻓﺎﺑْﻞ: ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﺑﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﺣﯿﻮﺍﻧﺎﺕ.
۷- ﮐُﻤُﺪﯼ: ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﯾﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺍﯼ ﮐﻪ ﺷﺎﺩﯼ ﺁﻓﺮﯾﻦ ﺑﺎﺷﺪ.
۸- ﺗِﺮﺍﮊِﺩﯼ: ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﯾﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺍﯼ ﮐﻪ ﺑﯿﺎﻧﮕﺮ ﺣﺎﻻﺕ ﻏﻢ ﻭ اندوه ﻭ ﺷﮑﺴﺖ ﻫﺎﯼ ﯾﮏ ﻗﻬﺮﻣﺎﻥ ﯾﺎ ﺷﺨﺼﯿﺘﯽ ﺑﺰﺭﮒ ﺑﺎﺷﺪ.
۹- ﺩِﺭﺍﻡ: ﺩﺍﺳﺘﺎﻥ ﯾﺎ ﻧﻮﺷﺘﻪ ﺍﯼ ﮐﻪ ﺷﮑﺴﺖ ﻫﺎ ﻭ ﻣﻮﻓﻘﯿﺖهای ﺗﻠﺦ ﻭ ﺷﯿﺮﯾﻦ ﺩﺭ ﺁﻥ ﺑﺎﺷﺪ.
۱۰- ﺩَﺧْﻞ: ﻭﻗﺘﯽ ﺑﻪ ﻧﻮﺷﺘﻪﺍﯼ ﻣﻘﺪﺍﺭﯼ ﺍﻓﺰﻭﺩﻩ ﺷﻮﺩ.
۱۱- ﺗَﺼَﺮُّﻑ: ﻭﻗﺘﯽ ﺍﺯ ﻧﻮﺷﺘﻪﺍﯼ ﻣﻘﺪﺍﺭﯼ ﺑﺮﺩﺍﺷﺘﻪ ﺷود.
چند اصطلاح ادبی:
مصراع (مصرَع):در لغت به معنیِ «یک لنگۀ در» و در اصطلاح به کوتاه ترین پارۂ سخنِ موزون که نیمی از یک بیت است گفته می شود.
نابرده رنج، گنج میسّر نمی شود (مصرع اول)
مزد آن گرفت جان برادر که کار کرد (سعدی) (مصرع دوم)

2 ـ بیت: در لغت، به معنی «خانه» است و در اصطلاح، حدّاقل ِ شعر است که از دو مصرع تشکیل می‌شود.
مانند:
ای نام تو بهترین سرآغاز/بی نامِ تو نامه کی کنم باز (بیت)

3ـ قافیه: به کلماتی می گویند که آهنگ و حرفِ آخرشان یکی باشد و در پایانِ هر مصرع قرار می گیرند.
ای یاد تو مونس روانم
جز نام تونیست بر زبانم

تمرین در کلاس: آرایه بیت چیست ؟ج) تلمیح به ایه 28 سوره رعد الا بذکر الله تطمئن القلوب بیت چند جمله دارد؟ 3جمله ای جمله اول که منادا یعنی خدا حذف شده یادتو مونس روانم جمله دوم که فعل آن است حذف شده است جز نام تو نیست بر زبانم جمله سوم است.
ردیف: هرگاه، یک یا چند کلمه یا عبارت و یا جمله عیناً، در آخر همۀ اشعار، پس از قافیه تکرار شده باشد، آن را ردیف می گویند:
ای عقلِ مرا کفایت از تو
جُستن زِ من و هدایت از تو
ردیف(از تو)
آوردنِ ردیف درشعر، اختیاری است؛ یعنی، بعضی ازشعرها دارایِ ردیف هستند و بعضی ها بدون ردیف می باشند.
در مورد ردیف باید توجّه داشت که: کلماتی می توان ردیف گرفت که علاوه بر اینکه عیناً مثل هم باشند، باید دارایِ یک معنی نیز باشند.
در غیر این صورت باید آنها را قافیه حساب کرد. به طورِ کلّی، ردیف باید به یک شکل و یک معنی باشد.
تمرین
آیا در بیت زیر بتافت قافیه است یا ردیف؟
جوانی سر از رأی مادر بتافت
دل دردمندش به آذر بتافت

چون سر بتافت در مصراع اوّل به معنیِ سرپیچی کرد و بتافت در مصراعِ دوّم یعنی سوزاند پس دو کلمه ردیف نیستند. بلکه قافیه هستند.
مثلا ده، جایی به معنی روستا و جایی به معنی بده باشد.
کلمات هم خانواده: واژه هایِ هم ریشه که با هم ارتباطِ معنایی دارند را هم خانواده گویند.
در هم خانواده لغات عربی سه حرفِ اصلی کلمه باید به ترتیب در کلماتِ دیگر تکرار شوند تا بتوانند با یکدیگر هم خانواده باشد.
ظالِم: ظُلم، مَظالِم، مَظلوم، ظُلُمات، ظُلمَت
مسائل: مسئله، سؤال، سائِل و..
شاهد: شهید، شُهدا، مشهد و...
ظاهِر: تظاهُر، مُتَظاهر، مَظاهر، ظَواهِر، مَظهَر، ظُهورو..
مُتَعال: تَعالی، مُتَعالی، عالی، اعلا، علیا و... جماعت: جُمعه،دجامِع، اجتماع، جمیع، مجتمع، جوامع و...

نکته* در فعل ها، بن فعل، چه بن ماضی و چه بن مضارع می تواند به عنوان هم خانواده به کار رود. مانند:
روان: رفتار، روش، رفته، رونده و
دیدار: بینا، بینش، دیده، دیده بان، بیننده و ...

کلماتِ مُخَفَّف: شاعِر گاه کلمه ها را به شکلِ کوتاه شده یا «مُخَفَّف» در شعر می آورد، گاهی نیز به خاطِر وزنِ شعر مجبوراست که کلمه ها را مُخَفَّف کند.
مانند:
روبه -> روباه
گر -> اگر
گرت پایداری است در کار ها
یکی روبهی دید بی دست و پا