دغدغه ایران
55.7K subscribers
1.18K photos
527 videos
149 files
2.59K links
این تنها رسانه ویژه انتشار نوشته‌های محمد فاضلی در تلگرام است. هیچ کانال دیگری برای نشر نوشته‌هایم ندارم.
Download Telegram
Forwarded from عکس نگار
‍ ایرانیان و مهاجرت بین‌المللی
(محمد فاضلی)
مرکز تحلیل داده‌های سازمان بین‌المللی مهاجرت (IOM) در نهم جولای 2017 گزارشی درباره روندهای مهاجرت در دنیا منتشر کرده (Measuring Global Migration Potential: 2010-2015) که غیر از اهمیت آن برای محققان مهاجرت و تحولات راهبردی جهان از منظر مهاجرت، دو داده آن که درباره ایران است، و داده‌هایی درباره همسایگان ایران در این گزارش قابل توجه است.
1. جمهوری اسلامی ایران با داشتن 1.8 میلیون نفر جمعیت که برای مهاجرت برنامه‌ریزی می‌کنند در رده هفتم کشورهای مبدأ مهاجرت قرار دارد.
2. چهارصد هزار نفر از اتباع ایران علاوه بر داشتن برنامه مهاجرت، در حال آماده‌سازی شرایط مهاجرت نیز هستند. اگر تعداد افراد در حال آماده شدن برای مهاجرت را لحاظ کنیم، ایران بعد از عراق، پاکستان، مکزیک و کلمبیا در رده یازدهم قرار می‌گیرد.
3. مقایسه دو داده نشان می‌دهد، چهارونیم برابر کسانی که در حال آماده شدن برای مهاجرت هستند، افرادی وجود دارند که برنامه‌ای برای مهاجرت در ذهن دارند.
4. ایران از نظر «درصد افراد از کل جمعیت کشور» که برنامه مهاجرت دارند، در بین بیست کشور اول قرار ندارد.
5. ایالات متحده آمریکا با فاصله فاحش نسبت به بقیه کشورها، دوست‌داشتنی‌ترین مقصد مهاجران است.
6. این واقعیت قابل توجه است که عربستان سعودی برای 5.8 درصد کسانی که برنامه مهاجرت دارند، مقصد مطلوب است و این میزان از درصد مطلوبیت کانادا، فرانسه، آلمان و استرالیا نیز بیشتر است. این امر احتمالاً نتیجه فراهم بودن کار برای اتباع خارجی خصوصاً آسیایی است.
7. امارات عربی متحده و ترکیه نیز در رده‌های نهم و پانزدهم مقصدهای برتر مهاجرت قرار دارند.

سؤالات راهبردی
1. یک میلیون و هشتصد هزار نفر اتباع ایرانی دارای برنامه برای مهاجرت و چهارصد هزار نفر شهروندانی که در حال آماده‌سازی برای مهاجرت هستند، چه کسانی هستند، چه ترکیب جمعیتی دارند و مهاجرت آن‌ها چه تأثیری بر کشور خواهد داشت؟
2. معنای قرار داشتن عربستان، امارات و ترکیه در بین بیست مقصد برتر برای مهاجران جهان چیست؟
3. این‌که ایران در شمار مقاصد مهاجران نیست، چه معنایی دارد؟
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
اجماع ملی نباشد، شیب افول ایران تند می‌شود
(محمد فاضلی)
من و مرتضی گلپور درباره مسائل جامعه ایران گفت‌وگو کردیم و حاصل آن در روزنامه ایران دوم مرداد هزار و سیصد و نود و شش با عنوان «اجماع ملی نباشد، شیب افول ایران تند می‌شود» در سه هزار کلمه منتشر شده است. اصل گفت‌وگو را می‌توانید در این لینک (https://goo.gl/uv4frQ) بخوانید، اما خلاصه هشتصد کلمه‌ای آن به این شرح است.
✅ همه بحران‌ها با هم از راه می‌رسند، بحران‌هایی چون مشکلات بانک‌ها، محیط ‌زیست، ورشکستگی آبی، فرسایش خاک، از بین رفتن تنوع زیستی، تغییر اقلیم، ورود نیروی بازار کار بیش از ظرفیت اشتغالزایی کشور، پایین بودن ظرفیت دولت و ناکارآمدی شدید نهادهای فرهنگی مانند آموزش عالی و آموزش و پرورش که نمی‌توانند مهارت و دانش مؤثر را بازتولید کنند.
✅ از سطح پایینی از دانش برخورداریم تا بتوانیم راه‌ حل‌ها را پیدا کنیم و ظرفیت دولت هم برای اجرای راهکارهای موجود یا مطلوب نیز کم است. ظرفیت‌های سیاسی جامعه برای اجماع‌سازی، گفت‌وگو و سیاست‌های دارای ثبات هم پایین است. تغییر سیاست‌ها با تغییر دولت‌ها نشان می‌دهد که ما در اهداف اجماع نداریم و نمی‌دانیم که در حوزه سیاسی اهداف کلی چیست. ما با یک سیستم فاقد دکترین یا ناتوان از تصریح دکترین‌ها مواجه هستیم.
✅ آنچه شاهد آن هستیم، مناقشه‌های سیاسی است. این مناقشه‌ها به این معنی است که سیستم نتوانسته است میان شیوه‌های تأمین منافع افراد، گروه‌ها و اهدافی که نظام ملی باید به سمت آن حرکت کند، سازگاری ایجاد کند. گروه‌ها و افراد منافع خود را دنبال می‌کنند و در تعارض منافع این گروه‌ها، آنچه از دست می‌رود، اهدافی است که کل سیستم باید به آن برسد.
✅ آدم‌هایی را می‌شناسیم که در دوران اصلاحات وزیر و معاون وزیر بودند و بار دیگر در دولت آقای روحانی هم مسئولیت گرفتند. اما در سال 92 کار خود را به همان گونه‌ای آغاز کردند که در سال 76 آغاز کرده بودند. انگار نه انگار که در 16 سال ایران و جهان تغییر کرده است. احساس می‌کنم در این سیستم گردش نخبگانی، اصلاً گردش ایده‌ها و حرکت ایده‌های جدید رخ نمی‌دهد.
✅ من معتقد نیستم دانشگاه - بالاخص در علوم مرتبط با حکمرانی- دارد کار مهمی انجام می‌دهد که دولت از آن بی‌بهره است و دانشگاه هم البته می‌تواند بگوید مگر نظام سیاستگذاری شرایط کار مهم و اثرگذار انجام دادن را فراهم کرده است که اثرگذاری مطالبه شود.
✅ ساخت سیاست‌گذاری عمومی نه شفاف و نه مشارکتی است. شفاف نیست چون مسیرهای سیاستگذاری اغلب مبتنی بر لابی و فقدان بنیان‌های علمی است. یک صفحه سند پشتیبان برای بسیاری از قوانین و مصوبات حتی موجود نیست و تنها در جریان مذاکرات ذی‌نفعان و بروکرات‌های دولتی و غیردولتی بالا و پایین می‌شوند.
✅ اگر دولتی با ایده‌های سیاستی منسجم، با آدم‌هایی با پیشینه‌های مشخص و متعهد به اهداف سیاستی معطوف به توسعه پایدار در عرصه سیاستگذاری حاضر شده باشند، از آنجایی که اهداف مشخصی دارند، خواهند توانست در سطح سیاسی و سیاستی اجماع‌سازی کنند. ... اما اکنون نمی‌دانیم که اجماع‌سازی باید حول چه هدفی باشد. وقتی شما نمی‌دانید اساساً می‌خواهید حول چه موضوعی اجماع کنید، می‌خواهید چه اجماعی بسازید؟
✅ سه گزینه پیش روی کشورهاست؛ برخی کشورها در حال ارتقا هستند یعنی دائم دانش، توانمندی، رفاه و ثروت جدید خلق می‌کنند. اما برخی کشورها تنها می‌توانند تلاش کنند بقا داشته باشند و اجازه ندهند وضع بدتر شود؛ درجا می‌زنند. کشورهایی چون ما هم هستند که دچار افول هستند، اما گاهی افول مستقیم و شدیدتر است و گاهی با شیب کمتر واقع می‌شود. من فکر می‌کنم در جابه‌جایی دولت‌ها در ایران، بحث بر سر میزان شیب افول است. بعضی دولت‌ها مانند دولت‌های نهم و دهم شیب افول تندی را بر جامعه تحمیل کرده‌اند و برخی دیگرمانند دولت اصلاحات یا اعتدال، شیب افول را کم کرده و در برخی امور بهبودهایی ایجاد کرده‌اند.
✅ گاهی نظیر آنچه در برجام تا حدودی نشان داده شد، مسأله هماهنگی حل می‌شود، اما وقتی مشاهده می‌کنید که در مسائلی نظیر محیط‌ زیست، آب، اصلاحات بانکی، نظام بازنشستگی، شفافیت و فساد اداری، یا اصلاحات در حکمرانی شرکتی شرکت‌های دولتی اتفاق خاصی نمی‌افتد و تصمیم سختی گرفته نمی‌شود، ناامیدی به سراغ آدم می‌آید. گویی اجماع لازم برای تصمیم سخت و اجرای آن هرگز حاصل نمی‌شود.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم بفرستید. ارسال نظرات به: @moh_fazeli)
له کردن قربانی، شجاعت نیست
(محمد فاضلی)
✅ آزاده نامداری به خاطر انتشار عکس‌هایی که در عرف سیاسی و اجتماعی ایران پسندیده تلقی نمی‌شوند هدف قرار گرفته است. من نه ایشان را می‌شناسم و نه حتی یک برنامه تلویزیونی از وی دیده‌ام، اما کل این بازی آزادی‌خواهی، مبارزه با نفاق و جنبش بزرگداشت اخلاق را که در فضای مجازی راه افتاده است تا این خانم را تبلور کل رذایل اخلاقی ریا، دورویی و فرصت‌طلبی جلوه دهد اصلاً نمی‌فهمم.
✅ آزاده نامداری با کثیری از آن‌ها که امروز در فضای مجازی معلم اخلاق شده‌اند فقط یک فرق دارد: شغلش. او به اجبار شغلش مجبور بوده گونه خاصی لباس بپوشد و متونی را نیز بیان کند. راستی شما که فکر نمی‌کنید همه مجریان تلویزیون، مدیران دولتی، کارکنان نهادهای عمومی و حتی سازمان‌هایی که وجهه اصطلاحاً دینی‌تری دارند، همان گونه زندگی شخصی‌شان را اداره می‌کنند که در عرصه عمومی ظاهر می‌شوند؟
✅ پروازهای خطوط هوایی خارجی را تجربه نکرده‌اید؟ چند درصد زنان ایرانی وقتی هواپیما از باند فرودگاه بلند می‌شود روسری‌های‌شان را برمی‌دارند؟ زنان ایرانی بدون روسری مسافر در کشورهای دیگر را ندیده‌اید؟ این‌ها همان کسانی نیستند که هفته بعد وقتی سر کار خود حاضر می‌شوند محجبه‌اند؟ چرا راه دور می‌روید؟ مردان ایرانی را کنار ساحل دریای مازندران ندیده‌اید با شلوارک و تاپ که از مغازه‌ها خرید می‌کنند؟ همین‌ها حاضرند به گزینش و حراست اداره‌شان بگویند آخر هفته را در شمال چگونه زندگی کرده‌اند؟ عکس‌های خصوصی چند درصد ایرانیان اگر از درون تلگرام به بیرون درز کند، چیزی شبیه به عکس‌های آزاده نامداری نخواهد بود؟
✅ کثیری از آن‌ها که امروز بر آزاده نامداری می‌تازند، اگر شغل او را داشتند برای نگه داشتن شغل‌شان، و به عنوان بخشی از زندگی حرفه‌ای، بسیار بیشتر از او در مدح حجاب و چادر و سبک زندگی دینی سخن می‌گفتند، چنان که بسیاری دیگر گفته‌اند.
✅ نمایش اخلاق اجرا نکنید. این اولین بار نیست که عکس‌هایی از آدم‌ها منتشر می‌کنید که راضی به عمومی شدن آن‌ها نیستند. فیلم ارتباط جنسی یک هنرپیشه را هم به خاطر ریاکاری‌اش پخش کردید؟ عکس‌های بدون حجاب بقیه هنرپیشه‌ها و مجریان تلویزیون را هم که چادری نبودند به خاطر دفاع‌شان از چادر پخش کردید؟ این جامعه سابقه‌ای دیرینه از سرک کشیدن به زندگی خصوصی افراد دارد و آزاده نامداری اولین و آخرین قربانی این رویکرد نیست. شما هم به اندازه آزادی نامداری و هر بیچاره دیگری می‌توانید روزی قربانی همین بازی باشید. آرامش خانوادگی، آبرو، شغل، آینده حرفه‌ای و همه چیز هر کسی در طوفانی که از پس این باد کاشتن‌ها درو می‌شود، قابل نابودی است.
✅ یادتان باشد، شما فقط خوش‌شانس بوده‌اید که شغل‌تان اقتضا نمی‌کرده است مثل او جلوی دوربین تلویزیون بایستید؛ یا جلوی دروبینی ایستاده‌اید و در عرصه‌ای کار کرده‌اید که نیاز نداشته‌اید درباره سبک زندگی‌تان سخن بگویید. شما نیز در لحظاتی قرار گرفته‌اید که بین منافع و عقایدتان، منافع‌تان را برگزیده‌اید و فقط خوش‌شانس بوده‌اید که این گزینش شما در فضای مجازی به اطلاع عموم نرسیده است؛ و اگر تاکنون چنین نشده است، گمان مبرید که هرگز لحظه‌ای برای انتخاب فرانخواهد رسید؛ و به قول حافظ: «خوش بود گر محک تجربه آید به میان/تا سیه روی شود هر که در او غش باشد.»
✅ سخن آخر این‌که برخی چنین رفتاری را به اقتضای آن‌چه روزنامه‌نگاری افشاگر در غرب خوانده‌اند و سنتی است که روزنامه‌نگاران غربی درخصوص افراد مشهور به‌کار می‌بندند، توجیه کرده‌اند. اول، هر آن‌چه غربی‌ها انجام می‌دهند درست نیست؛ دوم، رها کردن همه دموکراسی، آزادی بیان و سنت روزنامه‌نگاری غربی و چسبیدن به همین عمل – که گونه‌ای پاپاراتزی است – توجیه عجیبی است. سوم، اگر جرأت ندارید شفاف در نقد علل و دلایل سبک‌ زندگی‌های دوگانه آدم‌ها دراین کشور بنویسید، ژست معلم اخلاق بودن هم نگیرید. چهارم، اندکی فکر کنیم، شاید لذت پنهان در پس خشونت نمادین موجود در این عمل، و حتی لذت جنسی برآمده از میل به دیدن زنان مشهور بدون حجاب متعارف، محرک همه این نمایش اخلاق است که راه انداخته‌اید. شاید این فقط بخشی از انگیزه‌های روانی پنهان است که چشمه جوشانی از جنبش اخلاقی مقابله با دورویی و نفاق را ترتیب داده است.
✅ دست از سرک کشیدن در زندگی خصوصی مردم بردارید، و اگر مرد و زن اخلاق و اصلاح اجتماعی هستید، انگیزه و شجاعت‌تان را در عرصه‌های دیگری آزمون کنید؛ له کردن قربانی، شجاعت نیست.
(اگر این متن را می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
کلنگ‌ها را غلاف کنید
(محمد فاضلی)
✅ بیست یا ده سال پیش اگر مسئولین دولتی می‌خواستند در جایی کلنگ ساخت مجتمع پتروشمی، پالایشگاه، سد، کارخانه فولاد، سیمان یا صنایعی از این دست را به زمین بزنند، مردم محلی تجمع می‌کردند و با قربانی گوسفند و پخش گل و شیرینی از آن‌ها استقبال می‌شد. مسئولان ارشد دولت و سایر قوا، نمایندگان مجلس و بوروکرات‌های دولتی از این دست خاطرات شیرین بسیار به یاد دارند.
✅ آن خاطرات شیرین متعلق به زمانه‌ای است که کسی نمی‌پرسید پی‌آمد محیط‌زیستی آبگیری سد برای جنگل‌ها، حیات وحش، تنوع زیستی و زمین‌های کشاورزی چیست؛ آب لازم برای مجتمع پتروشیمی، فولاد، سیمان و سایر صنایع پرآب‌بر، سرمایه‌بر و کم‌اشتغال‌زا را چگونه تأمین و با پسابش چه می‌کنید؛ این وعده‌های اشتغال که می‌دهید و به ازای چه مقدار سرمایه‌گذاری ریالی و دلاری، و صدمه به منابع محیط‌زیستی حاصل می‌شود؛ و منافع و مضار حاصل از ایجاد صنایع آلوده‌کننده چگونه میان اجتماع محلی میزبان واحد صنعتی، سهامداران دولتی و خصوصی، و سایر نفع‌برندگان تقسیم می‌شود.
✅ ایام خاطرات شیرین بوروکرات‌های دولتی و غیردولتی در حالی سپری شده که بسیاری وعده‌ها نیز محقق نشده‌اند، شغل‌های بسیار ایجا نشده، فقر اجتماعات محلی میزبان صنایع از میان نرفته، زنجیره ارزش صنایع بالادستی و پایین‌دستی تکمیل نشده، اما بر ثروت سهامداران دولتی و غیردولتی، ساکن تهران و شهرهای بزرگ، و البته خسارات محیط‌زیستی برای میزبانان واحدهای صنعتی افزوده شده است.
✅ بوروکرات‌های دولتی ایجاد شود. خاطرات‌ کلنگ و روبان‌ها، قربانی‌ها، شیرینی‌ها را هنوز در ذهن دارند، اما جامعه تغییر کرده و ایشان گویی گذشت زمان را احساس نکرده‌اند. هنوز به یاد روزگاری هستند که طرح‌ها بدون مجوز محیط‌زیستی، بدون نقادی جدی در کمیته ماده 2 برای صدور مجوز محیط‌زیست، بدون مقاومت طرفداران محیط‌زیست، و بدون اجبار به این‌که برای مردم تشریح کنند مابه‌ازای آن‌چه به دست می‌آورند چیست، «کلنگ، روبان، قیچی» بازی می‌کردند.
✅ وزیر صنعت، معدن و تجارت دولت امروز برای اولین بار سپری شدن آن ایام را به چشم دیده است (https://goo.gl/qJt52X). مردم دشتستان تجمع می‌کنند و مانع کلنگ‌زنی پتروشیمی این شهر می‌شوند. آقای وزیر هم توضیح می‌دهند که «در عمر کاریش برای اولین بار شاهد چنین رفتار اعتراض‌آمیز برای شروع عملیات اجرایی یک پروژه بزرگ صنعتی است. ... در جاهای دیگر که به قصد افتتاح یک پروژه این چنینی می‌رویم مردم، برایمان گوسفند قربانی می‌کردند. این پروژه قرار است باعث آبادی و رونق منطقه شود.» اما گویا پاسخی که می‌شنود این است «ما مخالف توسعه نیستیم، اما آبادی این‌چنینی را که باعث از بین رفتن باغ‌ها و زمین‌های کشاورزی و طبیعت ما شود، نمی‌خواهیم.»
✅ وزیر صنعت، معدن و تجارت در مقابل اعتراضات گفته‌اند «تا هفته آینده امام جمعه و مسئولان ذی‌ربط در منطقه آب‌پخش دشتستان با نشست با مسوولان استان بوشهر نسبت به مکان ساخت این پروژه باهم به تفاهم برسند، وگرنه پروژه به نقطه دیگری منتقل می‌شود.»
✅ جمله‌ای که فرد معترض بیان کرده، نمادی از خیزش آگاهی محیط‌زیستی ناظر بر امکان‌پذیر دانستن توسعه و حفظ محیط‌زیست، و گذر کردن از ایده توسعه بی‌توجه به محیط‌زیست است. جملاتی که آقای وزیر گفته‌اند شاخصی از سختی فراموش کردن دوران «کلنگ، روبان، قیچی» و دوباره وارد شدن به بازی «توسعه یا محیط‌زیست» است.
✅ بهتر است بپذیریم محل واحدهای صنعتی را می‌توان جابه‌جا کرد، اما آگاهی محیط‌زیستی و هم‌زمان تخریب‌های محیط‌زیستی هم فراگیر شده‌اند و در هر نقطه‌ای سر بر می‌آورند. عصر «کلنگ، روبان، قیچی» و وعده اشتغال‌های فزاینده، پایان یافته است. ایده‌های نو به‌کار بگیرید، دست از برخورد نمایشی با محیط‌زیست بردارید، و خاطرات گوسفندان و شیرینی‌ها را مدتی بایگانی کنید.
✅ اندیشه‌ها که نو شود، محیط‌زیست را که جدی بگیرید، اقتصاد سبز را که برای مردم عملی کنید، اشتغال‌ها که با صنایع کمتر سرمایه‌بر و بیشتر اشتغال‌زا ملموس شوند، و اجتماعات محلی که در منافع پروژه‌ها شریک شدند، و مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها که در قبال مردم محقق شد؛ مردم دوباره برای شما گوسفند قربانی می‌کنند و با گل و شیرینی به استقبال‌تان می‌آیند. کسی با توسعه مخالف نیست، اما آن توسعه‌ای که برخی وعده دادند، عاقبتی جز کم‌آبی، خشکی تالاب‌ها، ریزگرد، بیماری جنگل‌ها و تخریب محیط‌زیست به بار نیاورده است. مردم حق دارند اعتماد نکنند.
✅ مدتی کلنگ‌ها و قیچی‌ها را غلاف کنیم و بگذاریم اندیشه‌های محیط‌زیستی و سازگار با توسعه، در آسمان تیره و تار محیط‌زیست این کشور و اقتصاد این کشور پرواز کنند. اعتماد مردم بازمی‌گردد.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
جملاتی برای زندگی در عصر بی‌خردی
(محمد فاضلی)
✅ زیستن در زمانه‌ای که ترامپ و هم‌فکرانش برای جریان تاریخ تصمیم می‌گیرند، تقدیر ناخوشایندی است. زیستنی است در عصر بی‌خردی، یعنی زیستن در زمانه «پیروی حکومت‌ها از سیاست‌های مغایر با منافع خویش» و آن‌گاه که به سبک باربارا تاکمن می‌شود پرسید: «چرا زمام‌داران این همه بر خلاف عقل و منافع خردمندانه خویش عمل می‌کنند؟ چرا شعور چنین به ندرت وارد کار می‌شود؟» این‌ها ویژگی‌ و سؤالات عصر ترامپ است. به زندگی در عصر ترامپ که بنگریم، به اندیشه‌های کلیدی برای درک و تفسیر این عصر نیازمندیم، و جملاتی برگرفته از بزرگان اندیشه که در آخرین فصل کتاب «تاریخ بی‌خردی» باربارا تاکمن گرد آمده‌اند، می‌توانند دنیای این روزها را برای ما معنادار کرده و عمق خطر نهفته در آن‌را گوشزد کنند.
✅ کاش می‌شد عبارات زیر، از این کتاب، در عصر ترامپ، هر شب به همه زبان‌های دنیا، بر سقف آسمان نقش ببندد، تا عقل و خرد در کردار آدمیان، جان بیشتری بگیرد؛ و شاید چشم‌اندازی امیدبخش‌تر نمایان شود.
🔹 بالاترین جولان‌گاه بی‌خردی هنوز حیطه حکومت است، چون آن‌جاست که آدمی بر دیگران تسلط می‌یابد و سپس تسلط بر خود را از دست می‌دهد.
از موجبات بزرگ‌تر بی‌خردی یکی هم قدرت بیش از حد است. افلاطون ... به این نتیجه رسید که قانون یگانه ضامن است؛ و قدرت بیش از حد نیز مانند بادبان زیاده بزرگ در کشتی خطرناک است، و تعادل را به هم می‌زند.
🔹 رکود یا جمود فکری – یعنی این‌که فرمانروایان و سیاست‌گذاران اندیشه‌ها و تصوراتی را که از آغاز داشته‌اند همان طور ثابت و دست‌نخورده نگاه دارند – کشتزاری بارور است برای بی‌خردی.
🔹 به قول هنری کیسینجر، رهبران حکومت فراسوی معتقداتی که با خود می‌آورند چیزی نمی‌آموزند و «مادام که بر سر کارند از همان سرمایه فکری تغذیه می‌کنند.»
🔹 پند گرفتن از تجربه مقوله‌ای است که تقریباً هیچ‌گاه به‌کار بسته نمی‌شود. چرا تجربه آمریکا در چین، یعنی نتیجه حمایت از دار و دسته نامحبوب، در ویتنام درس عبرت نشد؟ و تجربه ویتنام درس عبرت در ایران؟ و چرا هیچ کدام از درس‌های فوق سبب نشده است که دولت کنونی ایالات متحده (سال 1984) در السالوادور این همه حماقت نکند؟
🔹 جمود و تصلب به مایه‌گذاری بیشتر و ضرورت حفظ غرور می‌انجامد، و سیاست مبتنی بر خبط و خطا تکثیر می‌یابد و عقب‌نشینی محال می‌گردد؛ ... معضل در پافشاری بر خبط و خطاست. دولت‌مردان در سراشیب کژراه هم‌چنان پیش می‌روند، گویی جادوگری آن‌ها را مسحور کرده است.
🔹 انتخاب برای تغییر یا قطع سیاست زیان‌بار پیوسته وجود دارد، به شرط آن‌که سیاست‌گذار شهامت اخلاقی بهره‌گیری از آن‌را داشته باشد. سیاست‌مدار اسیر تقدیر یا دست‌خوش هوس‌های خدایان هومری نیست. با این حال، بازشناخت خطا و جلوگیری از زیان بیشتر و تغییر خط‌مشی، مشکل‌ترین کار در حکومت است.
🔹 باز می‌رسیم به سخن ادموند بِرک که گفت: «بزرگواری در سیاست اغلب فرزانگی راستین است؛ امپراطوری بزرگ با مغزهای کوچک جور در نمی‌آید.»
🔹 ماکیاولی می‌گوید شهریار باید همواره بزرگ‌ترین پرسنده و شکیباترین شنونده حقیقت در مورد اموری باشد که راجع به آن‌ها پرسیده است، و اگر دید کسی در بیان حقیقت به او تعلل می‌ورزد، باید به خشم آید. حکومت نیازمند پرسندگان بزرگ است.
🔹 در شرایط امروزی یکی از عواملی که معمولاً دست رئیس دولت را می‌بندد انبوه مطالب و مشکلات در بخش‌های بی‌شمار حکومت است که نمی‌گذارد هیچ چیز خوب فهمیده شود و در میان دیدارهای پانزده دقیقه‌ای و گزارش‌های سی صفحه‌ای فرصتی برای تفکر باقی نمی‌ماند و عرصه را به روی «حماقت حمایتی» می‌گشاید. در این میان، دستگاه دیوان‌سالاری، برای گریز از خطر، با خاطر آسوده آن‌چه را دیروز کرده بود امروز هم تکرار می‌کند، و به سان رایانه‌ای عظیم که چون به اشتباه افتد تا ابد به اشتباه می‌رود، همان‌طور به راه خود ادامه می‌دهد.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
بودجه‌ریزی جنگلی
(محمد فاضلی)
✅ ماکس وبر در فصل جامعه‌شناسی اقتصادی کتاب اقتصادی و جامعه و در بحث درباره «عقلانیت محاسبه پولی، مدیریت و تنظیم بودجه» می‌نویسد: «... در جائیکه عقلانیت به حداکثر رسیده است، مبنای چنین عقلانیتی برای افراد یا گروه‌ها در چارچوب بودجه تجلی می‌یابد.» من به این گفته ماکس وبر باور دارم و با همین منطق، سطح عقلانیت را در یک قالب چند پرده یک تئاتر مشاهده کنیم.
🔹 پرده اول. «طرح تنفس» برای کمک به جلوگیری از تخریب بیشتر جنگل‌های شمال ایران در دستور کار قرار گرفت و مجلس نیز 80 میلیارد تومان بودجه برای آن در نظر گرفته است. قائم‌ مقام رئیس سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور نیز اعلام کرده که که برای «انجام اقدامات اجتناب‌ناپذیر و حفاظت، 289 میلیارد تومان تا سال 1402» نیاز است. این بودجه باید به طرح تنفس تزریق شود.
🔹 پرده دوم. معاون امور جنگل سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری اعلام می‌کند 17 درصد از بودجه 80 میلیارد تومانی حذف شده و به 64 میلیارد تومان تقلیل یافته است؛ از این میزان 17 میلیارد تومان تخصیص یافته و تا پایان سال حداکثر 30 میلیارد تومان به این طرح تزریق خواهد شد.
🔹 پرده سوم. اگر بودجه طرح تنفس تزریق نشود، اعتبار لازم از محل خارج کردن 500 هزار متر مکعب چوب درختان شکسته و بادافتاده تأمین خواهد شد. (عوارض ناشی از خروج این چوب‌ها، و خروج چوب به اسم درخت شکسته و بادافتاده هم به جای خود محفوظ است.)
🔹 پرده چهارم. خرید تضمینی گندم در همان وزارتخانه‌ای که متولی امور جنگل نیز هست 15 هزار میلیارد تومان هزینه به خود اختصاص می‌دهد.

سه سؤال
✅ بازتاب ارزش جنگل‌های شمال در نظام بودجه‌ریزی ما چقدر است؟ اگر جنگل‌های شمال ایران را سه میلیون هکتار در نظر بگیریم، تخصیص 30 میلیارد تومان به معنای هر هکتار ده هزار تومان است. این برآورد خامی از ارزش بازتاب‌یافته از جنگل در نظام بودجه‌ریزی ماست (همان بودجه‌ای که ماکس وبر، نماد نهایت عقلانیت می‌داند.)
✅ ارزش اقتصادی جنگل‌های شمال (جدای از ارزش محیط‌زیستی، زیبایی، ظرفیت تضمین‌کننده حیات شمال ایران برای مقاصد توریستی و ...) چقدر است؟ آیا بعد از گذشت 111 سال از انقلاب مشروطه (به عنوان طلیعه عقلانیت مدرن در ایران) زمان آن نرسیده که منابع طبیعی ارزش‌گذاری اقتصادی شوند و بودجه‌ریزی برای صیانت از منابع طبیعی متناسب با اهمیت اقتصادی و ذاتی منابع طبیعی صورت گیرد؟
✅ آیا ما کشوری هستیم که نمی‌توانیم بین 15 هزار میلیارد تومان هزینه خرید تضمینی گندم، و رقم 12 هزار میلیارد تومان برای هزینه‌های بهداشت و درمان در قالب طرح تحول سلامت، و حدود 6 تا 7 هزار میلیارد تومان بودجه‌های فرهنگی مختلف، سالیانه 80 میلیارد تومان یا 289 میلیارد تومان ظرف شش سال برای طرح تنفس تأمین کنیم؟

سخن آخر
✅ آیا جز این است که حفظ و صیانت جنگل و البته سایر منابع طبیعی در سلسله مراتب اولویت‌های نظام بودجه‌ریزی نیست؟ این نظام بودجه‌ریزی بازتاب خوبی از سطح عقلانیت ماست و در عقلانیت سیستماتیک ما منابع طبیعی و جنگل جایگاه ندارند. مدیریت به‌هم پیوسته و کل‌نگر بودجه اگر وجود می‌داشت، تأمین گندم، سلامت مردم و صیانت جنگل و سایر منابع طبیعی در یک بسته سیاستی منسجم دیده می‌شدند. ادامه این روند تخریب منابع طبیعی، نه ظرفیتی برای تولید گندم باقی خواهد گذاشت و نه سلامت مردمی را که در محیط‌زیستی تخریب‌شده زندگی کنند می‌توان با بودجه‌های چندهزار میلیاردی تأمین کرد.
✅ «بودجه‌ریزی جنگلی» که در آن منطق تخصیص‌ها، قدرت چانه‌زنی سازمان‌ها، لابی‌ها و فشار ضرورت‌های روزمره باشد؛ نماد عقلانیت نیست، بلکه حاکمیت قانون جنگل در بودجه‌ریزی است. بودجه‌ریزی را بر اساس اولویت‌های کشور و تعادل میان ضرورت‌های روزمره و منافع و پایدارسازی درازمدت کشور سامان دهید.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
مهران مدیری، تصویرگر خودزنی
(محمد فاضلی)
✅ دیروز خانوادگی به تماشای فیلم «ساعت 5 عصر» ساخته مهران مدیری نشستیم. یکی از دانشجویانم چند سال قبل پایان‌نامه کارشناسی ارشدش را درباره ساخته‌های مهران مدیری نوشت و از آن‌جا که تقریباً همه ساخته‌های تلویزیونی او را دیده‌ام، فکر می‌کنم اکنون می‌شود تصویری از تجربه هنری مدیری ارائه کرد. فیلم‌سازی او در درجه اول برایم مهم نیست، بلکه ایده‌ای که او روایت می‌کند قابل نقد است.
✅ مهران مدیری بیش از یک دهه است که «گفتمان خودزنی» را با تصویر روایت می‌کند. منظورم از «گفتمان خودزنی» مجموعه ایده‌ها، متون، تصاویر و کردارهایی است که بر این تصور بنا شده‌اند که ایرانیان ملتی قانون‌گریز، بی‌اخلاق، بی‌نظم، فاقد تفکر سیستمی، اقتدارگرا، فاسد، مال‌دوست، طمع‌کار و شماری دیگر از صفات ناپسند هستند. این گفتمان، ویژگی‌های ناپسند ایرانیان را ذاتی فرهنگ آن‌ها دانسته و در نظری‌ترین و روشنگرترین بیانش راهکار توسعه و حل مشکلات ایران را کار فرهنگی و اصلاح تک‌تک مردم ایران معرفی می‌کند.
✅ مهران مدیری راوی تصویری تلویزیونی – و نه سینمایی، حتی در ساعت 5 عصر – از گفتمان خودزنی است. سیامک انصاری نیز در نقش‌های متعدد سریال‌های پاورچین، نقطه‌چین، شب‌های برره، شوخی کردم، و حتی مجموعه دورهمی، شخصیت عاقل، اخلاقی، مهربان، آزاداندیش و بیشتر «دانای کل»ی است که میان یک مشت بی‌اخلاق، منفعت‌طلب، نادان، حریص و بدون دوراندیشی گیر افتاده است. من وسوسه می‌شوم بگویم که «مدیری برداشت از خودش را در نقش‌های متعدد سیامک انصاری به تصویر می‌کشد.» استنداپ‌های مدیری در دورهمی نیز همین رویکرد را دارند. او هر بار جلوه‌ای از آن‌چه را بی‌خردی‌های جامعه می‌انگارد هجو می‌کند. سیامک انصاری و نقش‌هایش آن‌قدر تکرار شده‌اند که توجیه می‌شوم بگویم مدیری دائم فاصله فهم و ادراک خودش با جامعه‌ای را که تصور می‌کند مظلومانه در آن گیر افتاده است به دیگران یادآور می‌شود. برخی رفتارهای شخصی او نیز می‌توانند برای تقویت این ایده به‌کار گرفته شوند.
✅ آخرین ساخته مدیری نیز تکرار همان گفتمان خودزنی است، این بار در قالب رسانه سینما، البته با ساختاری تلویزیونی؛ گویی سکانس‌های مختلف فیلم را می‌شود از هم جدا کرد و به صورتی شبیه مجموعه «شوخی کردم» پخش کرد. هر بلایی که در این فیلم بر سر سیامک انصاری می‌آید، جدای از بقیه فیلم، با کمی ویرایش، یک هویت جداگانه دارد، و خیلی به دانستن پس و پیش داستان احتیاج ندارید. مهم این است که این «سینویزیون» (سریال تلویزیونی که ادای فیلم سینمایی درمی‌آورد) هیچ حرف عمیقی درباره مشکلات جامعه ایران و چرایی بروز آن‌ها ارائه نمی‌کند.
✅ مدیری عقلانیت و اخلاقی را که سیامک انصاری نمایندگی می‌کند در تصویر غلو شده‌ای از ناخرسندی‌های جامعه ایران به تصویر می‌کشد؛ و خیلی با تعجب به معدود رفتارهای درست شهروندان می‌نگرد. سیامک انصاری به تنها پرستاری که کارش را در بیمارستان درست انجام می‌دهد می‌گوید «شما از سیاره دیگری آمده‌اید؟» و به کارمند خوش‌خلق و اخلاقی بانک هم با نگاهی متعجب می‌نگرد. مدیری دائم نشان می‌دهد آن‌که اعتماد کند قربانی می‌شود، و دیگران بی‌صبرانه منتظرند تا دیگران را تیغ بزنند.
✅ این‌ها دقیقاً حرف‌های گفتمان خودزنی است که گاه روایت تصویری پیدا می‌کند یا در نوشته‌های مختلفی درباره خلقیات ایرانیان تکرار می‌شود. روایان گفتمان خودزنی دست آخر مجبور می‌شوند خود را حکیم، دانای کل یا برگزیده‌ای معرفی کنند که شخصاً توانسته‌اند راه خود به سوی رستگاری فردی و مدرن‌شدن را برگزینند و از نادانی، بی‌اخلاقی و بلبشویی که دنیای انسان ایرانی را فرا گرفته است بگریزند. این راویان هرگز توضیح نمی‌دهند جامعه‌ای که تا به این اندازه به‌هم‌ریخته، نامنظم، بی‌عاطفه، سودجو و بی‌اخلاق است چگونه جلوه‌های مهمی از انسانیت، عقلانیت و سازمان اجتماعی از خود بروز می‌دهد. این راویان هرگز قادر نمی‌شوند یا جرأت نمی‌کنند تحلیل خود را به سمت ساختارهایی ببرند که در مواضع خاص بر آدم‌ها فشار می‌آورند تا ملزومات عقلانیت، اخلاق یا زیست عاطفی را ترک کنند.
✅ گفتمان خودزنی، اگرچه از سوی بسیاری به عنوان «فاش‌کننده جلوه‌های ناخوشایند شخصیت ایرانی» تقدیر می‌شود، اما در نهایت بیشتر از آن‌که توضیحی برای توسعه‌نیافتگی و ناخرسندی جامعه ایرانی، یا حتی مشاهده‌ای منصفانه باشد، فخرفروشی راوی است به جامعه‌ای که آن‌را بسیار عقب‌مانده‌تر از خود می‌انگارد. ژست روشنفکری فخرفروشانه‌ای است که گیشه را هم اگر فتح کند، اثر هنری از آن بیرون نمی‌آید؛ حتی اگر جنجالی‌ترین حادثه یک دهه اخیر ایران را دست‌آویز خود قرار دهد.
(اگر این متن را می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
Forwarded from عکس نگار
‍ عکس‌های خانم موگرینی: این‌ها فقط عکس نیستند
(محمد فاضلی)
سه عکس از تجمع نمایندگان مجلس در نزدیکی خانم فدریکا موگرینی هماهنگ‌کننده سیاست خارجی اتحادیه اروپا، و نماینده اتحادیه اروپا در مراسم تحلیف ریاست جمهوری منتشر شده است. یک عکس هم از دیدار صبح روز تحلیف میان هیئت همراه وی با هیئت ایرانی به ریاست محمدجواد ظریف منتشر شده است. این عکس‌ها موضوعات مناسبی برای اندیشیدن هستند.
1. تصویر اول، نشان می‌دهد همه همراهان خانم موگرینی، زن هستند. یک هیئت دیپلماتیک که کاملاً از زنان تشکیل شده است در مقابل هیئت وزارت خارجه ایران که یک زن هم در آن نیست. من مخالف به‌کارگیری زنان در کابینه به صرف زن بودن و سهمیه دادن به زنان هستم، اما مطمئن هستم می‌شود زنانی را یافت که با شایستگی‌شان می‌توانند در کابینه و مدیریت‌های ارشد حضور داشته باشند. اگر هم یافت نشود، باز هم ایراد به ساختار اداری‌ وارد است که چهار دهه مانع تربیت چنین زنانی شده است.
2. درخصوص تجمع نمایندگان برای عکس گرفتن با خانم موگرینی، اولاً خدا را شاکرم که یک ردیف صندلی بین نمایندگان و ایشان فاصله بوده است. ایشان علی‌رغم وجود این دیوار جداکننده، تعجب و یک ذره بیم در چهره‌اش موج می‌زند. ثانیاً، فراتر از نسبت دادن این مواجهه غیرمتعارف و تمایل به سلفی گرفتن و عکس یادگاری با خانم موگرینی که بعید است در پروتکل‌های دیپلماتیک تعریف شده باشد؛ جا دارد بپرسیم: چه عامل‌های ساختاری باعث شده‌اند چنین وضعیتی پدید آید؟ پاسخ می‌تواند در قالب چند سؤال بررسی شود.
🔹 آیا زن بودن فدریکا موگرینی بر این مواجهه مؤثر بوده است؟
🔹 آیا این واقعیت که موگرینی مهم‌ترین شخصیت حاضر در مراسم تحلیف بود (تا آن‌جا که من شخصیت‌های حاضر را بررسی کردم) تأثیری بر این مواجهه داشته است؟
🔹 آیا بی‌اطلاعی نمایندگان و آموزش ندیدن پروتکل‌ها و عرف‌های دیپلماتیک؛ بی‌تجربگی در روابط حوزه سیاست خارجی؛ و احساس نقصان جدّی در ارتباطات خارجی، تأثیری بر پیدایش صحنه داشته است؟
🔹 آیا دو رویی ساختاری در این تصویر مشاهده نمی‌شود؟ آن‌ها که ممکن است در هر صحنه سیاسی، شعارهای ضدغرب سر دهند، در این تصاویر، اشتیاق وافری به شاخص‌ترین و در دسترس‌ترین نماینده غرب در مجلس نشان نداده‌اند؟
3. من ترکیب سیاسی نمایندگان حلقه‌زده بر دور خانم موگرینی را نمی‌دانم، اما آیا این تصویر فرضیه «چرا تو، و نه من» را برای تبیین مخالفت‌ها علیه سیاست خارجی‌ای که محمدجواد ظریف آن‌را نمایندگی می‌کند، طرح نمی‌کند. «چرا تو، و نه من» یعنی اکثریت مخالفان سیاسی ظریف و روحانی، با اصل مراودات و مذاکرات مشکلی ندارند، و حتی حاضرند برای یک سلفی و چند لحظه گفت‌وگو به زبان انگلیسی‌ای که همه می‌دانیم، ذوق‌زده شوند؛ اما مخالفت‌شان از آن‌جا برمی‌خیزد که می‌گویند: «چرا تو مذاکره‌ کنی، دیده شوی و مشهور باشی؟ چرا من و ما نه؟»
4. من تصور می‌کنم جا دارد انجام جامعه‌شناسی و انجمن علوم سیاسی ایران، به‌طور مشترک یک جلسه نشست تخصصی دو سه ساعتی را به تفسیر تصاویر تجمع نمایندگان به دور خانم موگرینی اختصاص دهند. بنشینیم و با هم گفت‌وگو کنیم، اصلاً خود نمایندگان سلفی‌بگیر ذوق‌زده را دعوت کنیم، و ببینیم چرا این صحنه خلق شده است. این گونه صحنه‌ها عرصه‌ای برای ایده‌پردازی ذهن‌های خلاق است.
5. نکته آخر. به پشت سر جواد ظریف دقت کنید. دو کپسول آتش‌نشانی می‌بینید. ایمنی خیلی خوب است و من بعد از ماجرای پلاسکو بسیار به آن ارج می‌نهم؛ اما در جلسه‌ای در این سطح، و در سالن مذاکراتی که تصاویر آن به جهان مخابره می‌شود، می‌شود اشیاء کمترمرتبط را از صحنه خارج کرد؛ مگر این‌که پروتکل‌های ایمنی حکم کنند که کپسول‌ها در همان گوشه باشند.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
دموکراسی و آبهای ژرف
(محمد فاضلی)
من به هیچ وجه تخصصی در زمینه آبهای ژرف ندارم. توهم هم ندارم که فکر کنم خواندن چند مطلب درباره آبهای ژرف اجازه اظهارنظر درباره تاثیر آبهای ژرف بر ویرانی یا آبادی مملکت است. اما از منظر دموکراسی و حاکمیت مردم بر سرنوشت خودشان و با توجه به سابقه پرخطای بوروکرات-تکنوکراتها در انجام کارهایی که ابتدا به مردم گفته اند سبب آبادانی و توسعه می شود و در نهایت زیان و گاه فاجعه به بار آورده است؛ و برای آنکه مجبور نشویم بیست سال بعد از زبان گروهی دیگر بشنویم 《ما مهندسان نادانی بودیم》، ضروری است مجموعه مطالعات محیط زیستی، اقتصادی، سیاسی، امنیتی استحصال آبهای ژرف؛ و سنجش تاثیر آنها بر پایداری سرزمین در مقایسه با سایر سناریوهای ممکن از جمله راهبردهای مدیریت تقاضای آب را منتشر کنید. حتما متخصصانی هستند که بتوانند درباره کفایت مطالعات اظهار نظر کنند، و در صورت درستی، مردم را متقاعد سازند که راه درست می روید.
من فکر می کنم طرحی با این میزان اهمیت که برای نجات ایران از آن یاد می شود، حتما چندین هزار صفحه مطاله و گزارش کارشناسی دارد و انتشار آنها منشا تولید اعتماد به هیدروکراسی و امید به آینده است. 111 سال از انقلاب مشروطه می گذرد، حق مردم میراث دار مشروطه است که بدانند بر چه مبنایی درباره سرزمین شان تصمیم گیری می شود. این به دموکراسی و مشروطه نزدیکتر است.
#آب_ژرف
#انتشار_مطالعات_آبهای_ژرف
(این متن را اگر می پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
خبرنگاران آزاد و ایران آباد
(محمد فاضلی)
امروز روز خبرنگار است. کوتاه‌سخن این‌که اگر جامعه‌ای خبرنگارش آزاد باشد تا بپرسد، انتشار و دسترسی به اطلاعات نیز آزاد باشد تا خبرنگار متکی بر اطلاعات دقیق اصحاب قدرت را به چالش بکشد، و رسانه آن‌قدر معطل پول آگهی دستگاه‌های دولتی و غیردولتی نباشد که قلم خبرنگارش را برای منافع روزنامه و سایت محدود نکند؛ آن جامعه راه به سوی آبادی می‌برد. خبرنگار آزاد و جامعه آباد همبسته یکدیگر هستند. خبرنگار ناکام و جامعه ناشاد هم همبسته یکدیگرند. انصاف باید داشت که خبرنگار نیز باید حرفه‌ای باشد، دانش و جرأت به چالش کشیدن داشته باشد؛ و البته این گونه خبرنگار در جایی که بیم آزادی در میان باشد، کمتر ظهور می‌کند. به امید روزی که خبرنگاران آزاد دغدغه ایران آباد داشته باشند.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
کلی‌گویی را پایان دهیم
(محمد فاضلی)
برنامه وزرای پیشنهادی رئیس‌جمهور به مجلس، درست ساعتی پس از انتشار فهرست آن‌ها، از طریق فضای مجازی در اختیار مردم قرار گرفت. سایت رئیس‌جمهور متن نامه معرفی وزرا و فایل برنامه هر وزیر را منتشر کرد (نگاه کنید به: http://www.president.ir/fa/100101). صرف‌نظر از این‌که کیفیت انتخاب‌های رئیس‌جمهور چگونه است و آیا کابینه معرفی‌شده انتظارات را برآورده می‌کند یا نمی‌کند، انتشار برنامه وزرا یک گام به جلو در جهت شفافیت است.
🔹 جامعه مدنی و اجتماع متخصصان هر حوزه اکنون می‌توانند از کلی‌گویی و بیان بی‌شاهد و مستندات درباره وزرا دست کشیده و به استناد آن‌چه در برنامه آمده است اظهار نظر کنند. زمان آن است که جامعه مدنی دست از سخنرانی و مصاحبه رسانه‌ای بردارد و گزارش‌های مکتوب و مستدل درباره ارزیابی برنامه‌های وزرا ارائه کند. زمان آن گذشته است که در مصاحبه با رسانه‌ها گفته شود «برنامه آقای ایکس ضعیف است و واقعیت‌های کشور را لحاظ نکرده است.» ضعیف است چه معنای مشخصی دارد و به چه جهت ضعیف است؟ و کدام واقعیت‌ها را لحاظ نکرده است و ده‌ها سؤال سیاستی مشخص که باید به آن‌ها پرداخت و پاسخ گفت.
🔹 فرصت آن است که جامعه مدنی و متخصصان با دقت تمام به بررسی و نقد برنامه وزرا بنشینند و منصفانه درباره قوت و ضعف‌های آن‌ها اظهار نظر مکتوب کنند. پایان عصر کلی‌گویی ضرورت ایران امروز ماست.
🔹 اظهارنظر درباره وزرایی که در دولت یازدهم نیز سابقه حضور داشته‌اند، و آن‌ها که در دولت‌های پیشین نیز بوده‌اند، ساده‌تر و ضروری‌تر است. آن‌ها سابقه عملکرد، منش مدیریتی و شبکه سیاسی و سیاستی مشخصی دارند. عطف به این سابقه می‌توان درباره آینده آن‌ها نیز ارزیابی ارائه کرد.
🔹 وقت آن است که بررسی شود آیا تجربه مدیریت وزرا در برنامه جدید آن‌ها بازتابی داشته و درس‌های لازم را آموخته‌اند و در برنامه خود به‌کار گرفته‌اند.
🔹 وقت سنجش واقع‌بینی‌ است. تمایلی در مدیران هست که برنامه‌ریزی بدون محدودیت ارائه کنند، برنامه‌هایی که گویی با هیچ محدودیت مالی، انسانی، سیاسی، بین‌المللی و ... روبه‌رو نیستند. وقت آن است که جامعه ببیند برنامه‌های ارائه‌شده مبتنی بر برنامه‌ریزی واقع‌بینانه است یا مبتنی بر «برنامه‌ریزی بدون محدودیت».
🔹 کمپین‌های «نه به آقای الف یا ب» کاری برای بهبود سیاست‌گذاری در ایران نخواهد کرد. انجمن‌های علمی، سازمان‌های تخصصی مدنی، اتاق‌های بازرگانی، و همه تشکل‌ها زمان دارند تا نیروی هر چند کوچک اما تأثیرگذار بر تاریخ «سیاسی و سیاست‌گذاری» وارد کنند؛ اگر به مردم نشان دهند آن‌ها می‌توانند اندیشه‌ها و برنامه‌های بدیل قوی‌تری نسبت به آن‌چه وزرای پیشنهادی ارائه کرده‌اند، پیش روی مردم و رئیس‌جمهور بگذارند.
🔹 مجلس نگاه خاص خودش را دارد و نمی‌توان به کفایت عملکرد مجلس در ارزیابی برنامه‌ها مطمئن بود. مجلس باید فشار مطالبه جامعه مدنی و متخصصان در ارزیابی برنامه‌ها و عملکردها را احساس کند. مجلس باید احساس کند نه می‌تواند قوت‌های وزرای پیشنهادی را نادیده بگیرد و نه قادر خواهد بود ضعف‌های ایشان را با اغماض بنگرد.
🔹 نگرش انتقادی-منصفانه به برنامه وزرا، می‌تواند با هدف اصلاح برنامه و صورتبندی یک برنامه بهتر باشد، و نه الزاماً کنار گذاشتن وزیر پیشنهادی؛ این رویکردی مبتنی بر همکاری است.
🔹 جامعه مدنی اگر این مسیر را در پیش گیرد، و از ظرفیت ایجادشده توسط شبکه‌های اجتماعی و دسترسی آزادتر به اطلاعات نسبت به دوره‌های قبلی معرفی وزرا به خوبی استفاده کند، می‌تواند اثر معناداری بر بهبود حکمرانی در ایران داشته باشد. بهبودهای بزرگ با اقدامات کوچک ما ساخته می‌شوند. تاریخ با نق‌زدن یا سکوت پیش نمی‌رود؛ باید کار کرد و اندیشه‌ها و برنامه‌های موجود را نقد کرد و بدیل‌های بهتر ارائه نمود.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
Forwarded from عکس نگار
‍ زنان که جهان را تغییر می‌دهند
(محمد فاضلی)
✅ زنان این روزها سخت معترض‌اند به فهرست وزرای کابینه‌ای که یک زن هم در میان ایشان نیست. من با حضور زنان در کابینه موافقم اگرچه معتقدم در تغییر وضع اجتماعی و اقتصادی زنان تأثیر زیادی نخواهد داشت و بیشتر ارزش نمادین دارد. مهم‌تر برای من این است که زنان در کابینه باشند یا نباشند، ایران ما را تغییر داده و تغییر خواهند داد و برای این گفته‌ام شاهد دارم. می‌خواهم شما را به خواندن کتابی دعوت کنم که استدلال می‌کند «جامعه مدنی در ایران محدود به نیروهای بازار یا مذهبی نیست و گروه‌های اجتماعی دیگری مانند زنان نیز نقش مهمی در تحولات جامعه ایران ایفا کرده و می‌کنند؛ گروه‌هایی که لزوماً ثروتمند نیستند یا نفوذ و قدرت سیاسی ندارند.» نویسنده می‌خواهد نشان دهد «زن و شهر و مناسبات آن‌ها تأثیر عمیقی بر تحولات جامعه معاصر ما گذاشته و در عین حال از این تحولات تأثیر پذیرفته‌اند.» نویسنده کتاب «زنانه شدن شهر با تأکید بر فضاهای شهر تهران» قصد دارد به کمک مفهوم زنانه‌شدن فضا از دیدگاه زنانه شدن فضای شهری در ایران معاصر دفاع کند.
✅ نویسنده معتقد است «وزن زن در فضاهای شهری هر روز سنگین‌تر شده و می‌شود. ... زنده بودن، زنده شدن و زنده ماندن با زن گره خورده است. ... فضاها در جامعه ایرانی به اشکال مختلف متأثر از ذائقه زنانه است.»
✅ نویسنده مفهوم «سیاست پیشروی آرام» را که آصف بیات در کتاب سیاست‌های خیابانی برای تشریح وضعیت فرودستان شهری به‌کار گرفته بود، درخصوص زنان استفاده کرده و در فصل دوم ذیل عنوان «پیشروی آرام و پیشروی انقلابی زنان در فضاهای شهری» به مسائلی چون تاریخ زنانه‌شدن فضای شهری، زنان در فضای شهری امروز، خیابان و پیشروی آرام زنان، انقلاب اسلامی و پیشروی انقلابی زنان، مدارس و زنانه‌شدن شهر، دانشگاه و زنانه‌شدن شهر، امنیت و زنانه‌شدن فضا، و مدیریت شهری و زنانه‌شدن فضا می‌پردازد.
✅ زنان می‌توانند مطمئن باشند که جهان ایران معاصر را تغییر داده‌اند و هر روز شتاب این تغییرسازی بیشتر می‌شود. لحظه‌ای می‌رسد که دیگر نمی‌شود زنان را به هیچ وجه نادیده گرفت. این را نمی‌نویسم که زنان دل‌شان خنک شود و از مطالبه‌گری برای حضور در عرصه‌های سیاسی دست بردارند؛ ابداً، بلکه کتاب زنانه‌شدن شهر نشان می‌دهد وقتی به آن‌چه تغییر کرده است نگاه کنیم، درمی‌یابیم که در زمانه‌هایی سخت‌تر، زنان دست‌آوردهای بزرگی داشته‌اند، و ناگزیر آینده نیز در برابر خواسته‌های ایشان تاب ایستادگی نخواهد داشت.
✅ کتاب «زنانه شدن شهر» نوشته نعمت‌الله فاضلی عضو هیئت علمی پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی است؛ کتاب در 99 صفحه توسط انتشارات علمی و فرهنگی، در بهار 1396 و قیمت آن هشت هزار تومان است.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
صدای موافقت و مخالفت بلند است، انگار نه انگار نمودارها سخن می گویند. @fazeli_mohammad
آب با آب فرق نداره
(محمد فاضلی)
✅ خاطرات من از جلساتی که با طرفداران، مشاوران و پیمانکاران پروژه‌های انتقال آب در سطوح مختلف داشته‌ام، بسیار زیاد است؛ اما بزرگواری در یکی از جلسات تخصصی که چند تن از مدیران بسیار ارشد و کارشناسان ارزیابی یکی از مهم‌ترین پروژه‌های انتقال آب در آن شرکت داشتند، سؤالی پرسید که هم در آن جلسه بی‌پاسخ ماند و هنوز هم ندیده‌ام کسی از میان طرفداران انتقال آب به آن پاسخی داده باشد. این روزها که بار دیگر بحث درباره انتقال آب به‌واسطه انتخاب وزیر نیرو بالا گرفته است، خوب است دوباره به این سؤال فکر شود.
✅ طرفداران انتقال آب در آن جلسه استدلال می‌کردند که قیمت آبی که توسط خط لوله منتقل می‌شود هر متر مکعب پنج هزار تومان خواهد بود و از هم‌اکنون بخش خصوصی آمادگی خود را برای خرید آب به همین قیمت اعلام کرده است. بیان این حرف بدان معناست که اولاً قیمت‌گذاری آب با قیمت‌های بالا پذیرفته شده، و نوعی بازار آب هم شکل می‌گیرد که در آن آب بر اساس قیمت تمام‌شده فروخته می‌شود.
✅ سؤال این است: اگر بخش خصوصی‌ای وجود دارد که حاضر است پنج سال بعد آب منتقل‌شده را به قیمت هر متر مکعب پنج هزار تومان خریداری کند، آیا هیچ امکانی برای جابه‌جایی حقابه‌ها و فروش حقابه‌های فعلی (مثلا بخشی از آب کشاورزی به همین قیمت) وجود ندارد؟ آب که با آب فرق ندارد، از لوله و صدها کیلومتر دورتر منتقل شده یا از حقابه آب سطحی یا چاه برداشت شده باشد.
✅ اگر بخش خصوصی حاضر نیست از حقابه‌های جاری خرید آب انجام دهد و قیمت مذکور را بپردازد، در آینده نیز خرید آب رخ نخواهد داد. شرایطی که پنج سال بعد می‌خواهد فراهم شود و خرید هر متر مکعب آب لوله خط انتقال پنج هزار تومان باشد، امروز چرا فراهم نمی‌شود؟ آب که با آب فرق نمی‌کند.
✅ این سؤال از جنس لوله، سازه، سد، تلمبه و پیمانکاری نیست. این سؤالی از جنس حکمرانی و اقتصاد سیاسی آب و پروژه‌های آبی است. سؤالی که با پول بیشتر، بیل مکانیکی، ماشین‌آلات و نقشه‌های مهندسی نمی‌توان به آن پاسخ گفت. این سؤالی از جنس حکمرانی خوب است؛ و شاید به همین علت نه در آن جلسه پاسخی یافت و نه تاکنون همتی برای اندیشیدن به آن پدید آمده است. پاسخ این سؤال‌های ساده، بیش از ماشین‌های پیچیده حفر تونل‌ها و ساخت سازه‌های غول‌آسا، سرنوشت آینده ایران را تعیین می‌کنند.
(اگر این متن را می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
گذشته، آینده و عبرت
(محمد فاضلی)
هیچ اصلاحی در آینده اتفاق نخواهد افتاد، مگر آن‌که به دقت گفته شود اشتباهات گذشته چه بوده‌اند.
هیچ کس مصلح آینده نخواهد شد، مگر آن‌که مسئولیت اشتباهات گذشته را بپذیرد.
جوامع می‌توانند دو دسته باشند: جوامعی که اشتباهات گذشته‌شان را مشخص کرده و مسئولیت آن‌ها را می‌پذیرند؛ و آن‌ها که اشتباهات را انکار می‌کنند و مسئولیت نمی‌پذیرند. دسته اول از تاریخ عبرت می‌گیرند؛ و دسته دوم عبرت تاریخ می‌شوند.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
«تعارض منافع» ما را به خاک سیاه می‌نشاند
(محمد فاضلی)
✅ «تعارض منافع» وضعیتی است که شخص یا سازمانی هم‌زمان دارای منافع متعدد مالی، سیاسی، اجتماعی یا فرهنگی‌ای است که یکی یا ترکیبی از این منافع می‌تواند در موقعیت تصمیم‌گیری بر انگیزه‌های فردی یا سازمانی وی تأثیر گذاشته و موجب تصمیم‌گیری بدون بی‌طرفی و توأم با فساد شود. بحث «تعارض منافع» بسیار پیچیده است و در جهان قوانین بسیار مفصلی برای ممانعت از تعارض منافع در نظر گرفته شده است. «تعارض منافع» در ایران به صورت بسیار حداقلی و تا آن‌جا که من می‌دانم هیچ قانون مستقلی برای مقابله با تعارض منافع وجود ندارد. بگذارید مصادیقی از تعارض منافع را بررسی کنیم.
✅ بگذارید از تعارض منافع در بین همکاران خودم – استادان دانشگاه – شروع کنم. قانونی در آموزش عالی وجود دارد که به استادان دانشگاه اجازه می‌دهد فرزندان خود را در صورتی قبولی در کنکور (تحت شرایطی) از دانشگاهی دیگر، به دانشگاه محل خدمت خود منتقل کنند. شرایط اجرای این قانون نیز در طول سالیان از میان رفته و استادان عملاً فرزندان خود را هر کجا که قبول شوند، می‌توانند به دانشگاه محل خدمت خود منتقل کنند. تصویب‌کنندگان این قانون در آموزش عالی در حالی چنین تصمیمی که گرفته‌اند که عملاً برای منافع خود تصمیم می‌گرفته‌اند. قانونی است تبعیض‌آمیز که هنوز نیز پابرجاست.
✅ دایره تعارض منافع را می‌توان بیش از این گسترش داد و دید که:
🔹 پزشکان که اکثریت مدیران ارشد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی را در اختیار دارند، وقتی درباره تعرفه خدمات پزشکی و اجرا شدن یا نشدن برخی قوانین تصمیم می‌گیرند، در اصل درباره منافع جاری یا آتی خودشان تصمیم می‌گیرند. تصمیم‌گیری درباره اجرای قانون پزشک خانواده یا نظام ارجاع، که در نظام‌های سلامت دنیا به عنوان ابزارهای ارتقای بهداشت، کاهش هزینه‌ها و افزایش عدالت بین کادرهای درمانی تلقی می‌شود؛ در تعارض با منافع پزشکان متخصص است و بدیهی است که اگر این دسته از پزشکان تصمیم‌گیر باشند، در موقعیت اجرایی‌کردن قانون پزشک خانواده و نظام ارجاع در تعارض منافع قرار دارند. میزان تعارض منافع در نظام پزشکی بسیار فراتر از مورد طرح‌شده است.
🔹 تعارض منافع را می‌توان در این موارد نیز مشاهده کرد: وقتی شرکت‌های مهندسی و پیمانکاری عملاً دولتی یا خصولتی درباره طراحی و اجرای پروژه‌های عمرانی تصمیم می‌گیرند؛ و وقتی سیاستمداران درباره سیاست‌ها، برنامه‌ها یا اقداماتی که به زیان خود آن‌هاست تصمیم می‌گیرند (مثل وقتی که سیاستمداران بخواهند درباره قطع یارانه ثروتمندان تصمیم بگیرند).
🔹 یکی از بزرگ‌ترین مصادیق تعارض منافع زمانی بروز می‌کند که سیاستمداران بخواهند درباره کاهش اختیارات خود تصمیم بگیرند. برای مثال، قانون توزیع عادلانه آب در ایران، اختیارات بسیار گسترده‌ای به وزارت نیرو برای دخل و تصرف در منابع آبی کشور داده است. بسیاری معتقدند همین اختیارات مسبب بسیاری از مصائب و پیدایش مشکلات حاد مدیریت منابع آب در ایران است. تصور کنید اصلاح این وضعیت مستلزم سلب بخشی از این اختیارات و وزارت نیرو نیز تدوین‌کننده لایحه قانون جامع مدیریت منابع آب در ایران باشد. بدیهی است منافع ناشی از داشتن اختیارات گسترده و ضرورت سلب بخشی از این اختیارات، تعارض عمیقی ایجاد می‌کند.
✅ مدیران ارشد دولتی در شرایط عادی تن به سلب هیچ یک از اختیارات یا منافع خود نمی‌دهند و تا حدی از همین‌روست که مردم احساس می‌کنند با تغییر دولت‌ها تفاوت ملموسی در روندها ایجاد نمی‌شود. هر مدیری – متعلق به هر جناحی – در نهایت باید درباره چشم پوشیدن از منافعی تصمیم بگیرد که خود در کوتاه‌مدت یا بلندمدت صاحب آن منافع است. مسأله حقوق‌های نجومی نمونه بارز چنین وضعیتی بود. دولتی‌ها درخصوص میزان حقوق خود تصمیم گرفته بودند.
✅ مسیر آینده ایران و از بین «عبرت تاریخ شدن» یا «از تاریخ عبرت گرفتن» کدام را انتخاب کنیم و در پیش بگیریم، تا اندازه زیادی تابع غلبه جامعه، سیاست و اقتصاد ایران بر «تعارض منافع» است. عقلانیت سودجوی کوتاه‌مدت‌نگر بر تداوم تعارض منافع اصرار می‌ورزد و راه تباهی می‌پیماییم؛ و عقلانیت جوهری بلندمدت‌نگر ما را به گفت‌وگوی اجتماعی فراگیر درباره تعارض منافع و راه‌های غلبه بر آن فرامی‌خواند. یک دستور کار اصلاح‌طلبی می‌تواند بررسی مصادیق تعارض منافع در نظام تصمیم‌گیری و اجرا در ایران باشد.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز اصلاح کنید.) @fazeli_mohammad
اعداد برای شمارش و فریب
(محمد فاضلی)
✅ انسان بدون اعداد و شمردن احتمالاً به هیچ دست‌آورد تمدنی مهمی نمی‌رسید، اما اعداد و شمارش اگر به روش‌های خاصی به‌کار گرفته شود، می‌تواند حاوی فریب‌های بزرگ و جاده‌صاف‌کن تباهی باشند.
✅ اعداد به جهات مختلف ویژگی‌های جذاب، اعجاب‌انگیز و اغواگر دارند. اعداد خاصی را خوش‌یمن یا نحس خوانده‌اند، و درباره ویژگی‌های اعداد در ریاضیات بسیار گفته‌اند. اعداد به همان اندازه که ماهیت ریاضی دارند، با زندگی اجتماعی هم درآمیخته‌اند و ترکیبی ایجاد کرده‌اند که تا حد نوعی «جهان‌بینی مبتنی بر اعداد» ذهن‌ها را به خود مشغول کرده است.
✅ اعداد و شمردن گاه هیجان برمی‌انگیزند و از ابزارهای ریاضی برای هدف‌هایی انسانی فراتر می‌روند. مسابقات «ترین»ها را در نظر بگیرید که در اشکال مختلف در جهان برقرار است. طولانی‌»ترین» پل، بلند«ترین» برج، گران‌»ترین» خودرو، عظیم‌»ترین» سد، و نمونه‌های مشابه، همگی بخشی از «شهوت شمارش» هستند که ذهن‌ها را تسخیر کرده و جذبه ایجاد می‌کنند.
✅ این گونه جذبه‌های شمارش، عین برخی گزاره‌های ایدئولوژیک، مانع از آن می‌شوند که پرسیده شود «فلان‌ترین برای چه؟» و مثلاً طولانی‌ترین پل، حجیم‌ترین سد یا عظیم‌ترین مجتمع تولید فولاد برای چه؟ شنونده زیر بار اعدادی که یک «ترین» را توضیح می‌دهند خفه می‌شود.
✅ دنیای ما پر است از این گونه اسطوره‌سازی از اعداد و مقایسه آن‌ها، گاه بدون آن‌که پرسیده شود هر کدام از این اعداد چه نسبتی با کیفیت زندگی انسان‌ها و درد و رنج آن‌ها پیدا می‌کنند. اما غیر از این مورد، صورت دیگری از اسطوره اعداد نیز وجود دارد که در قالب «واحدهای شمارش» خود را آشکار می‌کند.
✅ شمردن معنادار چیزها، نیازمند واحد شمارش است. واحد شمارش در دل خود حاوی نوعی ساده‌سازی است. واحدهای شمارش قادرند کیفیت آن‌چه را که شمرده می‌شود از میان ببرند، پنهان کنند، مهم جلوه دهند یا به کلی از غیرمهم سازند. گفته می‌شود «دو فروند هواپیما خریداری شده است»، «تیم ایکس سه بازیکن جدید به خدمت گرفت»، «30 فرودگاه جدید ساخته شده است»، «از میان صدها سد کشور، 10 مورد هم ایراد داشته است».
✅ خیلی ساده است: برای بیان هر یک از جملات فوق، یک واحد شمارش به‌کار گرفته شده است. نکته این‌جاست که هر کدام از موضوعات جملات را می‌توان با واحدهای شمارش دیگری هم توصیف کرد. برای مثال، واحد شمارش فوتبالیست نفر است، اما فوتبالیست را می‌توان با واحد شمارش تعداد گل‌هایی که زده، مسافتی که در ده ثانیه می‌دود، یا تعداد پاس‌های اشتباه در طول نود دقیقه هم توصیف کرد.
✅ فرودگاه را می‌توان با تعداد پروازهایی که در آن انجام می‌شود، تعداد مسافری که از آن جابه‌جا می‌شود یا میزان درآمد و اشتغالی که ایجاد می‌کند هم شمرد. سد را هم می‌شود بر اساس تعداد سدهای ساخته‌شده توصیف کرد، یا بر اساس حجم مخزن، مقدار سرمایه‌گذاری انجام‌شده، میزان اشتغال ایجادکرده، یا سهم آن در تولید ارزش افزوده توصیف کرد. همه این‌ها شمارش است.
✅ این‌که از چه واحدی شمارشی برای توصیف چه چیزی و برای چه مخاطبی استفاده می‌کنید، میزان فریب یا صداقت موجود در سخن را آشکار می‌کند. اگر بگویید «10 عدد گوجه خریدم و 1 عدد آن خراب بود» فریب خاصی در آن نهفته نیست؛ اما وقتی بگویید «صدها پروژه عمرانی انجام شده و 20 مورد آن هم ایراد داشته است» امکان دارد تعمداً مخاطب را می‌فریبید زیرا نمی‌گویید این 20 پروژه معیوب چه میزان از کل سرمایه‌گذاری را شامل می‌شده و قرار بوده است چقدر از اهداف توسعه را محقق کنند. به عبارتی واحدهای شمارش، می‌توانند بسیار غلط‌انداز و گمراه‌کننده باشند.
✅ اگر گفته شود «از شرکت هواپیمایی ایکس روزانه 1000 پرواز انجام می‌دهد و فقط هر روز یک مورد آن‌ها سقوط می‌کند» یعنی یک‌دهم درصد پروازها سقوط می‌کنند. این عدد کوچک است اما احتمالاً هیچ مسافری بلیط شرکتی را نمی‌خرد که روزی یک سقوط داشته باشد.
✅ کوچکی و بزرگی اعداد به خودی خود بی‌معنا هستند مگر آن‌که در چارچوب بزرگ‌تری تفسیر شوند. بهترین راه برای فریب دادن آن است که اجازه ندهید مخاطب به معنای اعداد فکر کند. سعی کنید مخاطب یا زیر بار جاذبه «ترین»ها خفه شود و فکر نکند؛ یا از میان همه واحدهای شمارش ممکن، آن واحدی را برگزینید که معنای بی‌رمقی از واقعیت را به مخاطب منتقل کند. این راه دوم بالاخص زمانی کاربرد دارد که بخواهید خطاها و کاستی‌ها را بپوشانید. شما می‌توانید اشتباهات کوچک و بزرگ را با «یک واحد شمارش» بشمارید. اعداد هم تمدن می‌سازند و هم می‌توانند نابودی به بار بیاورند.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
صدای پای آب در گوش سیاست پیچید
(محمد فاضلی)
✅ وزیران زیادی در طول چهار دهه گذشته نتوانسته‌اند از مجلس رأی اعتماد بگیرند، اما رأی اعتماد ندادن مجلس به حبیب‌اله بیطرف، معناهای بسیاری دارد. حبیب‌اله بیطرف قطعاً به این کشور خدمت کرده و اشتباهاتی داشته است که کوچک و بزرگ بودن آن‌ها برای بحث من اهمیتی ندارد. صدای پای آب امروز درگوش سیاست پیچید، و مهم این است که سیاست‌گذاران از این صدا چه چیزی می‌فهمند و چگونه آن‌را راهنمای کار خود خواهند ساخت. رأی اعتماد ندادن به حبیب‌اله بیطرف نشان داد:
🔹 مسأله محیط‌زیست و در رأس آن، مدیریت منابع آب از حد مقوله‌ای فنی، مهندسی و بوروکراتیک فراتر رفته و مسأله اجتماعی شده است و به از مسیر جامعه بر عرصه سیاست تأثیر می‌گذارد.
🔹 تلاش‌های فعالان مدنی، طرفداران محیط‌زیست و همه آن‌ها که در چند سال گذشته برای اجتماعی کردن مسأله آب تلاش کرده‌اند، بی‌ثمر نبوده و به خیزش آگاهی در عرصه اجتماعی تبدیل شده است. این همان آگاهی‌ای است که امروز رویکردهای متفاوتی به مسأله آب را دنبال می‌کند.
🔹 مسأله آب مهم‌تر از آن شده است که بشود مسئولیت اشتباهات گذشته را نپذیرفت و درباره سیاست‌ها، برنامه‌ها و اقداماتی که برخی سعی می‌کنند آن‌ها را در هاله‌ای از ابهام نگه دارند، اظهارنظر صریح نکرد و در عین حال بی‌توجه به جریان‌های اجتماعی حساس به مسأله آب، مسیر گذشته را ادامه داد. کسی نمی‌تواند بگوید «همه چیز درست بوده، حالا چند اشتباهی هم شده است و مهم نیست.» اگر همه چیز درست انجام شده بود و فقط مسأله چند اشتباه محاسباتی در میان بود، وضعیت آب چنین حاد نمی‌شد.
🔹 حبیب‌اله بیطرف حتماً نسبت به آخرین دوره مدیریتش تغییر کرده است و من خود شاهد اظهارنظرهای متفاوت ایشان درباره آب (حداقل در یک جلسه کارشناسی) بوده‌ام. ایشان اما به درست یا غلط، از روز معرفی شدن به عنوان وزیر پیشنهادی برای وزارت نیرو، به نماد جریان مهندسی-بوروکراتیک حاکم بر مدیریت منابع آب کشور در پنج دهه گذشته بدل شد. بدیهی است که رأی اعتماد نگرفتن او هم اولین مواجهه جدی این جریان مهندسی-بوروکراتیک (هیدروکراسی فن‌سالار) با جریان تخصصی روبه‌رشدی است که بر لحاظ کردن ابعاد اقتصادی، محیط‌زیستی، اجتماعی و سیاست‌گذارانه در مدیریت منابع آب تأکید می‌کند.
✅ ممکن است حبیب‌اله بیطرف درست همان فردی باشد که با تجدیدنظر کردن در دیدگاه‌های گذشته خود، به دیدگاهی متعادل درباره مدیریت منابع آب دست یافته بود؛ اما تاریخ و بار سنگین آن دست از سر آدم‌ها بر نمی‌دارد. گفته‌اند «ما ممکن است تاریخ را فراموش کنیم، اما تاریخ هرگز ما را فراموش نخواهد کرد.» شاید ما به تاریخ نپردازیم – بالاخص تاریخ سیاست‌گذاری و نتایج آن – اما تاریخ به ما خواهد پرداخت و ما از خیر و شر آن‌چه کرده‌ایم در امان نخواهیم بود. وقت آن است که سیاست‌گذاران به صراحت و با شجاعت، درباره اشتباهات گذشته، عریان سخن بگویند.
✅ صدای پای آب که در گوش سیاست پیچید، امیدبخش به فعالان مدنی، طرفداران، متخصصان و محققان محیط‌زیست و حامیان رویکردهای نوین به حکمرانی و مدیریت منابع آب نیز هست؛ تا امیدوارانه، سخت‌کوش و بدون ذره‌ای خستگی، و چشم‌دوخته به آینده‌ای روشن‌تر، علمی‌تر و ایجابی‌تر از گذشته، برای بهبود مدیریت منابع آب و محیط‌زیست ایران از پای ننشینند. حبیب‌اله بیطرف و همه «بیطرف»ها هم می‌توانند در کنارشان باشند، برای ساختن ایرانی آبادتر؛ آن‌ها راه‌های به اشتباه رفته و تجربه‌های درست را می‌شناسند.
✅ سیاست‌گذاران محترم، صدای پای آب را که شنیدید، چشم‌های‌تان را نیز بشویید، جور دیگر باید دید.
(این متن را اگر می‌پسندی، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
چه چیز فراکسیون امید را زمین می‌زند؟
(محمد فاضلی)
✅ حبیب‌اله بیطرف که موفق به کسب رأی اعتماد مجلس نشد، بحثی درگرفت با این مضمون که چرا فراکسیون امید تمام و کمال به ایشان رأی نداده و از قرار دادن یک اصلاح‌طلب شناخته‌شده در کابینه بازمانده است. برخی بحث‌ها را پیش‌تر برده‌اند و می‌گویند اگر به همین مسیر پیش بروید و چهره‌های اصلاح‌طلب بیشتری قدرت را در دست نگیرند، عاقبت قدرت را به کسی از جنس محمود احمدی‌نژاد واگذار خواهید کرد. خلاصه داستان شده است «پیش‌بینی زمین خوردن فراکسیون امید و بی‌اعتمادی مردم به ایشان در نتیجه رأی ندادن به حبیب‌اله بیطرف.» این گونه قرائت کردن داستان رأی مهندس بیطرف به چند جهت محل تردید است.
✅ اول، به دلیل رأی مخفی نمایندگان – که از اساس نادرست است و باید علنی باشد – هیچ کس نمی‌تواند مطمئن باشد که ترکیب رأی فراکسیون امید چه بوده و رأی نیاوردن آقای بیطرف نتیجه رأی فراکسیون، مطالبات منطقه‌ای، یا ضعف برنامه و عملکرد ایشان در جلب رأی است.
✅ دوم، این تحلیل‌ها بر این واقعیت چشم می‌پوشند که برنامه و شیوه ارائه مهندس بیطرف در قانع کردن ده پانزده نماینده مجلس برای رأی آوردن هم ناموفق بوده است. قریب دو هفته از معرفی مهندس بیطرف به عنوان وزیر پیشنهادی، و یک روز از رأی اعتماد نگرفتن ایشان گذشته اما هنوز هیچ تحلیل دقیقی از کاستی‌ها و قوت‌های برنامه ایشان توسط اصلاح‌طلبان منتشر نشده است.
🔹آقای بیطرف وزیر موفقی بوده‌اند برای شرایط بیست سال پیش، اما نه منابع آب و محیط‌زیست ما همان وضعیت بیست سال پیش را دارند و نه وضعیت انرژی به همان سبک و سیاق است؛ بنابراین بر اسب موفقیت در شرایط بیست سال پیش نمی‌توان به سمت حل مسائل امروز رفت. کسی تحلیل نمی‌کند که آیا برنامه ایشان چیزی متفاوت از همان چیزهایی است که به قول کاوه مدنی «اکابر مدیریت آب» هستند. آیا آن برنامه چیزی برای شرایط امروز ایران بود؟ قطعاً این نکته به این معنا نیست که وزیر بعدی حتماً بهتر و با برنامه‌تر از آقای بیطرف خواهد بود، اما چرا چنین است؟
✅ سوم، فراکسیون امید و جریان اصلاح‌طلبی و اصلاح‌طلبان با راه نیافتن یک وزیر به کابینه زمین نخواهند خورد. اگر داشتن وزیر اصلاح‌طلب در کابینه مانع زمین خوردن می‌شد، همان سال 84 نباید زمین می‌خوردند. سال 84 اکثریت کابینه اصلاح‌طلب بودند و اتفاقاً آقای بیطرف هم جوان‌تر و شاداب‌تر از امروز در کابینه بودند، اما دولت اصلاحات به محمود احمدی‌نژاد تحویل داده شد.
🔹 معتقدم پنج وزیر اصلاح‌طلب دیگر هم که در کابینه باشند، تا ایده، برنامه، آسیب‌شناسی و سیاست و خط‌مشی اصلاحی در میان نباشد، شکست محتمل است؛ کما این‌که سال 1384 هم همین گونه شد. سؤال مهم این است که «سیاست، برنامه و اقدام اصلاح‌طلبانه معطوف به عرصه اقتصاد (بانک‌ها، بورس، بنگاه‌داری، صندوق‌های بازنشستگی، و ...)؛ اجتماع (آسیب‌های اجتماعی، اقوام، مذاهب، زنان، بهزیستی، و ...)؛ محیط‌زیست (آب، خاک، و ...)؛ فرهنگ (دانشگاه، مدرسه، هنر، و ...)؛ زیرساخت‌ها (پل، جاده، ریل، نفت، نیرو، انرژی تجدیدپذیر، و ...)؛ سیاست (احزاب، انتخابات، تأمین مالی انتخابات، سیاست خارجی، ...) و سایر عرصه‌ها چیست؟»
🔹 نگاه اصلاح‌طلبان به همه این عرصه‌ها به یک اندازه روشن نیست، و برنامه اقدام و اجرای ایشان هم برای همه آن‌ها به یک اندازه صورتبندی نشده و در معرض بررسی و نقد قرار نگرفته است. امروز چه کسی می‌تواند بگوید برنامه «مدیریت آب، محیط‌زیست و منابع طبیعی» اصلاح‌طلبانه چیست؟ آن‌چه آقای بیطرف ارائه کردند، برنامه‌ای اصلاح‌طلبانه نبود بلکه حرف‌های معمولی است که کارشناسان وزارت نیرو در کمتر از نصفه روز زمان لازم دارند تا آن‌ها را مکتوب کنند، سال‌ها آن‌ها را گفته‌اند و بیشتر از جنس هدف هستند تا برنامه، بدون ذکر شرایط متفاوت امروز و ملزومات تغییر و گذر از بحران‌ها.
🔹 نتیجه این‌که معتقدم، آن‌چه ممکن است فراکسیون امید و اصلاح‌طلبان را زمین بزند، جای دادن و ندادن یک عضو جمع اصلاح‌طلبان در کابینه نیست، بلکه فقدان برنامه‌ای روشن برای اداره کشور است که بشود بر اساس آن روشن درک کرد کشور اگر چگونه اداره شود اصلاح‌طلبانه است. عصر کلیات و اکابر هم سپری شده است. می‌توان در پس واژه‌های زیبای آزادی، توسعه سیاسی، دموکراسی، جامعه مدنی که همه ضروری و حیاتی‌‌اند و من به آن‌ها معتقدم، پنهان شد؛ اما اگر پناه گرفتن در پس این‌ها کارآمد بود، دولت محمود احمدی‌نژاد پدید نمی‌آمد. فراکسیون امید وقتی برنامه‌ای اصلاح‌طلبانه برای اداره کشور ندارد و نطق نمایندگان منتسب به آن از حداقل‌های نقد کارشناسانه برنامه و عملکرد وزرا تهی است، و بیشتر به شعارهای زنده‌ باد مرده‌ باد می‌ماند، زمین خواهد خورد.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
محیط‌زیست قربانی فقدان شفافیت: قابل توجه مردم مازندران
(محمد فاضلی)
✅ مدیر کل محیط‌زیست استان مازندران در خبری که روز 26 مردادماه 1396 منتشر شد اعلام می‌کند که سازندگان سد هراز به وعده خود برای پاکسازی مخزن سد از زباله‌هایی که نزدیک به دو دهه در منطقه مخزن سد دپو شده‌اند عمل نکرده‌اند و آبگیری سد باعث آلوده شدن آب مخزن خواهد شد. وی می‌گوید «سد نمی‌خواهیم، شکایت می‌کنیم.»
✅ فرماندار آمل در اظهارنظری که امروز در خبرها منتشر شده است گفته‌اند «مدیرکل محیط زیست مازندران مگر قیم مردم آمل است که می‌گوید سد نمی‌خواهیم؟»
✅ درک معنای این دو اظهارنظر متناقض نیازمند توجه به چند نکته است:
🔹 اگر قوانین کشور الزام می‌کرد که گزارش ارزیابی تأثیر محیط‌زیستی همه پروژه‌های عمرانی – از جمله سدها – قبل از تصویب ساخت و آغاز عملیات، منتشر شود، مردم و فعالان محیط‌زیست امروز با فهمیدن این نکته که پسماندگاه و محل دفن زباله شهر آمل در مخزن سد هراز قرار دارد، غافل‌گیر نمی‌شدند. نظر اداره محیط‌زیست آمل قربانی زور سیاسی فرماندار می‌شود زیرا روز اول شفافیت درباره ابعاد محیط‌زیستی ساخت سد وجود نداشته است. امروز معلوم می‌شود که پسماندگاه از ابتدا در مخزن بوده و فقط یک وعده برای پاک‌سازی محل باعث صدور مجوز شده است و تازه امروز معلوم می‌شود به فرض پاک‌سازی، آلودگی ناشی از دو دهه دفن زباله در محل، دست از سر آب مخزن بر نخواهد داشت.
🔹 نوع مواجهه قدرت سیاسی با مسأله محیط‌زیست در ایران از کلام فرماندار آمل – تازه فرماندار آمل نه بالاتر – کاملاً آشکار می‌شود. قدرت تصور می‌کند مسئولان محیط‌زیست چه حقی دارند که درباره مسائل عمرانی اظهار نظر کنند و بیان یک نکته کارشناسی، همانا قیّم شدن برای مردم است. امر کارشناسی و تخصصی به راحتی قربانی قدرت سیاسی می‌شود و این کار به نام مردم صورت می‌گیرد.
🔹 جامعه و فعالان محیط‌زیست و پشتوانه‌های حقوقی آن‌قدر قدرتمند نیستند که از فرماندار بپرسند مگر شما متخصص محیط‌زیست هستید، و آن روز که آب سد قربانی شیرابه‌های زباله شد و برای مثال بیماری فراگیر شد، شما مسئولیت می‌پذیرید؟ آیا اگر امروز اداره محیط‌زیست مسئول نباشد، شما آن‌ روز مسئول خواهید بود؟
🔹 این اولین بار نیست که ساخت و آبگیری سدها - علی‌رغم هشدارهای محیط‌زیستی – خطرآفرین می‌شود. شاید در مهم‌ترین این گونه اقدامات، هشدار سازمان حفاظت محیط‌زیست برای آبگیری نکردن سد گتوند در سال 1390 توسط رئیس‌جمهور وقت نادیده گرفته شد و گذشت آن‌چه در شش سال گذشته شاهد آن بوده‌ایم. این بار نیز ممکن است فاجعه‌ای در راه باشد.
✅ من نمی‌توانم درباره درستی یا نادرستی آن‌چه درباره قرار گرفتن پسماندگاه زباله شهر آمل در مخزن سد هراز اظهار نظر کنم زیرا گزارش ارزیابی محیط‌زیستی سد منتشر نشده و در دسترس نیست؛ اما می‌شود توصیه کرد دست از منافع کوتاه‌مدت بکشید و اگر چنین است، و هشدارهای محیط‌زیستی درست هستند؛ منبع آبی مهمی در شمال ایران را نابود نکنید، سلامت مردم را بازیچه قرار ندهید؛ و اگر دیگران را قیم مردم نمی‌دانید، خود هم قیم مردم نشوید.
✅ با مردم شفاف باشید، ما حق تکرار خطاهای گذشته را نداریم. یک گتوند برای عبرت گرفتن کافیست. شفافیت درمان دردهای بسیار جامعه ماست، حتی سرطان‌هایی که این روزها از هر خانواده‌ای قربانی می‌گیرد.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad