دغدغه ایران
55.7K subscribers
1.18K photos
527 videos
149 files
2.59K links
این تنها رسانه ویژه انتشار نوشته‌های محمد فاضلی در تلگرام است. هیچ کانال دیگری برای نشر نوشته‌هایم ندارم.
Download Telegram
گور دسته‌جمعی بود آن پناهگاه
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ سال‌های وحشت جنگ و حمله هوایی عراق بود و وسط حیاط مدرسه ما یک پناهگاه ساخته بودند. آژیر قرمز که به صدا در می‌آمد، چهارصد پانصد نفر دانش‌آموز دوره راهنمایی، وحشت‌زده به سمت دو در ورودی پناهگاه حمله می‌بردیم. پناهگاهی تاریک که کودکانه تصور می‌کردیم اگر بمب بر سر آن بریزد در امان خواهیم بود؛ چه تصوری خامی. بمبی اگر به آن پناهگاه می‌خورد، گور دسته‌جمعی ما می‌شد.
✅ بمب هیچ وقت به مدرسه ما نخورد و هیچ‌ دانش‌آموزی با بمب آسیب ندید، اما هر بار که صدای آژیر قرمز به صدا درآمد، شلوغی و حمله به در پناهگاه، چند آسیب‌دیده و دست و پا شکسته به جا گذاشت. ما از ترس بمب، با صدای آژیر قرمز، همدیگر را زیر دست و پا له می‌کردیم؛ برای رسیدن به گوری دسته‌جمعی که توهم جان‌پناه بود.
✅ ازدحام این روزها برای خرید ارز جلوی صرافی‌ها هم چیزی شبیه حمله ما به پناهگاه مدرسه ماست. همه کاستی‌ها، ناتوانی‌ها و بی‌کفایتی‌ها درست، اما ما چرا کم و زیاد پول‌مان را به دست گرفته‌ایم و جلوی صرافی‌ها صف کشیده‌ایم؟ ما چرا باید با دامن زدن به یک «وحشت عمومی» خودمان را زیر دست و پا له کنیم؟
✅ ترامپ آژیر می‌کشد، کشورهایی در منطقه هم صدای این آژیر را تقویت می‌کنند، و شاید کسانی هم در داخل عمداً یا از سر نادانی بر وحشت آژیرها می‌افزایند. آیا این ما هستیم که از ترس آژیر خود را برای رساندن به پناهگاهی که جز ابهام و تاریکی در آن نیست، زیر دست و پای یکدیگر له خواهیم کرد؟
✅ می‌ترسیم ارزش پول ملی سقوط کند و دارایی‌ها ما کاهش یابد؟ هر قدر بیشتر جلوی صرافی‌ها صف بکشیم، قیمت بالاتر می‌رود و این سقوط بیشتر می‌شود، بدون آن‌که چیزی گیر اکثریت بیاید. می‌ترسیم بمبی در اقتصاد منفجر شود و ما بیرون از پناهگاه، زیان کنیم؟ صف کشیدن برای خرید دلار، می‌تواند پیش از آن‌که بمبی از راه برسد، ما را زیر دست و پای خودمان له کند.
✅ می‌ترسیم گروه‌هایی با دارایی‌های کلان از خرید و فروش در بازار ارز سودهای کلان ببرند و خرده‌پول‌های دست ما هیچ شود و از این نمد کلاهی برای ما ساخته نشود؟ صف کشیدن ما برای خرید دلار، سود صاحبان دارایی‌های بزرگ را بیشتر می‌کند. هر یک تومان که با حضور وحشت‌آلود ما جلوی صرافی‌ها بر قیمت دلار افزوده می‌شود، صاحبان سرمایه‌های مشروع و نامشروع حاضر در بازار ارز را بیش از آن‌چه تصور کنید افزایش می‌دهد.
✅ بیایید از ترس آژیر، یکدیگر را در رسیدن به توهمی از پناهگاه له نکنیم. آرام بگیریم و کنار بکشیم، بگذار ببینیم آن‌ها که تنها در میان میدان می‌مانند، کیستند. آن‌ها که نان‌شان در همراهی ما با شلوغی میانه میدان است.
✅ آژیرها را همه به صدا درمی‌آورند، عکس‌هایی از بی‌ارزش شدن پول فلان کشورها پخش می‌کنند؛ و همه برای آن است که من و شما بترسیم و خرده‌پول‌های‌مان را به میدان بیاوریم، وحشت بیافرینیم و در میانه تاریکی یکدیگر را زیر دست و پا له کنیم.
✅ نترسیم و فعلاً آرام بگیریم. اوضاع که آرام شد، از دولتمردان ارائه گزارشی شفاف و دقیق، با صراحت و بی‌پرده‌پوشی، فارغ از شعار و پر از شعور، و صادقانه با مردم طلب کنیم. بپرسیم این چه حکایتی است؟ این چه مصیبتی است که آرامش نداریم. چرا کسی پاسخ نمی‌دهد چه خبر است. آشکار شدن همه کاستی‌ها را مطالبه کنیم و مو از ماست بکشیم؛ اما فعلاً نترسیم و به این معرکه دامن نزنیم. مطالبه پاسخ‌گویی را فراموش نکنیم، اما در فضای ناآرام و پرتنش، کسی پاسخ نمی‌دهد. بیایید برای ایران، بر تنش‌های این فضا نیفزاییم. پناهگاهی در کار نیست، ما فقط خود را زیر دست و پا له می‌کنیم.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
فلفل نبین چه ریزه
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
🌶 این ضرب‌المثل «فلفل نبین چه ریزه، بشکن ببین چه تیزه» برای توجه کردن به یکی از مسائل مهم کشور یاری کند، و آن‌را در خاطر ما نگه دارد و هر وقت با این مسأله مواجه شدیم، بگوییم «فلفل نبین چه ریزه.»
💧من هر بار درباره لزوم صرفه‌جویی در آب شرب و بهداشتی خانه‌ها نوشته‌ یا مطلبی منتشر کرده‌ام، گروهی برایم چیزی شبیه به این جملات را نوشته‌اند: «نود درصد آب کشور در کشاورزی مصرف می‌شود، حالا شما گیر داده‌ای به این پنج شش درصد آب شرب؟ ... حالا این حمام و دست‌شویی رفتن مردم شد عامل کم‌آبی؟ چرا فکری به حال آب کشاورزی نمی‌کنید؟»
💧این گونه عبارات دو بخش دارند. بخش اول درست است که حجم آب مصرف‌شده در بخش شرب و بهداشت – در کل ایران - نسبت به بخش کشاورزی کم است. اگرچه در برخی شهرها (بالاخص شهرهای بزرگ مثل تهران، اصفهان و شرهای بزرگ) حتی آب کشاورزی نیز برای شرب مهار می‌شود. حدود شش میلیارد متر مکعب برای شرب و بهداشت شهری و روستایی مصرف می‌شود (این همان فلفل نسبتاً ریز است در مقابل آب کشاورزی). گفته می‌شود مقدار آب کشاورزی ده پانزده برابر این مقدار است. اما درباره بخش دوم، یعنی کم‌اهمیت بودن صرفه‌جویی در آب شرب نکات زیر را هم باید مد نظر داشت.
💧اول، آب شرب اهمیت حیاتی دارد و کمبود آن به سرعت به مسأله‌ای اجتماعی با پی‌آمدهای دردآور برای زندگی مردم بدل می‌شود. تصور کنید سه روز آب منزل‌تان قطع شود (تصور کن، اگرچه تصور کردنش سخته).
💧دوم، گاه هزینه تولید هر متر مکعب آب شرب (حتی در اقتصاد یارانه‌ای ایران) حدود 1000 تومان است و ده‌ها و گاه بیش از صد برابر هزینه تولید آب کشاورزی است، پس هزینه هدررفت هر لیتر آب شرب هم ده‌ها برابر هدر رفت هر لیتر آب کشاورزی است.
💧سوم، اهمیت آب به‌طور کلی، و آب شرب در هر منطقه، تابع اقلیم و ظرفیت‌های منطقه، و امکان‌پذیری دست یافتن به منابع آب بیشتر است. برای مثال هر چه منابع آبی در دسترس بوده برای تأمین آب شرب تهران بهره‌برداری شده است و تقریباً منابع آبی دیگری وجود ندارد. وقتی آب بیشتری وجود ندارد، یعنی دیگر قیمت و نسبت آب شرب به کل آب کشاورزی کشور مهم نیست. همین آب موجود را باید با صرفه‌جویانه‌ترین شکل استفاده کرد.
💧چهارم، آب بر خلاف برق یا گاز، به راحتی قابل انتقال نیست (البته انتقال برق و گاز هم هزینه سنگین و ملاحظات و پی‌آمدهای زیادی دارد). سرعت انتقال برق و سهولت بیشتر آن امکان می‌دهد تا کمبود برق را حتی از کشورهای دیگر هم تأمین کرد، اما آب اصلاً این گونه نیست. هزینه انتقال آب بسیار زیاد است و ساخت خطوط انتقال نیز سال‌ها طول می‌کشد. مردم ایران امروز هر متر مکعب آب را با قیمت حدود 470 تومان مصرف می‌کنند. قیمت آب در برخی پروژه‌های انتقال آب که امروز درباره آن‌ها بحث می‌شود، بین متر مکعبی پنج هزار تا سیزده هزار تومان در نوسان است. آیا شما حاضرید این رقم را بابت قیمت آب بپردازید؟ (تصور کن، اگرچه تصور کردنش سخته)
💧پنجم، کم شدن آب کشاورزی می‌تواند با تغییر دادن اشتغال کشاورزان، صنعتی‌شدن و وارد کردن محصولات کشاورزی و تأمین غذا (البته به سختی و با پی‌آمدهای سنگین) جبران شود؛ اما آب شرب را در مقیاس کلان نمی‌توان وارد کرد. ‌آب شرب از این منظر، اهمیت اجتماعی، سیاسی و حتی امنیتی دارد.
💧ششم، منابع آب شرب برخی مناطق، بسیار خاص است و برای مثال چاه‌های محدودی برای تأمین آب شرب وجود دارد. این گونه نیست که بتوان منابعی را به‌راحتی جایگزین این چاه‌ها کرد. بنابراین هدررفت چنین آبی، قابل مقایسه با منابع آب بخش کشاورزی نیست.
💧این دلایل سبب می‌شوند مقایسه آب شرب و آب کشاورزی از اساس نادرست باشد. ما باید هم‌زمان به فکر اصلاح «#بدمصرفی_کشورسوز» خود در زمینه آب و انرژی باشیم؛ و هر دو عرصه شرب و بهداشت، و کشاورزی را هم هدف بگیریم. فلفلی بودن اندازه آب شرب و بهداشت (فلفل سیاه ریز و تیز) در مقابل درشت بودن مقدار آب کشاورزی (شاید مثل فلفل دلمه‌ای) نباید سبب شود، صرفه‌جویی در آب شرب را بی‌اهمیت تلقی کنیم. آب شرب و آب کشاورزی اگرچه هر دو آب هستند، اما این تشابه ظاهری نباید تفاوت‌های اساسی آن‌ها را نادیده بگیرد. #موفقیت‌های_کوچک برای صرفه‌جویی در مصرف آب شرب و بهداشتی، از این زاویه بسیار مهم‌اند.
✉️ (این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.)
https://t.me/fazeli_mohammad
دلایل اجتماعی مخالفت با فیلترینگ تلگرام
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
این متن در ویژه‌نامه روز چهارشنبه بیست‌ودوم فروردین 1397 روزنامه «دنیای اقتصاد» منتشر شده است.
✅ اخبار، نگرانی‌ها و تحلیل‌ها درباره فیلترینگ تلگرام فزاینده است. بهترین کار در چنین فضایی برای گروه‌های اجتماعی فاقد قدرت تأثیرگذاری مستقیم بر فیلترشدن یا نشدن تلگرام آن است که در گفت‌وگویی اجتماعی درباره این پدیده شرکت کنند. من به سهم خود به دلایلی که تشریح می‌کنم با فیلترینگ تلگرام مخالفم.
✅ نیمی از جامعه ایرانی به این ابزار خو کرده و از آن به دلایل مختلف استفاده می‌کنند. تلگرام به بخشی از احساس آزادی، مشارکت در اطلاع‌رسانی، شفافیت، تقویت حس مطالبه‌گری، به اشتراک گذاشتن دانش، دغدغه‌ها، شکایات و حتی تخلیه انرژی انتقادی افراد بدل شده است. این کارکردها جدای از احساس خوب کاربران نسبت به سهولت استفاده از تلگرام و تسریع ارتباطات است. فیلترینگ تلگرام مستقیماً حمله کردن به همه این احساسات نیمی از جامعه است. من قبلاً گفته و نوشته‌ام که جامعه ایرانی به جهات مختلف به وضعیتی رسیده که نفرت را فریاد می‌کشد و گاه حتی در لحظاتی قدرت محاسبات عقلانی را نیز در خود تضعیف‌شده می‌یابد. این حس نفرت و عصبانیت، حسی که برآمده از احساس بی‌قدرتی است، با گرفتن بخشی دیگر از احساس قدرت و اثربخشی افراد جامعه، تقویت خواهد شد. گسل‌ها و انباشت نارضایتی اجتماعی در جامعه ایرانی به حدی هست که دیگر لازم نباشد به طریقی دیگر بر آن افزود، بالاخص آن‌که این بار سخن از پنجاه درصد جامعه در میان است.
✅ جامعه ایرانی استفاده‌کننده از تلگرام، فیلترینگ آن‌را فرار قدرت سیاسی از پاسخ‌گویی تلقی خواهد کرد. تصور ایرانیان غرق‌شده در انگاره جامعه و دستگاه اداری فاسد، هر گونه تلاش برای اعمال تنگنای بیشتر خبری را دلیل بر عزم حاکمیت برای مقابله با شفافیت تلقی خواهد کرد. محققان بسیاری استدلال کرده‌اند که اعتماد اجتماعی محصول شفافیت و کارآمدی حکومت است. جامعه ایرانی که احساس ناخوشایندی از ناکارآمدی دارد، در صورت مواجهه با فیلترینگ تلگرام، پیام مقابله قدرت سیاسی با شفافیت را نیز دریافت می‌کند. این بدان معناست که بر بی‌اعتمادی افزوده خواهد شد.
✅ طرفداران نیک‌خواه فیلترینگ اعلام می‌کنند که قصد دارند کاربران را به سوی شبکه‌های پیام‌رسان داخلی سوق دهند. پیام‌رسان‌های داخلی نیز به اندازه بقیه کالاهای ایرانی باید جلب اعتماد کنند. تجربه بین‌المللی نیز نشان می‌دهد باکیفیت‌ترین کالاها ممکن است بر اثر بی‌اعتمادی در بازار ضربه‌های سنگین متحمل شوند. فیسبوک با همه کیفیت نرم‌افزاری و ارائه خدمات بر اثر ضربه به اعتبارش میلیاردها دلار زیان دید. فیلترینگ اعتماد خلق نمی‌کند بلکه جامعه ایرانی را بی‌اعتمادتر می‌سازد.
✅ تلگرام محتوایی متکثر دارد. طرفداران فیلترینگ و بالاخص کسانی که استدلال‌های امنیتی درخصوص آن طرح می‌کنند باید به این نکته توجه داشته باشند که علی‌رغم برخی تهدیدهای امنیتی هر شبکه اجتماعی، تلگرام بستری مساعد برای انبوه وطن‌دوستانی است که در لحظات حساس قادرند تنش‌های اجتماعی و سیاسی را کاهش دهند. فضای شبکه‌های اجتماعی در آشوب‌های خیابانی دی‌ماه 1396 شاهد حضور این‌چنینی جمعی از اصلاح‌طلبان و نیروهای طرفدار ثبات و امنیت در کشور بود. فیلترینگ تیغ دولبه‌ای است که امکانات این دسته از افراد برای تأثیرگذاری بر فضای اجتماعی را تضعیف می‌کند. محروم کردن انبوه ایران‌دوستان و طرفداران اصلاحات تدریجی از دسترسی به تلگرام و توده‌های مردم، راه را بر رادیکال شدن برخی خواسته‌ها و باز شدن فضا برای طرح دیدگاه‌هایی در خارج از مرزها که نیروهای داخلی دیگر قادر به تأثیرگذاری بر آن‌ها نیستند نیز باز می‌کند.
✅ فیلترینگ تلگرام در نهایت، تلاشی برای فراهم آوردن فضای گلخانه‌ای برای پیام‌رسان‌های داخلی است. من می‌پذیرم که دولت‌های کشورهای توسعه‌یافته و بالاخص در شرق آسیا در مقاطعی برای حمایت از توسعه صنعتی خود در مقاطعی فعالانه در بازار و مناسبات اقتصادی مداخله کرده‌اند، اما این مداخله پیش‌شرط‌هایی از جمله پیش‌شرط‌های سیاسی متفاوت داشته است. سیاست حمایتی فعلی از پیام‌رسان‌های داخلی بدون لحاظ کردن شرایط سیاسی و اجتماعی، موفق نخواهد بود.
✅ نکته آخر این‌که اگر طرفداران فیلترینگ تلگرام قصد دارند در نهایت چنین کاری انجام دهند، ابتدا شرایط یک گفت‌وگوی اجتماعی فراگیر برای متقاعد کردن مردم به پذیرش فیلترینگ تلگرام را انجام دهند. هم‌چنین فیلترینگ یک‌باره و بدون طی کردن یک مرحله گذار که به کاربران اجازه دهد خود را با شرایط جدید منطبق کرده و برای مثال کسب‌وکارهای تلگرامی بتوانند مسیرهای جایگزین پیدا کنند، بر عمق و شدت نارضایتی‌ها می‌افزاید.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.)
https://t.me/fazeli_mohammad
«دغدغه ایران» بعد از فیلتر شدن تلگرام چه می‌شود؟
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
مدتی است گفته می‌شود تلگرام اردیبهشت را در ایران نخواهد دید و فیلتر خواهد شد. اگر تلگرام فیلتر شد (اگرچه فعلاً هیچ برآوردی از میزان احتمال فیلتر شدن آن ندارم) یادداشت‌هایم که تاکنون در کانال «دغدغه ایران» منتشر می‌شدند، در سایت شخصی محمد فاضلی با آدرس زیر منتشر خواهد شد. بخش‌ زیادی از متن‌های منتشرشده تاکنون نیز در این سایت قرار داده شده‌ است.
این سایت هم‌چنین حاوی مقالات بلند و سایر مطالبی است که نوشته‌ام و امکان انتشار آن‌ها در قالب تلگرام وجود نداشته است.
http://mohammadfazeli.ir
(اگر کانال دغدغه ایران را مفید یافته‌اید، این متن را برای دیگران نیز ارسال کنید.)
https://t.me/fazeli_mohammad
جَلّاسانِ گِردگو
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ واژه‌های طبّاخ، قصّاب و خبّاز را شنیده‌اید، نام مشاغل‌اند، و کسانی هم هستند که بر وزن همین مشاغل می‌توان آن‌ها را «جَلّاس» نامید، اگرچه چنین واژه‌ای وجود نداشته باشد. این‌ آدم‌ها را حتماً می‌شناسید. این دسته – که هر یک از ما هم می‌توانیم یکی از آن‌ها باشیم – کارشان این است که از این جلسه به آن جلسه در حرکت هستند. اگر طبّاخ یعنی «بسیار طبخ‌کننده»، «جَلّاس» نیز «بسیار نشیننده در جلسه است، بسیار جلوس‌کننده»
✅ خصیصه بارز دستگاه اداری این مملکت انبوه جلسات است و «جَلّاسان» بوروکرات‌هایی هستند که در هر روز چندین جلسه شرکت می‌کنند. تقصیر خودشان نیست، ساختار است که آن‌ها را صبح تا شب دور میزهایی می‌نشاند تا فرسوده‌شان کند، تا فرصت نکنند چیزی بخوانند، فکر کنند و به کار و بارشان برسند. همه در جلسه‌اند.
✅ «جَلّاسی» بیماری نظام اداری‌ است. نظام اداری به دلیل ابهام در وظایف، کمبود دانشی که به مدیران جرأت تصمیم‌گیری بدهد، فقدان شفافیتی که اطلاعات را با سرعت و دقت به گردش درآورد و لازم نباشد در جلسه اطلاعات را رد و بدل کرد، و ساختار مستعد تخلف که مدیران را در معرض رسیدگی سازمان‌های نظارتی قرار می‌دهد، به تدریج هر تصمیمی را مؤکول به جلسه می‌کند. اکثریت مدیران قادر به تصمیم‌گیری نیستند و بنابراین وقت گرانبها صرف جلوس در جلسات می‌شود و به تدریج «جَلّاسان» ظهور می‌کنند.
✅ نظام اداری «جَلّاس‌پرور» به این حد نیز قناعت نمی‌کند. کثیری از «جَلّاسان» به تدریج خود را به خُلقی دیگر نیز می‌آرایند و آن «گِردگویی» است. «گِردگو» کسی است که ماهرانه درباره هر مسأله مهمی چنان سخن می‌گوید که نه سیخ بسوزد نه کباب. «گِردگو» می‌تواند چنان سخن بگوید که دل همه را به دست آورد، سخنش هیچ گوشه‌ای ندارد و رئیس فعلی و رؤسای محتمل آتی را خرسند می‌سازد. گِردگو می‌تواند چنان سخن بگوید که هیچ مسئولیتی را متوجه اظهارنظرش نسازد.
✅ «گِردگویان» طائفه‌ای هستند که جز در مواردی که ناچار شوند، پای هیچ اظهارنظری را امضا نمی‌کنند تا مبادا امروز و فردایی گریبانش را بگیرند. این جماعت از مکتوب کردن بیزارند و ترجیح می‌دهند صدای‌شان در کنار صداهای همگان قرار گیرد و همواره مسئولیت تصمیم‌ها میان همگان تقسیم شود. دیوار حاشا برای «جَلّاسان گِردگو» بلند است.
✅ «گِردگویی» مهارتی است برای گفتن سخنانی که آن‌قدر گرد هستند که در هر زمینی می‌توان آن‌ها را غلطاند، و به هر زمان و مکانی می‌توان آن‌ها را قِل داد. گویِ گِرد را از هر زاویه که نگاه کنید، فرقی نمی‌کند، جهت خاصی ندارد.
✅ «جَلّاسانِ گِردگو» محصول نظام اداری‌ای هستند که بر سنت شفاهی بنا شده و گزارش کارشناسی مکتوب و امضاشده در آن جایگاهی ندارد. نظامی که در غوغای آمارهای متناقض همواره می‌توان هر اظهارنظری را توجیه کرد. اکثریت آدم‌ها در چنین سیستمی آخر و عاقبت حرفه‌ای‌شان «جَلّاسی» و «گِردگویی» است؛ حرفه‌ای که در آن می‌آموزند چگونه سی سال بمانند و کسی را نرنجانند؛ روی حرفی نایستند، و مسئولیت هیچ مخاطره حرفه‌ای را نپذیرند.
✅ «جَلّاسی» و «گِردگویی» بسیار به هم مرتبط هستند، زیرا گردگویان بسیاری را دیده‌اید که چون جلسه تمام می‌شود و بیرون از اتاق جلسه، ایستاده در کنار شما سخن می‌گویند، حرف‌هایی می‌گویند که از خود می‌پرسید چرا این‌ها را همان‌جا داخل جلسه نگفت؟ گویی وقتی می‌نشینند و آن‌گاه که ایستاده‌اند، متفاوت‌اند. گِردگویی در این نظام اداری، راهی برای ماندن است. «جَلّاسان گِردگو» خود می‌مانند، بی هیچ صراحتی، سی سال یا بیشتر، اما سرمایه‌های بسیاری را به فنا می‌برند.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
👍2
آقای اسنپ، کمی مسئول باشید
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ آقای اسنپ، انصاف این است که بسیاری از خدمات خودرو اینترنتی شما خوب است و استقبال مردم هم همین را نشان می‌دهد. بسیاری کارهای دیگر هم می‌توان انجام داد که واقعاً برای شما هزینه‌ای ندارد ولی انجام نمی‌دهید. مسئولیت اجتماعی شما حکم می‌کند به این موارد حساس باشید. یک بار چند مورد از روش‌های بهبود خدمات را نوشتم ولی کلاً به هیچ گرفتید، اما آن‌چه الان می‌نویسم با جان آدم‌ها سروکار دارد. شایسته است به همان اندازه که به کسب‌وکارتان می‌اندیشید، به جان مسافران هم حساس باشید.
✅ درصد قابل توجهی از خودروهایی که با اسنپ کار می‌کنند – حداقل اکثریت آن‌ها که من استفاده کرده‌ام – کمربند ایمنی صندلی عقب ندارند. این‌که نمی‌شود تلویزیون رسمی کشور برنامه‌های تبلیغی درباره خطرات نبستن کمربندی ایمنی پخش کند، و بزرگ‌ترین ارائه‌کننده خدمات کرایه خودرو اینترنتی رانندگان خود را مجبور نکند خودروهای خود را به کمربند ایمنی صندلی عقب مجهز کنند.
کاش به همان اندازه که گروهی بودند و هستند که تلاش کردند و می‌کنند که خدمات شما را تعطیل کنند تا کسب‌وکار خودشان ضربه نخورد، عده‌ای هم باشند، مثل پلیس راهنمایی و رانندگی، که شما را مجبور کند خودروهایی را که قرار است با اسنپ همکاری کنند، معاینه فنی کند و حداقل مطمئن شود که خودرو به کمربند ایمنی صندلی عقب مجهز است.
✅ جناب اسنپ، انجام این یکی، و البته کلیت اطمینان از ایمنی خودروهای اسنپ بند قیمت دلار، معادلات اقتصاد کلان، مخالفت با کسب‌وکارهای اینترنتی و عوامل دیگر نیست؛ کمی مسئولیت‌پذیری می‌خواهد.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
Forwarded from اتچ بات
‍ وِرِسک‌سازان استوار
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ داستانی در میان مردم هست به این مضمون که «رضاشاه به مهندس سازه پل وِرِسک دستور داد به هنگام عبور اولین قطار از روی پل ورسک، با خانواده‌اش زیر آن قرار گیرد تا اگر پل خراب شد، خودش قربانی پل بد باشد.» بسیاری به این این داستان باور دارند و برخی چون من سال‌ها با شک و تردید، آن‌را بخشی از داستان‌های عامیانه دانسته‌ایم.
✅ روابط عمومی شرکت راه‌آهن جمهوری اسلامی ایران کتابی اخیراً منتشر ساخته به نام «یکصد سال تاریخ مهندسی راه‌آهن ایران» و دیروز در صفحه‌ای از این کتاب خواندم: «گفته می‌شود در هنگام گذر نخستین ترن از روی پل، سرمهندس سازه‌ی پل، به همراه همسر و فرزندش زیر آن ایستادند تا به این روش پایداری پل آزموده شود. به گفته‌ی ابوذر عباسی (یکی از کارگران سالخورده روستای ورسک) مهندسی که این چنین با شهامت در زیر پل ایستاد، چندی دیگر از روی پل افتاد و جانش را از دست داد. او در تپه‌ای مشرف به پل ورسک به خاک سپرده شده است.»
✅ این نوشته (تصویر زیر) تکان‌دهنده بود و بی‌اختیار یاد «جلّاسان گِردگو» افتادم. داستان مهندس سازه پل ورسک، عجیب تقابل نمادینی با حکایت «جَلّاسان گِردگو» دارد. «جَلّاسان گِردگو» زیر برا مسئولیت هیچ ساخته– تصمیم، سیاست، اقدام یا طراحی – خود نمی‌روند؛ سود می‌برند و این قطارهای دیگران است که از روی پل‌هایی که ایشان می‌سازند گذر کرده و به دره سقوط می‌کنند.
✅ «وِرِسک‌سازان» اما جماعتی دیگرند؛ چیزهایی می‌سازند که با جان‌شان درستی و استحکام‌شان را تضمین می‌کنند. حکایت تلخ روزگار در سرزمین نظام اداری این کشور – و شاید بقیه دنیا – آن است که «ورسک‌سازان» به خاطر استواری آن‌چه می‌سازند تا بر سر مردم خراب نشوند، به خاطر تصمیم‌های محکم، بیان گزاره‌های استوار کارشناسی، و ایستادن پای منافع مردم؛ از بالای آن‌چه می‌سازند به پایین پرتاب می‌شوند.
✅ وجه نمادین‌تر و الهام‌بخش این داستان آن است که «وِرِسک‌سازان» بر تپه‌ای مشرف بر آن‌چه ساخته‌اند، تا ابد به تماشای استواری و زیبایی حاصل گفتار، کردار، تصمیم و ساخته خویش، می‌نشینند.
✅ تاریخ ملت‌ها را مناقشه و رقابت میان «جلّاسان_گِردگو» و «#ورسک‌سازان_استوار» رقم می‌زند.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
مسافران عزیز، دید خود را کور نکنید
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ مهماندار هواپیما قبل از پرواز توضیحاتی ارائه می‌کند، از جمله توصیه‌های ایمنی را ارائه کرده و مثلاً از مسافران می‌خواهد لوازم الکترونیک خود را در طول پرواز خاموش کنند. یکی از توصیه‌هایی که سال‌ها در پروازها شنیده‌ام این است: «پنجره‌های هواپیما را به هنگام برخاستن و فرود هواپیما باز نگه‌ دارید.» پنجره‌های هواپیما درپوش‌هایی دارند که می‌توانید با بالا و پایین بردن آن‌ها، ورود نور را کنترل کنید.
✅ من در همه این سال‌ها بارها پیش خودم فکر کرده بودم چرا از مسافران خواسته می‌شود درپوش پنجره‌ها را باز نگه دارند، تا بالاخره دیشب در پرواز سرمهماندار خوش‌خلق و خنده‌رویی حضور داشت و از او پرسیدم چرا از مسافران می‌خواهید هنگام برخاستن و فرود پنجره‌ها را باز نگه دارند؟ سرمهماندار پاسخ داد «ما از مسافران می‌خواهیم پنجره‌ها را باز نگه دارند تا بتوانند بیرون را ببینند و اگر حادثه‌ای اتفاق افتاد و تهدیدی متوجه پرواز شد، سریع ما را خبر کنند.»
✅ صنعت هوا و فضا بسیار حساس و دقیق است. مطمئن هستم در این صنعت دقیق و حساس، مطالعاتی انجام‌شده و مسافران در مواردی توانسته‌اند حوادث یا تهدیداتی را به مهمانداران اطلاع دهند که باز نگه داشتن پنجره‌ها به رویه معمول تبدیل شده است. این توصیه هم‌چنین به این معناست که حتی در صنعتی به دقت و حساسیت صنعت هوایی که کادر پرواز از سلامت هواپیما مطمئن می‌شوند تا پرواز کنند، باز هم از مسافران می‌خواهند دید خود را کور نکنید و در مواقع حساسی نظیر برخاستن و فرود، با دقت وضعیت را تحت نظر داشته باشند و هر اشکالی را به مسئولین پرواز خبر دهند.
✅ داستان پرواز عجیب به داستان مدیریت سازمان، اداره یک شرکت و بیش از همه به سیاست‌گذاری عمومی و اداره کشور و حکومت شباهت دارد. هر مدیر شرکتی، رئیس اداره‌ای یا مدیر سیاست‌گذاری در هر سطحی، به نفع خودش و افراد تحت فرمانش است که از آن‌ها بخواهد «پنجره‌ها را باز نگه دارید و دید خود را کور نکنید؛ و به محض مشاهده هر تهدیدی، تیم اداره دستگاه، سازمان یا کشور را مطلع کنید.»
✅ پنجره‌ها برای لذت بردن از فضای بیرون و مشاهده صحنه‌های زیبای طبیعت از فراز آسمان خوبند، و به همان اندازه برای آن است که همه مسافران در امنیت پرواز سهیم باشند. این‌جاست که معنای «پرواز یک کار تیمی است» بیشتر آشکار می‌شود. امنیت پرواز مسئولیتی تقسیم‌شده میان توانمندی‌ها، اختیارات و مسئولیت‌های تیم پرواز است که مسافران نیز بخشی از آن هستند حتی اگر سهم‌شان فقط در حد «کور نکردن دید خودشان باشد.» مدیر و مقام ارشد هر دستگاهی و مسئولان هر کشوری نیز مسئول‌اند و به نفع خودشان و مردم است که «دید شهروندان را کور نکنند» و به علاوه شرایط را تسهیل کنند تا مردم خودشان علاقمندانه چهارچشمی اوضاع را زیر نظر داشته باشند.
✅ آن دسته مسافران که پنجره را کور نمی‌کنند و هشیارانه اوضاع و احوال پرواز را زیر نظر دارند، مسئولیت خود را ایفا می‌کنند؛ شایسته پاداش‌اند نه مجازات.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.)
https://t.me/fazeli_mohammad
کانال «#موفقیت‌های_کوچک_ایرانیان» @IR_S_S
کانال «دغدغه ایران» بعد از فیلترینگ تلگرام
تلگرام طبق دستور قضایی که امروز صادر شده، فیلتر می‌شود. اگر دسترسی به این پیام‌رسان به کلی ناممکن شد، یادداشت‌های کانال «دغدغه ایران» متعلق به محمد فاضلی (عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی) در سایت شخصی او به آدرس زیر منتشر می‌شود.
www.mohammadfazeli.ir
وبلاگم با عنوان «دغدغه ایران» نیز دوباره فعال می‌شود. آدرس آن به شرح زیر است:
http://befekreiran.blog.ir
اگر هم در بین پیام‌رسان‌های در دسترس و غیرفیلتر، پیام‌رسانی پیدا شد که اکثریتی از کاربران به آن روی خوش نشان دهند و وسیله مفیدی برای رساندن نوشته‌هایم باشد، از آن استفاده خواهم کرد.
(این متن را اگر دوست داشتید، برای دیگران هم ارسال کنید.)
آرام باشیم
(محمد فاضلی-عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
قبل از تلگرام هم ایران را دوست داشتیم و برای امنیت، توسعه و بهروزیش تلاش می کردیم. ایران برای ما با تلگرام آغاز نشده بود و با فیلترینگ تلگرام پایان نمی یابد. راه های دوست داشتن ایران بی پایان و مسدودناشدنی است. آرام باشیم.
( این متن را اگر دوست دارید برای دیگران هم ارسال کنید.)@fazeli_mohammad
«شفافیت، گزارش و گفت‌وگوی ملی» درباره تلگرام، حق مسلم ماست
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
این متن قبلا هم منتشر شده است اما انتشارش متناسب شرایط فعلی است.

✅ خبرها از تصمیم‌‌های جدی برای فیلترینگ تلگرام حکایت می‌کند. تأیید و تکذیب‌ها هم شاید برای سنجیدن واکنش‌هاست. من خودم که قاطعانه با فیلترینگ تلگرام مخالفم و معتقدم جز افزودن بر شمار کسانی که از فیلترشکن استفاده می‌کنند، بیشتر کردن شمار ناراضیان، و از دسترس خارج کردن امکانات مثبت تلگرام برای کسب‌وکارها، افزایش آگاهی و دسترسی به مردم برای رساندن پیام‌های مثبت، نتیجه‌ای نخواهد داشت؛ اما اگر سیاست‌گذارانی که اصرار دارند فیلترینگ تلگرام به نفع مردم و منافع ملی است، پیشنهاد می‌کنم سه اقدام زیر را انجام دهند تا حسن نیت و صدق گفتارشان بیشتر آشکار شود:
🔷 پیشنهاد اول: اختصاص وقت کافی در برنامه‌های زنده تلویزیونی به گفت‌وگوهای جامع، با حضور دیدگاه‌ها و تفکرات مختلف، و متخصصانی از رشته‌های مختلف، به بحث درباره تلگرام و ضرورت‌های فیلترینگ. سیاست‌گذارانی که در درستی گزینه فیلترینگ و نفع آن برای منافع و امنیت ملی شک ندارند، در این گفت‌وگوها، اطمینان و ایمان خود به این امر را به مردم منتقل خواهند کرد و با استقبال عمومی مواجه خواهند شد. چه چیزی برای سیاست‌گذار بهتر از این‌که گزینه تصمیمش با اقبال عمومی و مقبولیت مواجه شود؟ (#گفت‌وگوی_ملی_درباره_تلگرام)
🔷 پیشنهاد دوم: گروهی متشکل از متخصصان مختلف، دارای مقبولیت عمومی و حتی‌الامکان بی‌طرف، «#گزارش_ملی_تلگرام» را تدوین کنند. گزارش ملی تلگرام می‌تواند به این موضوعات بپردازد: چرا مردم از تلگرام استقبال می‌کنند؟ چرا مردم از پیام‌رسان‌های داخلی استقبال نمی‌کنند؟ پی‌آمدهای اقتصادی، سیاسی، امنیتی، فرهنگی و اجتماعی استفاده گسترده از تلگرام چیست؟ تلگرام سبب چه آسیب‌هایی شده است؟ سهم تلگرام در پیدایش هر یک از این آسیب‌ها چیست؟ فیلترینگ تلگرام چقدر بر رفع این آسیب‌ها مؤثر است؟ فیلترینگ تلگرام چه آسیب‌های اجتماعی، اقتصادی، سیاسی، امنیتی و فرهنگی جدیدی ایجاد می‌کند؟ راهکارهای جلب اعتماد به پیام‌رسان‌های داخلی چیست؟
🔸خاصیت چنین گزارشی این است که کلی‌گویی به دقت‌های مکتوب تبدیل می‌شود. این چنین گزارشی نمی‌تواند به‌طور کلی بگوید «تلگرام باعث تضعیف خانواده، گسترش آسیب‌های اجتماعی و بی‌اخلاقی شده است.» بلکه باید با روش علمی و شواهد نشان دهد آسیب‌های برشمرده‌شده برای تلگرام چقدر است. حداقل خاصیت این چنین گزارشی این است که بعد از فیلترینگ تلگرام می‌توانیم بپرسیم: «حالا که تلگرام فیلتر شد، آن آسیب‌ها رفع شده یا کاسته شدند؟» این چنین گزارشی باید تکلیف مهم‌ترین ادعاها درباره خوبی‌ها و بدی‌های تلگرام را روشن کرده، سناریوهای آینده پس از تلگرام را معلوم ساخته و مسئولیت دستگاه‌ها در قبال جامعه پس از تلگرام (جایگزین‌ها، خدمات پس از تلگرام، و عواقبی نظیر افزایش فیلترشکن‌ها) را مشخص سازد.
🔷 پیشنهاد سوم: طرفداران فیلترینگ تلگرام قطعاً خود را خیرخواهان جامعه می‌دانند. آدم‌های خیرخواه نباید از شفافیت گریزان باشند. شورای عالی فضای مجازی یا هر شورای دیگری که مسئول تصمیم درباره فیلترینگ تلگرام است، می‌تواند بر اساس سازوکاری شفاف، تصمیم خود درباره فیلترینگ را اعلام کند. این بدان معناست که در جلسه تصمیم درباره فیلترینگ، آراء افراد علنی باشد و به اطلاع عموم برسد. (#شفافیت_رأی_درباره_تلگرام)
✅ ابهام در آراء کسانی که درخصوص فیلترینگ نظر می‌دهند سبب می‌شود همه مسئولیت این خیرخواهی در نهایت متوجه رئیس‌جمهور حسن روحانی و محمدجواد آذری جهرمی وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات شود. این در حالی است که چنین تصمیمی در شوراهای عالی و با حضور مقامات متعدد تصویب می‌شوند. شایسته نیست طرفداران چنین خیرخواهی دلسوزانه‌ای رأی خود درباره فیلترینگ تلگرام و مسئولیت‌پذیری در قبال این رأی را پنهان کنند. گزارش ملی می‌تواند شامل اطلاعاتی درباره مشخصات افراد تصمیم‌گیر درباره سرنوشت تلگرام، استدلال‌ها و رأی نهایی‌شان در قبال فیلترینگ تلگرام نیز باشد.
✅ هر سه پیشنهاد در راستای حداکثرسازی شفافیت، آشکار کردن خیرات پنهان در فیلترینگ تلگرام، افزایش مسئولیت‌پذیری مقامات و تصمیم‌گیران و روشن شدن مواضع آن‌ها برای مردم است. تصور نمی‌کنم پیشنهادهای بدی باشند.
✅ سیاست‌گذاران اگر به این سه پیشنهاد تن دهند، «#موفقیت‌های_کوچک»ی به دست آورده‌اند که بر روی هم «موفقیت بزرگ»ی را خواهد ساخت؛ ارتقای شفافیت و جلب اعتماد مردم.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.)
📡کانال «#دغدغه_ایران» @fazeli_mohammad
📡کانال «#موفقیت‌های_کوچک_ایرانیان» @IR_S_S
جامعه اُرسی: جامعه‌ای با شیشه‌های رنگارنگ
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ اگر از مساجد، کاخ‌ها یا خانه‌های ساخته‌شده با معماری سنتی ایرانی بازدید کرده باشید، حتماً پنجره‌های چوبی با شیشه‌های رنگی را دیده‌اید. نمونه‌هایی از این پنجره‌ها را که نام‌شان «اُرسی» است می‌توانید در ارگ کریم‌خان زند شیراز، عمارت ملا لطف اله شیخ‌الاسلام سنندج، مسجد نصیرالملک شیراز و بسیاری از بناهای معماری سنتی ایران ببینید.

✅ رنگارنگی این پنجره‌ها زیبایی حیرت‌انگیزی خلق می‌کند، اما زیبایی تنها کارکرد این پنجره‌ها و شیشه‌های رنگارنگ‌شان نیست. محققان درباره این پنجره‌ها نوشته‌اند:

🔷این شیشه‌ها فضایی متفاوت همراه با امنیت و خیال را برای ساکنین خلق کرده و نهایتا جلوه این نورهای رنگین در فضای بنا، امنیت و آسایش و رسیدن به تعالی را – بالاخص در فضای اماکن مذهبی - متجلی می‌سازند. (نمونه این شیشه‌ها در کلیسای برزیل، کلیسای جامع آخن آلمان، کلیسای سنت پاریس و سایر مکان‌های مقدس هم وجود دارند.)
🔷پنجره‌هایی با شیشه‌های رنگی که نور را در رنگ‌های متنوع و متعدد عبور می‌دهند، در عین حال می‌توانند از ورود درصد قابل توجهی از اشعه‌های گرم و سوزان به داخل بنا جلوگیری کرده و به عنوان کنترل کننده نور نیز ایفای نقش نمایند.
🔷پنجره‌های اُرسی با ایجاد نورهای رنگارنگ باعث دور شدن حشرات مزاحم می‌شوند.
🔷کویرنشینان علاوه بر در نظر گرفتن زیبایی شیشه‌ها معتقدند شیشه‌های رنگی خزندگان را فراری می‌دهد.

✅ دوازده اردیبهشت را برای سخنرانی درباره کتاب «دام‌های اجتماعی و مسأله اعتماد» در شیراز بودم و فرصت شد تا بناهایی با پنجره‌های «اُرسی» را از نزدیک ببینم. درست وقتی به زیبایی و کارکردهای پنجره‌های اُرسی نگاه می‌کردم، پیش خودم فکر کردم «اُرسی»ها معنای اجتماعی مهمی را نیز در خود دارند.

✅ تنوع رنگارنگ شیشه‌های اُرسی در حالی که متکثر و گوناگون است، اما انسجام و نظمی بی‌نظیر دارند. تکثر می‌تواند منظم، منسجم و زیبا باشد. جامعه ایرانی هم می‌تواند در عین تکثر و تنوعش، منظم، منسجم و متحد باشد. چنین جامعه‌ای – متکثر، متنوع، رنگارنگ و در عین حال منسجم و متحد - می‌تواند درست مثل شیشه‌های رنگی جلوی نورهای زائد و اشعه‌های سوزان را بگیرد؛ امنیت و آرامش خاطر فراهم کند؛ و مانع از ورود حشرات و خزندگان مزاحم و خطرناک شود.

✅ تنوع و تکثرِ منسجم، مثل پدافند غیرعامل عمل می‌کند؛ حشره‌کشی به‌کار نمی‌رود، اما حشره مزاحمی هم در کار نیست؛ ابزار تهدیدی به‌کار نیست، اما امنیت و آرامش خیال هست. معماران جامعه ایرانی امروز بیش از هر زمان دیگری به ساختن «جامعه اُرسی»، «جامعه‌ای با پنجره‌هایی از شیشه‌های رنگی» نیاز دارند؛ جامعه‌ای که تکثر و تنوع را به رسمیت بشناسد، جامعه‌ای که ایمنی و امنیت را در «تکثر منسجم» جست‌وجو کند. جامعه‌ای که زیبایی‌اش محصول نورهای رنگارنگی است که به درون آن می‌تابند. روح معماری ایرانی فقط برای ساختن خانه‌هایی از خشت و گل نیست، بلکه به‌کار ساختن جامعه‌ای از جنس جسم و روح هم می‌آید.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.)
https://t.me/fazeli_mohammad
✅ فیلترینگ تلگرام سبب شد نتوانم تصویری از «اُرسی» و شیشه‌های رنگی معماری ایرانی را به این یادداشت ضمیمه کنم. اگر دوست داشته باشید می‌توانید حداقل اُرسی زیبای مسجد نصیرالملک شیراز را در اینترنت جست‌وجو کرده و ملاحظه کنید.
یک بَربَریِ برقی
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی شهید بهشتی)
✅ وزیر نیرو درخصوص افزایش تعرفه برق و آب به میزان هفت درصد گفته است «این افزایش به اندازه قیمت یک نان بَربَری در ماه هزینه زندگی هر ایرانی را افزایش می‌دهد.» آیا این محاسبه درست است؟
✅ مصوبه دولت این است که وزارت نیرو هفت درصد بر قیمت آب و برق بیفزاید و به ازای این افزایش در سال 1190 (هزار و صد و نود) میلیارد تومان درآمد در بخش برق و 224 میلیارد تومان درآمد کسب کند. اگر 1190 میلیارد تومان را به هشتاد میلیون (عدد تقریبی جمعیت کشور) تقسیم کنیم، مقدار 14875 (چهارده هزار و هشتصد و هفتاد و پنج) تومان به دست می‌آید. یعنی افزایش هفت درصدی قیمت برق 14875 در سال بر هزینه هر ایرانی می‌افزاید. تقسیم این عدد بر دوازده ماه سال نیز حاصلش 1239 تومان می‌شود.
✅ حاصل تقسیم 224 میلیارد تومان درآمد ناشی از هفت درصد افزایش قیمت آب بر هشتاد میلیون نفر نیز می‌شود 2800 تومان به ازای هر ایرانی در سال که اگر این عدد را به 12 تقسیم کنید، 234 تومان در ماه به ازای هر نفر می‌شود.
✅ جمع 1239 و 234 معادل 1472 تومان می‌شود. قیمت یک بربری ساده در اغلب نانوایی‌های تهران 1000 تومان و بربری سفارشی کنجدی، یا یک نان سنگک 1500 تومان است. وزیر نیرو درست می‌گوید که هفت درصد افزایش قیمت آب و برق، تقریباً معادل قیمت یک بربری در ماه به هزینه زندگی هر ایرانی می‌افزاید.
✅ قبض برق منزل ما امروز آمده و مبلغ آن 14800 تومان درج شده است. افزایش هفت درصدی این قبض به معنای افزوده شدن 1036 تومان به هزینه زندگی سه نفره ماست، به ازای هر نفر 345 تومان. این مقدار به اندازه هزینه یک بربری در ماه هم نیست.
✅ افزایش 1500 تومان در ماه به هزینه زندگی هر ایرانی چیزی نیست که برای اکثریت جامعه ایران قابل تحمل نباشد، اما همین میزان می‌تواند به پایداری صنعت برق و آب این کشور کمک کند. یک نظام حمایتی مناسب نیز باید در کشور باشد که اگر گروه‌هایی از جامعه واقعاً قادر به تأمین همین میزان نیز نیستند، به درستی از آن‌ها حمایت کند، اما به سختی بتوان نشان داد تعداد کسانی که قادر نیستند هزینه‌ای معادل 1500 تومان در ماه را تأمین کنند، زیاد است.
✅ گروه‌های زیادی در جامعه ایران امروز بسیار بیشتر از این مقدار برای کشیدن سیگار، خرید شارژ تلفن همراه، بسته اینترنت یا خرید تنقلات مضر برای سلامت هزینه می‌کنند. آن‌چه به هزینه برق و آب افزوده شده، واقعاً یک «بربری برقی» است. این هزینه‌ای است که برای تداوم خدمات برق و آب پرداخت می‌شود.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
Forwarded from اتچ بات
‍ تب مادر وطن را اندازه بگیریم
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
🌡اندازه‌گیری یکی از بنیان‌های زندگی و بالاخص حکمرانی خوب است. انسان، جامعه و حکمرانی بدون اندازه‌گیری، ناموفق خواهد بود.
امسال که سال کم‌بارشی و خشکسالی است، و حال که کشور به‌طور کلی جدای از بارش‌های کم امسال با مسأله آب و ضرورت «#سازگاری_با_کم‌آبی» مواجه است، توسعه اندازه‌گیری منابع و مصارف آب در همه سطوح از کلان تا خرد، از آب کشاورزی تا شرب و صنعت، ضروری است. سنجش منابع و مصارف آب در هر کدام از این سطوح ابزارهای خاص خود را دارد.
🌡شنبه گذشته در نمایشگاه صنعت آب و فاضلاب با یک وسیله اندازه‌گیری ساده مصرف آب شرب و بهداشت در منازل آشنا شدم. این وسیله که تصویر آن‌را در پایین همین یادداشت مشاهده می‌کنید «نایلون مدرّج» است. نایلون مدرّج همان گونه که زیر نام آن نوشته شده «جهت اندازه‌گیری میزان خروجی مصرف شیرآلات بهداشتی ساختمان» است.
🚿این نایلون را به مدت ده ثانیه زیر شیر آب گرفته و سپس شیر را می‌بندید. اعدادی که روی آن نوشته شده نشان می‌دهد که در یک دقیقه از شیر چقدر آب خارج می‌شود. این نایلون قادر است تا خروجی 18 لیتر بر دقیقه را اندازه بگیرد.
🚰روی نایلون اطلاعات دیگری هم هست و برای مثال نشان داده شده که طبق مبحث 16 مقررات ملی ساختمان میزان خروجی آب از هر شیر ساختمان چقدر باید باشد:
📐شیر روشویی خصوصی 6 لیتر بر دقیقه
📐شیر روشویی عمومی 2 لیتر بر دقیقه
📐شیر روشویی اتومات 6 لیتر بر دقیقه
📐سردوش حمام 8 لیتر بر دقیقه
📐شیر ظرفشویی 8 لیتر بر دقیقه
📐شلنگ توالت 6 لیتر بر دقیقه
🚿البته ابزارهای کاهنده‌ای هستند که می‌توانند بسته به سلیقه مصرف‌کننده میزان آب خروجی را از این حد هم کمتر کنند.
🚿تصور می‌کنم به کمک این ابزار می‌توانیم مقدار مصرف آب شیرهای منازل خود را اندازه بگیریم، در حالت‌های مختلف اندازه‌گیری را تکرار کنیم و بسنجیم که در صورت استفاده از ابزارهای کاهنده مصرف (که در یادداشت دیگری آن‌ها را معرفی خواهم کرد) ظرفیت چقدر کاهش مصرف داریم.
🚿کاش این نایلون‌ مدرّج به صورت گسترده در فروشگاه‌ها در دسترس باشد و ما بتوانیم کمتر از نیم ساعت زمان خود را به اندازه‌گیری میزان مصرف آب در منازل‌مان اختصاص دهیم. اگر این نایلون‌ها در فروشگاه‌ها در دسترس باشند، می‌توانیم به دوستان‌مان، همسایگان‌مان، خانواده‌مان و ... این نایلون‌ها را هدیه بدهیم و از آن‌ها بخواهیم با اندازه‌گیری به تصویری از میزان مصرف آب خودشان دست پیدا کنند.
🌡اندازه‌گیری آغاز راه بهتر مصرف کردن، پایدارتر زیستن و کمک به ایران است. مادر وطن در تب کم‌آبی می‌سوزد، و هر قطره آب که بیشتر مصرف می‌کنیم بر عطش و تب او می‌افزاییم. تصور کنیم این نایلون‌ها تب‌سنج‌هایی هستند که به ما امکان می‌دهند بدانیم ما چقدر در تب و عطش کم‌آبی مادر وطن سهیم هستیم.
📣پیشنهاد: شرکت تولیدکننده یا دیگر تولیدکنندگان این نایلون، آن‌را در مقیاس گسترده در اختیار جامعه قرار دهند؛ دستگاه‌های مسئول از جمله وزارت نیرو و شرکت‌های زیرمجموعه به توسعه استفاده از این وسیله کمک کنند، و طرفداران محیط‌زیست و سازمان‌های محیط‌زیستی کمپینی برای توسعه استفاده از این وسیله ایجاد نمایند.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.)
https://t.me/fazeli_mohammad
«ذهنیت برجامی» یا «ذهنیت فرجامی»
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ دونالد ترامپ امشب تصمیم‌اش درباره برجام را اعلام می‌کند و به نوعی «شب برجام» را پیش رو داریم. نیویورک تایمز همین الان خبر داده که ترامپ به رئیس‌جمهور فرانسه گفته که از برجام خارج می‌شود. برجام مهم است و من شخصاً دوست داشتم شرایط به گونه‌ای پیش نمی‌رفت که شاهد امروز باشیم. سخت نیست پیش‌بینی آن‌ه ما پس از خروج آمریکا از برجام شرایط سخت‌تری خواهیم داشت. تخریب این توافق به نفع ما و جهان نیست. این رخداد بعد از امیدهایی که برجام برانگیخت، اتفاق بدی است.
✅ تضعیف یا از میان رفتن برجام اما بدترین اتفاقی نیست که می‌تواند رخ دهد یا واقع می‌شود. برجام حاصل ذهنیت خاصی بود و به ذهن‌هایی هم شکل داد. بدترین اتفاق این است که «ذهنیت برجامی» به «ذهنیت فرجامی» تبدیل شود. «ذهنیت فرجامی» را آن ذهنی می‌دانم که تصور کند برجام، بودن یا نبودنش، تعیین‌کننده فرجام همه چیزهاست؛ گویی همه چیز با بودن یا نبودن برجام تعیین تکلیف می‌شود.
✅ برجام همان گونه که واقع‌بین‌ها تحلیل می‌کردند، ضروری بود، بهبودهایی ایجاد کرد و منافع خوبی داشت (از منافع روحی و روانی، تا فروش نفت، تضعیف بخشی از تحریم‌ها و ...) اما حلال همه مشکلات نشد، نباید می‌شد و نمی‌توانست بشود. ما درگیر مشکلاتی هستیم که بسیاری از آن‌ها اصلاً زائیده روابط خارجی نیستند بلکه محصول اشتباهات سیاست‌گذاری و اقدامات خود ماست. تحریم‌ها بر محیط‌زیست، صنعت بانکداری، بیمه و نظام بهداشت و درمان ما تأثیر گذاشته‌اند، اما سهم اصلی در تخریب محیط‌زیست، وضعیت منابع آب، کاستی‌های جدی نظام بانکی و کنترل نشدن هزینه‌های نظام سلامت بر عهده خود ما و نظام حکمرانی در همه این عرصه‌هاست.
✅ بودن برجام به خودی خود این مشکلات را حل نمی‌کرد، و از میان رفتنش هم اخذ تصمیم‌های سخت در این حوزه‌ها و عزم برای اصلاح آن‌ها را ناممکن نمی‌کند. برجام در چنین رویکردی، نه فرجام هر راه‌حلی و نه فرجام هر ناممکن شدنی است. برجام عنصر تسهیل‌کننده‌ای است که در فقدانش، کار سخت‌تر و شاید خیلی سخت‌تر می‌شود (حداقل به خاطر ضربه روحی به جامعه و مدیران، و تنگناهای مالی که خلق می‌کند.) ما بعد از بدترین سناریو – یعنی نابودی کامل برجام حتی با طرف‌های اروپایی و خروج ایران از برجام – نیز مشکلات و مسائل بسیاری داریم که می‌توانیم و باید خودمان آن‌ها را حل می‌کردیم، با یا بدون برجام. بدترین حالت در چنین وضعیتی آن است که طرفداران و امیدواران به برجام، به ذهنیتی فرجامی برسند و تصور کنند هر بهبودی ناممکن می‌شود.
✅ مخالفان برجام نیز می‌توانند دستخوش ذهنیتی فرجامی شوند. آن‌ها نیز اگر تصور کنند بالاخره به هدف‌شان در به شکست کشاندن برجام موفق شده‌اند و بنابراین به پیروزی دست یافته‌اند و وقت آن است که با قوّت دولت حسن روحانی را بکوبند و برای پیروزی‌های سیاسی بعدی از آن استفاده کنند، سخت در اشتباهند. این تصور آغاز مناقشه‌ای سیاسی است که سطح تنازع را از میزان فعلی بالاتر می‌برد و هر بهبودی را دشوارتر می‌سازد، انبوهی از یأس و واکنش‌های عصبی به جامعه تزریق می‌کند و به اکثریتی از مردم ثابت می‌کند کسانی از ابتدا به دنبال همین وضعیت دشوار برای مردم بوده‌اند. معنای این ذهنیت برای اکثریت مردم آن است که مخالفان برجام ابداً دغدغه مردم و سختی‌های زندگی‌شان را ندارند و فقط به شکست دادن رقیب سیاسی می‌اندیشند. این تصور، سرمایه اجتماعی آب‌رفته جامعه ایرانی را بیش از پیش فرسوده خواهد ساخت.
✅ برجام نباید به این نقطه می‌رسید، اما حال که رسیده است «ذهنیت فرجامی» می‌تواند فاجعه‌آمیزتر از پایان برجام باشد. «ذهنیت فرجامی» که پایان برجام را پایان همه چیزهای مهم تصویر یا آن‌را فرصتی برای وارد آوردن فرجامین ضربه بر پیکر رقیب تلقی می‌کند؛ و به تبع آن واکنش‌هایی ناامیدانه یا نسنجیده را دامن می‌زند، از بدترین سناریوی پایان برجام نیز بدتر است. همه در هر سطحی را باید به آرامش و عقلانیت، محوریت منافع ملی، همدلی و اتحاد دعوت کرد؛ حتی اگر آن‌که او را به آرامش، عقلانیت، همدلی و اتحاد دعوت می‌کنیم، مسئول پیدایش بخش مهمی از وضع موجود باشد. برجام شاید به پایان برسد، اما ایران بزرگ‌تر، مهم‌تر، توانمندتر و دوست‌داشتنی‌تر از برجام است.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.)
https://t.me/fazeli_mohammad
این سگ خیس، گربه نیس
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ مردی سحرگاه بیدار شد تا برای عبادت راهی مسجد شود. خواست پوستین به تن کند که دید سگی با موهای خیس بر پوستین خوابیده است و ناگزیر بی‌پوستین خواست که خروج کند. هوا بسیار سرد بود و بازگشت، با عصا به سگ زد و سگ از روی پوستین برخاست. نماز و عبادت با پوستین نجس‌شده با موی خیس سگ امکان نداشت. اما در آن تاریکی پیش خود گفت «انشاءالله گربه بود.»
✅ مردم می‌پرسند «بعد از خروج آمریکا از برجام چه می‌شود؟»، نگران‌اند و سؤال مهم برای مدیران و حاکمیت این است که «چگونه باید با این نگرانی مردم مواجه شد؟» اولین نوع واکنش‌های بسیاری از مقامات و مسئولین در یک ضرب‌المثل فارسی خلاصه می‌شود: «انشاءالله گربه بود.» آخر خوش‌بینی، انگار نه انگار اتفاقی افتاده است؛ فقط یک بانگ بلند است «آسوده بخوابید که ما بیداریم.»
✅ این شیوه مواجهه با مسأله خروج آمریکا از برجام نادرست است. فرق است میان دعوت به آرامش و القای خوش‌بینی، آن‌ هم در جامعه‌ای که پر از بی‌اعتمادی است. کادر پروازی هر هواپیمای مسافربری علی‌رغم آن همه دقت در صنعت هوایی و اطمینان از سلامت هواپیما و رعایت استانداردهای پرواز، به هنگام آغاز پرواز به مسافران چندین توصیه ایمنی ارائه می‌کنند و از ایشان می‌خواهند در طول پرواز کمربندهای ایمنی خود را بسته نگه دارند. مهماندار برای مسافران سفری لذت‌بخش آرزو می‌کند اما هرگز نشنیده‌اید مهماندار بگوید «مسافران عزیز هر کاری دوست داشتید انجام دهید، خیا‌ل‌تان راحت، ما هستیم.»
✅ ترامپ با خروج از برجام به اعتبار آمریکا ضربه زده، عهدشکنی آمریکا آشکار شده، شکاف میان اروپا و آمریکا پدید آمده، شکاف در داخل آمریکا هم ایجاد و درستی مواضع ایران در جهان معلوم شده، اما هیچ کدام این‌ها همه تهدیداتی را که علیه کشور وجود دارد رفع نمی‌کند. آمریکای بی‌اعتبارشده، هنوز قدرت اول نظامی، اقتصادی و سیاسی جهان است.
✅ اتحاد قابل ملاحظه‌ای در درون کشور ایجادشده و نخبگان بسیاری آماده‌اند تا با سیاست‌های اصولی کشور همگام شوند. مسأله ایران در میان است. من پیش‌تر نوشته‌ام که بخش عمده مشکلات ما ناشی از شرایط داخلی است و باید در فرایند «سیاسی/سیاستی» داخلی آن‌ها را حل کرد. مسأله نظام بانکداری، حقوق شهروندی، اصلاحات قضایی، محیط‌زیست، منابع آب، نظام آموزش و عملکرد دانشگاه‌ها، صندوق‌های بازنشستگی، فساد، نظام انتخابات و بسیاری مسائل که چهار دهه است روی دست ما مانده‌اند، بسیار بیشتر از آن‌که تحت تأثیر تحریم‌ها باشند یا آمریکا نقشی در خلق آن‌ها داشته باشد، محصول بدکرداری، بدتصمیمی، بدمصرفی، بدسلیقگی، بداخلاقی، بدفهمی و بدارتباط‌گیری ماست.
✅ وقت آن است که با مردم طرح مسأله شود. مسأله‌ها در اتاق‌های دربسته، بر بستر جامعه‌ای که سراسر سوءظن به تصمیم‌ساز و تصمیم‌گیر است، حل نمی‌شوند. مردم را به آرامش فرابخوانید اما نگویید «آسوده بخوابید و آب ته دل‌تان تکان نخورد، ما هستیم.» بگویید «ما هستیم، برای آن‌که با شما به تدریج درباره ابعاد مسائلی که داریم، ظرفیت‌هایی که موجود است، اشتباهاتی که همه با هم (از جمله مردم) مرتکب شده‌ایم، حرف بزنیم؛ و درباره راه‌حل‌ها به توافق برسیم.»
✅ خروج ترامپ از برجام، اتحاد آمریکا، اسرائیل و عربستان، بر بستر جامعه‌ای پرمشکل، گردنه‌ای نیست که بدون مردم به سلامت از آن عبور کنیم؛ و مردم به شرط دانستن، به حساب آمدن، به بازی گرفته‌شدن، احساس تأثیرگذاری و برداشتن گام‌های تدریجی به سمت اعتمادسازی، همراهی خواهند کرد.
✅ تهدیدهای خروج آمریکا از برجام را می‌توان در کنار نخبگانی با همه سلائق و ایده‌ها، با آزاد گذاشتن فضا برای سخن گفتن درباره مشکلات و با اعتمادسازی گام به گام، به فرصت‌هایی بدل کرد. وقت سخن گفتن به صراحت است، درباره آن‌چه بر ما گذشت؛ و آن‌چه در پیش است. وقت آن است که بگوییم آرام باشید اما کمربندها را در طول پرواز باید بسته نگه دارید. وقت اعتمادسازی از بالا و جلب حمایت از مردم است. همه نخبگان را فرابخوانید، حرف‌های تند و آرام‌شان را – حتی اگر ناصحیح و از سر بی‌اطلاعی می‌دانید - گوش کنید. بگذارید همه اصلاحات ضروری، همه اصلاحات نهادی، در گفت‌وگوی صریح میان مردم، نخبگان، بوروکرات‌ها و همه ارکان سیاست آشکار شوند. اطمینان دارم برای بخشی از آن‌ها اصلا ً نیندیشیده‌ایم و راهکاری نداریم اما راه‌حل‌ها بعد از طرح مسأله‌ها خلق می‌شوند.
✅ روزهایی دشوارتر از گذشته در پیش است، صریح باشیم، امیدوار اما نه خوش‌خیال. مردم را به امیدواری، سخت‌کوشی و استقامت فرابخوانید آن‌گاه که فرصت فراهم شد تا به اندازه کافی سخن‌شان شنیده شود. باور کنیم «این سگ خیس، گربه نیس.»
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
Forwarded from اتچ بات
‍ عکس‌ها را از دیوار تاریخ نکنید
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ دیوارهای گروه جامعه‌شناسی دانشگاه ما خیلی لخت و بی‌روح بود. دو سه نفر از دانشجویان تصمیم گرفتند عکس‌هایی از بنیان‌گذاران و بزرگان جامعه‌شناسی را روی دیوار نصب کنند (همین عکسی که در زیر این یادداشت می‌بینید.) عکس‌هایی از مارکس، وبر، دورکیم، پارسونز و ده بیست نفر دیگر از بزرگان جامعه‌شناسی را به هزینه خودشان تهیه کرده و به دیوار چسباندند، خیلی محکم با سریش و میخ به دیوار نصب کردند.
✅ یکی دو ماه از این کار نگذشته بود که یک روز صبح متوجه شدم یکی از عکس‌ها نیست. کندن این عکس‌ها کار دشواری است چون در نهایت محکم‌کاری به دیوار چسبانده شدند. فردی یا افرادی عکس‌های برخی را کنده‌اند و اولین عکسی که قربانی شد متعلق به مرحوم «امیل دورکیم» بود، کسی که او را به نوعی بنیان‌گذار جامعه‌شناسی در دانشگاه می‌دانند، او رشته جامعه‌شناسی را در دانشگاه نهادینه کرد. سه عکس دیگر نیز تاکنون و از جمله عکس کارل مارکس کنده شده است.
✅ من نمی‌دانم چه کسانی این کار را انجام داده‌اند، اما می‌دانم که این ادامه طرز تفکری است که فکر می‌کند اگر عکس‌ها را از دیوار تاریخ بکنیم، معنا، واقعیت تاریخ و اثر آن عوض می‌شود. این همان تفکری است که تاریخ را به خوب و بد تقسیم می‌کند، خوب و بدی بر مبنای معیار و سلیقه آن‌که تقسیم می‌کند. اصحاب این تفکر هنوز بر این تصورند که اگر از دورکیم یا مارکس خوش‌مان نمی‌آید، عکس‌های‌شان را که از دیوار بکنیم، تاریخ هم فراموش‌شان می‌کند. دورکیم و مارکس به روی دیوار دانشکده بودن نیاز ندارند، کتاب‌های‌شان همه جا هست، اندیشه داشته‌اند و در تاریخ ساری و جاری هستند.
✅ راستش را بخواهید، کندن عکس‌ها از دیوار دانشکده ما ادامه کاری است که گروه‌هایی به مدت چند دهه انجام داده‌اند؛ یا اصلاً گروه‌هایی در همه تاریخ انجام داده‌اند. تاریخ برای این‌ها دیواری است که برخی عکس‌ها حق دارند روی آن باشند و برخی عکس‌ها را باید کند، پاک کرد و از جلوی دید مردم کنار گذاشت. این‌ها اصلاً به مغزشان هم خطور نمی‌کند که درست عین عکس‌های دیوار دانشکده ما، جای خالی عکس‌های کنده شده، حاضرتر و پررنگ‌تر جلب توجه می‌کنند و جای چسب سریش و میخی که آن‌ها را به دیوار چسبانده بود، همه نظرات را به خود جذب می‌کند.
✅ عکس هیچ کسی را که به‌واسطه خوبی یا بدی‌هایش، پاکی یا ناپاکی‌اش و خدمات یا خیانتش بر دیوار تاریخ حک شده است نمی‌توان از این دیوار کند. تاریخ برای دوست داشتن یا نداشتن آدم‌های حک‌شده بر دیوار آن نیست، عکس‌های حک‌شده بر دیوار تاریخ برای یادآوری، آموختن، عبرت گرفتن، معنا کردن و خلاصه الهام گرفتن جهت رفتن در مسیرهای بهتر است، برای اندیشه‌ورزی است؛ دیوار تاریخ برای زورآزمایی و کندن عکس‌های حک‌شده بر آن نیست.
✅ دست از کندن عکس‌های دیوار دانشکده ما و مهم‌تر از آن کندن عکس‌های دیوار تاریخ بردارید؛ بگذارید الهام‌بخش ما باشند؛ کندن عکس‌ها، تحریف تاریخ است، بیشتر نشانه عجز ماست، آدم‌های این عکس‌ها از خاطره‌ها، کتاب‌ها، اندیشه‌ها، احساس‌ها و گفتارها پاک نمی‌شوند. عکس‌های زیادی را از دیوار تاریخ کنده‌اید، اما دردی درمان نشده است؛ همه در غیبت‌شان پررنگ‌تر حاضرند.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.)
https://t.me/fazeli_mohammad
چیستی گفت‌وگوی ملی
(محمد فاضلی - عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ محمدرضا باهنر در 22 اردیبهشت 97 به صراحت از ضرورت گفت‌وگوی ملی و بی‌توجهی به کسانی که حرف‌های تند درباره نفی این ایده بیان می‌کنند سخن گفته است. او از جمعی اصلاح‌طلب و اصولگرا سخن گفته که از جایی هم مأمور نشده‌اند اما با مقامات مؤثر دولت و رئیس قوه قضائیه گفت‌وگو کرده‌اند. خوشحال‌کننده‌تر آن‌که وی گفته اگر همه با هم همکاری نکنیم کاری از پیش نمی‌رود.
✅ آن‌چه آقای باهنر درباره آن سخن گفته بی‌نفسه ارزشمند است. قضاوت کردن درباره فرجام آن‌چه وی بیان کرده زود است اما رسیدن به این بلوغ که باید درباره مسائل گفت‌وگو کرد و اگر همه با هم همکاری نکنند مشکلی حل نمی‌شود، نشانگر ذهنیت جدیدی است. سؤال مهم اما این است که «گفت‌وگوی ملی چیست؟» اگرچه کمی حوصله می‌خواهد و زمان‌بر است، اما بهتر است سیاسیونی نظیر آقای باهنر پیشگام ایجاد فضایی برای پرسش از چیستی گفت‌وگوی ملی نیز بشوند.
✅ آیا برگزاری جلساتی میان جمعی از سیاسیون و مقامات رسمی، در جلساتی که چیزی از محتوای آن‌ها منتشر نمی‌شود به معنای گفت‌وگوی ملی است؟ آیا حضور افرادی از هر دو جناح اصلاح‌طلب و اصولگرا، که همه گرایش‌ها و تفکرات را در بر نمی‌گیرند؛ و نماینده هیچ جریان و گروهی نیستند و به شأن شخصی خود این گونه جلسات را برگزار می‌کنند، گفت‌وگوی ملی را شکل می‌دهد؟ من در مفید بودن این گونه جلسات – بالاخص اگر صریح و شجاعانه باشند – و نقش مقدماتی آن‌ها در شکل دادن به گفت‌وگوی ملی تردید ندارم، اما آیا می‌توان آن‌ها را گفت‌وگوی ملی خواند؟
✅ شرط ورود به گفت‌وگوی ملی مشخص کردن معنایی است که از دو واژه «گفت‌وگو» و «ملی» و دایره شمول آن‌ها مد نظر داریم. می‌توان پرسید: گفت‌وگو میان چه کسانی؟ طرف‌هایی که نمایندگی چه اقشار، گروه‌ها یا نیروهایی را بر عهده دارند؟ گفت‌وگو در چه بستری (جلسه رسمی، در فضای رسانه‌ای، مشارکت در اجلاس حزبی، یا بسترهای دیگر؟) با چه دستورکاری؟ با چه میزان گشودگی برای عموم مردم؟ و با چه توالی و برنامه‌ریزی‌ای که متضمن رسیدن به نتیجه‌ای مشخص باشد؟
✅ سؤالاتی از همین جنس را می‌توان درباره واژه «ملی» نیز طرح کرد. ملی بودن گفت‌وگو به چه معناست؟ آیا شخصیت‌های ملی درباره مسائلی که خودشان آن‌ها را مهم می‌دانند - صرف‌نظر از این‌که مسائل مذکور برای مردم هم مهم هست یا نیست، و چه اولویت‌بندی بر آن‌ها حاکم است - گفت‌وگو خواهند کرد؟ آیا گفت‌وگوی ملی دربرگیرنده همه نیروهایی که در سرنوشت کشور تأثیرگذار هستند خواهد بود یا فقط آن‌هایی را در بر می‌گیرد که تاکنون نیز بیش از بقیه پاسخ‌گو بوده و خواستار گفت‌وگوی شفاف درباره مسائل بوده‌اند؟ آیا رویه‌ای مشخص بر تعیین آن‌چه مسأله ملی تلقی می‌شود حاکم است و این رویه به قدری شفاف هست که مردم نیز بدانند این مسائل چگونه انتخاب شده‌اند؟ ملی بودن گفت‌وگو آیا معنای جغرافیایی نیز دارد و این گفت‌وگو در همه کشور صورت می‌گیرد یا فقط در تهران متمرکز است؟ این سؤال از آن جهت اهمیت دارد که علی‌رغم فراگیر و ملی بودن برخی مسائل، باید به ماهیت محلی برخی مسائل و هم‌چنین وجه خاص محلی برخی مسائل ملی نیز توجه کرد.
✅ این پرسش نیز ناگزیر طرح می‌شود که ورود به فرایند گفت‌وگو حاصل تصمیمی در سطح حاکمیت ملی است یا فقط خواسته چند چهره سیاسی و نخبگانی است که از سر دلسوزی خود را به این کار مشغول می‌سازند. گفت‌وگوی ملی هم‌چنین بدون تعریف نقش مردم در آن، موجودیتی مبهم و به احتمال قوی کم‌اثر یا بی‌اثر خواهد بود.
✅ مردم چه جایگاهی در نسبت با گفت‌وگوی ملی دارند؟ آیا مردم طرح‌کننده مسائل و مطالبه‌کننده گفت‌وگو برای حل مسائل هستند و بیش از این نقشی بازی نمی‌کنند؟ یا مردم در جریان محتوای گفت‌وگو و مشروعیت بخشیدن به سازوکار انجام گفت‌وگو هم هستند، درباره فحوای گفت‌وگوها داوری و ارزیابی می‌کنند و زمینه‌ای برای تأثیرگذاری آن‌ها بر گفت‌وگوی ملی در نظر گرفته می‌شود؟
✅ این سؤالات هیچ کدام نافی ارزش جهت‌گیری جدیدی که محمدرضا باهنر از آن سخن گفته نیستند، اما روشن می‌سازند که ورود به عرصه گفت‌وگوی ملی باید با تصوری روشن درباره چیستی این گفت‌وگو صورت گیرد. بدین ترتیب شاید لازم باشد زمانی را برای گفت‌وگو درباره چیستی گفت‌وگوی ملی صرف کنیم. دوباره عده‌ای پیدا می‌شوند - از سر ناامیدی یا برای ابتر کردن چنین ایده‌های – که خواهند گفت گفت‌وگو درباره گفت‌وگو، چیزی را حل نمی‌کند، اما سخن گفتن درباره گفت‌وگوی ملی پیش از آن‌که چیستی آن مشخص شده باشد، گره‌های زیادی را نمی‌گشاید و ممکن است ایده‌ای ارزشمند را نیز از میان ببرد.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) https://t.me/fazeli_mohammad
Forwarded from اتچ بات
‍ مگس را نشانه بگیر و ادرار کن
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ دستشویی‌های خارج از ایران عموماً بخشی برای ایستاده ادرار کردن مردان دارند. استفاده‌کنندگان از آن‌ها معمولاً توجه نمی‌کنند که به کدام سمت ادرار می‌کنند. مسئولان فرودگاه اسخیپول آمستردام در هلند تصویر مگس سیاهی را بر کف هر دستشویی سرپایی نقاشی کرده‌اند و آد کیبوم اقتصاددانی که طرح توسعه فرودگاه را دنبال می‌کند می‌گوید «ما به هدف خود رسیده‌ایم.» کارکنان وی آزمایش نقاشی مگس بر آبریزگاه را انجام داده و پی برده‌اند که این کار پاشیدن ادرار به اطراف را 80 درصد کاهش می‌دهد. گویی مردان به هنگام ادرار کردن، مگس را نشانه می‌روند ولی مسئولان فرودگاه به هدف دیگری می‌رسند: آلودگی کمتری ایجاد می‌شود.
✅ عبارت فوق بخشی از صفحات 49 و 50 کتاب «سُقُلمِه» نوشته ریچارد تیلر برنده جایزه نوبل اقتصاد در سال 2017 است. تیلر معتقد است هر کسی که ساختمان، منوی غذا یا اطلاعات ارائه‌شده به مشترکین آب و برق را طراحی می‌کند، «معمار انتخاب» است. «معماران انتخاب» تلاش می‌کنند تا با اثرگذاری بر رفتار انسان‌ها کمک کنند تا به زندگی شادتر، طولانی‌تر و پسندیده‌تری برسند. آن‌ها اثرگذاری بر رفتار انسان‌ها را معماری می‌کنند.
✅ تیلر بعد از تعریف «معماری انتخاب» مفهوم «سقلمه» را تعریف می‌کند: «سقلمه هر جنبه‌ای از معماری انتخاب است که رفتار مردم را بدون تغییر در محرک‌های اقتصادی یا منع سایر گزینه‌ها، در جهتی قابل پیش‌بینی تغییر می‌دهد.» (درست مثل مگس‌های نقاشی‌شده روی آبریزگاه که مردان را به ادرار کردن در سمتی خاص جهت می‌دهد.) «شرط سقلمه نامیده‌شدن، کم‌هزینه‌بودن، اجتناب از مداخله معمار انتخاب، آسان بودن جلوگیری و خروج از آن است. سقلمه زوری نیست!»
✅ چیدن میوه‌ها در فروشگاه زنجیره‌ای در قفسه‌هایی نزدیک دید مردم و بردن تنقلات مضر برای کودکان به طبقات پایین‌تر، سقلمه است زیرا انتخاب مشتریان را از آن‌ها نمی‌گیرد اما میوه‌های مفید را بیش از تنقلات مضر پیش چشم آن‌ها قرار می‌دهد؛ زوری هم نیست، و نادیده گرفتن این ابتکار و رسیدن به تنقلات هم کار سختی نیست.
✅ ریچارد تیلر و کاس آر سانستین در کتاب سقلمه – که دو ترجمه با همین عنوان و یک ترجمه با عنوان «تلنگر» از آن به فارسی منتشر شده است – طیفی از سقلمه‌های مختلف برای بهبود تصمیم‌ها درباره سلامتی، ثروت و شادی را ارائه می‌کنند. من به راهکارهای تشویق مردم به صرفه‌جویی در مصرف انرژی و آب علاقمندم. تیلر نتیجه پژوهشی را گزارش می‌کند که 300 خانوار بررسی‌شده در کالیفرنیا بعد از آن‌که به ایشان اطلاع داده شد برق مصرفی‌شان از میانگین برق مصرفی مردم محله بالاتر است، کاهش معناداری در مصرف برق خود ایجاد کردند؛ و آن‌ها که از میانگین پایین‌تر بودند، مصرف برق خود را افزایش دادند. گروه دوم وقتی یک شکلک خندان (استیکر 😀) را روی قبض‌های مصرف انرژی خود دریافت کردند، دیگر مصرف خود را بالا نبردند. (صفحات 152 و 153) این اطلاعات و شکلک خندان، سقلمه هستند، کم‌هزینه، بدون اجبار اما جهت‌دهنده فرد در مسیرهای درست‌تر.
✅ تیلر و سانستین طیفی از سقلمه‌ها را در کتاب خود معرفی کرده‌اند که به‌کار همه کسانی که در پی معماری انتخاب هستند می‌آید. مدیران رستوران‌ها، مربیان مهدکودک‌ها، معلمان مدارس، رؤسای دانشکده‌ها، مدیران دولتی، صاحبان کسب‌وکارها، مدیران مصرف آب و انرژی، وزرای دولت و هر کسی که در کار طراحی انتخاب‌های مردم است، از خواندن این کتاب بسیار خواهد آموخت. این کتاب برخلاف عمده کتاب اقتصادی، برای عموم قابل فهم است هر چند ظرائف بسیار دارد.
✅ مفهوم «سقلمه» با کاربردی که تیلر برای آن طرح می‌کند به‌کار شرایط امروز ایران ما می‌آید. هدایت کردن جامعه به مسیرهای درست، اصلاح برخی کژی‌ها، مقابله با برخی کردارهای نابه‌جا و نهادینه‌کردن رفتارهای پایدار و صحیح که از نیازمندی‌های اساسی جامعه امروز ماست، با سقلمه‌ها امکان‌پذیر است. من کتاب را تا به انتها نخوانده‌ام، اما تا به این‌جای متن تصورم این است که ایده سقلمه برای تحقق و پیشبرد «#موفقیت‌های_کوچک»، راهگشاست.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران هم ارسال کنید.) @fazeli_mohammad
Forwarded from اتچ بات
‍ دُن کیشوت یا آلونزو کیژانو
(محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی)
✅ کتاب‌هایی هستند که برای همه تاریخ نوشته شده‌اند و بی‌شک رمان «دُن کیشوت» اثر میگوئل سروانتس (مرگ در 1616 میلادی) که اولین بار در 1605 میلادی منتشر شده از این دست کتاب‌هاست (ترجمه محمد قاضی، نشر ثالث). دُن کیشوت نجیب‌زاده‌ای است که از فرط خواندن داستان‌های پهلوانی (شوالیه‌گری)، درست در زمانه‌ای که این دست کارها هیچ رونقی ندارد، در پی آرمان‌های بلند خود سوار بر اسبی ناتوان‌تر از خود، اسلحه به دست می‌گیرد تا تا زودتر راهی ماجراهای پهلوانی شود زیرا به گمانش «وقتی را که ... تلف می‌کرد فرصتی می‌دانست که از دست دنیا می‌رفت و موقعیتی که از کف بیچارگان، یعنی آنان که به کمک او نیازمند بودند بیرون می‌شد.» (ص. 194)
✅ دُن کیشوت در کتاب‌ها خوانده است که پهلوانان افسانه‌ای خدمتکارانی دارند که ایشان را همراهی می‌کنند و به هزار زحمت رعیتی به نام سانکو پانزا، صاحب یک الاغ، را راضی می‌کند که همراهش شود. دُن کیشوت به سانکو وعده می‌دهد که پیروزی‌های بسیار کسب خواهد کرد و در نهایت حکومت یک جزیره را به جبران همراهی‌اش به او خواهد بخشید.
✅ دُن کیشوت در مقابل کاروانسراداری که پول مسکن و غذایش را طلب می‌کند می‌گوید «پهلوانان به پاس مشقات توان‌فرسایی که به دنبال ماجراها تحمل می‌کنند، همه به ایشان مدیونند.» (صص. 195-196) و کاروانسرادار پاسخ می‌دهد «اصل این است که طلب مرا بپردازند، بقیه شعر است. برای من مهم این است که بتوانم کار و کاسبی خود را بگردانم و طلبم را وصول کنم.» (ص. 196) او هر بار در هر ماجرایی شکست می‌خورد اما توهم دست از سرش برنمی‌دارد و می‌گوید «باز این حکیم ساحر بدجنس که دشمن من است اشیاء را قلب ماهیت کرد و به صورت دیگر درآورد، ... برای این اشخاص آسان است که هر چیز را به شکلی که خود می‌خواهند به چشم ما جلوه‌گر سازند.» (ص. 208) توهّم به حدی است که لگن سلمانی را هم کلاهخود می‌بیند. (ص. 242)
✅ سانکو پانزا در حالی که خود می‌گوید «من پهلوان سرگردان نیستم و هرگز آرزو ندارم بشوم و با این وصف از همه حوادث ناگوار همیسه سهم بزرگ‌تر مصیب من می‌شود» مجبور به تبعیت از قوانین سخت پهلوانی است که اربابش سخت به آن‌ها چسبیده تا آن‌جا که سانکوی بیچاره می‌گوید «قوانین پهلوانی چقدر خشک و محدودند که اجازه نمی‌دهند آدم حتی خری را با خر دیگری عوض کند.» (ص. 244)
✅ دُن کیشوت که نه شوالیه است و نه اسب و اسباب درست رزم دارد، در هر ماجرایی که به او ارتباطی ندارد و خود را متوهمانه در میان آن می‌افکند، شکست می‌خورد. زن خدمتکار خانه‌اش نیز فهمیده که اربابش توهم دارد و «مانند روحی سرگردان آواره کوه و دشت و صحرا» می‌شود تا به قول خودش ماجرا و به قول خدمتکار «بدبختی و مصیبت» را دنبال کند؛ اما همه تلاش‌های خواهرزاده، سانکو پانزا، کشیش و دلاک به جایی نمی‌رسد. دون کیشوت هر بار که در قالب دنیای توهمی‌اش فرو می‌رود و برای پیروزی پا به میدان می‌گذارد، سخت شکست می‌خورد، استخوان‌هایش می‌شکند، و سانکوی بدبخت چوب جنون و توهم دُن کیشوت را می‌خورد.
✅ دون کیشوت پس از چندین بار خروج توهم‌آمیز از روستا به قصد ایفای نقش پهلوان سرگردان، دست آخر شکست‌خورده و وامانده به روستا باز می‌گردد، بیمار می‌شود و رو به سوی مرگ می‌رود. دیرهنگام اما بالاخره دُن کیشوت، رو به سوی مرگ، اعتراف می‌کند «قرائت مداوم و بیهوده کتاب‌های نفرت‌انگیز پهلوانی فکر و اندیشه مرا هاله‌وار احاطه کرده بود»، «راست است که من دیوانه بودم» و «من اکنون دشمن آمادیس گل و سایر کسانی هستم که از این قماشند و از داستان‌های یاوه و اغواکننده پهلوانان سرگردان کینه و نفرتی شدید به دل دارم، من به حماقت و دیوانگی خود پی برده‌ام.» (ص. 1411) و رو به سانکو پانزا می‌گوید «از این که باعث شده بودم که تو نیز به خبط و خطای من دچار شوی و گمان کنی که در جهان پهلوانان سرگردان بوده‌اند و هستند ... صمیمانه پوزش می‌طلبم.» و پیش از مرگ می‌گوید «به من تبریک و تهنیت بگویید از این‌که دیگر دُن کیشوت پهلوان نیستم. بلکه همان آلونزو کیژانو هستم که به سبب خلق و خوی ساده و بی‌آلایش و صفات حمیده و آراسته‌ام مرا نیک‌نفس لقب داده بودند.» (ص. 1411)
✅ دُن کیشوت اثری جاودانه است زیرا هر آدمی در ژرفای وجودش مناقشه‌ای دارد میان «دُن کیشوت یا آلونزو کیژانو» بودن؛ میان شیرینی توهم و صبوری مواجهه با واقعیت؛ از آن گونه کتاب‌هاست که جهان بعد از خواندنش برای آدمی تغییر می‌کند.
(این متن را اگر می‌پسندید، برای دیگران نیز ارسال کنید.) https://t.me/fazeli_mohammad