دغدغه ایران
55.7K subscribers
1.18K photos
527 videos
149 files
2.59K links
این تنها رسانه ویژه انتشار نوشته‌های محمد فاضلی در تلگرام است. هیچ کانال دیگری برای نشر نوشته‌هایم ندارم.
Download Telegram
پزشکان: مسئول و قربانی
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ یکم شهریور روز پزشک است. این روز را به همه پزشکان تبریک می‌گویم، اما ترجیح می‌دهم به جای صرفاً تجلیل از پزشکان با نقد نظام سلامت، جامعه را به اصلاحات بنیادین در پزشکی دعوت کنم.
✅ پزشکان از میان درس‌خوان‌ترین دانش‌آموزان برگزیده می‌شوند و پس از سال‌ها رنج و زحمت تحصیل به‌واسطه مسئولیت‌شان، درآمد و منزلت و حتی قدرت هم دارند. اما تحلیلی ساختاری نشان می‌دهد هر سه دست‌آورد پزشکان به‌واسطه ساختار پراشکال نظام سلامت ایران، در معرض خطری است که جامعه و پزشکی را توأمان تهدید می‌کند.
✅ شش گزاره مهم: 1. پیشگیری و درمان دو پایه نظام سلامت هستند؛ 2. تأمین سلامتی شامل اقداماتی بسیار کم‌هزینه (عمدتاً پیشگیری) و بسیار پرهزینه (عمدتاً درمانی) است؛ 3. هزینه درمان زیاد، و خرید بیمه و بنابراین پایداری مالی بیمه‌ها ضروری است؛ 4. تقاضا برای خدمات درمانی بی‌انتهاست و این خدمات پرهزینه باید بر اساس روال مشخصی ارائه شود که کمترین ریسک برای سلامتی را با کمترین هزینه برای نظام سلامت تأمین کند؛ 5. درمان، محصول کار تیمی کادر درمانی (پزشکان، پرستاران، بهیارها، کمک‌بهیارها، کادر پاراکلینیکی و ...) و رضایت شغلی همه کادر برای رسیدن به کیفیت درمان ضروری است؛ 6. هزینه‌های نظام سلامت باید با رعایت عدال اجتماعی توزیع شود.
✅ نظام سلامت کشور از منظر هر شش گزاره فوق، اختلال‌های عمیقی دارد که خلاصه آن‌ها عبارتند از: 1. نظام سلامت، درمان‌محور است و پیشگیری در آن جایگاه مناسبی ندارد لذا نظام سلامت پرهزینه و سازگار با منفعت مالی پزشکان درمان‌گر است و کادرهای متخصص پیشگیری ناراضی هستند؛ 2. عدم توازن قدرت و قواعد نامناسب حاکم بر رابطه نظام پزشکی و بیمه‌‌ها، سازمان‌های بیمه‌گر را تقریباً در حد پرداخت‌کننده هزینه هر آن‌چه که پزشکان تشخیص می‌دهند تقلیل داده و بیمه‌ها تقریباً به صندوق پرداخت نظام پزشکی تبدیل شده‌اند بدون آن‌که قادر باشند رویه‌های کنترل هزینه را اعمل کنند، پایداری مالی بیمه‌ها به خطر افتاده و انتقال ثروت غیرعادی به بخشی از پزشکان میسر شده است؛ 3. اختلاف درآمد عظیم پزشکان و بقیه کادر درمانی (بالاخص گروه‌های پرستاری) به نارضایتی شغلی کادر غیرپزشکی درمان انجامیده و اثر خود را بر تنش‌های شغلی و کیفیت پایین مراقبت از بیماران باقی می‌گذارد؛ 4. فقدان اجرای درست نظام ارجاع سبب شده عمده درآمدهای درمان به پزشکان متخصص و فوق‌تخصص منتقل شده و پزشکان عمومی ناراضی باشند. این امر هم‌چنین به مشغله شدید پزشکان متخصص، کاهش کیفیت درمان و هزینه سنگین برای بیمه‌ها و ناپایداری مالی آن‌ها انجامیده است؛ 5. فقدان تدوین «راهنماهای بالینی» خطاهای پزشکی و هزینه درمان را برای مردم و بیمه‌ها افزایش داده است؛ 6. عدم توازن مالی بیمه‌ها، بی‌عدالتی در درآمد کادرهای درمانی و هزینه‌های سنگین درمان، توزیع عادلانه خدمات پزشکی در کشور را مختل کرده است؛ 7. هزینه‌های سرسام‌آور نظام درمانی، موجب فشار بر بودجه عمومی دولت و اختلال در نظام مالی شده است؛ 8. گردش مالی زیاد و کارکرد ناقص بیمه‌ها، مولد فساد در روابط پزشک و بیمار، بیمه‌ها و نظام درمان شده است.
✅ پی‌آمد این وضعیت: 1. تصویر پزشکان (که همه آن‌ها نیز از درآمد حیرت‌انگیز ندارند) نزد جامعه مخدوش می‌شود؛ 2. ناپایداری مالی بودجه عمومی دولت و منابع بیمه‌ها، آینده تأمین مالی نظام سلامت را در خطر قرار می‌دهد؛ 3. عدم تناسب درآمد (هم درآمدحیرت‌انگیز بالاي برخی پزشکان و هم عدم كفايت درآمد حداقلي در قشر ديگري از پزشكان) آن‌ها را به سوي مشاغل نامرتبط سوق داده است و در نهایت جامعه و دانش پزشکی متضرر خواهد شد؛ 4. فساد در نظام درمانی در قالب‌های مختلف نظیر فرار مالیاتی، تبانی پزشکان و آزمایشگاه‌ها، تصویربرداری‌ها، داروخانه‌ها و ... بروز کرده است؛ 5. تعارض منافع كادر درمان كه هم‌زمان در بخش دولتي و خصوصي کار می‌کنند مي‌تواند موجب ايجاد تقاضاي القايي و هدايت مردم به سوي مراکز درمانی خصوصي مد نظر آن‌ها شود.
✅ این وضعیت، منزلت اجتماعی و تأمین مالی پایدار پزشکی و پزشکان، و دانش پزشکی را قربانی منافع کوتاه‌مدت اما ناپایدار خواهد کرد؛ سلامت جامعه و نظم سیاسی هم به خطر می‌افتد. تجلیل پزشکان کافی نیست، زودتر باید کاری برای ساختار معیوب نظام سلامت انجام داد. پزشکان اگرچه در پیدایش این وضعیت سهیم‌اند اما قربانی آن نیز خواهند شد.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
صندوق عقل ملی
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ بزرگان قوم یک بار در برنامه سوم توسعه – سال 1379 - تصمیم گرفتند «حساب ذخیره ارزی» راه‌اندازی کنند تا اضافه درآمدهای نفتی به عنوان سرمایه نسل‌های آینده در آن ذخیره شود. هدف ایجاد ثبات اقتصادی و حفظ سرمایه‌ها بود و دولت علی‌الظاهر می‌توانست تا سقف 50درصد از منابع حساب را صرف تامین اعتبار فعالیت‌های تولیدی صادرات‌گرا کند. نفت که به 120 دلار رسید و پول‌های قلمبه در میانه دهه 1380 به کشور سرازیر شد، ثبات و سرمایه بین‌نسلی کلاً فراموش شد و همان رفت که همگان در دو دولت محمود احمدی‌نژاد شاهد بودند.
✅ اقتصاددانان تجربه «حساب ذخیره ارزی» را که قرار بود به توسعه بخش خصوصی و ثبات اقتصادی بینجامد بد دانسته‌اند. همین تجربه سبب شد صندوقی با عنوان «صندوق توسعه ملی» ایجاد شود که در اساسنامه آن آمده «حداقل معادل سی درصد از منابع حاصل از صادرات نفت (نفت خام، میعانات گازی، گاز و فراورده‌های نفتی) در سال‌های برنامه و ...» به این صندوق واریز می‌شود. منابع دیگر آن هم در اساسنامه آمده است. مصارف صندوق هم اعطای وام به بخش‌های خصوصی، تعاونی و بنگاه‌های اقتصادی متعلق به مؤسسات عمومی غیردولتی برای تولید و توسعه سرمایه‌گذاری‌های دارای توجیه فنی، مالی و اقتصادی است (پنج بند دیگر مصارف هم دارد که این‌جا خیلی مهم نیست.)
✅ اگر سَرسَری هم در اینترنت جست‌وجو کنید، درمی‌یابید که تجربه «حساب ذخیره ارزی» و «صندوق توسعه ملی» هر دو موفق نبوده است. دولت‌ها و مؤسساتی که حق داشته‌اند دسترسی به منابع این دو حساب و صندوق پیدا کنند، انواع و اقسام روش‌ها را به‌کار گرفته و در نهایت منابع آن‌ها را استفاده کرده‌اند و دست آخر بخش خصوصی است که از نرسیدن به منابع صندوق شکایت دارد.
✅ این سال‌ها که منابع بودجه‌ای هم کم شده است، پول قلمبه موجود در صندوق توسعه ملی دائم به صاحبان قدرت چشمک می‌زند. همه طرح و برنامه‌های بزرگ طراحی می‌کنند برای دریافت منابع صندوق توسعه ملی و هر چه طرح‌ها بزرگ‌تر و فضایی‌تر و ژول‌ ورنی‌تر باشند، بیشتر جذابیت پیدا می‌کنند. منابع این گونه حساب‌ها و صندوق‌ها، و سازوکارهای دست یافتن به آن‌ها، منشأ طرح بسیاری از طرح‌های عجیب و ژول ورنی این سال‌ها و روزها در مملکت است.
✅ دو تجربه منجرنشده به توسعه این نکته را به ذهن متبادر می‌کند که کار ما با حساب ذخیره و صندوق توسعه راه نمی‌افتد. صاحبان قدرت در نهایت راه‌های دست یافتن به آن‌چه را که قرار است ذخیره‌ای برای نسل‌های بعدی باشد می‌یابند. جای خالی صندوق سومی احساس می‌شود: «صندوق عقل ملی». کاش از همان هیجده سال پیش که حساب ذخیره ارزی ایجاد شده بود، یا به جای صندوق توسعه ملی که در نهایت منابعش به همان شیوه‌ای خرج می‌شود که قبلاً در قالب بودجه دولت خرج می‌شد، «صندوق عقل ملی» را می‌شد ایجاد کرد.
✅ صندوق عقل ملی، صندوقی است که عقل وام بدهد، کاربرد عقل را تسهیل کند و مدیران و صاحبان قدرت هم پس از گرفتن «وام عقل» هیچ الزامی به بازگرداندن آن نداشته باشند. «بهره عقل» برای این ملت از بهره هر وام و پولی مفیدتر است. خودم هم نمی‌دانم «صندوق عقل ملی» را چگونه می‌شود ایجاد کرد یا اصلاً شکل و شمایلش چگونه است، اما می‌دانم ما سخت محتاج چنین چیزی هستیم، چیزی که عقل وام بدهد، بی‌حساب و کتاب، عقل‌پاشی کند (به جای پول‌پاشی)، و جایی باشد که مدیران هر چقدر خواستند از آن اختلاس کنند و دست و دلبازانه از آن خرج کنند بی‌نگرانی؛ و برداشت از آن هم مصوبه و مجوز نخواهد. افراد و گروه‌های خاص هم بیشتر از آن وام بگیرند همان گونه از حساب‌ها و صندوق‌های ارزی بیشتر بهره برده‌اند. توسعه اصلاً جایی شکل می‌گیرد که کاربرد عقل مجوز نخواهد و محددیت نداشته باشد و سیاست و اعمال ناشی از بی‌عقلی محدود گردد.
✅ صندوق عقل ملی حتماً چیزی است که در آن ضرورتی به ذخیره کردن نیست، بلکه باید انباشته‌اش را استفاده کرد و هر چقدر استفاده کنید، حال و روز نسل‌های بعدی بهتر می‌شود (درست برخلاف صندوق‌های ارزی و ریالی). فکر می‌کنید شوخی می‌کنم؟ ابداً، کاملاً جدی هستم. سؤال مهم هر ملتی شاید این باشد که چگونه می‌تواند «صندوق عقل ملی» ایجاد کند، اصلاً سؤال از این‌که «صندوق عقل ملی» چیست و چگونه می‌شود آن‌را ایجاد کرد، شاید مهم‌ترین سؤال حکومت و سیاست‌گذاری عمومی باشد. راستی چگونه می‌توان «#صندوق_عقل_ملی» ایجاد کرد؟
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
دیزی درباز گربه را بی‌حیا می‌کند
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ ضرب‌المثل «در دیزی باز است، حیای گربه کجا رفته؟» را حتماً شنیده‌اید. کار حکومت و سیاست‌گذاری عمومی نباید بر مبنای ضرب‌المثل باشد و بالاخص نباید بر اساس این ضرب‌المثل بنا شود اما سیاست‌گذاری عمومی در ایران به طرز عجیبی بر همین اساس بنا شده است.
✅ سیاست‌گذار در ایران دیزی‌های بسیاری بار گذاشته که هر کدام حاوی گوشت‌های بسیار است. سیاست‌گذار دیزی ارز حاصل از فروش نفت را بار گذاشته که در آن ارز 4200 تومانی هست، صنعت پتروشیمی و فولاد بار گذاشته که به آن‌ها گاز خوراک پتروشیمی با قیمت بسیار ارزان‌تر از قیمت گاز در بازار واقعی واگذار می‌کند. سیاست‌گذار برق را با قیمتی بین حدود دوسوم تا یک‌چهارم قیمت واقعی به مصرف‌کننده می‌دهد (بسته به محاسبه یا عدم محاسبه قیمت سوخت)، بیمه‌ها را به صندوق پرداخت نظام سلامت تبدیل کرده و شأن نظارت بیمه در کنترل هزینه‌های درمان را به حداقل ممکن رسانده است، و با تضعیف جایگاه نظام‌های ارزیابی اقتصادی، اجتماعی و محیط‌زیستی به سیاستمداران، پیمانکاران و طراحان پروژه‌ها و سازه‌ها اجازه داده است هر جور دل‌شان می‌خواهد برای هزینه کردن منابع عمومی و محیط‌زیست چاله بکنند. این‌ها همه دیزی‌های درباز هستند.
✅ سیاست‌گذار نظام حقوق و دستمزد را شفاف نمی‌کند و دسترسی به حقوق مدیران دولتی امکان‌پذیر نیست. شرکت‌های خصولتی ایجاد شده‌اند که هم از منابع عمومی و قواعد حاکم بر دولت بهره می‌برند و هم نظام پرداخت حقوق و دستمزد و پاداش و بقیه مزایای‌شان خصوصی است، مصداق عینی شترگاوپلنگ. در دیزی تسهیلات تکلیفی، بورسیه تحصیلی، اختیارات ویژه مقامات برای استخدام نیروی انسانی و همین‌طور الی آخر نیز باز است.
✅ سیاست‌گذار علاوه بر دیزی‌های اقتصادی، دیزی‌های درباز سیاسی هم بار گذاشته است. سیاست در ایران عرصه تریبون‌هایی است که صاحبانش حق دارند سخن بگویند بی‌آن‌که مسئولیت عواقب و تأثیرات سخن را بپذیرند. سیاست دیزی درباز معادل «اختیار بی‌مسئولیت» است. اختیار بی‌مسئولیت آدمی را به بهره‌برداری بی‌رویه و مطابق میل و سلیقه شخصی از اختیار وسوسه می‌کند.
✅ آدم‌ها در این «جامعه و سیاست دیزی‌های درباز» دائم وسوسه می‌شوند و شیطان سه شیفت کار می‌کند. دیزی‌های درباز دائم رایحه وسوسه‌انگیزی در هوا پخش می‌کنند که آدم‌ها عین گربه‌ای که میان ده‌ها دیزی درباز پرگوشت در حال جوش رها شده باشد، به جوش و خروش می‌افتند. سیاست‌گذار درست در همین بلبشو انتظار دارد گربه باحیا باشد. سیاست‌گذار انتظار دارد ارز با بیش از نصف قیمت بازار آزاد توزیع کند و واردکننده اخلاق‌مدار از خیر تفاوت قیمت بازار ارز دولتی و آزاد بگذرد، یا مصرف‌کننده بی‌توجه به قیمت برق با رعایت منافع ملی و استانداردهای محیط‌زیستی مصرف کند.
✅ سیاست‌گذار همه یافته‌های اقتصاد، جامعه‌شناسی و علوم سیاسی درباره کوتاه‌‌مدت‌نگر بودن آدمی و حتی آموزه‌های دینی درباره نفع‌طلبی آدمی و هشدار کتب دینی درخصوص خسران‌های این خصیصه آدمیزاد را نادیده می‌گیرد و در «جامعه و سیاست دیزی‌های درباز» دائم آدمیان را به رعایت اخلاق اقتصادی و اداری توصیه می‌کند. عاقبت کارش را هم می‌بیند: جامعه‌ای که هر روز بیشتر از دیروز اخلاقش تحت تأثیر شرایط اقتصادی برآمده از کردار و رفتار سیاست‌گذار تضعیف شده است.
✅ اخلاق اقتصادی، اداری و سیاسی (همان حیای گربه) و حتی کلیت اخلاق در اکثریت آدمیان، بیش از آن‌که تحت تأثیر دانسته‌ها و آموخته‌ها و نصایحی باشد که فرد می‌خواند و می‌شنود، از زندگی واقعی و زیست جمعی‌اش حاصل می‌شود و عرصه زندگی اقتصادی شاید بیش از هر چیز تعیین‌کننده اخلاق افراد است. «جامعه و سیاست دیزی‌های درباز» که آدمیان در آن دائم وسوسه می‌شوند، بی‌اخلاقی را به صورت نظام‌مند ترویج می‌کند. اکثریت مردم اخلاق را نه در کتب درسی و پای منبر واعظ، بلکه در جریان زندگی واقعی می‌آموزند. نمی‌شود سیاست‌های رانت‌زا داشت، اختیار بی‌مسئولیت توزیع کرد، قدرت بی‌نظارت پدید آورد و مصرف بی‌قیمت یا کم‌قیمت را تسهیل نمود و انتظار داشت جامعه اخلاقی باقی بماند.
✅ اکثریت هتاکان، اختلاس‌گران، رانت‌خواران و خلاصه گربه‌هایی که به بی‌حیایی متهم‌اند، محصول «جامعه و سیاست دیزی‌های درباز» هستند. بسیاری از آن دیگران نیز که دست به این کارها نمی‌زنند فقط خوش‌شانس بوده‌اند که به آشپزخانه (عرصه قدرت) – که دیزی‌ها را در آن بار گذاشته‌اند – راه نیافته‌اند، وگرنه آن‌ها نیز راه و رسم بی‌حیایی را می‌آموختند یا به‌کار می‌بستند. انتظار عمل اخلاقی در «جامعه و سیاست دیزی‌های درباز» آب در هاون کوبیدن است.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
يوزپلنگ فقط حيوان نيست، شعور توسعه است
(محمد فاضلي – عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد بهشتي)
✅ روز نهم شهريور «روز ملي يوزپلنگ» است. چرا بايد وسط اين همه مشکل ارز، تورم، فساد و اختلاس به يوزپلنگ اهميت داد؟ من قبل از اين‌که به اين سؤال پاسخ دهم، بگذاريد تا داستان غم‌انگيز «روز ملي يوزپلنگ» را بازگو کنم زيرا به پاسخ سؤال کمک مي‌کند.
✅ یوزپلنگِ مادر در روزِ ۹ اُمِ شهریورماهِ سال ۱۳۷۳ در گرمای تابستان به همراهِ سه توله‌اش برای نوشیدنِ آب به نخلستان‌های اطرافِ بافق رفت، اما در میانِ تعدادی از مردمِ محلیِ محاصره شد. يوزپلنگ مادر بعد از مقاومت بي‌فايده، فرار می‌کند اما سه توله‌اش گرفتار می‌شوند. ... مأمورانِ اداره محيط‌زيست به محل می‌رسند اما با لاشهٔ بی‌جانِ یکی از توله‌ها مواجه می‌شوند. دو تولهٔ دیگر هم‌چنان زنده بودند اما فقط يک توله زنده ماند که ماریتا نام گرفت و بعد از مدتی بهبود یافت و تا دی ماه ۱۳۸۲ در پارک پردیسان تهران باقی ماند و در همان‌جا پس از ۹ سال مُرد. يوزپلنگ مادر، طبق گزارش‌های محیط‌بانانِ بافق، هر روز به نزدیکیِ شهر و نخلستان می‌آمد تا توله‌های خود را جستجو کند اما بعد از یک هفته جستجویِ ناکام، دیگر در محیط دیده نشد. روز 9 شهريور در سال ۱۳۸۶ و با توجه به اینکه یوزپلنگ از مهم‌ترین گونه‌های جانوریِ درمعرضِ انقراض در ایران است و در ایران نیاز به حفاظت دارد به این نام، نام‌گذاری شد. (برگرفته از ويکي‌پدياي فارسي)
✅ حال بازگرديم به اين سؤال که «چرا يوزپلنگ مهم است؟» گونار ميردال اقتصاددان برنده جايزه نوبل در جايي جمله‌اي با اين مضمون گفته است که «رفتار هر جامعه با ناتوان‌ترين‌ها – کودکان و سالمندان - شاخص توسعه‌يافتگي آن است.» منطق گفته ميردال آن است که جامعه وقتي توسعه‌يافته است که حقوق ضعيفان در آن رعايت شود، حقوق کساني که قدرت دفاع از خود ندارند. اين شامل دفاع در مقابل ظلم و تعدي‌هاي آشکار و پنهان مي‌شود. فرستادن کودکان به مدرسه و نظام تعليم و تربيتي که در آن خلاقيت و شور کودکي او را ضايع مي‌کنند هم نوعي ظلم و تعدي البته پنهان است که کودک قدرت دفاع در برابر آن ندارد.
✅ محيط‌زيست – و يوزپلنگ – هم قدرت دفاع از خود ندارد. حفظ يوزپلنگ يعني رسيدن به جامعه‌اي که در آن براي توسعه هر پروژه‌اي ارزيابي محيط‌زيستي انجام مي‌شود تا زيستگاه يوزپلنگ بي‌دفاع تخريب نشود، يعني موقع ساخت جاده آن‌را در زيستگاه حيات وحش نمي‌سازند يا چنان با ملاحظه محيط‌زيستي مي‌سازند که يوزها زير چرخ ماشين‌ها نروند. حفاظت از يوزپلنگ يعني داشتن چنان نظام آموزش و پرورشي که در آن کودکان در نسل‌هاي متوالي آموزش ديده‌اند به محيط‌زيست احترام بگذارند و با ديدن يوزپلنگي که براي خوردن آب آمده است لذت ببرند نه آن‌که دست به چوب و سنگ ببرند.
✅ صيانت از يوزپلنگ يعني داشتن سياستمداراني که اهميت تنوع زيستي را درک مي‌کنند و حفظ يوزپلنگ و توسعه معدن و صنعت را در تقابل با هم نمي‌بينند؛ و فکر نمي‌کنند توسعه مقدم بر محيط‌زيست است، يعني سياستمداراني که در همان نظام آموزش و پرورش مترقي تربيت شده‌اند. حفظ يوزپلنگ يعني داشتن سياست‌گذاراني که نسبت يوزپلنگ و توسعه اکوتوريسم را مي‌فهمند، و مي‌دانند که يوزپلنگ بخشي از اکوسيستم است و مرگ يوزپلنگ نشانه‌اي از زوال اکوسيستم است. حفظ یوزپلنگ یعنی آن نظام توسعه‌ای که بیش از حد بر منابع محیط‌زیستی فشار نمی‌آورد.
✅ آيا داشتن آموزش و پرورشي که اهميت يوزپلنگ را تا اين حد به کودکان آموزش دهد، و سياستمداران را به جايگاه محيط‌زيست و تنوع زيستي آگاه سازد، و نظام برنامه‌ريزي توسعه‌اي که بتواند تقابل محيط‌زيست و توسعه را از طريق نظام ارزيابي محيط‌زيستي باکيفيت رفع کند، شاخص توسعه نيست؟ آيا تلاش براي فراهم کردن مقدمات حفظ يوزپلنگ همان فراهم کردن شرايط توسعه‌يافتگي نيست؟
✅ اگر کل‌نگرانه بنگريم، آن سياست‌گذاري و حکمراني‌اي که بتواند يوزپلنگ را حفظ کند، نظام آموزش و پرورش و برنامه‌ريزي توسعه لازم براي توسعه اقتصادي و درمان قيمت ارز و رفع مشکل فساد را هم خواهد داشت. يوزپلنگ فقط يک حيوان نيست، بلکه آينه «شعور توسعه و عقل جمعي» ماست که روي زمين راه مي‌رود. اگر رو به زوال است، زوال عقل جمعي و شعور توسعه خود را در آن ببينيم. هر حيوان و گونه محيط‌زيستي در هر حال انقراضي نيز از اين منظر، نشان انقراض شعور توسعه و کيفيت حکمراني ماست. وای بر ما اگر یوزپلنگ را جدی نمی‌گیریم.
(اين متن را اگر مي‌پسنديد، براي ديگران نيز ارسال کنيد.) @fazeli_mohammad
کنکور: ماشین تولید آلزایمر فرهنگی و انسانی
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ چهارده سال قبل پرسشنامه‌ای را برای انجام پژوهشی، میان 683 نفر از داوطلبان کنکور دانشگاه آزاد اجرا کردیم. من از داوطلبان پرسیده بودم چقدر هزینه برای کلاس کنکور پرداخته بودند و بر اساس میانگین پولی که این نمونه 683 نفری پرداخت کرده بودند و تعمیم آن به کل جمعیت شرکت‌کننده در کنکور آن سال، برآورد کردم که مردم سالیانه 284 میلیون دلار فقط به کلاس‌های کنکور می‌پرداختند.
✅ صنعت «کلاس کنکور» از آن زمان رواج بیشتری یافته و می‌شود نتیجه گرفت صنعت کلاس کنکور امروز بیش از 284 میلیون دلار (معادل 2840 میلیارد تومان امروز با دلار 10 هزار تومانی) گردش مالی دارد. اگر هزینه کتاب‌های کمک‌آموزشی کنکور را هم لحاظ کنیم، چیزی نزدیک به همان 8 هزار میلیارد تومانی که این روزها برای گردش مالی کنکور ذکر می‌شود به دست می‌آید. سؤال مهم این است: ما ملت ایران 8 هزار میلیارد تومان برای چه صرف می‌کنیم؟
✅ فرزند من کلاس دهم است و چند سالی است به ناچار در همین نظام آموزشی کنکورمحور، به ناچار، در میان چرخ‌دنده‌های نظام آموزش و پرورشی که تست زدن و کتاب کمک‌آموزشی کنکور خواندن به سال‌های ابتدایی آن کشیده شده است، دست و پا می‌زند. بهترین سال‌های آمادگی برای یادگیری را که باید صرف آموختن خلاقیت، توسعه شوق علم‌آموزی، یاد گرفتن مهارت‌های زندگی، ورزش کردن و درونی کردن عادت به سبک زندگی سالم، شجاعت پرسشگری، شناخت و کسب ادراک فرهنگی از وطنش، کسب احساس درست نسبت به محیط‌زیست، و شناخت شیوه‌های انسان بودن و درونی کردن اخلاق انسانی کند؛ وسط کتاب‌های کمک‌آموزشی سر می‌کند. من که خود منتقد این وضع هستم، ناچار به آن تن می‌دهم زیرا می‌دانم باید با آن‌ها که از همین نظام برمی‌آیند رقابت کند.
✅ ما پدر و مادرها با هزار زحمت، فرزندان‌مان را برای قربانی کردن مناسب‌ترین سال‌های عمرشان، آماده می‌کنیم. آن‌ها را به قربانگاه صنعت کتاب‌های کمک‌درسی می‌فرستیم، صنعت کلاس کنکور، معلم خصوصی، و درگیر شدن در رقابتی که حاصل آن شاید هیچ است. من امروز خود شاهد خروجی‌های این نظام آموزشی در برترین دانشگاه‌های کشور هستم. نظامی که حتی قادر نیست اندکی عشق به میهن، خرده‌ای درک از محیط‌زیست، جرعه‌ای علاقه به فرهنگ و هنر، و شمه‌ای از خلاقیت را نهادینه کند اما تست‌زن‌های قهار، المپیادی‌های بسیار و البته داوطلبان پرشمار صف‌کشیده و منتظر برای دریافت دعوتنامه از دانشگاه‌های خارجی و آماده مهاجرت به آن سوی مرزها تربیت می‌کند.
✅ هری لوئیس رئیس پیشین دانشگاه هاروارد در نقد فرهنگ آموزشی این دانشگاه در دوره کارشناسی معتقد است دانشجویان این دانشگاه چند سال پس از فارغ‌التحصیلی وقتی می‌خواهند به یاد بیاورند که از دانشگاه چه میراثی با خود دارند و چه آموخته‌اند، هیچ چیزی یادشان نمی‌آید. نظام آموزشی کنکورمحور، تست‌پرست و پولی‌شده ما هم همین وضع را دارد: دانش‌آموزان چند سال پس از دیپلم وقتی می‌خواهند به یاد بیاورند که از دوازده سال دوران مدرسه چه به یاد دارند، کثیری از ایشان جز الفبا و جدول ضرب چیزی برای ذکر کردن نخواهند داشت.
✅ عبارتی جعلی از قول یک برنده جایزه نوبل پزشکی موهومی وجود دارد که برای این بحث به‌کار می‌آید. دکتر دراوزیو وارلا برنده جایزه نوبل (چنین کسی وجود خارجی ندارد) گفته است: در دنیای کنونی سرمایه‌گذاری برای داروهای مخصوص قدرت جنسی مرد و سیلیکون برای (سینه) زن پنج برابر سرمایه‌گذاری برای درمان آلزایمر است و تا چند سال دیگر با پیرزنانی با سینه‌های بزرگ و پیرمردانی با آلت سفت روبرو خواهیم شد که هیچ‌کدام به یاد ندارند که از آن‌ها چه استفاده‌ای می‌توانند بکنند.
✅ منطق این عبارت جعلی درست است. اگر سرمایه‌گذاری روی داروهای جنسی بیشتر از سرمایه‌گذاری روی درمان آلزایمر باشد همان خواهد شد که دراوزیو وارلا موهومی بیان کرده است.
✅ واقعیت این است که اگر در نظام آموزشی ما هم همین وضع موجود سرمایه‌گذاری روی کتب کمک‌آموزشی، کلاس کنکور، تست زدن و رقابت فزاینده برای آموختنی‌های بی‌حاصل ادامه یابد، سالیان آینده شاهد نسلی خواهیم بود که محفوظات بسیار خواهند داشت، به سرعت تست می‌زنند، در المپیادهای بسیاری رتبه می‌آورند، اما فقط نمی‌آموزند که قرار است برای کدام میهن، در خدمت کدام ارزش‌ها، برای کاستن از کدام درد بشر، بر اساس کدام خلاقیت، و معطوف به چه درکی از انسان یا جهت حفظ کدام محیط‌زیست اندوخته‌های‌شان را به‌کار بگیرند. آن‌ها فقط تست می‌زنند، امتحان می‌دهند و عمر را سپری می‌کنند؛ و میلیون‌ها پدر و مادر که با چشمانی نگران به عزیزان دلبند خود می‌نگرند.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
Audio
مناقشات اجتماعی و چشم‌انداز آینده سیاسی ایران چیست؟ ما چه باید کنیم؟ من در این سخنرانی به این سؤالات پرداخته‌ام. اگر مایل هستید، آن‌را برای دیگران هم ارسال کنید. @fazeli_mohammad
خیر و وقف برای دانشگاه
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ جان هاروارد کشیشی بود که در فاصله سال‌های 1607 تا 1638 میلادی زندگی کوتاهی داشت اما عاشق یاد گرفتن و آموزش بود. او مبلغ 1285 دلار (نیمی از کل دارایی مالی‌اش) و کل کتابخانه‌اش را به دانشگاهی که در 1636 تأسیس شده بود هدیه کرد و نام این دانشگاه به افتخار او به «دانشگاه هاروارد» تغییر یافت.
✅ دانشگاه‌های آمریکایی از آن زمان به بعد همواره مبالغ زیادی را در قالب وقف، هبه، بخشش، نذر و امور مشابه دریافت کرده‌اند. فهرست ثروتمندترین دانشگاه‌های آمریکایی نشان می‌دهد که سه دانشگاه هاروارد، ییل و تگزاس به ترتیب 35، 27.1 و 26.5 میلیارد دلار دارایی از محل وقف و بخشش خیرین دارند. دهمین دانشگاه 10.4 میلیارد دلار، و حتی یکصدمین دانشگاه در این فهرست بیش از یک میلیارد دلار دارایی ناشی از وقف و بخشش‌های خیرین دارند.
✅ برخی دانشگاه‌ها در ایران نیز تلاش کرده‌اند باشگاه خیرین راه‌اندازی کنند و به طرق مختلف منابعی را از این محل جذب کنند. این کار بالاخص در زمانه‌ای که دولت به دلایل مختلف تحت فشار مالی است و توان زیادی برای حمایت از توسعه کمی و کیفی دانشگاه‌ها ندارد، بسیار مهم است.
✅ دانشگاه‌های اصلی– فهرستی از یازده دانشگاه اصلی و ممتاز کشور - می‌توانند جذب‌کننده کمک‌های مالی، وقف، حمایت‌های خیرین و سرمایه‌گذاری ثروتمندان در توسعه فضاهای دانشگاهی، آزمایشگاه‌ها، نوسازی بناهای فرسوده دانشگاه‌ها، کمک به دانشجویان دکتری مستعد برای ادامه تحصیل و متمرکز شدن روی انجام رساله‌ها، کمک به کتابخانه‌ها، تجهیز کلاس‌ها و خیلی موارد دیگر باشند.
✅ اگرچه بسیاری از نهادهای کشور قربانی بی‌اعتمادی شده‌اند اما کماکان دانشگاه‌ها در زمره قابل‌اعتمادترین نهادها به‌شمار می‌آیند. دانشگاه‌ها به‌واسطه داشتن هیئت امنا، امکان ثبت اماکن و تأسیسات ساخته‌شده با کمک‌های خیرین، و مشاهده‌پذیر بودن نتیجه سرمایه‌گذاری خیرین، ظرفیت مناسبی برای جذب این کمک‌ها دارند. خود علم و توسعه دانش نیز کماکان احترام و جایگاهی نزد مردم و بالاخص اقشار فرهیخته ثروتمند دارد و همین امر می‌تواند تعامل دانشگاه با خیرین را تقویت کند.
✅ سنت وقف، بخشش و کمک خیرین به دانشگاه‌ها در ایران نیز وجود داشته است. موقوفات زیاد دانشگاه تهران و برخی دانشگاه‌های دیگر شناخته‌شده هستند. ما برای تقویت دانشگاه‌ها در این شرایط دشوار، برای تقویت نهاد علم به عنوان یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌های توسعه در ایران، به توسعه مشارکت خیرین و وقف‌کنندگان برای دانشگاه‌ها نیازمندیم.
✅ اگر شما هم آن‌قدر ثروتمند هستید که بخواهید اموالی را وقف کرده یا بخشش کنید، دانشگاه‌های اصلی کشور را در خاطر داشته باشید. آینده عقلانیت، توسعه و سرنوشت زندگی ما ایرانیان با کیفیت این دانشگاه‌ها به هم گره خورده است. اگر می‌توانید، به وقف و کار خیر برای دانشگاه‌ها بیندیشید. کسی چه می‌داند، شاید دانشگاهی که شما به آن کمک می‌کنید، روزی نقش دانشگاه هاروارد را در ایران ایفا کرد.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
رسوايي بابُل‌گِيت
(محمد فاضلي – عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد بهشتي)
✅ خبر، ساده اما به جهاتي هولناک است. برخي اعضاي شوراي شهر بابل به اين جرم دستگير مي‌شوند که يک نفر از آن‌ها براي وادار کردن برخي ديگر از اعضا به همراهي با رأي يا منافع خود، زني را فريفته است که از ارتباطات جنسي خود با اعضاي شورا فيلم بگيرد و همين فيلم‌ها را ابزار اخاذي قرار داده است. موضوع در نهايت افشا شده و افرادي دستگير شده‌اند. رسوايي‌هايي از اين دست را بعد از رسوايي سياسي واترگيت در آمريکا در دهه 1970 که منجر به استعفای رئیس‌جمهور ریچارد نیکسون شد، با افزودن کلمه «گيت» نمادسازي مي‌کنند. اين مورد را هم مي‌توان «رسوایی بابل‌گيت» خواند.
✅ رسوایی بابل‌گيت صرف‌نظر از ظاهر آن، چند سؤال مهم را پيش مي‌کشد که به نوعي، بهبود نظام حکمراني در اين کشور با پاسخ اين سؤالات پيوند خورده است. برخي از اين سؤالات عبارتند از:
🔹چه منافع بزرگي در عضويت در شوراي شهر، و انتخاب هيئت رئيسه آن نهفته است که برخي اعضاي شوراي شهر بابل در رقابت براي اين منافع، به چنين نقشه‌ مافيايي‌گونه و غيراخلاقي‌اي متوسل شده‌اند؟
🔹سازوکارهاي تصميم‌گيري در شوراهاي شهر و روستا تا چه اندازه غيرشفاف و بسته به سليقه و جايگاه افراد است که دست يافتن به منافع بزرگ حاصل از قرار گرفتن در کرسي شورا، دست يافتن به آن منافع را ممکن مي‌کند؟
🔹هر فساد بزرگي سابقه و تاريخي دارد. اين گونه نظام توزيع فاسد منافع، در کوتاه‌مدت پديد نمي‌آيد. سابقه درمان‌نشده اين بيماري چيست؟ قريب به بيست سال از شکل‌گيري شوراهاي اسلامي شهر و روستا مي‌گذرد و سؤال مهم اين است که چه اقداماتي براي درمان بيماري گسترش‌يافته فساد در شوراها انجام شده است؟
🔹همه منتخبين شوراها از سازوکارهاي نظارتي و تأييد صلاحيت عبور کرده‌اند، و برخي رد صلاحيت شده و به شوراها راه نيافته‌اند. کارکرد اين سازوکارهاي نظارت و تأييد صلاحيت چيست؟ آيا آن‌ها که رد صلاحيت شده‌اند از اين گروه دستگيرشده بدتر بوده‌اند؟ آيا نظام تأييد صلاحيت، افراد سالم را حذف کرده و خطاکاران را به شورا راهنمايي کرده است؟ آيا اين گروه خطاکار نيز سالم بوده‌اند و به دليلي ضعف‌هاي سيستمي و ساختاري، فقدان شفافيت و نقصان در طراحي سازوکارها و قوانين شوراها به خطا کشيده شده‌اند؟ کارکرد نظارت و تأييد صلاحيت بالاخره چيست؟
🔹ظرفيت فساد و دنبال کردن منافع شخصي در شوراهاي اسلامي شهر و روستا چقدر است؟ اين منافع فاسد از چه سازوکارهايي ناشي مي‌شوند؟
✅ اهميت اين سؤالات و مسائل مرتبط با آن‌ها به حدي است که بايد «رسوايي بابل‌گيت» را فراتر از مسأله‌اي محلي، ناشي از خطاي چند عضو شوراي شهر بابل، و شيطنت و هوس‌بازي چند مرد و يک زن لحاظ کرد. ممکن است حواشي جنسي اين پديده، اصل و ماهيت ساختاري اين قضيه را تحت‌الشعاع قرار دهد. مسأله بسيار فراتر از خطا و وسوسه‌ شدن چند نفر است.
✅ من قبلاً نوشته‌ام که «ديزي درباز گربه را بي‌حيا مي‌کند.» منافعي (ديزي دربازي) بي‌حساب و کتاب، قابل سوءاستفاده و فسادانگيز در رويه و سازوکار شوراها وجود دارد که آدميان را وامي‌دارد اين گونه بي‌حيايي کنند؛ و حتماً نقصاني جدي در رويه‌هاي تأييد يا رد صلاحيت نامزدهاي انتخابات شوراها وجود دارد که به تأييد آدمياني مي‌انجامد که اين گونه براي کسب منافع، دست به بي‌حيايي مي‌زنند. «رسوايي بابل‌گيت»‌ يک نشانه است، چيزي فراتر از هوس‌بازي جنسي و نفع‌طلبي مالي، نشانگر چيزهايي در تاريخ يک نهاد و سازوکارهاي مرتبط با آن است.
(اين متن را اگر مي‌پسنديد، براي ديگران هم ارسال کنيد.) @fazeli_mohammad
Forwarded from اتچ بات
‍ تعریفی از اصلاح‌گری
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ روز دوشنبه 29 مرداد 1397 در نشستی با عنوان «بحران‌های پیش روی ایران و نقش حاکمیت، نهادهای مدنی و مردم در عبور از آن» درباره ناکارآمدی و یکی از راه‌های برون‌رفت از آن، به علاوه تعریفی از اصلاح‌گری سخن گفتم. فکر می‌کنم عنوان «تعریفی از اصلاح‌گری» برای این سخنرانی سی دقیقه‌ای مناسب باشد. ناگفته نماند که آن‌چه گفته‌ام، فقط یکی از تعاریف ممکن برای اصلاح‌گری و کارآمدتر ساختن حکمرانی و دولت در ایران است.
✅ شما نیز اگر مایلید، گوش دهید، نقد کنید و اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.
@fazeli_mohammad
غرور ملی پوشک‌مال شده، نخبگان‌ بی‌تفاوت و رسانه مخرب
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ تب پوشک یکباره همه را گرفت. فضای مجازی از لطیفه‌های پوشکی پر شد و جماعت تازه انگار یادشان آمد که در این مملکت مواد اولیه ساخت پوشک هم وارداتی است. جماعتی دیگر یادشان افتاد پوشک را با موشک مقایسه کنند و خلاصه پوشک به نماد تحقیر فناوری، اقتصاد، جامعه و حیثیت ایرانی بدل شد. رسانه هم بر این تحقیر دمید و نخبگان سکوت کردند و همراه شدند. غرور ملی تحقیر (پوشک‌مال) شد.
✅ این ماجرا را اما می‌شود از زاویه دیگری هم نگریست. منابع مختلف بازار پوشک جهان تا سال 2020 را 60 میلیارد دلار در سال برآورد کرده‌اند (http://bit.do/ewTn7). بازار پوشک ایران را اگر با بازار جهانی آن (حدود 60 میلیارد دلار) مقایسه کنیم، نتیجه جالبی حاصل می‌شود.
✅ مواد سلولزی (عمدتاً خمیر پالپ) و مواد سوپرجاذب (موادی که چندین برابر حجم خودشان آب جذب می‌کنند) حدود پنجاه درصد وزن هر پوشک را شامل می‌شوند. ارزش دلاری واردات سوپرجاذب‌ها در سال 1396 معادل 72 میلیون دلار، خمیر پالپ و تیشو (از مواد سلولزی) نیز جمعاً 11 میلیون دلار و چسب 667 هزار دلار بوده است. جمع واردات این مواد حدود 90 میلیون دلار می‌شود. آمار گمرک نیز نشان می‌دهد امسال بیش از ۹۰ میلیون دلار ارز به واردات مواد اولیه پوشک اختصاص یافته است.
✅ دقت کنید که در بازار حدود 60 میلیارد دلاری سهم ایران فقط 90 میلیون دلار مواد اولیه است. اگر این مقدار را 50 درصد ارزش پوشک‌های تولیدی در ایران محاسبه کنیم، ارزش تولید پوشک در ایران 180 میلیون دلار می‌شود. این میزان معادل 0.3 (سه‌دهم) درصد از ارزش بازار جهانی است. یعنی بازار جهانی پوشک حدود 334 برابر بازار پوشک ایران است.
✅ مدیر اجرایی یکی از بزرگ‌ترین شرکت‌های تولید پوشک دقت کنیم (http://bit.do/ewTpE) می‌گوید «متاسفانه ما خمیر سلولزی را به دلیل نبود منابع سلولزی و شرایط اکولوژی کشور نداریم.» و درخصوص پودر جاذب هم می‌گوید «پودر جاذب هم یک پلیمر اکریلیک است که آن هم در کشور ما تولید نمی‌شود.»
✅ مصاحبه این مدیر اجرایی صنعت پوشک به علاوه اطلاعات مقایسه بازار ایران و بازار جهانی پوشک چند سؤال پیش روی ما قرار می‌دهد. اول، آیا ما ایرانیان باید بابت نداشتن خمیر سلولزی که ماده‌ای طبیعی است و در کشور ما وجود ندارد یا منابع آن کافی نیست، شرمنده باشیم؟ دوم، وقتی ارزش بازار داخلی پوشک در ایران فقط 0.3 درصد کل بازار جهانی است، آیا منابع ملی را باید برای ساخت کارخانجات تولید مواد اولیه پوشک باید صرف کرد؟ آیا شرکت‌های خصوصی به دلیل منطق اقتصادی ناشی از کم بودن ارزش بازار مواد اولیه پوشک از سرمایه‌گذاری روی تولید آن‌ها به درستی خودداری نکرده‌اند؟
✅ سؤال، آیا ما در در کسب فناوری تولید مواد اولیه پوشک ناتوان هستیم و خود را تحقیر می‌کنیم یا چون اقتصاد در این بخش در اختیار بخش خصوصی بوده و از منطق درست اقتصادی پیروی کرده است، هزینه تولید کالایی غیراستراتژیک در مقیاس بازار کم بر منابع ملی تحمیل نشده است؟ علی‌رغم توسعه کاربرد سوپرجاذب‌ها، هنوز نزدیک به 80 درصد این مواد در ساخت پوشک مصرف می‌شود.
✅ آیا ما باید دست به خودزنی بزنیم و به دلیل کردار اقتصادی درست بخش خصوصی در واردات مواد اولیه پوشک با قیمتی احتمالاً پایین‌تر از تولید داخلی همین محصولات، به جای تولید محدود آن در داخل، خود را محقر و ناتوان تلقی کنیم؟ اشتباه سیاست‌گذار در گمرک یا سیاست ارزی را باید نقد کرد، اما تحقیر و پوشک‌مال کردن حیثیت و غرور ملی به خاطر رعایت منطق اقتصادی، خودزنی است.
✅ این خودزنی در فضایی رخ می‌دهد که نخبگان سکوت می‌کنند و با عامه مردم هم‌صدا می‌شوند؛ و رسانه به عوض آن‌که روشنگر باشد و مسأله را بزرگ‌تر از آن‌چه هست جلوه ندهد، در سر دعوایی سیاسی، پوشک را ابزار زدن دولت و تحقیر ملی قرار می‌دهد. آیا ما فرزندان‌مان را با حس زندگی در کشوری که قادر نیست پوشک تولید کند بزرگ می‌کنیم؟ سیاست ارزی یا گمرکی و حتی فساد احتمالی مسبب اخلال در واردات مواد اولیه پوشک را باید با جدیت نقد کرد، اما این حس را به جامعه ندهیم که ما مردمان حقیری هستیم که از پس تولید مواد اولیه پوشک برنمی‌آییم. غرور ملی را پوشک‌مال نکنیم و مسأله‌ها را آن‌چنان که هستند بنگریم. سؤال اصلی درباره پوشک نیست، درباره جامعه‌ای است که نخبگان و رسانه‌اش چنین بی‌تفاوت و مخرب شده‌اند.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم بفرستید.) @fazeli_mohammad
👍1
Forwarded from اتچ بات
‍ ‍ ‍ درباره اشتباهات و دست‌آوردهای گذشته گفت‌وگو کنیم
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ مردادماه 1397 گفت‌وگویی یک ساعته در کافه خبر پیرامون مسائل آب و انرژی انجام دادیم که حاصل کار به تازگی منتشر شده است. من کماکان معتقدم تا زمانی که اشتباهات گذشته را نپذیریم، به صراحت درباره آن‌ها سخن نگوییم، داده‌ها و اطلاعات درباره گذشته و حال را شفاف نکنیم، کسانی مسئولیت نپذیرند و برنامه اصلاح بر مبنای این فرایند طی نشود، چیزی اصلاح نخواهد شد. هر کسی هنوز به طریقی از گفت‌وگو و شفاف‌سازی گذشته طفره می‌رود. اکثریت دوست دارند چیزهایی را جارو کنند زیر فرش زمان و هزینه‌ای نیز پرداخت نشود. این راه اصلاح مشکلات جامعه ایران نیست. دست‌آوردهای گذشته را نیز نباید زیر فرش جارو کنیم و نادیده بگیریم. گذشته ترکیبی از اشتباهات و دست‌آوردهاست، هیچ کدام را نباید از دایره بررسی بیرون گذاشت.

✅ دوستی چندی پیش جمله‌ای را به نقل از لنین (رهبر انقلاب کمونیستی روسیه در 1917) برایم نوشت که خیلی معنادار است. لنین گفته «قدرت از محروم ساختن دیگران در خلوت تصمیم‌گیری سرچشمه می‌گیرد.» مهم نیست این جمله را لنین گفته یا نگفته، اما منطق‌اش درست است. شکل مهمی از قدرت، محصول محروم کردن دیگران از ورود به خلوت تصمیم‌گیری است. تصمیم‌گیری در خلوت، بدون گفت‌وگو، فاقد شفافیت، بدون ارزیابی پی‌آمد و دور از نظارت عمومی منشأ بخش مهمی از قدرت است. اصرار بر گفت‌وگو، این خلوت قدرت را تحت فشار قرار می‌دهد.

✅ ویدئویی یک دقیقه‌ای از این گفت‌وگو درباره آب و انرژی را در زیر این یادداشت می‌بینید و برای خواندن متن گفت‌وگو و مشاهده ویدئوی کامل، می‌توانید به لینک‌های زیر مراجعه کنید.

✅ لینک متن گفت‌وگو: https://www.khabaronline.ir/detail/804140

✅ لینک ویدئوی گفت‌وگو: https://www.khabaronline.ir/detail/803944

(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.)
@fazeli_mohammad
«مظلومیت منطق عاشورا» و «غلبه منطق مظلومیت»
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ حادثه عاشورا پایه و اساسی دارد که «منطق عاشورا» و کنش امام حسین (ع) و یارانش را می‌سازد. پایه اول، اعتراض به بی‌عدالتی سیاسی است. فقدان عدالت در دسترسی به قدرت و نادیده گرفتن حق مردم در تعیین سرنوشت سیاسی خود که در اعتراض امام حسین به جانشینی یزید به جای معاویه بر خلاف سنت بیعت و معاهده با امام حسن (ع) تجلی می‌کند. پایه دوم، نادیده گرفتن حق مردم در برخورداری مادی عادلانه از کیفیت زندگی است و اعتراض به بی‌عدالتی اقتصادی را شامل می‌شود. پایه سوم اعتراض به بی‌عدالتی فرهنگی و محروم کردن مردم از حق تولید سخن و گفتار، و آزادی در بهره‌مندی از اندیشه‌ها و سخن‌های متفاوت و متکثر است. اعتراض به دستگاه سیاسی حکومتی است که به انبوه امکانات سخن‌سازی دسترسی دارد، حدیث را به دلخواه خود تفسیر و جعل می‌کند، گفتار دینی را در خدمت حکومت قرار می‌دهد، و در همان حال مخالفانش را از سخن گفتن باز داشته و عرصه را بر آنان تنگ می‌کند. تصور می‌کنم «منطق عاشورا»، اعتراض به هر سه صورت بی‌عدالتی است.

✅ حادثه دست بر قضا بر بستر تاریخی و جغرافیایی خاصی رخ می‌دهد و همین امر اجازه می‌دهد تا رخدادها و روایت‌هایی به اصل ماجرا ضمیمه شوند. عاشورا در بستر فرهنگ قبیله‌ای عراق رخ می‌دهد که در آن ظاهراً بریدن سرها و بر سر نیزه کردن ریشه دیرینه دارد (شاید از ناآگاهی من است، اما در تاریخ جنگ‌های پیامبر در حجاز و شبه‌جزیره عربستان، چیزی درباره سر بریدن به شکل حادثه کربلا نخوانده‌ام.)

✅ حادثه در نزدیکی رودخانه‌ای رخ می‌دهد و به مانند بسیاری از جنگ‌ها، دشمن کوشیده آب را از رقیب‌اش دریغ کند و تحت فشار قرار دهد. ماجرای بستن آب در جنگ‌ها سابقه طولانی دارد؛ خواه مناقشه‌ای بر سر آب در جنگ صفین میان امام علی (ع) و معاویه باشد یا در جنگ‌های مدرن امروزی کنترل منابع آبی مهم به حساب آید.

✅ جنگ پدیده‌ای خشونت‌بار است که روایت آن، خواه در ظهر عاشورا باشد یا روایتی از جنگ‌های مدرن، تلخ و تأثربرانگیز است. قربانیان در جنگ همواره تصویری از مظلومیت هستند. قربانیان کشتار مسلمانان در میانمار، قربانیان داعش در سوریه و عراق، قربانیان کشتارهای آمریکا در ویتنام و کشتگان جنگ داخلی در رواندا در آفریقا مثل همه قربانیان خشونت در سراسر جهان، چهره‌ای مظلوم دارند.

✅ حادثه عاشورا به دلیل ترکیب فرهنگ عراقی، ماجرای آب، خشونت روایت‌شده و قداست امام حسین (ع) برای شیعیان، ظرفیت عظیمی برای شکل دادن به «منطق مظلومیت» دارد. مسأله از جایی شروع می‌شود که این «منطق مظلومیت» در حادثه عاشورا به «مظلومیت منطق عاشورا» و به حاشیه رفتن محوریت عدالت در حادثه می‌انجامد و حاشیه تاریخی، فرهنگی و جغرافیایی بر متن فراتاریخی عاشورا غلبه می‌کند.

✅ اعتراض به بی‌عدالتی سیاسی، اقتصادی و فرهنگی همان «منطق عاشورا» و متن است، که فراتاریخی است، به هیچ زمانی تعلق ندارد و هر زمانی از تاریخ و در هر جغرافیا و فرهنگی پذیرفتنی و مشروع است. این متن به تدریج در فرایند تاریخی، مظلومانه تحت فشار «منطق مظلومیت» امام حسین (ع) و یارانش قرار می‌گیرد. آب، کم‌تعداد بودن یاران امام و مظلومیت، روایت خشونت و هر چیزی از این دست به مرکز صحنه روایت تاریخی عاشورا بدل شده و مظلومیت محور صحنه عاشورا می‌شود. «منطق مظلومیت» غلبه کرده و «منطق عاشورا» مظلومانه به حاشیه می‌رود.

✅ اگر آب را از حسین بن علی دریغ نکرده و سر بریده‌اش را بر نیزه نکرده بودند، اگر خاندانش را به اسارت نبرده و خیمه‌هایش را آتش نزده و بر بدن‌هایش اسب نتاخته بودند، چیزی از عظمت حادثه کربلا کم می‌شد؟ آیا زینب، خواهرش، در وصف عاشورا به عبیداله زیاد نمی‌گفت «من جز زیبایی ندیدم.» آن زیبایی که زینب دیده بود از جنس خشونت، بی‌آبی یا بر سر نیزه شدن سرها نبود.

✅ جزئیات تاریخی، فرهنگی و جغرافیایی حادثه کربلا، قوام احساسی و عاطفی آن‌را افزوده‌اند و ماندگاریش را تقویت نموده‌اند؛ اما بزرگی حادثه در تشنه‌لب شهید شدن امام حسین (ع) یا فاسق بودن دشمن او نیست. عاشورا عظمت‌اش را از «منطق مظلومیت» نمی‌گیرد (اگرچه ماندگاری و پیوندش با قلب‌های توده از این مظلومیت تأثیر می‌پذیرد)، اعتراض به بی‌عدالتی در مرکز گفتمان و منطق عاشوراست. خطر نهفته در عزاداری‌های امروز، فراموشی محوریت عدالت همه‌جانبه در حادثه عاشورا، غلبه «منطق مظلومیت» و مظلومانه به حاشیه رفتن «منطق عاشورا»ست.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
👍1
Forwarded from اتچ بات
‍ کتابی که شایسته است شیعیان بخوانند
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ یافتن کتاب‌هایی که به دور از جزئیات فنی تاریخی، حادثه‌ای نظیر عاشورا را تحلیل کرده باشند و بتوان به نویسنده و اعتبار علمی او نیز اعتماد کرد، کار ساده‌ای برای غیرمتخصصان نیست. یافتن کتابی که غیر از شرح خود حادثه، درباره ریشه‌های شکل‌گیری حادثه نیز توضیح و تبیین تاریخی و جامعه‌شناختی ارائه کرده باشد، دشوارتر هم هست.

✅ کتاب «پس از پنجاه سال: پژوهشی تازه پیرامون قیام حسین علیه‌السلام» نوشته مرحوم استاد دکتر سیدجعفر شهیدی، یکی از کتاب‌های کم‌نظیر با مشخصات فوق است. کتاب در سال 1357 (طبق امضای مقدمه نویسنده) نگارش شده و در سال 1359 منتشر شده است.

✅ خواندن کتاب در یکی دو روز، روی صفحه تلفن همراه هم ممکن است. توضیح سیدجعفر شهیدی درباره سنت‌های مکی و مدنی، اثر رانت‌ها و تبعیض‌ها بر پیدایش حادثه، و تأثیر سنت‌های جاهلی بر تحول نظام اجتماعی و سیاسی بسیار روشنگر است.

✅ خواندن این کتاب در ساعاتی با آرامش، در روزی که صدای طبل‌ها و سنج‌ها فضا را پر کرده‌اند و مداحان کمتر درباره معارف عاشورا سخن می‌گویند، تجربه‌ای زیباست.
(این متن و کتاب را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
Forwarded from اتچ بات
‍ این سخنرانی شایسته میلیون‌ها بار شنیده‌شدن است
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ محرم هر سال متون بسیاری درباره عاشورا می‌خوانیم و سخنرانی‌های بسیاری می‌شنویم؛ اما معدودی از آن‌ها آدمی را به فکر فرو می‌برند، و در اندکی از آن‌ها شعور، شجاعت و دانش موج می‌زند.

✅ سخنرانی‌های بسیار کمتری هستند که به غیر از شیعیان و علاقمندان به امام حسین، بتوانند از آن بیاموزند و حادثه‌ای اسلامی-شیعی را در بستر نظریه‌های علوم اجتماعی، و در چارچوبی مفید برای کل بشریت تحلیل کنند.

✅ سخنرانی دکتر داود فیرحی، محقق و استاد علوم سیاسی دانشگاه تهران، با عنوان #عاشورا_و_بحران_خلافت از آن معدود سخنرانی‌هاست که علی‌رغم کوتاه بودن، توضیحی عمیق از شرایط اجتماعی و سیاسی منجر به پیدایش حادثه عاشورا ارائه می‌کند. چند خصیصه این سخنرانی، آن‌را به محتوایی ارزشمند برای شنیدن بدل می‌کند.

✅ به‌کار گرفتن نظریات علوم سیاسی و جامعه‌شناسی برای توضیح شرایط اجتماعی منجر به پیدایش واقعه عاشورا

🔹تبیین سازوکارهای پیدایش فساد سیستماتیک در جامعه

🔹تبیین نسبت جامعه رانتی و کردار و اخلاق حاکمان

🔹فراتر بردن حادثه عاشورا از چارچوبی اسلامی-شیعی، و قرار دادن آن در چارچوب دولت‌پژوهی و شناخت‌های علوم انسانی و اجتماعی

🔹ذکر سخنانی از حسین بن علی بالاخص در آخرین فراز سخنرانی که در آن امام حسین، منطق خود برای پا نهادن به میدان عاشورا را تشریح می‌کند.

✅ این سخنرانی شایسته میلیون‌ها بار شنیده‌شدن است.

#عاشورا_و_بحران_خلافت

#داود_فیرحی

✅ آدرس کانال دکتر داود فیرحی: @Feirahi

(این یادداشت و سخنرانی را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.)
@fazeli_mohammad
Forwarded from اتچ بات
‍ جامعه و فراخوانی امام حسین: سخنرانی محمدجواد غلامرضا کاشی
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ محمدجواد غلامرضا کاشی، عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی و استاد علوم سیاسی است. دکتر کاشی را بسیاری از خوانندگان آثارش به تیزبینی‌های نظری، تحلیل‌های دقیق و تعهد به کشور، اخلاق، درد دین، دموکراسی و کرامت انسانی می‌شناسند.

✅ سخنرانی ایشان با عنوان «امام حسین (ع)، شهادت و منطق زندگی» که در تاسوعای سال 1397 ارائه شده است، ارزشمند است. دکتر کاشی تحول دینداری در جامعه ایران، نسبت دینداری و مناسک عاشورا، تحولات شناخت ایرانیان از عاشورا و امام حسین (ع)، و نسبت امام حسین (ع) و عاشورا با زندگی امروزین ایرانیان و هویت اجتماعی و اخلاقی ایشان را تحلیل می‌کند.

✅ این سخنرانی شایسته شنیده‌شدن است.

#محمدجواد_غلامرضا_کاشی

#امام_حسین_شهادت_و_منطق_زندگی

آدرس کانال دکتر محمدجواد غلامرضا کاشی: @javadkashi

(این متن و سخنرانی را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.)
@fazeli_mohammad
خوزستان، تشنه عقلانیت و توسعه است نه خشونت و خون‌ریزی
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)

✅ ترور و ریختن خون بی‌گناهان، به هر بهانه‌ای، غیراخلاقی و محکوم است و باید چنان در برابر آن ایستاد که جایی برای هیچ توجیهی از جانب هیچ کسی باقی نماند. رویکرد آن‌ها که جهان را به خودی‌ها و غیرخودی‌ها تقسیم می‌کنند (از جمله بی‌بی‌سی فارسی) و حتی حاضر نیستند در ظاهر هم تروریسم علیه غیرخودی‌ها را محکوم کنند، غیرانسانی است و فقط بر دردها و زخم‌های کهنه بشری می‌افزاید.

✅ لحظات تلخ و دردناکی نظیر آن‌چه امروز در اهواز گذشت، عده‌ای را عصبانی کرده و برمی‌آشوبد؛ اما هوشیارانه به یاد داشته باشیم که در کاربرد واژه‌ها حساس باشیم. تروریست‌ها ممکن است قومیت عرب داشته باشند، تعمداً بر هویت عربی تأکید کنند و بیانیه به زبان عربی صادر کنند. ما اما مواظب باشیم که هم‌وطنان عرب خوزستانی، پاره تن ایران هستند، ایرانیان صبوری که همه کاستی‌ها را تحمل کرده‌اند و انسجام و بزرگی ایران را پاس داشته‌اند. چنان رفتار کنیم که هم‌وطن عرب ما هرگز نرنجد، او امروز بیش از هر ایرانی دیگری داغدار است.

✅ خشونت، ترور، جدایی‌طلبی و هر گونه دمیدن بر مناقشات قومی، مذهبی یا منازعات منطقه‌ای، از جانب هر کسی که باشد، دردی از دردهای کشور و خاصه خوزستان را درمان نمی‌کند. خوزستان زخم‌خورده قریب یک دهه جنگ، و پس از آن ناکامی در به‌کارگیری عقلانیت کافی برای توسعه است.

✅ خوزستان زخم‌خورده فقدان آمایش سرزمین محدود به ظرفیت‌های آب و خاک، استفاده نادرست از منابع حیاتی آب و خاک این سرزمین، بی‌توجهی به محیط‌زیست، ناکامی در جای دادن این سرزمین ثروتمند در چارچوب توسعه‌ای درست، فقدان سیاست قومی کارآمد، و غفلت از پی‌آمدهای ناگوار اشتباهات توسعه‌ای برای نیروی انسانی و امنیت انسانی و اجتماعی در این استان است.

✅ آن‌ها که آدرس جدایی‌طلبی می‌دهند و دست به خشونت می‌زنند، آن‌ها که از ترور در هر شکل و به هر بهانه‌ای حمایت می‌کنند، آن‌ها که آگاهانه و ناآگاهانه بر آتش مناقشات قومی می‌دمند، دردهای مردم این استان را نمی‌کاهند. این گروه به اندازه همان کسانی اشتباه می‌کنند که امنیت را فقط در شکل نظامی و انتظامی‌اش می‌بینند.

✅ خوزستان اگرچه امروز داغدار مردمانش شد و خدشه‌ای بر امنیت انتظامی آن وارد گردید، اما راهکار کاستن از زخم‌های خوزستان و به تبع آن تقویت امنیت انتظامی این استان، در نگاهی همه‌جانبه به امنیت نهفته است. امنیت همه‌جانبه خوزستان فقط با عقلانیت و توسعه امکان‌پذیر است. خوزستان وقتی امنیت همه‌جانبه خواهد داشت و برای هر تروریستی محیطی ناامن خواهد بود که محیط‌زیست، اقتصاد، روابط قومی، حیات فرهنگی، توسعه فعالیت‌های اقتصادی کشاورزی و صنعتی، توسعه تجارت، برنامه‌ریزی شهری به منظور کاهش حاشیه‌نشینی و فقر، و بقیه عوامل مؤثر بر حیات مردمان این استان، یک‌جا دیده شوند. حیات سیاسی به دور از پوپولیسم، رقابت‌های سیاسی مخرب، نگاه صرفاً امنیتی و توأم با عقلانیت پایدار توسعه، راهکار تحقق امنیت همه‌جانبه در خوزستان است. توطئه‌های خارجی محتمل‌اند، اما توطئه خارجی در محیطی توسعه‌یافته بختی برای موفقیت ندارد.

✅ (این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.)
@fazeli_mohammad
مهندسان، نظام مهندسی و جان و مال ایرانیان
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)

✅ سال گذشته بعد از زلزله کرمانشاه، متن‌هایی درباره مسئولیت مهندسان و مشکلات ساختاری موجود در نظام مهندسی که بر ایمنی ساختمان و جان آدمیان مؤثرند نوشتم (https://t.me/fazeli_mohammad/1201). آشنایی‌ام با نظام مهندسی هم بعد از عضویت در کمیته گزارش ملی پلاسکو بیشتر شد و نسبت به مسائل حوزه مهندسی و ایمنی حساس‌تر شده‌ام. این‌ روزها خیلی اتفاقی از برگزاری انتخابات سازمان نظام مهندسی ساختمان با خبر شدم. من همواره از اصلاحات سیاستی و تدریجی برای بهبود کیفیت زندگی ایرانیان دفاع کرده‌ام و این رویداد بر سرنوشت زندگی ایرانیان اثر دارد و حداقل خود مهندسان نباید به سادگی از کنار آن بگذرند و بی‌تفاوت باشند.

✅ بخش عمده‌ای از دارایی‌های کشور ساختمان‌هاست، بخش زیادی از سرمایه‌گذاری ملی سالیانه نیز در ساختمان صورت می‌گیرد. قانون «نظام مهندسی و کنترل ساختمان» (http://www.mrt-ks.ir/doc/file5.pdf) در اسفند 1374 مصوب شده است. این سازمان طبق این قانون موظف به نظارت بر کیفیت ساخت، تأسیسات مکانیکی، برقی و ... ساختمان‌ها در کشور است. این بدان معناست که ایمنی در برابر زلزله (یکی از بزرگ‌ترین تهدیدهای تهران و کشور)، استانداردسازی در حوزه مصرف انرژی و کلاً دست یافتن ایرانیان به «مسکن باکیفیت» و بهبود کیفیت بزرگ‌ترین سرمایه زندگی اغلب ایرانیان (مسکن)، بر عهده سازمان نظام مهندسی است.

✅ اجرای همه قانون مذکور تا امروز به تأخیر افتاده و وضعیت ایمنی و کیفیت مسکن در ایران هم یکی از نتایج همین امر است. شهرداری تهران از اردیبهشت 1392 اجرای ماده‌ای از این قانون را پذیرفت که نظارت بر ساختمان‌ها را به سازمان نظام مهندسی واگذار می‌کند. شهرداری‌ تهران پیش از آن طی فرایندی، نظارت را انجام می‌داد که کیفیت و سطح سلامت آن‌را متخصصان بیشتر می‌دانند.

✅ سالیانه حدود 15 میلیون متر مربع ساختمان در تهران پروانه ساخت می‌گیرد. (در سال 92 این مقدار حدود 30 میلیون متر مربع بوده است) مبلغ 600 میلیارد تومان با احتساب نزدیک به 40 هزار تومان هزینه نظارت هر متر مربع، سالیانه وارد حساب‌های سازمان نظام مهندسی ساختمان تهران می‌شود که بخشی از آن (ظاهراً پنج درصد) در نهایت سهم سازمان است و بقیه به مهندسان ناظر پرداخت می‌شود. سازمان هم‌چنین متولی ارجاع کردن نظارت‌ها به مهندسان و شرکت‌های ناظر است و با توجه به کم شدن میزان ساخت‌وساز و افزایش تعداد مهندسان، رقابت در این عرصه زیاد و پی‌آمدهای سلامت و فساد اداری هم در آن اثرگذار است.

✅ سازمان طبق وظیفه شماره 15 در ماده 15 قانون، مسئول تدوین مبانی قیمت‌گذاری خدمات مهندسی هم هست. دقت کنید که امروز برای مثال قیمت یک متر آپارتمان در اغلب مناطق تهران بیش از 4 میلیون تومان و تا متری 20 یا 30 میلیون تومان است اما هزینه نظارت بر این ساختمان حدود 40 هزار تومان ذکر می‌شود. بدیهی است نظارتی با این قیمت (یک درصد قیمت کل) مهندسان را برای نظارت بی‌انگیزه کرده، جایگاه ناظر را بدون شأن و منزلت می‌سازد، انگیزه تخلف در نظارت و حتی امضافروشی را بیشتر می‌کند و در نهایت به تولید مسکن بی‌کیفیت می‌انجامد و جان و سرمایه مردم را به خطر می‌اندازد.

✅ علاقه‌ام به مهندسی به‌واسطه تحصیل مهندسی در دوران لیسانس، باورم به اهمیت نهادهای صنفی، مدنی و خصوصی در اصلاح امور کشور، حساسیت به ایمنی و کیفیت ساختمان‌ها، و احساس مسئولیت در قبال جان مردم مرا وامی‌دارد که توجه مهندسان و جامعه را به اهمیت سازمان نظام مهندسی جلب کنم. این گونه رویدادها در غوغای سیاست، قیمت ارز، تورم یا ترامپ گم می‌شوند اما همین رویدادهای کمترشناخته‌شده، کیفیت زندگی و ایمنی جان ما را رقم می‌زنند. نهادهایی نظیر سازمان نظام مهندسی، سهیم در مقررات‌گذاری، مجری و تأثیرگذار در سلامت و فساد عرصه مهندسی و کلیت جامعه هستند. مهندسان و جامعه باید به این رویدادها توجه کنند. هیچ مهندسی که سرنوشت شغلی خودش، جان مردم، مبارزه با فساد و توسعه سلامت اداری برایش مهم است، نباید بی‌تفاوت از کنار انتخابات سازمان نظام مهندسی بگذرد و این درخصوص انتخابات در سایر سازمان‌های صنفی (نظیر نظام پزشکی و ...) نیز صادق است.

✅ اصلاح‌گری و بهبود کیفیت زندگی ایرانیان فقط از مسیر دولت و تمرکز بر چند موضوع کلان نظیر قیمت ارز یا نظام بانکی نمی‌گذرد، و توسعه سلامت فقط در بخش دولتی اهمیت ندارد. سازوکارهای اصلاح مقررات و سیاست‌گذاری را باید در همه جا دنبال کرد. صدها هزار مهندس کشور نسبت به اصلاحات در نظام مهندسی، شفاف‌سازی و رفع تعارض منافع در این سازمان حساس باشند.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
در کافه خبر درباره مسائل مختلف آب و برق گفت‌وگو کردم که کل آن در این آدرس است. (https://www.khabaronline.ir/detail/803944/multimedia/movie). این هم گزیده‌ای یک دقیقه‌ای. @fazeli_mohammad
Forwarded from اتچ بات
‍ صمدآقا، انگشت مقامات و چشم مردم
(محمد فاضلي – عضو هيئت علمي دانشگاه شهيد بهشتي)
✅ صمد يا به قول خودش «صمد آقا» را اکثريت ايرانيان مي‌شناسند. صمد با بازي «پرويز صياد» شخصيت اصلي مجموعه فيلم‌هايي است که اغلب خود پرويز صياد کارگردان و نويسنده آن‌ها بوده است. فيلم‌هايي نظير «صمد به مدرسه مي‌رود»، «صمد آرتيست مي‌شود»، «صمد خوشبخت مي‌شود» و عمده بقيه فيلم‌هاي اين مجموعه، روايتي از اوضاع اجتماعي ايران دهه 1350 در چارچوب‌ها، توانايي‌ها و محدوديت‌هاي سينماي ايران همان دهه هستند.

✅ صمد آقاي روستايي، در جدال ميان جامعه روستايي و دنياي در حال تغيير شهر و مدرن شدن دهه 1350، براي دفاع از خودش، ارزش‌هايش، معشوقه‌اش، طرز فکرش و شيوه زندگي‌اش، با انگشت به همه حمله مي‌کند و به چشم افراد مي‌زند. انگشت صمد، اسلحه حمله به هر مهاجمي است که دنياي صمد را به رسميت نمي‌شناسد؛ خواه اين مهاجم عين‌اله باقرزاده باشد که چشم به ليلا معشوقه صمد دارد، يا آدم‌هاي شهري که دنياي صمد و ادراکات او را نمي‌فهمند و به رسميت نمي‌شناسند.

✅ برخي مقامات نيز در اين کشور «صمد آقا» شده‌اند. فهم‌ها و ادراکاتي دارند که بقيه يا همان اکثريت قاطع مردم نمي‌توانند بفهمند. آخرين آن‌ها مقامي است که ايرانيان را با مردم يمن مقايسه کرده و گفته است «وضعيت ما بهتر از ديگران است. از يمني‌ها ياد بگيريم که چگونه در برابر تهديد و تحريم مقاومت مي‌کنند. به جاي لباس لنگ مي‌بندند و اسلحه به دست دارند و چند تکه نان خشک دست‌شان است با پاي پياده و سعودي‌ها از دست اين‌ها عاجز شدند.»

✅ صرف‌نظر از اين‌که ايران با اين سابقه تمدني را با يمن مقايسه کردن چه معنايي دارد، اين حرف درست وسط مشکلات اقتصادي، عصبانيت مردم از بي‌ثباتي اقتصادي و چشم‌اندازهاي ناخوشايند موجود، اين گونه سخن گفتن انگشت کردن در چشم مردم است. اين مقامات ادراکي از جهان دارند يا مردم را به فهمي از جهان فرامي‌خوانند که خود را متمايل به زيستن در آن نشان مي‌دهند (هرچند شيوه و سبک زندگي‌شان به کلي متفاوت است)، و منافعي براي خود در همه‌گير شدن اين فهم تعريف کرده‌اند، عين فهمي که صمد از دنيا و منافع خود دارد، و اين حرف‌هاي‌شان انگشت کردن در چشم کساني است که اين فهم و منافع را به رسميت نمي‌شناسند. اين نمونه آخر، البته تنها مصداق از «صمدآقا» شدن مقامات نيست. آن ديگري مردم را به «همين که هست» و «خودت بمال» حواله مي‌دهد.

✅ جامعه به اندازه کافي درگير بي‌اعتمادي، تضعيف سرمايه اجتماعي، عصبانيت و خشم فروخورده ناشي از دنياهاي متفاوت ادراک و زندگي واقعي مردم، و ادراکات و منافع برخی مقامات هست. هيچ ضرورتي براي «صمد آقا» شدن و انگشت در چشم مردم کردن نيست. توصيه کردن مردم به آن‌چه واقعيت ندارد، امکان ندارد و گفتن‌اش جز بر پرت بودن گوينده از دنياي زندگي واقعي و ذهني مردم دلالتي نمي‌کند، هيچ ضرورتي ندارد و دردی درمان نمی‌کند. زبان به دهان گرفتن، به که سخن ناپخته گفتن.

✅ (اين متن را اگر مي‌پسنديد، براي ديگران نيز ارسال کنيد.)
@fazeli_mohammad
Forwarded from اتچ بات
‍ حاکمان به فوریت و دقت بخوانند
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
فرمان می‌دهیم از این پس:
✅ مجامع بحث و مشاوره وسیعاً ایجاد می‌شود و در همه امور با بحث عمومی تصمیم گرفته خواهد شد.

✅ همه قشرها، از عالی و دانی، به اتفاق هم امور عمومی را با قدرت اداره خواهند کرد.

✅ مردم عامه، در پایه مأموران لشکری و کشوری، اجازه خواهند یافت که خواست قلبی خود را دنبال کنند، به گونه‌ای که دیگر کسی ناراضی نباشد.

✅ آداب و رسوم ناپسند گذشته منسوخ خواهد شد و همه چیز بر قانون عدل طبیعت قرار خواهد گرفت.

✅ دانش در همه جهان، پی گرفته خواهد شد تا از این راه پایه‌های حکومت امپراتوری مستحکم شود.

✅ این‌ها پنج اصل میثاق‌نامه‌ای است که در 7 آوریل 1868 توسط امپراتور موتسوهیتو که بعدها «مِیجی» نام گرفت، به مردم ژاپن ابلاغ شد. متن را البته دو دانشمند ژاپنی به نام‌های یوری کیمی‌ماسا و فوکوئوکا تاکاچیکا نوشته بودند، درست مانند بقیه متن‌های عاقلانه‌ای که متفکران و دانشمندان می‌نویسند و به نام سیاستمداران تمام می‌شوند.

✅ این پنج اصل را از کتاب «مِیجی، امپراتور ژاپن و دنیای او: 1912-1852» برگرفته‌ام که به قلم ژاپن‌شناس آمریکایی دونالد کین و با ترجمه هاشم رجب‌زاده توسط انتشارات جهان کتاب منتشر شده است. «مِیجی» به معنای «حکومت روشن‌بین» یا «فرمانروایی تابناک» (ص. 18) است و برای دوران 1868 تا 1912 یعنی سال‌های حکومت موتسوهیتو به‌کار رفته است.

✅ کتاب، اثری به نهایت خواندنی است در شرح تاریخ و احوال ژاپن از چند دهه قبل از به حکومت رسیدن میجی تا زمان مرگش، و اگرچه پژوهشی جامعه‌شناختی یا از جنس علوم سیاسی پیچیده نیست؛ اما همین سادگی است که کتاب را برای هر علاقمند به کتاب، توسعه و درک تاریخ ملت‌ها جذاب می‌سازد. کتاب نشان می‌دهد چگونه امپراتور «میجی» نسبت به پدرش امپراتور کومی که در مقابل حمله کشتی‌های خارجی «دستور داد در هفت زیارتگاه شینتویی و هفت معبد بودایی مراسم دعا و نیاز برگزار کنند، و خوراک خود را هم به حداقل رساند تا ریاضت بکشد و دعایش برای از سر گذراندن این خطر اجابت شود.» (ص. 28) تغییر کرد.

✅ کتاب نشان می‌دهد چگونه تحولات اجتماعی و البته بروز قشری از فرهیختگان، از جمله خود امپراتور که پدرش و مقامات دربار بر آموزش او همت گمارده بودند، سبب شد بیگانه‌هراسی ژاپنی‌ها به دست فراموشی سپرده شود. امپراتور میجی «از تأثیر تنفر از خارجی‌ها که بر جان و روان پدرش چیره بود، بر کنار مانده بود.» (ص. 71). بیگانه‌هراسی ژاپنی‌ها چنان بود که در 23 مارس 1868 وقتی وزیر مختار انگلیس قصد رفتن به دربار و دیدن امپراتور را داشت مردم پایتخت عقیده داشتند «اگر بیگانگان به قصر پذیرفته شوند، سرزمین خدایان به وضع مرگباری از توان می‌افتند، و اگر خارجی‌ها اجازه یابند که سیمای پادشاه را ببینند تقدس امپراتور از میان می‌رود.» (ص. 73) اعلامیه‌ای در روز 9 فوریه 1868 خطاب به مردم صادر شد که می‌گفت «اوضاع و احوال چنان دگرگون شده که روابط دوستانه با کشورهای بیگانه که مایه اندوه امپراتور پیشین می‌شد، اکنون مطلوب است.» (ص. 69)

✅ میجی آموزش‌دیده بود. پدرش از کودکی به او سرودن شعر کوتاه ژاپنی آموخته بود و شعر می‌سرود. نوجوان بود که به امپراتوری رسید و و حتی پس از تاج‌گذاری نیز آموزش او با جدیت دنبال شد. چارلز لَنمَن در 1882 درباره او نوشته است «برخلاف بسیاری از شاهان و شاهزادگان اروپایی، به تن‌آسانی و خوش‌گذرانی معتاد نیست، بلکه در پرورش ذهن و فکر خود جدیت دارد و هر رنج و سختی را برای دانش‌اندوزی بر خویشتن روا می‌دارد. از تدبیرهای میجی برای نزدیک شدن به مردم، رفتن او به میان آن‌ها و شنیدن سخن آن‌ها، بالاخص گروه‌های خاص مانند دانش‌آموزان، اهل کار و صنعت و جایزه دادن به ممتازان آن‌ها بود.

✅ کتابی کم‌نظیر است برای حاکمان و مردم، که اغلب تمایلی ندارند درگیر پیچیدگی‌های فنی مطالعات اجتماعی شوند. ساعات لذت‌بخشی را در هنگام خواندن این اثر تجربه خواهید کرد. خوش بگذرد.

✅ بی‌انصافی است در انتها از خدمات هاشم‌ رجب‌زاده (متولد 1320) تقدیر نشود. او سال 1351 دکترای حقوق از دانشگاه تهران گرفت و در سال‌های 1349 تا 1361 عضور وزارت امور خارجه ایران بوده است. رجب‌زاده از 1361 تا 1392 استاد زبان فارسی در دانشگاه مطالعات خارجی اوساکا ژاپن بوده و در 23 اردیبهشت 1388 «نشان گنجینه مقدس» را از دست امپراتور ژاپن به احترام تلاش‌هایش برای معرفی فرهنگ و تمدن ژاپن به ایرانیان و 27 سال تدریس مداوم ایران‌شناسی در دانشگاه‌های ژاپن دریافت کرده است. سلامت و شادمان باشند و خدمات‌شان به دنیای دانش و ایرانیان، ماندگار و مأجور.

(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad