دغدغه ایران
55.7K subscribers
1.18K photos
527 videos
149 files
2.59K links
این تنها رسانه ویژه انتشار نوشته‌های محمد فاضلی در تلگرام است. هیچ کانال دیگری برای نشر نوشته‌هایم ندارم.
Download Telegram
با این پول چه کار دیگری می‌شود کرد؟
(محمد فاضلی)
✅ خودم می‌دانم که آن‌چه می‌نویسم سخن گفتن درباره بدیهیات است، اما مطمئن شده‌ام که برخی روابط، منافع، دیدگاه‌ها و مناقشات قدرت و منفعت مانع از احترام گذاردن به بدیهیات عقلانیت می‌شود. بنابراین خواندن این بدیهیات را تحمل کنید.
من نظرم درباره سدسازی را پیش‌تر به تفصیل گفته‌ام اما بار دیگر به صراحت می‌گویم:
🔹 ایران سرزمین نیمه‌خشکی است که از ابزارهای مختلف مدیریت منابع آب باید استفاده کند و سدسازی هم یک ابزار است. این ابزارها خوب و بد دارند. سدسازی در ایران ناگزیر بوده اما تنها راه مدیریت منابع آب نیز نیست.
🔹 سدسازی همواره با ملاحظات علمی، محیط‌زیستی و اجتماعی صورت نگرفته و گاه با فشارهای سیاسی، برای تأمین منافع افراد و گروه‌های خاص و بسته به مورد، بدون ملاحظات محیط‌زیستی کافی انجام گرفته است.
🔹 موقعیت اقلیمی و سایر شرایط هر کشور متفاوت است و تجربه ابزارهای مدیریت منابع آب را به راحتی نمی‌توان بین کشورها مقایسه کرد و بنابراین بر اساس مقایسه میان ایران و سایر کشورها نمی‌توان به ضرورت سدسازی یا تخریب سدها (اگر به صورت جدی واقعیت داشته باشد) حکم داد.
🔹 سدها نقش مؤثری در گسترش کشاورزی داشته‌اند (به عمد از واژه توسعه استفاده نمی‌کنم)، آب شرب شهرها را تأمین کرده‌اند و به صنعتی شدن کمک رسانده‌اند؛ اما بسته به مورد به همان میزان نیز در بستر کلی مدیریت منابع آب و محیط‌زیست ایران، خرابی به بار آورده‌اند. صدور حکم کلی درباره آن‌ها تقریباً ناممکن است.
✅ همه این‌ها که گفتم (و از نظر من بدیهیات است) به کنار، یک اصل دیگر بر سدسازی و هر پروژه عمرانی دیگر نیز باید حاکم باشد: از آن‌جا که منابع ما محدود هستند، برای تخصیص منابع مالی به هر پروژه‌ای از جمله چیزی نظیر ساخت سد هراز، باید پرسید «با این پول چه کار دیگری می‌شود انجام داد؟»
✅ هزینه ساخت سد هراز در نزدیکی آمل، هزار میلیارد تومان اعلام شده است. مگر نه این است که این سد برای رفع نیازمندی‌ها، ارتقای کیفیت زندگی، بهبود معیشت، توسعه کسب‌وکارها و سایر مایحتاج توسعه مازندران ساخته می‌شود؛ خب سؤال این است که با هزار میلیارد تومان چه کارهای دیگری می‌شود برای مازندران انجام داد؟
✅ مدافعان ساخت سد هراز باید به این سؤال پاسخ دهند که اعتبارات سد هراز برای چه میزان بهبود زیرساخت‌های گردشگری استان مازندران، بهبود و مدرن کردن کشاورزی استان، بهبود آموزش‌های فنی و حرفه‌ای، طرح‌های حفظ جنگل و ممانعت از تخریب جنگل‌ها (برای مثال تخصیص به اجرای طرح تنفس که کل بودجه لازم برای آن تا پایان سال 1402 معادل 289 میلیارد تومان اعلام شده است)؛ کاهش مصرف کود و سم در کشاورزی مازندران و در نتیجه کاهش میزان ابتلا به آلودگی آب و خاک و کاهش بیماری‌ها؛ توسعه کسب‌وکارهای خرد و متوسط در رسته‌های مولد اشتغال انبوه؛ مدیریت پسماندهای استان که معضلی دیرینه است؛ یا بهبود راندمان آبیاری در کل کشاورزی و کاهش نیاز به آب؛ کافی است.
✅ جهت اطلاع بد نیست بدانید کل بودجه عمرانی مصوب استان مازندران در سه سال گذشته جمعاً کمتر از هزار میلیارد تومان است و قطعاً آن‌چه تخصیص یافته بین 40 تا 60 درصد است و بنابراین اعتبار ساخت این سد معادل 5 تا 6 سال بودجه عمرانی کل این استان است.
✅ کشوری فاقد الگوی آمایش سرزمین و فاقد مدیریت یکپارچه توسعه، هرگز به این سؤالات پاسخ نمی‌دهد و گروه‌های مختلف بسته به قدرت چانه‌زنی‌شان، بودجه‌ها را به خود تخصیص می‌دهند. آن‌چه در این شیوه هزینه‌کرد اعتبارات مغفول می‌ماند، نسبت مخارج و دست‌آورد نهایی ساخت‌وسازها برای مردم است. مردم در رؤیای توسعه باقی می‌مانند، محیط‌زیست تخریب می‌شود، و افراد و گروه‌های خاص به منافع خود می‌رسند.
✅ این سؤال‌ها که بی‌پاسخ بمانند، سرخوشی نصیب آنان می‌شود که فریاد می‌زنند «زنده باد توهم توسعه.»
(این متن را اگر می‌‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
Forwarded from عکس نگار
‍ شروع نه START
(محمد فاضلی)
✅ عادی نیست که اسم همه خیابان‌ها و کوچه‌های تهران یا دیگر شهرهای کشور را علاوه بر فارسی به زبان انگلیسی هم می‌نویسند. کشوری که توریست‌های زیادی از کشورهای دیگر به آن سفر نمی‌کنند، و حتی تابلوهای شهری و بین‌جاده‌ای در اغلب موارد اصلاً گویا نیستند و ده‌ها ایراد به اطلاعات موجود در آن‌ها و حتی مکان نصب‌شان وارد است؛ چرا باید همه چیز را به انگلیسی هم ثبت کنند؟
✅ این رویه گاه بسیار بیمارگونه و فراتر از اطلاع‌رسانی می‌شود. آخرین مورد از این گونه انگلیسی‌نویسی‌ها در یکی از زیباترین شهرهای ایران دیدم. لاهیجان شهر زیبایی است و یکی از زیباترین نقاط آن استخر آب بسیار بزرگی است که در نزدیکی آبشار و کوهی در میان شهر قرار گرفته و در نزدیکی تله‌کابین و بام سبز شهر، منظره بسیار زیبایی خلق کرده است. نمی‌دانم چند شهر در دنیا می‌شود یافت که کوه و جنگل بسیار زیبایی وسط شهر سر برآورده باشند و خیابانی وجود داشته باشد که انتهای کوچه‌های آن به کوه-جنگل ختم شود، اما لاهیجان یکی از آن‌هاست.
✅ اطراف استخر لاهیجان را یک مسیر پیاده‌روی و دوچرخه‌سواری بسیار زیبا احاطه کرده است. نکته جالب این مسیر، نقطه آغاز آن است. تصویر زیر این نقطه آغاز را نشان می‌دهد. ابتدا مسیر به انگلیسی نوشته شده است START و طول مسیر نیز با اعداد انگلیسی 1865m نوشته شده است. این بار زحمت نکشیده‌اند معادل فارسی کلمه را نیز بنویسند.
✅ من مخالفتی با تعامل فرهنگی ندارم، اما زبان فارسی به عنوان یکی از مبانی هویت، باید در اولویت باشد. به راستی معنای نقش بستن واژه START در یکی از زیباترین مکان‌هایی که می‌شود در ایران سراغ گرفت چیست؟ ده‌ها یا صدها هزار نفری که انگلیسی نمی‌دانند؛ و کودکان ما که از ابتدا با این نشانه آشنا می‌شوند، چه نسبتی با آن دارند؟ آیا ما برای راهنمایی خارجی‌ها زبان را به‌کار می‌بریم یا برای شهروندان و هویت خود کار می‌کنیم؟ آیا واقعاً به این باور رسیده‌ایم که زیبایی در زبان و خط فارسی نیست؟ آن‌چه بر مسیر اطراف استخر لاهیجان نقش بسته، فراتر از یک نشانه است.
✅ پیشنهاد می‌کنم شهرداری لاهیجان این نشانه را عوض کند و آن‌را با واژه «شروع» و نگارش طول مسیر با اعداد فارسی جایگزین کند. زیبایی منحصربه‌فرد استخر لاهیجان و مناظر اطراف آن نیازمند خط و واژگان انگلیسی نیست.
#شروع_نه_START
✅ کاربست‌های بی‌مورد زبان انگلیسی در کشوری که دانش‌آموزان آن قریب یک دهه عمر خود را در کلاس‌های ناکارآمد آموزش زبان انگلیسی صرف می‌کنند و تقریباً به آموخته قابل اعتنایی دست نمی‌یابند، نشانه تعامل فرهنگی نیست؛ فراتر از نشانه است. نشانه‌ای از تهی شدن از درون است.
✅ اگر شما هم با ایده این متن موافقید، آن‌را برای دیگران ارسال کنید و با هشتگ #شروع_نه_START به درخواست‌کنندگان از شهرداری لاهیجان برای تغییر واژه حک‌شده بر مسیر دور استخر لاهیجان بپیوندید. این می‌تواند فقط آغاز آگاهی و اقدام برای اجتناب از کاربرد بی‌مورد زبان انگلیسی و حمایت از زبان فارسی باشد. @fazeli_mohammad
مخاطبی برایم نوشته آغاز بهتر از شروع است و واژه های بسیار با آن ساخته می شود: سرآغاز، آغازیدن، و ... و به توانمندی زبان بیشتر کمک می کند. به گمانم درست می گویند.
Forwarded from عکس نگار
‍ زیبایی چشم‌انداز را حراج نکنیم
(محمد فاضلی)
✅ زیبایی لاهیجان را در یادداشت قبلی یادآور شدم. زیبایی چشم‌انداز در همه شهرهای جهان مهم است و لاهیجان و کلا استان گیلان ظرفیت زیادی برای ارائه زیبایی‌های چشم‌انداز دارد. شهرداری‌های و مدیریت شهری معمولاً به حفظ این گونه چشم‌اندازهای زیبا باید حساس باشند. یونسکو که بناها و میراث فرهنگی جهان را ثبت می‌کند نیز به حفظ اصالت چشم‌اندازها حساس است. مناقشه بر سر ساختمانی در چشم‌انداز میدان نقش جهان اصفهان و تهدید به خارج کردن این میدان از فهرست میراث جهانی، مشهور است.
✅ زیبایی چشم‌انداز اما گویی در مدیریت شهری ایران جایگاهی ندارد و همه چیز را می‌شود با پول معامله کرد. ضلع جنوبی استخر زیبای شهر لاهیجان شاهد ساخته‌شدن بنایی بلند – احتمالاً یک پاساژ - است که هم‌چون وصله‌ای ناجور چشم‌انداز کوه و جنگل را تخریب می‌کند.
✅ شهرها مشکل تأمین مالی دارند، اما تخریب چشم‌اندازها که سرمایه‌های معنایی و حیات‌بخش شهرها، و عامل جذب توریست‌ها هستند؛ راه مناسبی برای تأمین درآمدهای شهری نیست. عکس زیر را بدون ساختمان بلندی که در آن دیده می‌شود، تصور کنید. پشت ساختمان چشم‌انداز کوه و جنگل‌های استان گیلان است.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
چشم اندازی از لاهیجان؛ جایی در میان شهر. @fazeli_mohammad
صنعتی‌شدن سیاست درست‌تر می‌خواهد نه زمین بیشتر
دست‌های دراز و اندیشه‌های کوتاه، کار دست ما می‌دهد.
(محمد فاضلی)
✅ همواره در پنج دهه گذشته، تعرض به اراضی منابع طبیعی، مناطق حفاظت‌شده و ذخیره‌گاه‌های محیط‌زیستی با بهانه‌هایی نظیر ضرورت صنعتی‌شدن و نیاز به اراضی بیشتر توجیه شده است. بیم آن می‌رود که دور جدیدی از تعرض به زیستگاه‌ها، منابع طبیعی و مناطق چهارگانه حفاظت‌شده محیط‌زیستی به بهانه توسعه صنعتی و گردشگری آغاز شود. ضمن اذعان به ضرورت‌های صنعتی‌شدن برای ایجاد اشتغال و خلق ثروت، و امکان‌پذیری داشتن هم‌زمان توسعه و محیط‌زیست، نظر شما را به یک مقایسه جلب می‌کنم.
✅ کره جنوبی کشوری با 52 میلیون نفر جمعیت و مساحت 100 هزار کیلومتر مربع است. تولید ناخالص داخلی کره جنوبیدر سال 2016 معادل 1500 میلیارد دلار و تراکم جمعیت 507 نفر در هر کیلومتر مربع بوده و درآمد سرانه 29500 دلار است. تعداد شاغلین در سال 2017 برابر 26 میلیون و 511 هزار نفر بوده است.
✅ مساحت استان‌های گلستان، مازندران، گیلان و اردبیل به ترتیب 22، 24، 14، 17 کیلومتر مربع و معادل 80 درصد مساحت کره جنوبی است. این استان‌ها آب و هوایی نسبتاً مشابه با کره دارند (فقط نسبتاً) و ظرفیت زیست‌پذیری آن‌ها نیز بالاست. این بدان معناست که در شرایط مشابه باید می‌توانستند هشتاد درصد جمعیت کره (معادل 41 میلیون نفر) را در خود جای دهند و تولید ناخالص داخلی معادل 1200 میلیارد دلار در آن‌ها صورت می‌گرفت.
جمعیت ساکن در این چهار استان به ترتیب 1.8، 3.3، 2.5 و 1.2 میلیون نفر معادل 8.8 میلیون نفر است (یک‌پنجم هشتاد درصد جمعیت کره جنوبی)؛ و اگر خیلی ساده تولید ناخالص داخلی این هشت میلیون نفر را یک دهم کل تولید ناخالص داخلی هشتاد میلیون ایرانی حساب کنیم به عدد 43 میلیارد دلار می‌رسیم.
✅ این یک مقایسه ساده برای روشن شدن عمق سادگی و سطحی‌بودن استدلال‌ کسانی است که می‌خواهند اراضی منابع طبیعی بیشتر و حتی مناطق حفاظت‌شده و ذخیره‌گاه‌های حیات وحش و تنوع زیستی را قربانی توسعه صنعتی کنند؛ والا من هم بر متغیرهای بیشتر دخیل در توسعه صنعتی کره آگاهم.
✅ نکته این است: اگر سیاست اقتصادی و صنعتی درست داشته باشیم، باید بتوانیم در مساحتی معادل چهار استان شمالی کشور، معادل 80 درصد تولید ناخالص داخلی کره جنوبی تولید کنیم و جمعیتی معادل نیمی از کشور را در آن اسکان دهیم (باز هم ظرفیت‌های اکولوژیک را تعمداً نادیده می‌گیرم تا مسأله پیچیده‌تر نشود.) بنابراین می‌شود فهمید اگر صنعتی نشده‌ایم و اقتصاد توسعه‌نیافته‌ای داریم، با تخصیص زمین‌های بیشتر و تخریب اراضی گسترده‌تری از مناطق حفاظت‌شده نیز به توسعه دست نخواهیم یافت.
✅ ما به احتمال قوی مساحت بسیار بیشتری از این کشور را در مقایسه با کره جنوبی صرف کشاورزی، صنعت و تأسیسات کرده‌ایم، اما تولید ناخالص داخی ما یک‌سوم کره است، فاصله فناوری ما نجومی است، و رتبه عملکرد محیط‌زیستی ایران و کره نیز به ترتیب 43 و 83 است.
✅ تعداد 18 میلیون توریست در سال 2016 وارد کره جنوبی شده‌اند و این میزان برای ایران نزدیک به 4 میلیون نفر است. توسعه توریسم نیز نیازمند تخصیص اراضی بیشتر نیست. مسأله جای دیگری است.
✅ کره جنوبی با سیاست صنعتی درست‌تر، بهره‌وری و فناوری بیشتر از ما در دل اقتصاد سیاسی سالم‌تر به این موفقیت‌ها دست یافته است نه با تخصیص اراضی بیشتر و تخریب افزون‌تر محیط‌زیست؛ از گشاده‌دستی بیشتر در تخریب محیط‌زیست، صنعتی‌شدن بیرون نمی‌آید. دست‌درازی کمتر و ایده‌پردازی و اندیشه‌ورزی بیشتر برای ما بهتر است. ترکیب دست‌های دراز و اندیشه‌های کوتاه، کار دست ما می‌دهد.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
👍1
بایسته‌های وزیر علوم اعتدالی
(محمد فاضلی)
✅ انتخاب وزیر علوم همواره مناقشه‌برانگیز است. دولت‌های نزدیک به اصولگرایان با نیروهای دانشجویی و اعضای هیئت علمی بدنه وزارت علوم مشکل دارند، و وزرای دولت‌های نزدیک به جریان اصلاح‌طلبی با قدرت سیاسی بیرون از دولت و جریان‌های اصولگرای دارای قدرت و مستقر در مجلس و شورای عالی انقلاب فرهنگی و سایر نهادهایی که آشکار و پنهان بر دانشگاه‌ها مؤثرند. هر دو مناقشه‌ نفس‌گیر و ضایع‌کننده انرژی وزرای علوم است. خواه این مناقشه بین وزیر علوم محمود احمدی‌نژاد و بدنه دانشگاهی باشد؛ خواه میان رضا فرجی‌دانا و ساختار قدرت اصولگرایان شکل گیرد و به استیضاح ایشان بینجامد؛ در هر دو حالت نظام علمی زیان خواهد کرد. این مناقشه در کوتاه‌مدت پایان ندارد.
✅ سیدضیا هاشمی سرپرست فعلی وزارت علوم که امید می‌رود به عنوان گزینه نهایی نیز به مجلس معرفی شود، وقتی وزیری موفق خواهد بود که این مناقشه را تعدیل کند. اعتمادسازی کردن برای هر دو سوی این مناقشه کار ساده‌ای نیست. قدرت سیاسی که هنوز خاطره‌های ناخوشایندی از سال‌های 78 و 88 با خود دارد، به دانشگاه با دیده تردید می‌نگرد؛ و نیروهای نظام علمی نیز خاطره تندروی‌ها، اخراج استادان، گزینش‌های سلیقه‌ای و تصمیم‌های نابودکننده کیفیت آموزش عالی را به یاد دارند و آمیخته شدن دانشگاه با سیاست به افراطی‌ترین شکل آن‌را از یاد نبرده‌اند. وزارت علوم به وزیری برای دوران «گذار اعتدالی» نیازمند است که دیوار بی‌اعتمادهای دو طرف به یکدیگر را اندک اندک کوتاه کند.
✅ این مشی اعتدالی اما همه آن چیزی نیست که وزیر علوم باید به آن پایبند باشد. نظام دانشگاهی از مسائل زیر نیز رنج می‌برد و سیدضیا هاشمی باید برای اصلاح آن‌ها نیز برنامه داشته باشد:
🔹 به محاق رفتن و نزول شدید کیفیت آموزش که پی‌آمد فقدان شیوه‌های کارآمد ارزیابی اساتید، تأکید زیاد بر پژوهش (بخوانید مقاله‌نویسی)، توده‌ای و انبوه شدن ورود دانشجو، و شیوه‌های ناکارآمد گزینش اساتید است.
🔹 صوری و بی‌کیفیت شدن تولیدات علمی و انتشار آن‌ها در قالب مقالات.
🔹 نظام ارتقای نامتوازن که خروجی آن نشان‌دهنده ناکارآمدی‌های آن است. وقتی دانشجو شاهد تغییر کیفی استاد – قبل و بعد از ارتقا – نیست، یعنی تغییری در استاد حاصل نشده است.
🔹 شیوه ناکارآمد و مناقشه‌برانگیز انتخاب رؤسای دانشگاه‌ها.
🔹 ناکارآمدی نظام سیاست‌گذاری علم و فناوری، بالاخص آن‌چه در شورای عتف می‌گذرد و معلوم نیست خروجی آن برای نظام علمی در کشور چیست.
🔹 تعیین تکلیف میراث به‌جا مانده از دوران گسترش بی‌قواره دانشگاه‌ها و مراکز آموزش عالی.
🔹 اقدام برای متناسب‌سازی آموزش‌های دانشگاهی با نیازمندی‌های بازار کار، و بروز جامعه دانشگاهی بی‌مهارت.
🔹 اصلاح نظام گزینش اساتید برای عضویت در هیئت علمی دانشگاه‌ها و مداخلات سلیقه‌ای و سیاسی در این امر.
🔹 ساماندهی ارتباطات دانشگاه، جامعه و بازار و افزایش نقش‌آفرینی دانشگاه در نظام اجتماعی و ایفای مسئولیت اجتماعی دانشگاه.
🔹 سامان دادن به ارتباطات دانشگاه مسئول مشارکت‌جو با قدرت سیاسی بی‌اعتماد به نیروی اجتماعی و سیاسی دانشگاه.
🔹 مقابله با مداخلات اثرگذار نیروهای سیاسی خارج از دانشگاه در سازوکارهای علمی و اداری دانشگاه‌ها
✅ سیدضیا هاشمی راه سختی پیش رو دارد، اما او با تربیت ذهنی برآمده از علوم اجتماعی، سابقه فعالیت و همکاری با گروه‌های دانشجویی، بدون خودبرتربینی‌های برخی دانش‌آموختگان فنی، مهندسی، پزشکی و علوم پایه؛ می‌تواند مسیری تازه در سیاست‌گذاری علمی کشور باز کند. موفقیت آتی سیدضیا هاشمی به میزان مشی اعتدالی و اعتمادساز او در اداره سیاسی وزارت علوم، و اصلاحات سیاستی عمیق و درست در نظام علمی و دانشگاهی بستگی دارد. راهی که او در پیش دارد سخت است، اما این راه پیمودنی است. راهی که از ابتدا با انباشته مطالبات پاسخ‌داده‌نشده ناشی از عدم انتخاب گزینه‌ شایسته‌ای نظیر رضا فرجی دانا، پر از موانع است.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
کنسرت با طعم بلال
(محمد فاضلی)
✅ از تهران که راه می‌افتادیم، سی‌دی‌های موجود در ماشین را عوض کردم و در بین آن‌هایی که با خود همراه برداشتیم آلبومی از گروه «پرواز همای» هم وجود داشت. بخش‌های از قریب هزار کیلومتر راه و سه روز سفر را با شماری از تصنیف‌های «همای» سر کردیم. به مقصد که رسیدیم، درست در ورودی شهر تصویر یک تابلوی تبلیغاتی نشان می‌داد که فردا شب ساعت بیست همای و گروه مستان در شهر کنسرت دارند.
✅ پانزده سال است هر سال دو بار به این‌جا سفر می‌کنم و هیچ وقت آگهی برگزاری کنسرت در این شهر ندیده بودم. به خانواده و میزبانان پیشنهاد کردم بلیط بگیریم و از برنامه استفاده کنیم، موافقت شد و بلیط خریدیم؛ کنسرت در فضای باز و گوشه پارک. روی بلیط‌ها نوشته بود نیم ساعت قبل از آغاز کنسرت در محل حاضر باشید.
✅ ساعت ده دقیقه به هشت شب به جلوی محل برگزاری کنسرت رسیدیم. صف طولانی، و افرادی که در میان مسیری که با لوله‌های ساخت داربست‌های ساختمانی ایجاد شده بود به انتظار ایستاده بودند. تصورم این بود که با یک ربع تأخیر برنامه آغاز می‌شود، اما اشتباه می‌کردم، 45 دقیقه طول کشید تا پذیرش افراد به داخل آمفی‌تئاتر روباز آغاز شود.
✅ یک ربع از انتظار ما گذشته بود که تست دستگاه‌های صوتی و کوک سازها آغاز شد. بیرون محوطه انتظار می‌کشیدیم و تست دستگاه‌ها و اصوات را می‌شنیدیم. حدود ساعت هشت و چهل و پنج دقیقه روی صندلی‌هایی که هیچ شباهتی به ابزار سالن کنسرت نداشت مستقر شده بودیم. صدای کودکانی که از سرسره بادی پارک و مشرف به محل کنسرت استفاده می‌کردند به گوش می‌رسید. دیوارهای آمفی‌تئاتر کوتاه بود و علاوه بر کسانی که روی صندلی‌ها نشسته بودند، ده‌ها نفر از بالای نرده‌ها سروصدا کرده و به درون چشم دوخته بودند.
✅ تنظیم دستگاه‌های صوتی هم سی‌وپنج دقیقه طول کشید و در این مدت محو تماشای سن اجرای موسیقی بودم که تابلوهای تبلیغاتی مختلف بالای نرده‌های آمفی‌تئاتر روباز نصب شده بود. چند نفری از پشت بام‌های ساختمان‌های اطراف پارک نیز صحنه را نگاه می‌کردند. مسئولان فنی برای تنظیم دستگاه‌ها چندین بار موسیقی سریال «بازی تاج و تخت» و فیلم «کریستف کلمب» را پخش کردند. صدای بلندگوها بیشتر به فاجعه‌ای می‌ماند تا دستگاهی برای پخش موسیقی.
✅ یک‌ ساعت و بیست‌ودو دقیقه بعد از ساعت هشت، گروه پرواز همای روی صحنه آمدند و تا سازها کوک شوند و شروع کنند، ساعت نه و نیم بود (یک ساعت و نیم تأخیر). بیچاره همای صحنه بی‌نظم و شلوغ، آدم‌های در رفت و آمد، و سرهای گردن‌کشیده از بالای نرده‌ها را که دید، کوک کردن سازش را هم از یاد برده بود. یک قطعه که اجرا کردند، بوی دود دو بلال‌فروش پارک هم بلند شد. بوی بلال‌ها به صدای خش‌خش پلاستیک‌های پفک و پاپ‌کورنی که با حضار وارد می‌شدند افزوده شد.
✅ هوا تاریک بود و جمع زیادی بیش از آن‌که روی صحنه را بنگرند، کل صحنه را از روی صفحه گوشی‌های تلفن همراه‌شان که صدا و تصویر صحنه را ضبط می‌کرد، نگاه می‌کردند. کمی که گذشت، تصویر آمفی‌تئاتر به آسمان تیره‌ای می‌مانست که ده‌ها ستاره موبایل در آسمان آن می‌درخشید.
✅ همای بعد از اجرای سه قطعه از برگزارکنندگان خواست تا برای کاستن از بی‌نظمی، در را باز کنند تا افراد بدون بلیط به جای سرک‌کشیدن از بالای نرده‌ها، وارد شده و روی صندلی‌ها بنشینند. صندلی‌های خالی به این ترتیب تقریبا پر شد اما جالب این‌که نزدیک به بیست سی نفر ترجیح دادند حتی از نشستن بر صندلی مجانی هم بگذرند و باز از روی نرده‌ها به صحنه بنگرند. کنسرت حدود ساعت یازده پایان یافت. گروه صحنه را ترک می‌کرد در حالی که نمی‌دانم چه حالی داشتند، احتمالاً بیش از هر چیز «غربت فرهنگ و موسیقی در میهن و سرزمین مادری.» مردم علی‌رغم تحمل این همه دشواری و بی‌نظمی، لذت برده بودند. شادی را در کف زدن‌های مکرر و چهره‌های خندان‌شان می‌دیدم، اما آن‌ها حتماً شایسته کنسرتی بهتر و با کیفیتی بیشتر هستند.
✅ من مردم را مقصر این وضعیت نابه‌سامان نمی‌دانم. مردمی که بعد از چند دهه هنوز در شهر دویست سیصد هزار نفری‌شان نه سالن اجرای موسیقی، که حتی یک سینمای مناسب برای اجرای یک کنسرت ندارند؛ چگونه باید آداب رفتن به کنسرت را بیاموزند؟ مردمی که در برگزارکنندگان کنسرت شاهد نظم نباشند و یک ساعت و نیم معطل شوند چگونه تن به نظم دهند؟ و برگزارکنندگان چه بیچاره‌اند که مجبورند در سالنی که هیچ تناسبی با موسیقی ندارد، برنامه اجرا کنند.
✅ باید گریست به حال فرهنگ و هنری که آن‌قدر امکانات ندارد که بتواند صدای موسیقی را از بوی بلال و غوغای سرسره بادی جدا نگه دارد. مردمانی که از این مسیر مدیریت فرهنگی بگذرند، طبیعی است که دلدادگان موسیقی و سریال‌های ترکیه ای شوند؛ اقلاً موقع دیدن سریال‌های ترکیه ای بوی بلال نمی‌آید.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
معادن، توسعه و اشتغال: واقع‌بین باشیم
(محمد فاضلی)
✅ گاه در تاکسی هم که بنشینید کسی پیدا می‌شود که درباره غنای معادن ایران بگوید و دست آخر ادعا کند «اگر فقط همین معادن را به نفع ملت استخراج کنند، ثروتش برای اداره کشور و شغل درست کردن برای جوانان کافی است.» مسئولان بسیاری را هم پیدا می‌کنید که درباره توسعه معادن به دلیل ضرورت‌های ایجاد شغل سخن می‌گویند. کافی است دو واژه معادن و اشتغال را با هم در اینترنت جست‌وجو کنید تا انبوهی از اظهارنظرها درباره معادن و اشتغال بیابید؛ اما آیا می‌توان برای ایجاد شغل در مقیاس چند میلیون نفر به توسعه معادن امید داشت؟
✅ آمارهای رسمی نشان می‌دهند در سال 1390، از 20 میلیون و 546 هزار و 874 نفر شاغل در کشور، 91 هزار و 401 نفر در بخش معدن مشغول به کار بوده‌اند و این میزان در سال 1392 و 1396 به ترتیب به حدود 114 و 124 هزار نفر رسیده است. آمار 124 هزار نفر اشتغال مستقیم را رئیس خانه معدن ایران در سال 1393 اعلام کرده است. وی هم‌چنین گفته است به ازای هر شغل مستقیم در معادن، 17شغل – بنا به برآورد سازمان جهانی کار – ایجاد می‌شود. ارزش ذخایر معدنی شناسایی‌شده در کشور نیز معادل 700 تا 770 میلیارد دلار برآورد شده است.
✅ نگاهی به صنایع معدن در کانادا تصویر روشن‌تری از اشتغال‌زایی معادن ارائه می‌کند. سایت رسمی متعلق به دولت کانادار این آمارها را درباره اشتغال معادن ارائه کرده است: بخش معدن کانادا 403 هزار شغل مستقیم در سال 2016 ایجاد کرده است و 6.7 درصد اشتغال مستقیم کشور را شامل می‌شود. این در حالی است که بیش از هزار شرکت اکتشاف کانادایی در بیش از صد کشور جهان روی 4300 پروژه معدنی کار می‌کنند.
سازمان جهانی کار در سال 2010 گزارش کرده است که بیش از 1.5 میلیون نفر در کشورهای توسعه‌یافته و 2.2 میلیون نفر در کشورهای در حال توسعه در بخش معدن کار می‌کرده‌اند.
✅ این داده‌ها نشان می‌دهند صنعت معدن به‌طور کلی مشاغل مستقیم زیادی ایجاد نمی‌کند اگرچه سهم آن در خلق ثروت و درآمد زیاد است؛ و بدان معناست که توسعه معادن اگرچه ضروری و تأمین‌کننده ملزومات توسعه به جهات مختلف است، اما نمی‌توان توسعه اشتغال را بر مبنای توسعه صنایع معدنی برنامه‌ریزی کرد.
✅ آمارهای رسمی از وجود 2.5 تا 3.5 میلیون بیکار حکایت دارند، و تعداد واقعی بیکاران تا دوبرابر این مقدار برآورد می شود. به فرض که میزان بهره‌برداری از معادن و اشتغال مستقیم آن‌ها ظرف مدت چهار سال دو برابر شود، تنها قادرند حدود 120 هزار نفر دیگر از بیکاران را مستقیماً شاغل سازند. رسیدن به سطح صنایع معدنی کانادا نیز در مقیاس بیکاری موجود در ایران، درمان مؤثری برای بیکاری نخواهد بود. این عامل را نیز باید در نظر داشت که زنجیره ارزش صنایع معدنی در ایران نیز کامل نمی‌شوند و برخی اشتغال‌های غیرمستقیم ناشی از تولید ماشین‌آلات و تجهیزات مورد استفاده در معادن نیز به دلیل وارداتی بودن فناوری، ایجاد نمی‌شوند.
✅ این بررسی سرانگشتی نشان می‌دهد صنایع معدنی اگرچه از ضروریات توسعه هستند و مواد لازم برای فرایندهای ساخت و تولید از صنایع معدنی تأمین می‌شوند، اما همان گونه که نفت صنعت مناسبی برای تولید اشتغال انبوه نیست، توسعه معادن نیز مسیر مناسبی برای حل مشکل بیکاری نیستند.
توجه به این نکته بدان معناست که:
🔹 اسیر توصیه‌ها و مصاحبه‌های متعدد درباره معادن و نقش آن‌ها در توسعه اشتغال نشویم و واقع‌بینانه به ظرفیت‌های آن‌ها بنگریم.
🔹 ظرفیت‌های معادن برای توسعه اشتغال – به عنوان مشکل اولویت‌دار اقتصادی و اجتماعی کشور – به آن اندازه نیست که ادعا می‌شود. این بدان معناست که برای قربانی کردن آب، خاک و محیط‌زیست به پای توسعه بی‌حساب و کتاب معادن ضرورتی وجود ندارد.
🔹 ارزش همه معادن شناخته‌شده کشور تنها اندکی بیش از ارزش بورسی شرکت‌هایی نظیر اپل یا آمازون است. ساختن زندگی باکیفیت و دارای رفاه نسبی برای ایرانیان بر مبنای غنای معدنی این کشور سرابی بیش نیست.
🔹 سیاست‌گذاری صنعتی و توسعه نمی‌تواند بر انگاره‌های توهم‌آمیز و اغراق‌شده درباره ظرفیت‌های معدنی کشور بنا شود.
🔹 توسعه معادن ضروری است، اما نه به عنوان درمان اشتغال و نه بدون ملاحظه تأثیرات محیط‌زیستی و اجتماعی ناشی از آن‌ها.
🔹 توسعه معادن به دلیل ظرفیت‌های درآمدی ناشی از آن‌ها باید با حکمرانی پاسخ‌گو و به دور از فساد و توأم با شفافیت صورت گیرد. شفافیت همه‌جانبه در توسعه معدنی را باید جدی گرفت.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
سایت مرکز بررسی های استراتژیک را جذاب خواهید یافت، با آدرس css.ir.
عضویت در کانال این مرکز نیز دسترسی شما به گزارش های راهبردی را ممکن می سازد.
📨 دوستان خود را به کانال مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری دعوت کنید؛
پژوهش‌ها و گزارش‌هایی که برای اولین‌بار می‌خوانید...

🆔 @centerforstrategicstudies

🌐 www.css.ir
👁‍🗨 Instagram.com/css.ir
جهان در تهدید فقدان یا کاستی دموکراسی
(محمد فاضلی)
✅ جهان ما را بسیاری چیزها تهدید می‌کنند. گرم شدن زمین، تغییر اقلیم، تروریسم، نابرابری‌های فزاینده و تهدید کاربرد سلاح‌های هسته‌ای همگی تهدیدکننده حیات هستند. هر کدام از این تهدیدها علل مختلف و پیچیده‌ای دارند و از فناوری تا هویت‌های مرگبار را می‌توان به عنوان علل آن‌ها ردیف کرد. یک نکته اما درخصوص همه آن‌ها مشترک است: هر کدام از این تهدیدها به نحوی با فقدان یا کاستی‌های دموکراسی ارتباط دارند. دموکراسی با همه کاستی‌هایش، هر قدر بالنده‌تر شود، ظرفیت بیشتری برای کاستن از تهدیدها خواهد داشت.
✅ همین بحران در شبه‌جزیره کره را نگاه کنید. دیکتاتوری به نام کیم جونگ اون قریب بیست میلیون انسان را به فلاکت کشیده و همه افتخارات کشورش به ساختن بمب‌هایی ختم شده که چیزی تهدیدی برای خود و دیگران نیستند. تنها چند کیلومتر آن‌طرف‌تر کشوری است که ظرف پنجاه سال به کشوری توسعه‌یافته بدل شده و در زمره دموکراسی‌هاست. کره جنوبی با همه سابقه ناخوشایندش در زمینه فساد آن‌قدر دموکراتیک هست که همین چندی قبل رئیس‌جمهورش به جرم فساد برکنار و محاکمه شود. شهروندان کره شمالی اما باید همراه با همه دیوانگی‌های کیم جونگ اون، خود را به سوی فنا رهسپار کنند.
✅ بحران کره فقط از دیکتاتوری کره شمالی ناشی نمی‌شود بلکه نقصان در دموکراسی آمریکایی که به سبب انباشت نابرابری‌ها، پول‌محور شدن سیاست، و ناکارآمدی‌های نظام حزبی نتیجه آن انتخاب دونالد ترامپ بوده، در پیدایش این بحران سهیم است.
✅ گرم شدن کره زمین و شرایط تغییر اقلیم نیز به همان اندازه که نتیجه سبک زندگی، سوخت‌های فسیلی، نوع فناوری‌ها، مصرف‌زدگی و الگوهای توسعه است؛ نتیجه دو نقیصه مرتبط با دموکراسی نیز هست: سیاستمداران نظام‌های دموکراتیک به دلیل ترس از تخریب پایگاه رأی خود حاضر نمی‌شوند به سیاست‌های مقابله با تغییرات آب و هوایی که عواقب سیاسی ناخوشایند برای آن‌ها داشته باشد تن دهند. نظام رأی‌گیری هم‌چنین سبب می‌شود سیاستمداران وعده اقداماتی بدهند که به‌واقع پوپولیستی است و بهبودی در زندگی مردم ایجاد نمی‌کند اما اثر تخریبی آن‌ها بر محیط‌زیست زیاد است. دونالد ترامپ نمونه چنین سیاستمدارانی است. خروج آمریکا از معاهده پاریس متأثر از همین وعده‌ها و البته نقصان‌های دموکراسی است.
✅ نابرابری فزاینده و حتی تروریسم نیز به درجاتی متأثر از ناتوانی گروه‌های مختلف مردم برای تأثیرگذاری بر سیاست‌های اعمال‌شده توسط دولت‌هاست. ناتوانی مردم در نظارت بر شیوه هزینه‌کرد درآمدهای ملی است که سبب می‌شود برخی کشورها بتوانند هزینه‌هایی را صرف حمایت از گروه‌های تروریستی کنند. آن بخش از درآمدهای کشورهای حاشیه خلیج فارس که صرف حمایت از شبه‌نظامیان در جای‌جای خاورمیانه می‌شود تا اندازه زیادی محصول فقدان نظارت دموکراتیک مردم بر حکومت‌هاست؛ و این نقیصه درخصوص میزان نظارت مردم آمریکا بر نوع هزینه‌کرد مالیات‌های‌شان توسط ژنرال‌ها و سیاستمداران آمریکایی نیز صادق است.
✅ کشورها هم‌چنین به میزانی که دموکراتیک‌تر شده‌اند توانسته‌اند از نابرابری‌ها بکاهند. پیدایش نظام‌های اجتماعی عادلانه‌تر در اسکاندیناوی و شمال اروپا در تعامل کامل با دموکراسی‌های این منطقه بوده است.
✅ پیشرفت دموکراسی – آن گونه دموکراسی که از صرف اتکا به صندوق رأی فراتر رود و نظارت دموکراتیک مردم بر قدرت سیاسی و رعایت حقوق بشر و شهروندی را تضمین کند – احتمالاً برترین راه برای کاستن از تهدیدهای زندگی بشری است. این گونه پیشرفت دموکراسی متضمن اجتناب از نقیصه‌های ناشی از تقویت گرایش‌های پوپولیستی در دموکراسی‌ها نیز هست.
✅ دموکراسی البته با همه نقصان‌هایش، کماکان بهترین راه پیش روی انسان برای داشتن زندگی و آینده‌ای بهتر است.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
چرخ را از نو اختراع نکنید
(محمد فاضلی)
✅ شهریور سال 1371 به عنوان دانشجوی مهندسی دانشگاه امیرکبیر تهران انتخاب شدم. مرحوم پدربزرگم خیلی خوشحال بود، بزرگ‌ترین نوه‌اش مهندس می‌شد. سیگارش را به لب گرفته و چمباتمه نشسته بود روی بالکن منزل روستایی، روبه‌روی باغچه و آب قنات که از میان خانه می‌گذشت و مرا تعریف می‌کرد. شوهر عمه شوخ‌طبع من نیز روی سکو ایستاده بود و بعد از صحبت‌های پدربزرگ به شوخی گفت: محمد، بد موقعی مهندس می‌شی، خارجی‌ها هر چه بوده اختراع کرده‌اند و هیچی باقی نگذاشته‌اند که تو اختراع کنی. سخن‌اش به‌واقع شوخی بود اما بیست‌وپنج سال است در گوش من مثل زنگ صدا می‌کند.
✅ من سخن او را به یک اصل بدیهی برای زندگی خودم تبدیل کردم: تجربه بشری علی‌رغم همه تفاوت‌ها و زمینه‌مندی‌هایی که به‌واسطه تفاوت ساختارها، فرهنگ‌ها و شرایط در آن وجود دارد؛ برای در پیش گرفتن هر پژوهش، سیاست، برنامه و اقدامی درس‌های بزرگی دارد. «از نو اختراع کردن چرخ» اغلب لازم نیست.
✅ داستان «انتقال آب» مصداق حکایت فوق است. ما تنها کشور جهان نیستیم که دست به انتقال آب می‌زنیم، بزرگ‌ترین طرح‌های انتقال آب در کشورهایی نظیر آمریکا، کانادا، هند، چین و استرالیا انجام شده است. تکنولوژی پیچیده‌ای هم نیست و مطمئن باشیم که انتقال آب نماد قدرت فناورانه کشورها نیست. انتقال آب بر قدرت نرم و سخت ما نمی‌افزاید و تنها شاهدی بر بی‌کفایتی در مدیریت پایدار منابع آب است.
✅ کتاب «انتقال آب بین‌حوضه‌ای: مطالعات موردی در استرالیا، آمریکا، کانادا، چین و هند» که در سال 2007 از سوی انتشارات کمبریج با ویراستاری فریدون قاسمی و یان وایت منتشر شده، تجربه بزرگ‌ترین پروژه‌های انتقال آب جهان از میانه قرن نوزدهم تا پایان قرن بیستم را مستند کرده است. نویسندگان این کتاب که مجموعه‌ای از برترین متخصصان جهان هستند می‌نویسند: «امروز کاملاً آشکار شده است که مدیران منابع آب حوضه‌های آبریز دارای کمبود آشکار، ابتدا باید کلیه امکانات برای بهبود مدیریت آب را از طرق زیر طی کنند:
🔹 حذف کلیه هدررفت‌ها در شبکه فعلی تأمین آب
🔹 افزایش میزان بهره‌وری آب
🔹 مدیریت و مصرف توأمان آب‌های سطحی و زیرزمینی
🔹 افزایش قیمت‌های آب به منظور ایجاد انگیزه استفاده بهره‌ور از آب و گذار از سیستم‌های تولید مولد ارزش کم به مولد ارزش زیاد
🔹 تصفیه و بازچرخانی آب در مناطق شهری
🔹 بازنگری قوانین و مقررات
🔹 بهبود نظارت.»
✅ این گفته بدان معناست که اگر همه هشت کار فوق را انجام دادید و باز هم دچار کمبود آب شدید، با رعایت کلیه ملاحظات محیط‌زیستی و در نظر گرفتن هزینه سنگین مالی این گونه پروژه‌ها نسبت به انتقال آب اقدام کنید. نویسندگان هم‌چنین در جمع‌بندی همه پروژه‌های انتقال آب بررسی‌شده در این کتاب می‌نویسند.
✅ «تقریباً همه پروژه‌های بررسی شده در این کتاب زمانی طراحی و ساخته شدند که فقط مهندسان و سیاستمداران در فرایند تصمیم‌گیری دخیل بودند و مدیریت یکپارچه و مشارکت عمومی در تصمیم‌گیری معنا نداشت. تحلیل هزینه-فایده این پروژه‌ها ناکافی بود و تأثیرات آن‌ها بر محیط‌زیست، و مردمان جابه‌جا شده بر اثر پروژه نادیده گرفته می‌شد. افزایش آگاهی محیط‌زیستی و اجتماعی نشان داده است که پروژه‌های گذشته هزینه‌های اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی سنگین داشته‌اند. این آگاهی سبب پایان یافتن غالب پیشنهادهای انتقال آب بین‌حوضه‌ای در جهان توسعه‌یافته شد. امروز در استرالیا، کانادا و آمریکا بر روش‌های دیگر نظیر ارتقای بهره‌وری آب، قیمت‌گذاری، تجارت آب، بازچرخانی و روش‌های افزایش بارندگی استفاده می‌شود. ... انتقال آب زمانی کاربرد دارد که همه روش‌های دیگر ناکافی بوده باشند.»
✅ شما از خودتان بپرسید کدام یک از آن هشت کار لازم پیش از انتقال آب را به کفایت انجام داده‌اید که اکنون در پی انتقال آب هستید؟ عده‌ای خواهند گفت «زمان کافی برای انجام آن اقدامات نداریم و برای نجات بخش‌هایی از کشور باید آب منتقل کرد.» پاسخ را خود نیز می‌دانند و تکرار می‌کنم: هر کدام از پروژه‌های انتقال آب که آغاز می‌کنید به‌طور متوسط بیش از ده سال طول خواهند کشید. ده سال زمان مناسبی برای انجام اقدامات اصلاحی است، پول‌ها و انرژی کشور را صرف کارهای پایدار کنید. چرخ را از نو اختراع نکنید و به تجربه جهان بی‌اعتنا نباشید.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
👍1
آب یا یوزپلنگ؛ آب و یوزپلنگ
(محمد فاضلی)
✅ رئیس سازمان حفاظت محیط‌زیست گفته‌اند «مسأله‌ای مانند آب را نباید قربانی مسأله‌ای مثل یوزپلنگ کرد.» این گفته در نگاه اول درست به نظر می‌رسد. آدمیان حتماً بدون آب قادر به ادامه حیات نخواهند بود و پی‌آمدهای نقصان در دسترسی به آب چنان است که هیچ کس نمی‌تواند آن‌را با انقراض یوزپلنگ مقایسه کند؛ اما این فقط ظاهر قضیه است.
✅ مسأله نجات یوزپلنگ و پایدارسازی منابع آب در چند سطح به علل یکسانی برمی‌گردند و من اطمینان دارم دولت و حکومتی که بتواند یکی از این دو را انجام دهد، حتماً قادر به انجام دیگری هم هست؛ و بالعکس آن دولت و حکومتی که نتواند یکی را انجام دهد قادر به انجام دیگری نیز نخواهد بود. منابع آب و یوزپلنگ به دلایل زیر به خطر افتاده‌اند:
🔹 دولت و قدرت سیاسی فاقد توانمندی برای اجرای قانون، کنترل شهروندان، توسعه فناوری لازم متناسب با پیچیدگی‌های فزاینده جامعه، و فراهم کردن زمینه‌های تأمین معیشت از مسیرهای پایدار برای شهروندان است. این ناتوانی در قالب‌هایی نظیر بهره‌برداری ناپایدار از منابع آب برای کشاورزی، صنعتی‌نشدن، ناتوانی در جلوگیری از حفر چاه‌های غیرمجاز، ناتوانی در جمع‌آوری اسلحه‌های شکاری غیرمجاز، ناتوانی در بازداشتن دامداران از ورود به مناطق زیستگاه یوزپلنگ، جاده‌های ناسازگار با شرایط حفظ یوزپلنگ (نقص فناوری) و اشکال دیگر بروز می‌کند.
🔹 قدرت سیاسی فاقد ظرفیت و توانمندی نرم‌افزاری و سخت‌افزاری، خود را در قالب سازمان‌هایی ناکارآمد بروز می‌دهد، خواه این دستگاه‌های سازمان‌های آب منطقه‌ای باشند یا متولیان پروژه حفاظت از یوزپلنگ یا سازمان حفاظت محیط‌زیست.
🔹 نظام اندیشه‌ای توسعه در ساختار قدرت سیاسی کم‌ظرفیت، بیش از بهره‌وری، فناوری، سازماندهی و نوآوری، بر بهره‌کشی فزاینده از منابع طبیعی اتکا دارد؛ خواه این منبع طبیعی آب و خاک به عنوان نهاده‌های ارزان برای کشاورزی و جبران ناکامی در صنعتی‌شدن و اشتغال‌زایی باشد، یا تعرض به زیستگاه‌های یوزپلنگ به نام توسعه معدن، کشیدن جاده، کشاورزی و دامداری.
🔹 قدرت سیاسی کم‌ظرفیت قادر به حل مسأله هماهنگی نیست؛ خواه این هماهنگی میان حقابه‌داران یک دشت به قصد کنترل برداشت از آب زیرزمینی و ممانعت از بروز تراژدی منابع عمومی باشد، یا هماهنگ کردن شرکت‌های بیمه، دامداران، جاده‌سازان، و خانوارهای محلی برای ممانعت از انقراض یوزپلنگ.
🔹 آن نوع حکمرانی که به بحران در صیانت از منابع آب و تهدید انقراض یوزپلنگ انجامیده، بر اخلاق محیط‌زیستی واحدی اتکا دارد. من پیش‌تر از تقابل حریم‌داری و حریم‌دری سخن گفته‌ام. هر موجودیت ارزشمندی در این جهان حریم دارد. حریم چاه، قنات، رودخانه، گسل، شهروند، زندگی خصوصی، بانک، مسجد، خانه خدا؛ و زیستگاه حیات وحش. آن نوع اخلاق توسعه که حریمی قائل نیست، در هر جایی سد می‌سازد، میان هر دشتی جاده می‌کشد، در هر مکانی مجوز اکتشاف و استخراج معدن صادر می‌کند، بی‌توجه به اقلیم کشاورزی توسعه می‌دهد، بی‌توجه به اصول علم اقتصاد بانک تأسیس می‌کند و وام می‌دهد، بی‌توجه به حریم صندوق‌های بازنشستگی بار مالی بر آن‌ها تحمیل می‌کند، و خلاصه هر حریمی را می‌شکند و به عوض حریم‌داری، حریم‌دری می‌کند، نه از پس صیانت از منابع آب برمی‌آید و نه یارای ممانعت از انقراض یوزپلنگ دارد.
🔹 آن نوع حکمرانی که قادر نباشد با جدیت در پوستین تعارض منافع بیفتد، از پس اخذ تصمیم‌های سخت نیز برنمی‌آید؛ خواه این تصمیم سخت حل کردن تعارض میان منافع شرکت‌های آب منطقه‌ای و صیانت از منابع آب زیرزمینی باشد؛ یا تعارض میان منافع معدن‌داران و دامداران با طرفداران حفظ یوزپلنگ ایرانی.
✅ من بر همین اساس معتقدم، ما گزینشی میان «آب یا یوزپلنگ» نداریم و سلسله‌مراتبی بر صیانت از آن‌ها برقرار نیست؛ منشأ نابودی هر دو یکی است. هر دو قربانی شیوه‌ای تصمیم‌سازی، تصمیم‌گیری، اجرا، نظارت و هماهنگی هستند که روی هم حکمرانی را می‌سازند. آب و یوزپلنگ دیر یا زود، با هم نجات می‌یابند یا با هم نابود می‌شوند، انتخاب یکی از این دو ممکن نیست.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
سبزی‌هایی که می‌بینید به قیمت نمک‌زاری که آنسوتر به کمین نشسته و زمانی «دریاچه ارومیه» نام داشت حاصل شده‌اند. صدای تاریخ بی‌خردی است که در این برهوت پژواک می‌کند (پانزده شهریور 96). @fazeli_mohammad
دریاچه‌ای که قربانی خشونت محیط‌زیستی ما شد، اکنون با برهوتی از نمک به کمین آبادی‌های اطرافش نشسته است؛ خشمگین و انتقام‌جو. (پانزده شهریور 96). @fazeli_mohammad
عمده مسائل ما غیرفنی‌اند
(محمد فاضلی)
✅ بسیاری از ما برای حل مسائل به «راهکار فنی» چشم دوخته‌ایم. انتظار کشیدن برای «راهکار فنی» به‌طور خلاصه مترادف با منتظر تغییر فناوری، سخت‌افزار یا بهبود محاسبات برای بهبود مشکلات یا کیفیت زندگی بودن است. افراد و جوامع در دنیای جدید به درجات مختلف در چنین وضعیتی هستند.
✅ مثال‌ها در سطح فردی بسیار زیاد هستند. شما کسانی را دیده‌اید که انتظار دارند با مسواک‌ها و خمیردندان‌های پیشرفته‌تر (برقی، دارای مواد جدید، یا با طراحی بهتر مسواک که اتفاقاً در تبلیغات هم به آن‌ها اشاره می‌شود) مشکل خرابی دندان‌های خود را بهبود دهند یا مانع خرابی شوند؛ اما مسأله دندان‌ها به همان اندازه که به کیفیت فنی مسواک و خمیردندان بستگی دارد، به عادات و تعداد دفعات غذا خوردن، تعداد دفعات مسواک زدن، شیوه و مدت زمان مسواک زدن بستگی دارد و شاید تأثیر مجموع این عوامل بیش از کیفیت فنی مسواک و خمیردندان باشد. عارضه «راهکار فنی» وقتی ایجاد می‌شود که مسأله‌ای پیچیده که تحت تأثیر عوامل بسیار است، به کیفیت و پیچیدگی ابزارهای مرتبط با آن تقلیل داده می‌شود.
✅ رفتارها تحت تأثیر ابزارها، فناوری‌ها و محاسبات فنی قرار دارند اما تقلیل مسائل به «راهکار فنی» خطرناک است. مثال‌های زیادی از سیاست‌گذاری معطوف به «راهکار فنی» وجود دارد که تداوم آن‌ها خطرناک است.
🔹 اتکا به فناوری‌های پیشرفته‌تر – نظیر سازه‌های بهتر – برای مدیریت منابع آب.
🔹 اتکا به فناوری‌های پزشکی بهتر برای پیشگیری یا درمان بیماری‌ها.
🔹 انتظار ساخته‌شدن تجهیزات ورزشی بهتر برای درمان کم‌تحرکی‌ها.
🔹 انتظار ساخته‌شدن خودروهای پیشرفته‌تر با آلودگی کمتر برای درمان آلودگی و تغییر اقلیم.
✅ شکی نیست که همه این بهبودهای فناورانه باید صورت گیرد و باید روش‌های بهره‌ورتری برای استفاده از ابزارها یافت، اما هر چهار مسأله فوق، بدون تغییرات رفتاری مناسب، به نتایج مطلوب نمی‌رسند. بهبودهای ناشی از تغییرات رفتاری، تغییر مناسبات میان افراد، اصلاح نهادهای اقتصادی و اخلاق نوین، الزاماً از طریق «راهکار فنی» صورت نمی‌گیرند و «راهکارهای فنی» نیز عمدتاً تحت تأثیر این عوامل قرار می‌گیرند و بهبود می‌یابند.
✅ اگر مسیر شهر سرعین در استان اردبیل تا مشکین‌شهر و سپس اَهَر را طی کنید، فروشندگان انگور، هلو، سیب و سایر محصولات باغی را می‌بینید که در دکه‌های کنار جاده محصولات خود را با قیمت‌های کیلویی 1000 تا 2000 تومان می‌فروشند؛ و با باغداران که گفت‌وگو کنید از به‌صرفه نبودن تولید کشاورزی و هدررفت آب و سایر منابع برای این میزان کشت، و حتی برداشت نکردن برخی محصولات به دلیل پایین بودن قیمت فروش و عدم صرفه اقتصادی با شما بسیار سخن خواهند گفت. انباشته سیب‌های خراب‌شده را نیز کنار باغ‌ها و جاده مشاهده می‌کنید.
✅ راهکارهای فنی - سازه‌های مهار و انتقال آب، موتورپمپ‌ها، کود شیمیایی، تراکتور، و ... – به کشاورزان اجازه داده است زمین‌های بیشتری کشت کنند و محصول بیشتری به دست آورند؛ اما این بهبود فنی به‌واقع شگرف (همان راهکار فنی)، بیش از این بهبودی در معیشت و زندگی ایشان ایجاد نخواهد کرد.
✅ مسأله راهکار فنی نیست، بلکه تغییر مناسبات اقتصادی حاکم بر بازار کشاورزی و ممانعت از شکست بازار، تغییر روابط قدرت میان کشاورزان و بقیه بازیگران در زنجیره تولید تا مصرف محصولات کشاورزی، تغییر روابط قدرت مرکز و پیرامون که در نهایت بر آمایش سرزمین و الگوهای توسعه در مناطق کشاورزی آذربایجان اثر می‌گذارد، و تغییرات در میزان دانش و الگوهای رفتاری کشاورزان می‌تواند بیش از ابزارهای فنی مشکلات این کشاورزان را حل کند. تأمین آب بیشتر، تراکتور، کود و سم بیشتر در نهایت به تولید محصول بهتر و باکیفیت‌تری می‌انجامد که با حسرت بیشتر باید آن‌را بدون صرفه اقتصادی بفروشند یا دور بریزند.
✅ مسأله ابداعات غیرفنی (غیرابزاری و غیرسخت‌افزاری) است که به کشاورزان امکان دهد قدرت بیشتری برای تصمیم‌گیری، چانه‌زنی، مداخله در بازار و توانمندی سیاسی و اجتماعی افزون‌تر پیدا کنند. مسأله ایجاد فضایی است که کشاورز در آن بیشتر دیده شده و صدایش در فضای سیاست‌گذاری عمومی، آن‌چنان که هست شنیده شود، نه آن‌که صداهایی به نام کشاورز و به کام دیگران گوش‌ها را پر کند.
✅ انسان موجود ابزارساز است، اما ابزارها در غیاب تغییرات رفتاری، قواعد درست تنظیم مناسبات، روابط قدرت سالم، و تنظیم‌های اقتصادی نه قادرند بیماری‌ دندان را بهبود دهند و نه زندگی کشاورزان را باکیفیت‌تر سازند. مسائل اصلی ما غیرفنی‌اند.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
انتخاب شفاف 420 هزار مدیر
(محمد فاضلی)
✅ این روزها جریانی در فضای اینترنتی برای افشای انتصاباتی که بدون شایستگی و صرفاً بر اساس نسبت‌های خویشاوندی، رفاقتی و فاقد شایسته‌سالاری صورت گرفته‌اند راه افتاده است. این آغاز مبارکی برای استفاده از قابلیت‌های اطلاع‌رسانی و شفاف‌سازی از طریق فضای اینترنت است.
این نوع آشکارسازی انتصابات به واقع فاسد، گامی غیرمنسجم در استفاده از ظرفیت اینترنت برای ایجاد شفافیت و مبارزه با فساد است؛ اما می‌توانیم در شرایط فقدان قانون منسجم شفافیت که تضمین‌کننده حقوقی شفافیت همه‌جانبه باشد، به اقداماتی برای شفافیت بیشتر بیندیشیم.
✅ سال 1393 در جلسه‌ای شرکت داشتم که در آن آماری از وضعیت نیروی انسانی دولت ارائه می‌شد. سخنران که همراه با نشان داده اسلایدهایی سخن می‌گفت، اعلام کرد که کشور در ساختار نیروی انسانی خود دارای 420 هزار نفر پست مدیریت (مدیر کل و بالاتر) است. تصور می‌کنم این عدد بدون احتساب اعضای هیئت مدیره شرکت‌های زیرمجموعه «عمومی‌های غیردولتی» (نظیر شرکت‌های زیرمجموعه صندوق‌های بازنشستگی و شستا)، مدیران شهرداری‌ها و سایر مجموعه‌های غیر از دولت ارائه می‌شد. همین عدد اما نشان می‌دهد چه ظرفیت عظیمی برای گزینش شایسته یا غیرشایسته وجود دارد. هر یک درصد بهبود در گزینش افراد شایسته به معنای انتخاب 4200 مدیر شایسته است. این‌جاست که هر یک درصد، معنایی عظیم دارد. این 420 هزار مدیر متولی تقریباً 85 درصد اقتصاد ایران هستند.
✅ اگر با کمی تا اندازه‌ای تسامح 85 درصد تولید ناخالص داخلی 500 میلیارد دلاری را مبنا قرار دهیم، این مدیران متولی 425 میلیارد دلار تولید ناخالص داخلی ایران هستند. 420 هزار مدیر (می‌دانم که البته همه اقتصادی نیستند،و سهم آن‌ها نیز مساوی نیست) متولی 425 میلیارد دلار تولید ناخالص داخلی، بدان معناست که هر مدیر متولی یک میلیون و یازده هزار دلار تولید ناخالص داخلی ایران است. انتخاب شایسته 4200 مدیر (یک درصد کل مدیران کشور) معادل بهبود در مدیریت 4250 میلیون دلار (چهار میلیارد و دویست و پنجاه میلیون دلار) از تولید ناخالص داخلی ایران است. این رقم تقریبا معادل اعتبار تخصیص‌یافته به بودجه عمرانی کل کشور است.
✅ این محاسبات ساده نشان می‌دهند که لازم نیست اقدامات انقلابی برای بنیان‌برافکن برای بهبودهای میلیارددلاری صورت بگیرد، ما باید به فکر راه‌هایی باشیم که هر کدام بتوانند انتخاب یک درصد از پست‌های مدیریتی کشور را بهبود دهند و راه را بر ژن‌های خوب ببندند.
✅ تولید شناسنامه برای کلیه این 420 هزار پست، به نحوی که بر اساس تقسیم‌بندی دستگاه‌ها، استان‌ها و شهرها بتوان همه مدیران دولتی کشور را در فضای اینترنت مشاهده کرد، و سوابق و تجارب مدیریتی؛ به علاوه سایر شایستگی‌های ایشان را مشاهده کرد، یک گام به سوی شفافیت است.
مدیران و کارکنان دولت از محل منابع عمومی دستمزد دریافت می‌کنند و به‌واقع کارگزار ملت هستند؛ بدیهی است ملت حق داشته باشد در هر زمان که خواست خیلی شفاف به سابقه و اطلاعات کافی درباره مدیران دسترسی داشته باشد. هر پست مدیریتی باید شناسنامه نیز داشته باشد و به عبارتی معلوم باشد که قرار گرفتن در هر پست مدیریتی نیازمند چه شایستگی‌هایی است و به این ترتیب مردم باید بتوانند شایستگی‌های لازم برای هر پست را با سوابق و توانمندی‌های مدیران مقایسه کنند.
✅ سازوکار اجرایی ایجاد چنین شفافیتی می‌تواند با الزامات حقوقی و قانونی مشخص تضمین و اقدامات مشخص برای تحقق آن اندیشیده شود. مهم این است که از ظرفیت اینترنت برای شفاف کردن انتصاب 420 هزار مدیر دولتی، و بعدها برای شفاف‌سازی انتصابات در مدیران سازمان‌های عمومی غیردولتی و سایر بخش‌هایی که به نحوی از منابع عمومی استفاده می‌کنند استفاده شود. مهم این است که حرکت شکل‌گرفته برای افشای ژن خوب از طریق اینترنت را تقویت کنیم و مقابله منظم و منسجم با ژن خوب صورت گیرد.
#افشای_ژن_خوب
#چهارصدوبیست‌هزار_مدیر_شفاف
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
برچسب مجانی غدیر
(محمد فاضلی)
مسافتی مانده به میدان مرکزی شهر، ترافیک سنگینی شده است. خودروها به کندی حرکت می کنند. وارد میدان که می شوم، جوانانی از پایگاه بسیج با همراهی یک روحانی، در اطراف تابلوی بزرگی ایستاده اند که روی آن نوشته "از قربان تا غدیر" و "برچسب مجانی غدیر". خودروهایی که مایل باشند، توقف کرده و دو جوان برچسبهایی با نوشته هایی درباره امام علی (ع) و غدیر را روی آنها می چسبانند.
کمی آنسوتر شربت در لیوانهای یک بار مصرف می دهند. وسط شلوغی تا آمدم به سلامت عبور کنم، راننده خودرویی که از وسط میدان در حالی که با موبایلش حرف می زد به سمت شربت شیرجه می رفت، سپر ماشینم را زخمی کرد، به سرعت یک لیوان شربت گرفت و در حالی که از شیشه ماشین به گلکیر ماشینم نگاه می کرد گریخت.
شهر غریب بود و حوصله دنبال پلیس و شکایت گشتن نداشتم. کنار خیابان توقف کردم و به معرکه میان میدان نگاه کردم. یک سوال در ذهنم موج می زد: برچسب مجانی غدیر و بی نظمی کوری که ایجاد کرده بود، با کدام معارف و توصیه های نهج البلاغه علی سازگار است؟
شربتی که خورد و گریخت، شهد کدام خلق و معرفت علی گونه را در او به یادگار نهاد؟ آیا علی نیازمند برچسب مجانی است؟
(این متن را اگر می پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
نقصان‌های دموکراسی یا دموکراسی‌های ناقص
یکی از دوستان اندیشمندم نکته کوتاهی درباره یادداشت «جهان در تهدید فقدان یا کاستی دموکراسی» (https://t.me/fazeli_mohammad/1157) نوشته‌اند که نکات ظریفی دارد.
سلام
١-به نظرم بايد بين نقصان هاي دموكراسي كه در نظامهاي دموكراتيك وجود دارد (و معمولا با ارزشهاي ديگري از قبيل عدالت، حكومت قانون و حقوق بشر تا حدي مرتفع ميشوند) با دموكراسي هاي ناقص( شبه دموكراسي ها) تفاوت قايل شد.
٢- به نظر مي‌رسد، بسياري از مشكلات فعلي را بايد به وجود دموكراسي هاي ناقص نسبت داد نه نقصان هاي دموكراسي. مثلا انتخابات بدون آزادي مطبوعات موجب انتخاب زمامداران ناشايست مي‌شود. دموكراسي ها ناقصي از قبيل نظام تركيه از اين نقصان‌ها رنج مي‌برند.
٣- اگر نقصان هاي دموكراسي تا جايي پيش برود كه اثبات شود اينها در ذات نظامهاي دموكراتيك هستند، و اصولاً در نظامهاي دموكراتيك قابل رفع نيستند، اصل شايستگي نظامهاي دموكراتيك به عنوان يك نظام مطلوب، ميتواند زير سوال برود و نظامهاي رقيب مثل نظامهاي نخبه گرا و غيره مطلوبيت پيدا ميكند. يا اينكه ممكن است ساختهاي تركيبي قابل ارايه باشد يا اينكه اساسا بجاي تاكيد بر دموكراسي بر حكومت قانون تاكيد شود و نظامهايي همچون سنگاپور كه يك حكومت اقتدارگراي قانونمدار هست، مورد توجه قرار گيرد.