فحش را عشق است

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ ادبیات سیاسی کشور به ابتذال سقوط کرده است. این وضع فجیع نتیجه چیست؟ چرا فقط ناسزای سیاسی در سطح عمومی تولید می‌شود و نشان چه چیزی در عرصه سیاسی و سیاست عمومی است؟ رواج «کلام سیاسی مبتذل»  نه «کلام سیاسی عقلانی مولّد خرد،‌ تدبیر و حل مسأله» را می‌توان حداقل نتیجه سه عامل دانست.

✅ عامل اول، فقدان ماشین تولید خرد سیاسی و سیاستی؛ عامل دوم، بی‌شمار شدن محدودیت‌های سیاست‌ورزی و برنامه‌ریزی؛ عامل سوم، شهروندی نابرابر و بهره ناعادلانه شهروندان از قدرت. هر کدام را توضیح می‌دهم.

⭕️ یک. خرد سیاسی و سیاستی یا آن‌چه که ارزش شنیدن، ظرفیت برنامه‌ریزی و پیشبرد منافع ملی، و قابلیت حل مسأله داشته باشد، فکر و منظومه اندیشه‌ای ارزشمندی است که در فرایند کار تخصصی سیاسی-سیاستی تولید می‌شود. تجهیز نمایندگان مجلس یا وزارتخانه‌های دولت به برنامه سیاسی و سیاست درست، به نهادی تخصصی برای تولید چنین محصول پیچیده‌ای نیاز دارد.

تولید یک پُرس چلوکباب هم سازمانی به نام رستوران نیاز دارد، چگونه می‌شود «فکر سیاسی-سیاستی» و برنامه اداره درست کشور بدون نهاد یا ماشینی به نام حزب، که یک نهاد بسیار مهم تخصصی تولید نرم‌افزار اداره کشور است، تولید شود؟

⭕️ دو. برنامه‌ریزی نیازمند «فضای برنامه‌ریزی» است. فضای برنامه‌ریزی، در واقع فضای مفروضات، امکانات، بایسته‌ها، اختیارات و توانمندی‌هایی است که برنامه‌ریز برای طراحی در اختیار دارد. محدودیت‌ها در فضای طراحی هر قدر بیشتر شود، طراح کارش دشوارتر و نیازش به خلاقیت البته بیشتر می‌شود.

برنامه کشورداری ایران امروز هم قرار است در فضایی تهیه و اجرا شود که: اکثریت مردم و نظرشان معیار نباشد، فقط معدود نخبگان خودی سهیم باشند، اقلیتی کم‌شمار از آن‌ها که به برخی ایده‌ها ارادت تام دارند حق اثرگذاری داشته باشند، تنش سیاست خارجی تا درازمدت باقی باشد و در نتیجه سرمایه‌گذاری خارجی و سرمایه ایرانیان خارج از کشور به‌کار گرفته نشود، رابطه مالی و بانکی با جهان محدود باشد، و هیچ ایده، رفتار یا سازماندهی سیاسی تغییر نکند.

این فضای برنامه‌ریزی چنان محدودکننده است که نتیجه‌اش می‌شود همین وضعیتی که در واقع همه شعارهایی را تکرار می‌کنند که مابه‌ازای واقعی و روی زمین آن‌ها معلوم نیست؛ همه «باید» تعیین می‌کنند اما هیچ کسی درباره «چگونه این بایدها محقق شوند؟» ایده‌ای ندارد و حس استیصال از سر و روی سیاست‌گذار و سیاست‌مدار می‌بارد.

⭕️ سه. عرصه سیاسی و سیاستی ایران امروز به شدت از شهروندی نابرابر و توزیع نامتوازن قدرت عذاب می‌کشد و به مرحله امتناع گفت‌وگوی مؤثر رسیده است. عقلانیت سیاسی و سیاستی در شرایط گفت‌وگو بروز می‌کند. ما اما در شرایطی هستیم که برخی طرف‌ها چنان از قدرت بهره دارند که خود را از استدلال عقلانی، بی‌نیاز احساس می‌کنند.

کنشگر سیاسی اگر بتواند حمله کند، ناسزا بگوید و بازی را هم به نفع خودش تمام کند، نیازی به اندیشیدن ندارد؛ و در مقابل او اکثریتی باشند که در بیان استدلال و عقلانیت خود نیز انباشته از بیم و هراس عقوبت‌اند، گفت‌وگو بی‌معنا و بی‌حاصل می‌شود.

✅ میدان سیاستی که تحت محدودیت‌ها و خط قرمزهای بسیار به شدت کم‌امکانات و محدود شده است (حتی امکانات مالی گذشته نظیر ظرفیت فروش نفت هم ندارد)؛ سازمان و ماشین تخصصی تولید برنامه و سیاست (حزب) هم ندارد، و بنابراین سازماندهی و هماهنگی تولید دانش اداره کشور در آن ضعیف است؛ و در همین میدان پرمحدودیت دارای فقر سازمانی، عده‌ای قادرند بی‌محابا و بدون ترس از عقوبت با تکیه بر قدرت نابرابر بر دیگران بتازند؛ چه حاصلی خواهد داشت؟ گفت‌وگویی در این فضا امکان‌پذیر است؟ کدام عقلانیت، ایده افق‌گشا یا بن‌بست‌شکن از دل این ساختار بیرون می‌آید؟

✅ این شرایط  آدم‌ها را به کسانی تبدیل می‌کند که از سر استیصال، پنجه به صورت یکدیگر می‌کشند. آدم‌هایی که به هم فحش می‌دهند، البته با تنفر، عاشق بودنِ یکدیگر هم هستند. ایده‌ای افق‌گشا و بن‌بست‌شکن که تولید نشود، فحش دادن توجیهِ وجود و تداوم آدم‌ها می‌شود.

اصحاب مدیریت اجرایی استدلال می‌کنند که «ناسزاگویان بی‌انصاف و بن‌بست‌ساز» مانع کنش سازنده‌اند؛ و منتقدان تندخو و ناسزاگو هم خوب می‌دانند که هیچ طرحی برای برون‌رفت از این وضعیت، جز مشتی شعار ندارند؛ بنابراین دعا می‌کنند اصحاب قدرت اجرایی باشند تا هدف ناسزاهای ایشان قرار گیرند و نقش بز بلاگردان را ایفا کنند. دو طرف برای هم کارکرد و فایده پیدا کرده‌اند.

✅ عرصه سیاست در این شرایط به کلام سیاسی مبتذل آلوده می‌شود و همه از سر استیصال و در دل، ساکت فریاد می‌زنند: «فحش را عشق است.»

https://www.instagram.com/p/CHA78arplBb/?igshid=1obttftw7j8zb

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

ادامه فقر و فلاکت یا «چارچوب مدیریت خشونت»

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ انقلابیون سال پنجاه و هفت که شعار «استقلال» سر می‌دادند فکر نمی‌کردند روزی چشم‌شان به ذهن و دست مردم آمریکا دوخته شود؛ از شعارها که بگذریم همه بدون استثنا چشم به انتخابات آمریکا دوخته‌اند. مردم هم می‌پرسند «چه می‌شود؟»

✅ من معتقدم نتیجه انتخابات آمریکا متغیر تعیین‌کننده اصلی در درازمدت نیست. پیروزی جو بایدن در کوتاه‌مدت شرایط روانی ریزش قیمت دلار را فراهم می‌کند و نوعی فضای تنفس ایجاد می‌شود. بایدن و ترامپ فرق دارند و فکر می‌کنم بایدن گزینه بهتر است، اما همه چیز در نهایت به داخل بستگی دارد.

✅ درگیری با آمریکا قطعا بر توسعه‌نیافتگی و بروز مشکلات و بحران اثرگذار بوده، هست و باید از این وضعیت خارج شد؛ شعارها را نباید جدی گرفت، سیاست‌مدار در همه جهان بخشی از کارش شعار دادن است اما بالاخره مذاکره هم می‌شود. اما ده‌ها کشور دنیا هستند که با آمریکا درگیر نیستند و رابطه هم دارند اما توسعه‌نیافته و در فقر و فلاکت دست و پا می‌زنند.

✅ رابطه مناسب سازنده با جهان «شرط ضروری» توسعه است، اما شرط کافی نیست. تجربه برجام هم نشان می‌دهد حل مناقشه با آمریکا زمان‌بر است، فشردن یک دکمه نیست. حل این مناقشه چهل ساله، بعید است در کمتر از یک دهه امکان‌پذیر باشد. کاهش تنش با آمریکا برای کاستن از فشار بر مردم و اقتصادی که زیر بار در حال له شدن است، ضرورت دارد، اما برای تکلیف مسائلی نظیر چند مورد زیر که می‌شود آن‌ها را به بیست سی مورد هم رساند، در سیاست داخلی تعیین می‌شود.

⭕️ یک. تعیین تکلیف نسبت ساختار واقعی قدرت با مشارکت مردم در تعیین سرنوشت سیاسی.

⭕️ دو. نسبت میان مردم و صاحبان ابزار خشونت (نظامیان و ...)

⭕️ سه. پیشران‌های توزیع رانت و فساد (منهای فساد متأثر از تحریم)

⭕️ چهار. نسبت مداخله ناکارآمد و بی‌کیفیت همه ارکان حکومت در اقتصاد و در نتیجه فقر و بیکاری و ...

⭕️ پنج. کیفیت سیاست‌گذاری اقتصادی، اجتماعی، محط‌زیستی و به‌طور کلی کیفیت نازل سیاست‌گذاری عمومی

⭕️ شش. ناکارآمدی، کم‌توجهی و بحران در حکمرانی و سیاست‌گذاری و استفاده از منابع طبیعی و محیط‌زیستی

⭕️ هفت. حکمرانی مبتنی بر نظام اداری و بوروکراتیک فرسوده، جزیره‌ای، سنگین، پرهزینه، ناکارآمد و فاسد

⭕️ هشت. سرنوشت رسانه و گردش آزاد اطلاعات.

✅ حرکت در مسیر اصلاحات منجر به بهبودهای اساسی در این موارد، تحت تأثیر مستقیم و تعیین‌کننده مذاکره با آمریکا (بالاخص در کوتاه‌مدت) یا حل مناقشه با آمریکا در درازمدت قرار نمی‌گیرد. مسأله مهم‌تر از این است.

✅ مسأله مردم و حکومت‌ها در همه جهان و در تاریخ، رسیدن به توافق با «حکومت به‌مثابه سازمان اعمال خشونت سازمان‌یافته» است. حکومت تنها سازمانی است که قدرت اعمال خشونت دارد و حق اعمال خشونت (قضایی، نظامی، امنیتی، بوروکراتیک) را هم برای خودش قائل است و حاضر به شریک شدن این سازمان و حق با دیگران نیست.

✅ مردم و حکومت رابطه‌شان را چگونه چارچوب‌بندی کنند که حکومت خشونت را خودسرانه و خلاف منافع مردم و صرفاً برای تحقق منافع افراد، گروه‌، گروه‌های خاص به‌کار نبرد؛ و مردم نیز با پایبندی به آن چارچوب، ضمن پیشبرد منافع شخصی مشروع، کارکردهای حکومت – حفظ امنیت و ... – را مختل نکنند.

✅ هیچ حل مسأله، سیاست درست، اصلاح یا پیشرفت مؤثری بدون شکل‌گیری توافق بر سر سازمان دادن چارچوب و شیوه اعمال خشونت که زندگی را در چارچوب مشخصی پیش‌بینی‌پذیر سازد، امکان‌پذیر نیست. کاهش تنش با آمریکا دغدغه امنیتی حکومت را کم می‌کند اما راه‌حل تعیین‌کننده برای تدوین چارچوب «مدیریت خشونت حکومت» نیست.

✅ وضع فعلی اکثریت مردم – حداقل شصت درصد – را به فقری کشانده که مجلس می‌خواهد ماهی صد‌وبیست هزار تومان به آن‌ها کوپن بدهد، پس تأمین‌کننده منافع مردم نیست. کشور با تداوم این وضع به فقر و فلاکتی می‌رسد که قدرت حکومت در نظام بین‌المللی کاهش یافته و موجودیتش را به خطر می‌افتد و در بعد داخلی، حکومت کردن بر یک مشت جمعیت فقیر، درمانده و در کمین انتقام گرفتن را نصیب حکومت می‌کند.

✅ آن‌چه باید به روشنی درباره آن سخن گفت، رسیدن به توافقی میان مردم و حکومت برای سامان دادن به چارچوب مدیریت خشونت است، که در آن چارچوب، مردم برای دنبال کردن منافع مشروع‌شان با اعمال قدرت خودسرانه خشونت مواجه نشوند؛ و حکومت نیز از مسیر ممکن شدن اصلاحات منجر به افزایش قدرت ملی، از آن نفع ببرد.

✅ ترامپ یا بایدن در این چارچوب، مسأله فرعی است. رسیدن به چنین چارچوبی، ظرفیت مذاکره با آمریکا را هم افزایش می‌دهد. زمان دقیق‌تر خواندن متون «مطالعات گذار» (Transition studies) شاید همین الان باشد.

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

https://www.instagram.com/p/CG4L2JypBTw/?igshid=1g68hq1c6rub5

آنیتا قربانی فرصت‌دزدی

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ قلبم از دو ساعت پیش که #محمدحسین_مهدویان، کارگردان #درخت_گردو درباره آنیتا ایران‌نژاد نوشته، آتش گرفته است. این دومین باری است که محمدحسین مهدویان اشک‌هایم را جاری می‌کند. بار اول، روی صندلی سینما خشک شدم و ساعتی همراه فیلم درخت گردو، روایت او از بمباران شیمیایی سردشت، گریستم.

✅ مهدویان در اینستاگرام حالا تصاویری از آنیتا ایران‌نژاد منتشر کرده است. آنیتا دختری هشت ساله که یک سال قبل سعی کرده بود فرصت بازیگری در فیلم #درخت_گردو مهدویان را پیدا کند که نشد. آنیتا چند روز پیش به همراه خانواده‌اش، در قایقی که قاچاقچیان مهاجران غیرقانونی را به سمت انگلستان می‌بردند، غرق شد.

✅ آنیتا ایران‌نژاد، اهل روستای گلینه از توابع سردشت آذربایجان غربی، به سرنوشت بسیاری از پناهندگان غیرقانونی جهان دچار شد. او و خانواده‌اش قربانی فرصت‌هایی هستند که زندگی از ایشان دریغ کرده بود. هیچ پناهنده‌ای اگر در سرزمین خودش جایی برای زیستن، نانی برای خوردن، دلخوشی برای عشق ورزیدن و آینده‌ای برای امیدواری داشته باشد، جانش را بر کف نمی‌گذارد و دل به دریای مهاجرت نمی‌زند.

✅ آنیتا مرا به یاد آن عزیزی می‌اندازد که کم مانده بود در یکی از همین دریاهای بیکران جهان برای مهاجرت غیرقانونی قربانی شود. زندگی او را هم به ناامیدی کشانده بود. آنیتاها قربانی سودجویی قاچاقچیان می‌شوند، قربانی قوانین مهاجرت هم می‌شوند، اما بیش از همه قربانی فرصت‌دزدی هستند.

✅ حکمرانی بد، فقر، توسعه نامتوازن، نابرابری، تبعیض و فساد فرصت‌های زندگی را از آنیتاها می‌دزدند. کسی تاکنون داستانی از مهاجران غیرقانونی سوئیسی، سوئدی، نیوزیلندی، دانمارکی، انگلیسی یا آلمانی نشنیده و هیچ تبعه‌ای از این کشورها در قایق مهاجران غیرقانونی غرق نشده است؛ چون فرصت‌های زندگی چنان از ایشان دزدیده نشده که دل به دریای مهاجرت غیرقانونی بزنند.

✅ محمدحسین مهدویان شاید روزی دوربین بردارد و قصه پرغصه آناهیتا را هم مثل یک گلوله سربی داغ، عین غصه #وستا_قادر در درخت گردو، بنشاند به سینه تاریخ؛ مگر غصه رسول ایران‌نژاد وقتی آنیتا، آرمین و آرتین جلوی چشم‌اش در کانال مانش غرق می‌شدند، از غصه #وستا_قادر و دخترش مالمال در #درخت_گردو چه کم دارد؟ اما #فرصت‌دزدی از زندگی آدمیان را با دوربین نمی‌شود درمان کرد، درمانش حکمرانی خوب است، آن نوع حکمرانی که آدمیان را از زندگی گریزان نکند.

⭕️ لینک فیلمی که مهدویان به اشتراک گذاشته است:
https://www.instagram.com/p/CG9dsmLDziS/?igshid=im9wkiup23ja

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

چرا مملکت طومارنویسی ندارد؟

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ صدای مردم باید شنیده شود. این اصل مهم حکومت دموکراتیک یا مردم‌سالار است. مردم نه فقط به یک راه، بلکه به راه‌های مختلف برای رساندن و شنیده شدن صدای‌شان نیاز دارند. حاکمان باید از راه‌های مختلف صدای مردم را بشنوند. یک راه طومارنویسی است.

✅ مردم در قدیم برای شنیده شدن صدای‌شان طومار می‌نوشتند. طومار می‌نوشتند و هزاران نفر زیرش را امضا می‌کردند تا شاید صدای‌شان شنیده شود. طومار نوشتن در دنیای خارج از ایران هم راهکار جاافتاده‌ای است. این نوع طومارها را در زبان انگلیسی Petition می‌گویند.

بگذارید سایت طومار یا Petition دولت یا پارلمان انگلستان را مختصر بررسی کنیم. این سایتی است که هر شهروند یا مقیم انگلستان می‌تواند در آن یک طومار بنویسد و از دیگران بخواهد که آن‌را امضا کنند. دولت به طوماری که ده هزار نفر آن‌را امضا کنند پاسخ می‌دهد؛ و اگر امضاها به صد هزار نفر برسد، طومار در پارلمان انگلستان بررسی می‌شود.

✅ مردم می‌توانند در این سایت ببینند که چه طومارهایی وجود دارد. اگر کد پستی را وارد کنید، طومارهایی را که توسط شهروندان نزدیک به نشانی شما امضا کرده‌اند نمایش داده می‌شوند. امروز دوازده آبان است و در این سایت نوشته:

⭕️ دولت به 211 طومار پاسخ گفته و مجلس 24 طومار را بررسی کرده است.

⭕️ تعداد طومارهای باز که می‌شود امضا کرد 2399 طومار است.

⭕️ طوماری درخصوص پایان دادن به فقر غذایی کودکان با بیش از یک میلیون امضا، بیشترین امضا را دارد.

⭕️ دولت انگلستان به طومار درخواست کاهش هزینه دانشگاه‌ها تا زمان پایان یافتن تدریس آنلاین بر اثر کرونا پاسخ گفته و چون 163 هزار امضا داشته، نوشته شده که در مجلس بررسی می‌شود.

✅ سؤال این است که چرا در مملکت ایران که قانون اساسی‌اش مبتنی بر مردم‌سالاری است و حقوق ملت در آن تعریف شده، نباید ابزار طومارنویسی به اندازه کشور انگلستان وجود داشته باشد؟

✅ لازم نیست دولت و مجلس و قوه قضائیه دائم از جانب مردم حرف بزنند و داد بکشند؛ ابزار قانونی طومارنویسی، همان پِتیشن فرنگی، به صورت رسمی و با تکلیف دولت، مجلس و قوه قضائیه به بررسی و پاسخ دادن به مردم راه بیفتد.

✅ چرا شما خودتان را با داد کشیدن و حرف زدن از جانب مردم خسته می‌کنید، بگذارید مردم خودشان بنویسند و شما انرژی‌تان را برای پاسخ‌گویی صرف کنید. این راه بهتر از #دادکش شدن است.

✅ مجلس اگر راست می‌گوید که می‌خواهد صدای مردم باشد، طرحی آماده کند که در آن کشور قانونی برای طومارنویسی، امضا شدن، و الزام دولت و مجلس و قوه قضائیه به رسیدگی و پاسخ‌گویی شفاف داشته باشد. این یکی را می‌توانیم از اجنبی جماعت یاد بگیریم.

✅ صدای مردم را این گونه، مسالمت‌آمیز، بدون خشونت، شفاف و با مسیر تعریف‌شده برای پیگیری بشنوید. طومارنویسی، روشی غربی و استعماری نیست، ریشه در سنت نیز دارد.

#مطالبه_طومارنویسی

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

عادل فردوسی‌پور، انحصار و چیزباختگی

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ عادل فردوسی‌پور در مصاحبه‌ای با سروش صحت می‌گوید دلم برای برنامه نود تنگ شده است؛ و در برابر این سؤال که چرا از ایران نمی‌روی هم می‌گوید دوست دارم در ایران کار کنم. همین دو جمله برای جلب توجه به یک نکته بسیار مهم کافی است.

✅ زندگی بیرون از سیطره فراگیر قدرت حکومتی ضروری است تا این‌که آدمیان بتوانند علائق و منافع‌شان را دنبال کنند. ده‌ها میلیون انسان به «برنامه نود»ی که عادل فردوسی‌پور تهیه‌کننده و مجری‌اش باشد علاقه دارند؛ و عادل هم علاقه دارد کارش در ایران باشد و برنامه نود بسازد.

✅ او مهم‌ترین بخش عمرش را روی همین کار سرمایه‌گذاری کرده و نمی‌خواهد یا نمی‌تواند سراغ کار دیگری برود. عادل اگر هم سراغ کار دیگری برود، برای جامعه بهینه نیست، زیرا چرا باید کاری را که به بهترین وجه انجام می‌دهد و ده‌ها میلیون نفر می‌پسندند، رها کند و به کار دیگری بپردازد؟

✅ اگر صدا و سیما خصوصی بود، یا رسانه تصویری خصوصی در کنار صدا و سیما وجود داشت، مدیران آن رسانه برای تصمیم‌گیری درباره ادامه کار عادل و برنامه‌اش، کارآمدی او یعنی توانایی در جلب رضایت بیننده را لحاظ می‌کردند. عادل هم برای تداوم کاری که دوست دارد، به ارائه بهترین عملکرد برای حفظ کارش فکر می‌کرد. وضع حالا به کلی متفاوت است.

✅ مدیران صدا و سیما احتمالا به تنها چیزی که فکر نمی‌کنند، جلب رضایت بیننده و مردم است. آن‌ها درآمد و معاش‌شان به بودجه عمومی وصل است، و فرمانبردار سلائق و علائقی هستند که در برابر مردم پاسخ‌گویی ندارد. این وضع سبب می‌شود نه عادل بتواند علائق و منافع‌اش را دنبال کند و نه مردم بتوانند از فایده بهترین عملکرد عادل فردوسی‌پور بهره‌مند شود.

✅ این وضعیت غیربهینه اجتماعی-اقتصادی با غیرانحصاری شدن رسانه یا امکان‌ناپذیر شدن مدیریت انحصارگرا بر رسانه امکان‌پذیر است. اگر چنین نشود، تا ابد ممکن است برنامه‌های کارآمد و آدم‌های به‌دردبخور مثل عادل فردوسی‌پور قربانی شوند؛ و برنامه‌های بی‌کیفیت و آدم‌های به‌دردنخور ادامه یابند. انحصار بدون رقابت و قدرت نامتوازن شهروندان در مقابل صاحبان قدرت سیاسی، به همین سادگی جامعه را ناراضی، ناکارآمد، فقیر، افسرده و دلزده می‌کند.

✅ عادل فردوسی‌پور یک نماد از وضعیت اقتصاد، سیاست، فرهنگ و جامعه‌ای است که با انحصار، چیزباختگی تولید می‌کند. همگان، حتی طبقه متوسط و بالاتر، که عادل فردوسی‌پور هم احتمالاً به آن قشر تعلق دارد، چیزباخته می‌شود. این قشر، محتاج نان یا فقیر نیست، اما باز هم ناراضی است، چیزی را باخته است، علائق و منافع‌اش را می‌بازد. انحصارها مولد این چیزباختگی و نارضایتی هستند.

https://www.instagram.com/p/B6Lw7ZunQl_/?igshid=1nwf1qyxl9pjl

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)
@fazeli_mohammad

🔳⭕️ ملتی که ده سال به عقب برگشت!

علی سرزعیم_تحلیل‌گر اقتصاد


از هر ۱۰ نفر ایرانی، شش نفر معتقدند که وضعیت‌شان نسبت به پنج سال قبل، بدتر شده است. این نتیجه گزارش اخیری است که مرکز افکار سنجی ایسپا منتشر کرده است. البته امر عجیبی هم نیست. داده‌های درآمد سرانه، بودجه خانوار و مصرف خصوصی نیز نشان می‌دهد که وضعیت رفاهی خانوارها به اواسط دهه هشتاد برگشته است. جامعه ایران که در دهه هشتاد از سرعت کمتر رشد در قیاس با همسایگان و دیگر کشورهای در حال توسعه ناراحت بود، حالا دیگر از مقایسه خودش با دیگران دست کشیده و وضعیت خودش را با گذشته خودش مقایسه می‌کند و شاهد آب رفتن و کاهش ملموس سطح رفاه خود است.

دولت گناه این عقب گرد را به گردن تحریم و مسببان داخلی و خارجی می‌اندازد. نیروهای سیاسی مخالف دولت، ضعف دولت در اداره کشور را ریشه این پسرفت می‌دانند. دیگران ناکارآمدی و دنبال کردن اهداف غیرواقع‌بینانه را ریشه این وضعیت قلمداد می‌کنند. هرچه هست قدر یقین این را می‌توان گفت که مبنای مقایسه عموم مردم دهه هشتاد است که کشور با وفور درآمد نفت مواجه بود اما جهان در دهه نود متفاوت از دهه هشتاد شده است. در دهه هشتاد کشورهای در حال توسعه در اوج رشد بودند و تقاضای شدید نفت قیمت آن را به بالای ۱۰۰ دلار می‌رساند اما در دهه ۹۰ نه تنها کشورهای چین، برزیل، اروپا و آمریکا دیگر نفسی برای رشد ندارند بلکه نفت‌های شیل نیز اضافه شد و قیمت نفت به زیر ۵۰ دلار افتاد و اینک کرونا نیز به ماجرا اضافه شده است.

قیمت‌های بالای نفت و درآمدهای بادآورده نفت دیگر تمام شد و حتی اگر تحریم‌ها برگردانده نمی‌شد دیر یا زود باید خود را آماده مواجهه با این واقعیت تلخ می‌ساختیم. واقعیتی که همه وقوع آن را منطقا قبول داشتیم اما اراده حرکت برای مواجهه با آن را نداشتیم. اینک به خاطر تحریم‌های تحمیلی، ناگزیر از روبرو شدن با این واقعیت شدیم که باید مثل کشورهای متعارف اقتصادی بدون اتکا به نفت داشته باشیم. وضعیت واقعی اقتصاد ایران همین است که امروز شاهدیم و آنچه که سابقا وجود داشت استثنا بود نه اینکه وضعیت موجود استثنا باشد و گذشته قاعده!

☑️ تجویز راهبردی:
مساله را درست تعریف کنیم! مهم است که چرا سطح رفاه ما افت کرده، اما مساله مهم‌تر این است که چرا درآمد نفت در گذشته نتوانسته رفاه ماندگار ایجاد کند؟ یا به عبارت د یگر چرا میلیاردها دلار پول نفت خام به توسعه یافته نینجامید. حلقه گمشده چیست و کجاست؟ پاسخ به این پرسش به ما کمک خواهد کرد تا اگر تحریم‌ها رفع شد به این بپردازیم که چه باید کرد تا رفاه ماندگار و توسعه پایدار ایجاد شود نه رفاه موقتی ناشی از واردات کالاهای خارجی با ارز ارزان. آیا جامعه ما پاسخ درخوری برای این پرسش دارد؟ به نظر می‌رسد اقتصاددانان، سیاست شناسان و جامعه پژوهان و استراتژیست‌ها، باید این مساله روی میز خود بگذارند. چیزی که در این سال‌ها غفلت کردیم و حالا نیز صدمه‌اش را نه در سفره‌ها که دیگر با مغز استخوان می‌چشیم. بترسیم از آن روز که ۶ نفر از ۱۰ نفر به ۱۰ نفر از ۱۰ نفر برسد و دیگر اداره کشور با دعا امکان پذیر نباشد.

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)
@I_D_Network
@ali_sarzaeem

آموختنی‌ها از انتخابات آمریکا

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ انتخابات آمریکا آموختنی‌های زیادی دارد.

⭕️ یک. استقلال نظام قضائی
آقای ترامپ رئیس‌جمهور و قدرتمندترین مقام اجرایی و فرمانده کل ارتش آمریکاست. آقای ترامپ اما نمی‌تواند استقلال قضایی قاضی ایالت را مخدوش کند. چندین تقاضای ستاد ترامپ برای متوقف کردن شمارش آراء در ایالت‌ها رد شده است.

⭕️ دو. استقلال رسانه‌ها
توئیتر از روز انتخابات تاکنون بارها همراه با توئیت‌های ترامپ عبارت «گمراه کننده» را منتشر کرده و هشدار داده که توئیت‌های او درباره تقلب در انتخابات یا پیروزی‌اش گمراه‌کننده است. یک شبکه آمریکایی سخنرانی ترامپ را که حاوی اطلاعات نادرست بوده قطع کرده است. ترامپ هم نمی‌تواند از قوه قضائیه یا نیروهای امنیتی بخواهد در این رسانه‌ها را گل بگیرند.

⭕️ سه. نظام انتخابات قائل اعتماد
نظام انتخابات چنان مستحکم و قابل اعتماد طراحی شده و انتخابات چنان دقیق برگزار می‌شود که مردم از چند هفته قبل از روز انتخابات توانسته‌اند برگه‌های رأی را گرفته و پست کنند. قریب به صد میلیون رأی از طریق پست ارسال شده و این میزان جمعیت آمریکا نگرانی از بابت رسیدن و خوانده شدن رأی‌شان نداشته‌اند.

⭕️ چهار. دقت در شمارش آرا
میزان دقت انتخابات در شمارش آراء به اندازه‌ای است که هزار رأی یا کمتر هم می‌تواند تعیین‌کننده باشد. شمرده شدن تا آخرین برگه رأی معنا دارد. لازم نیست فاصله آرای برنده تا بازنده چند میلیون شود تا مردم و کاندیداها خیال‌شان از بابت صحت انتخابات راحت باشد. نهاد انتخابات با جزئیات فنی آن به دقت و با فناوری مناسب طراحی شده است.

⭕️ پنج. استقلال نسبی نظام اقتصادی
توسعه بخش خصوصی، تنظیم‌گری دقیق اقتصاد مطابق قواعد اقتصادی، ثبات نسبی سیاست‌ اقتصادی، استقلال بانک مرکزی، مداخله بسیار اندک دولت در اقتصاد، شفافیت و سایر مشخصات اقتصاد آمریکا سبب شده ، علی‌رغم تأثیرگذاری دولت‌ها در درازمدت بر اقتصاد و مهم بودن سیاست اقتصادی دولت‌ها و البته تفاوت عملکردشان، تغییر دولت‌ها اقتصاد را دچار بی‌ثباتی، بحران و تغییرات شدید نمی‌کند.

✅ آمریکایی‌ها برای بنا کردن چنین نظامی، راه درازی پیموده‌اند. ممکن است مشکلات ساختاری یا اثر سیاست‌های دوقطبی‌کننده دونالد ترامپ سبب بروز تنش‌هایی در آمریکا شود، اما انتخابات این دوره نشان داد آمریکایی که پدران بنیان‌گذار بنا نهاده‌اند، بنیان‌های ساختاری و حقوقی مستحکمی دارد.

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

ترامپ و لقمان حکیم

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ لقمان را گفتند ادب از که آموختی گفت از بی‌ادبان. این جمله را می‌توان بر دیوار سیاست پساترامپ هم نوشت و آویزه گوش کرد. ترامپ نمونه آدم‌هایی است که می‌شود خیلی راحت به هر سیاست‌مداری گفت: اگر می‌خواهی سیاست‌مدار خوبی باشی، کارهای ترامپ را تکرار نکن. برخی را از باب مثال ذکر می‌کنم.

⭕️ یک. دروغ نگو، بالاخص زیاد دروغ نگو، مهم‌تر این‌که در دنیای رسانه‌های آزاد و فضای مجازی دروغ نگو.

⭕️ دو. کرامت انسان‌ها را زیر سؤال نبر و میان سفید، سیاه، لاتین‌تبار، زن، مرد، مسلمان و غیرمسلمان در رعایت حقوق شهروندی تفاوت و تمایز قائل نشو.

⭕️ سه. به محیط‌زیست احترام بگذار و اهمیت آن‌را دریاب و مثل ترامپ، از کنوانسیون‌ها و توافق‌های بین‌المللی برای حفاظت از کره زمین، خارج نشو.

⭕️ چهار. اهمیت سازمان‌های بین‌المللی را دریاب، نقش آن‌ها در توسعه خرد و عقلانیت در نظام پیچیده جهانی امروز را درک کن، نقد آن‌ها آزاد و برشمردن کاستی‌های‌شان واجب است، اما احترام گذاشتن به خرد جهانی را یاد بگیر و در اوج بیماری کرونا سازمان بهداشت جهانی را ترک نکن.

⭕️ پنج. اخلاق سیاسی داشته باش، از سیاست‌مداران دیگر با احترام یاد کن، و به رؤسای جمهوری پیش از خودت یا بقیه سیاست‌مداران توهین نکن.

⭕️ شش. از ابزارهای رسانه‌ای نظیر توئیتر غیرمسئولانه استفاده نکن.

⭕️ هفت. حرمت اصحاب رسانه را نشکن، و رسانه‌هایی را که مخالف و منتقد تو هستند به صفات نامناسب و ناروا متهم نکن.

⭕️ هشت. انسجام اجتماعی جامعه را با تفکیک‌های هویتی ساختگی، برانگیختن گروه‌های انسانی علیه یکدیگر و دوقطبی‌سازی بر هم نزن.

⭕️ نهم. حقوق زنان را محترم بشمار، و سهم آنان در اداره جهان و نقش‌شان در جامعه را کم‌اهمیت جلوه نده.

⭕️ دهم. میان انسان‌ها جدایی نینداز و جز با معیار انسانیت و حقوق بشر با ایشان مواجه نشو.

⭕️ یازدهم. از قدرت عمومی برای رسیدن به منافع شخصی خود و خانواده‌ات استفاده نکن.

⭕️ دوازدهم. خودشیفته نباش.

⭕️ سیزدهم. قدرت را غیرمسئولانه و برای افزودن بر میزان کلی خشونت در جامعه انسانی به‌کار نبر.

⭕️ چهاردهم. بسیج سیاسی خشونت‌آمیز را تسهیل و ترغیب نکن.

⭕️ پانزدهم. قانون عادلانه محصول فرایندهای دموکراتیک را حتی وقتی به زیان توست، محترم بشمار.

✅ اگر لقمان حکیم در احوالات آقای ترامپ دقت کند و با همان قاعده آموختن ادب از بی‌ادبان، سیاست‌نامه تنظیم کند، کتابی می‌شود که هر سیاست‌مداری شایسته است آن‌را چند بار بخواند.

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

برادر شغال یا فرشته مهربون؟

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ بعد از هر انتخابات آمریکا باب بحث جدی باز می‌شود که «این سگ زرد» (گویندگان منظورشان نامزد برنده انتخابات آمریکاست) «برادر شغال» هست یا نیست؛ بحث فرعی‌تری هم هست که آیا «سگ زرد» می‌تواند «فرشته مهربون» هم باشد؟ این‌ها بحث‌های بی‌حاصلی است که در نهایت برای مردم بسته‌تر شدن پنجره امید به حل مسائل اقتصادی و اجتماعی درهم‌ تنیده شده جامعه ایران را باقی می‌گذارد. دوگانه «برادر شغال» و «فرشته مهربون» از اساس بی‌معناست؛ و اساساً تقلیل عرصه سیاست خارجی به نظام مفاهیم سگ زرد، شغال و فرشته مهربون، بازی چندش‌آور بی‌حاصل سرِکاری است.

✅ یک. «بایدن و ترامپ فرق ندارند» گزاره درستی نیست. شخصیت، پایگاه، مسیر زندگی، اندیشه و اهداف سیاستمداران روی روش کار، انتخاب همکاران، اولویت‌ها و شیوه برخوردشان تأثیر می‌گذارد. آن‌ها منافع خود/کشورشان را با اندیشه‌ها، روش‌ها و راهبردهای متفاوتی دنبال می‌کنند. آن‌ها از جهتی که با هم فرق دارند «سگ زردِ برادر شغال» نیستند، و از آن جهت که منافع خود/کشورشان را دنبال می‌کنند «فرشته مهربون» دیگر کشورها هم نمی‌شوند.

✅ دو. تحریم‌ها همه مشکل اقتصاد و جامعه ایران نیستند و با رفع حتی کل تحریم‌ها، بدون تغییرات در سیاست اقتصادی، سیاسی و اجتماعی، مشکلات - با شدت کمتر -‌ ولی بدون توسعه واقعی و پایدار، ادامه می‌یابند. مشکلات کشور تقریباً همه از تحریم تأثیر می‌پذیرند، سطحی از حل شدن‌شان به تحریم ربط دارد، اما همه نه با تحریم به‌وجود آمده‌اند و نه با رفتن تحریم، از میان می‌روند.

برخی از این مشکلات – نظیر تورم دورقمی، فساد، نقض حقوق شهروندی، تخریب محیط‌زیست، بی‌سامانی سیاسی و ... – را رژیم پهلوی هم در اوج رابطه مناسب با جهان داشت.

✅ سه. برخی خیلی ساده می‌گویند «حداکثر سی درصد مشکلات ناشی از تحریم‌هاست» و نادیده می‌گیرند که دولت‌ها در جهان برای رفع یک، دو درصد یا پنج درصد مشکلات کشورشان، هزار کار می‌کنند، پس چگونه می‌توان یک عامل سی درصدی با تأثیرگذاری پیچیده را این گونه ساده‌انگارانه تحلیل کرد؟ بدیهی است نه اصلاحات اساسی در داخل برای رفع مشکلات مزمن و ساختاری از پهلوی تا به حال، با تلاش برای رفع تحریم تناقضی دارد؛ و نه تلاش برای رفع تحریم ضرورت اصلاحات داخلی را نفی یا رفع می‌کند.

✅ چهار. تجربه برجام نشان داد مذاکرات ایران و آمریکا درباره مسأله هسته‌ای دو و نیم سال طول کشید. حل مسأله ایران و آمریکا به صورت کلان‌تر، عمیق‌تر و پیچیده‌تر از آن است که حتی اگر دو طرف عزمی برای حل آن داشته باشند، کمتر از چندین سال به‌طول بینجامد.

زمان‌بر بودن اما به معنای نادیده گرفتن اهمیت فضای تنفس برای مردم درمانده و رنج‌کشیده نیست؛ فضای تنفس را باید با رویکردی بلندمدت و ساختاری، به فرصت دائمی تبدیل کرد. حکومت کردن فقط وقتی فضیلت و ارزش دارد که به کاستن از رنج مردم، فراهم کردن امکان زندگی اخلاقی، گسترش صلح و امنیت، و پایداری حیات بدون وجوه مختلف خشونت کمک کند؛ حکومت کردن به صرف حکومت کردن، ارزش ذاتی ندارد.  

✅ پنج. شرایط کشور به سمت ناکارآمدی اقتصادی، فساد، رکود، بیکاری و فقر بیشتر پیش رفته و ادامه این وضعیت انسانی-اخلاقی نیست؛ و در درازمدت جز فرسایش تمدنی، توسعه نارضایتی و به خطر افتادن منافع و امنیت ملی حاصلی ندارد.

می‌توان سال‌های دیگری را هم با بحث بی‌حاصل «سگ زرد» و «فرشته مهربون» ادامه داد، و با سرعت از اقتصادهای در حال توسعه، کشورهای همسایه، قدرت‌های در حال ظهور، فرصت‌های جهانی و فناوری‌های آینده عقب ماند. اما اگر هدف فقط حکومت کردن برای نفس حکومت کردن و منافع شخصی نیست، و سیاست به‌مثابه «فضیلت دنبال کردن خیر جمعی» مد نظر است، ضرورت اندیشه کردن جدی و شجاعت دست زدن به اصلاحات اساسی در داخل و بازسازی روابط خارجی و نگاه به جهان، انکارناپذیر است.

✅ شش. سیاستمدار ایرانی باید مفهوم زمان را جدی بگیرد. چند بار نوشته‌ام «زمان تا جایی در دست شماست و از لحظه‌ای به بعد شما در دست زمان هستید.» بحث بر سر سگ زرد یا فرشته مهربون، بی‌حاصل و برای سرگرمی خوب است، ماشین زمان را برای راه انداختن اقتصاد، گشایش افق‌ها و زنده کردن امید باید به‌کار گرفت، والا بیش از آن‌چه شده، دیر می‌شود.

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

🆘نیازمند تمام گروههای خونی🆘
🔴سلام دوستان
#متاسفانه_متاسفانه_ومتاسفانه
با توجه به فرا رسیدن فصل پاییز و شروع سرما
با #کمبود شدید داوطلبین #اهدا_پلاکت برای بیماران پیوند سلول بنیادی در مراکز پیوند شریعتی و مرکزطبی کودکان مواجهیم.

لذا از تمامی عزیزانِ #ساکن_تهران
خواهشمندیم در صورت داشتن شرایطِ لازم و تمایل، با #هرگروه_خونی که هستید جهت کمک به این بیماران با آیدی مسئولین تامین پلاکتِ انجمن در ارتباط باشید.

✅با کمکِ هم
چراغِ امید را در دلِ بیماران زنده نگهداریم.💚

#اهداء_پلاکت
#انجمن_سلول_طلایی
#پیوند_سلول_بنیادی
#تمامی_گروههای_خونی

#شرایط_اهداء:
https://t.me/goldencells/3605

🔴ارتباط با مسئولین تامین پلاکت:

@rametemad61
@j_jamali


اینستاگرام:

https://www.instagram.com/goldencells

حمایت از بیماران کرونا و پلاسما درمانی:

https://www.instagram.com/goldencellplus

👥 لینک گروه جهت پاسخگویی:

https://t.me/joinchat/BdybwkOnopC4yBTIDmPKhQ

.

‍ دکتر داود فیرحی به دیدار معبود شتافت. باور رفتنش بسیار دشوار است. اندیشمندی عمیق، پژوهشگری اخلاق مدار، فروتنی بزرگوار و ایران دوست دینداری بود که رفتنش داغی ماندگار است. تسلیت به خانواده‌اش، جامعه علمی و دانشگاه و حوزه.

هنوز پیام مرا ندیده است
———
از رونده نپرسید کجا می‌رود، از راهی که می‌رود معلوم است رهسپار کجاست. اما فیرحی خود راه بود. باید منتظر می‌ماندی ببینی به کجا می‌رسد. دست روزگار بوته زندگی او را این همه بی ملاحظه کنده است. چشم‌های روشن زندگی شیشه‌ای شده‌اند. چندانکه گویی نمی‌شناسمش. تمام دغدغه‌های شخصی و جمعی‌ام را به حاشیه اتاقم پرتاب می‌کنم.
ما رونده بودیم و البته هر روز در یک راه تازه. یک روز فوکویی بودیم، یک روز هابرماسی. یک روز چپ بودیم یک روز راست. بستگی داشت به اینکه آخرین مطالعاتمان چه بود. فیرحی همه این مباحث را می‌خواند اما با هیچ کدام تماماً همدلی نمی‌کرد. بهتر از ما می‌دانست، اما با هیچ کدام این سو و آن سو نمی‌شد. کنارمان همیشه نشسته بود، اما مثل هیچ کداممان نبود. بعدها فهمیدم در حوزه هم وضعیتی مشابه داشت. مطابق راه‌های استاندارد پیش روی طلاب، معلوم نبود کجاست و به کجا می‌رود.
تبدیل شده بود به یک دانشگاهی باسواد، و همزمان یک روحانی باسواد، اما خودش را که می‌شناختی، می‌دانستی او نه دانشگاهی است نه یک آخوند استاندارد.
فکر می‌کرد جامعه یک چرخ دنده اصلی دارد. وقتی نمی‌چرخد، جامعه راکد است. پر از بلاهت و سکون و گسیختگی و بی اخلاقی. اگر آن چرخ نچرخد، همه گمراه و مبتذل‌اند. حاکمان دست به کار چپاول سرمایه‌های اجتماعی و فرهنگی وتاریخی می‌شوند و مردم هم در همین کار با هم مسابقه می‌گذارند. علائم زوال همه جا پدیدار می‌شود. یکبار از او پرسیدم دکتر چه می‌شود؟ گفت هیچ چیز شدنی در کار نیست. آرام آرام همه چیز در حال فروریختن است. مثل یک ساختمان کهنه که هر روز سنگی یا آجری از این سو یا آن سو کنده می‌شود.
به نظرش کلام روشنفکران نیز در افزایش این زوال بی تاثیر نیست. می‌گفت سخن باید با چرخ‌ دنده‌های ساکن این جامعه نسبتی برقرار کند تا چرخ به چرخیدن بیافتد. او هم سواد دینی کسب می‌کرد، هم سواد دانشگاهی. هم به عرصه سیاست نظر داشت، هم به بگومگوهای روشنفکرانه. پروژه‌های فکری گوناگون را می‌خواند اما با هیچ کدام همراه نبود. او در حال پیشبرد کاری بود که عزم آن را کرده بود. چگونه می‌توان این چرخ را به حرکت واداشت. می‌دانست که این کار بدون دین امکان پذیر نیست. اما حوزویان را به اعتبار صنف بیش از همه ناتوان می‌دید. بنابراین در دانشگاه حضوری فعال‌تر از حوزه داشت.
او راه بود. باید ظرف زمان به سوی سودای او گشوده می‌ماند تا مقصدی را که پی می‌گرفت بسازد. اما چند روز بیشتر به طول نیانجامید، کنده شدن بوته زندگی‌اش از دنیای ما.
وقتی خبر بیماریش را شنیدم، نگران شدم به سرعت پیامی برای واتس اپ او فرستادم: دکتر خبرهای بدی شنیدم، چطوری؟؟؟ روزی چندبار به آن پیام می‌نگرم. او هنوز پیام مرا ندیده است. هنوز هم منتظرم.
او راه بود. از راهی نمی‌رفت که دیگران راه نیمه تمامش را تمام کنند. فقط او شایستگی تمام کردن آن راه را داشت. اما آنکه می‌چیند، نه صدای ما را می‌شنود و نه ملاحظات ما زندگان را دارد. کار خود را می‌کند و می‌رود. به هیچ کس پاسخگو نیست و رازش را با هیچ کس در میان نمی‌گذارد.
@javadkashi

به یاد آن عزیز که غریبانه می‌رود

محمد فاضلی - عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ دکتر #داود_فیرحی، اندیشمندی عمیق، انسانی نیک سیرت و اخلاق مدار، در کمال ناباوری از میان ما رفت. دردانه مردی بود در این روزگار.

✅ من دو بار سخنرانیهای او در ایام عاشورا درباره نهضت امام حسین (ع) را در این کانال به اشتراک گذاشتم. به یادش دوباره آنها را در لینکهای زیر به اشتراک می‌گذارم.

✅ آخرین بار وقتی امسال شرحی بر خطبه امام حسین (ع) در منا در سخنرانی گفت، خطبه را خلاصه و منتشر کردم. شب یازده محرم تماس گرفت، درباره خطبه گفت، درباره برنامه پژوهشی خودش درباره عاشورا، و جمله‌ای که تا همیشه از او به یادگار نگه میدارم.

روحش شاد، خداوند به او رحمت بیکران و به خانواده و عزیزانش صبر بی پایان عطا کند.

سخنرانی مفهوم فساد و اصلاح در نهضت عاشورا

سخنرانی عاشورا و بحران خلافت

گزیده خطبه امام حسین (ع) در منا

همه هواپیماهای مسافربری کشور سقوط کرده‌اند

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ خبر دردناک، ترسناک و سرگیجه‌آور است. خبر سقوط یک هواپیما هم غوغایی به پا می‌کند. آمار موجود در سایت‌های اینترنتی نشان می‌دهد چیزی بین دویست تا دویست‌وپنجاه هواپیمای مسافربری در خطوط هواپیمایی ایران فعالیت می‌کنند. آمار رسمی کشته‌های کرونا به روزی بیشتر از چهارصد نفر رسیده و در طول بیش از دویست‌وپنجاه روزی که از کرونا می‌گذرد، درست مثل این است که هر روز حداقل یک یا دو هواپیمای مسافربری سقوط کرده است.

✅ فاجعه همین قدر بزرگ است که انگار همه هواپیماهای مسافربری کشور سقوط کرده باشند.

✅ مسأله فقط این نیست که هر روز به تعداد آدم‌های مسافر یک هواپیمای مسافربری جان‌شان را از دست می‌دهند. مسأله این است که چرا به اندازه بزرگی این واقعه، شاهد کنش‌هایی برای گفت‌وگوی اجتماعی، تولید دانش برای مدیریت این فاجعه، و اقدام در سطح سیاست نیستیم. آیا شما کنشی متناسب با اهمیت مسأله شاهد هستید؟

✅ به این عکس این یادداشت نگاه کنید. این‌ها فقط اعداد نیستند، تعداد آدم‌هایی است که فقط طبق آمارهای رسمی هر روز در چهار ماه گذشته بر اثر کرونا درگذشته‌اند.

(اگر می‌پسندید، به اشتراک بگذارید.)

https://www.instagram.com/p/CHiFsZYp-s0/?igshid=1wce12o0p5evf

@fazeli_mohammad

اعتراضات آبان نودوهشت: چرا خونین، چرا مکرر؟

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ یک سال از اعتراضات آبان نودوهشت می‌گذرد که به خشونتی بی‌سابقه نیز کشیده شد؛ حوادثی نیازمند هزاران صفحه تحلیل جامعه‌شناختی، اقتصادی و سیاسی است. این اعتراضات البته اولین نبودند و به نوعی حدیث مکرر جامعه ایرانی در دهه‌های گذشته هستند: اعتراضاتی که به سرعت خونین می‌شوند. قصد دارم با مقایسه‌ای تاریخی، نکته مهمی درباره مکرر و خونین شدن آن‌ها را نشان دهم.

☑️⭕️ روایتی تاریخی

✅ سوئد در سال‌های 1890 تا 1930 دستخوش اعتراضات و رویارویی شدید کارگران و کارفرماها بود. «سوئد همیشه سرزمین مسامحه و مذاکره نبوده است.» (ص. 281) رویارویی کارگران و پلیس در ماه مه سال 1931 به کشته شدن پنج کارگر در آدالن انجامید. واقعه آدالن در نهایت به معاهده سالتسیوباد (Saltsjöbaden Agreement) میان کنفدراسیون اتحادیه‌های کارگری و اتحادیه کارفرمایان در دسامبر 1938 انجامید.

✅ مذاکرات برای رسیدن به معاهده سالتسیوباد چند سال طول کشید اما محققان معتقدند سوئد توسعه‌یافته امروز با سوسیال‌دموکراسی رفاهی، محصول این معاهده است؛ توافقی که آخرین بار در سال 1976 با مذاکره تغییراتی در آن ایجاد شد و مذاکرات مجدد برای اعمال تغییر در آن در سال 2007 شروع اما در سال 2009 بدون نتیجه پایان یافت. (شرح مبارزات کارگری، معاهده سالتسیوباد و توافق اجتماعی در سوئد را در صفحات 279 تا 326 کتاب «دام‌های اجتماعی و مسأله اعتماد» بخوانید.)

☑️⭕️ برگردیم به ایران

✅ چه چیزی سبب شد کشته شدن پنج نفر در سوئد هفت سال مذاکرات و پس از آن معاهده‌ای پدید آید که هشتاد و دو سال دوام آورده و بنیان انسجام و دموکراسی اجتماعی سوئد امروز شده است؟ چرا خشونت و رویارویی کارگران، کارفرمایان و دولت به شکل سال‌های آغاز قرن بیستم در سوئد مکرر نمی‌شوند؟ پاسخ را باید در سازمان‌یافتگی جست‌وجو کرد.

✅ #بو_روثستاین محقق علوم سیاسی سوئدی می‌نویسد: «پاسخ این پرسش که آیا مناسبات کاری در سوئد کیفیت متمایزی داشت که آن‌را از سایر کشورها مجزا می‌ساخت، به شکل واضح و بی‌ابهام بله است. ظرفیت دیالوگ بین طرفین که منجر به معاهده سالتسیوباد شد ناشی از این است که دولت سوئد در اوایل قرن بیستم عرصه‌هایی را نهادینه کرده بود که در آن احزاب می‌توانستند به شکل مداوم با یکدیگر ملاقات کنند و سیاست‌های بازار کار سوئد را شکل دهند و تکمیل کنند.» (ص. 314)

✅ نکته این است: جامعه سوئد احزاب و اتحادیه‌های کارگری و کارفرمایی داشت که دولت به آن‌ها میدان داده بود که با یکدیگر مذاکره کنند و بر موضوعاتی به توافق برسند. مذاکرات سخت، پیچیده و طولانی بود، اما بعد از معاهده سالتسیوباد، اعتمادی ایجاد شد که می‌توان از طریق مذاکره مسأله حل کرد: این راز مکرر نشدن خشونت است.

✅ معترضان سوئدی به سه چیز اعتماد دارند: یک، تشکل‌ها و احزابی دارند که صدای آن‌ها هستند؛ دو، مذاکره صورت می‌گیرد و هر قدر طولانی، راهکارهای حل مسأله بررسی می‌شود؛ سه. دولت بی‌طرفانه اجازه می‌دهد تا مذاکرات بین طرف‌های درگیر صورت گیرد و ضامن اجرای توافق است. این اعتماد البته پس از چهل سال مناقشه کارگری در ابتدای قرن، پنج کشته، هفت سال مذاکره و هشتاد سال ضمانت اجرای این معاهده ایجاد شده است.

✅ وضعیت امروز ایران ما در سایه این مقایسه چگونه است؟

🔹 یک، معترضان اطمینان دارند که احزاب، تشکل‌ها یا اتحادیه‌هایی وجود ندارند که صدای ایشان باشند و بنابراین باید خودشان مستقیم وارد مسیر اعتراضی شوند. این همان وضعیتی است که هر اعتراض کوچکی را به سرعت خیابانی و جنبشی می‌کند.

🔹 دو. نبودن احزاب و تشکل‌ها، گفت‌وگو را ناممکن ساخته است. چه کسانی می‌توانند با هم گفت‌وگو کنند؟ نمایندگان معترضان کیستند و با چه کسانی باید گفت‌وگو کنند؟

🔹 سه، وقتی نمایندگانی برای گفت‌وگو نیستند، و معلوم نیست گفت‌وگو باید در چه شکلی و با چه کسانی انجام شود، سخن گفتن از رسیدن به توافق و پایبندی به آن هم کلاً بی‌معناست.

✅ نتیجه این وضعیت: گفت‌وگوی قبل از هر تصمیم با مردم ناممکن است؛ هر اعتراض حتی کوچکی خیابانی شده و تلقی ضدامنیتی پیدا می‌کند؛ اعتراض خیابانی در نبود نمایندگان سازمان‌یافته معترضان خشونت کشیده می‌شود؛ و پس از پایان خشونت‌ها، مذاکره برای رسیدن به توافق امکان ندارد. هیچ تعهد پایداری بین طرفین شکل نمی‌گیرد. جامعه و حکومت مسائل‌شان را حل نمی‌کنند و همواره در ترس از یکدیگر به انتظار دور بعدی اعتراض-خشونت می‌نشینند و هر بار اعتراض، خونین و مکرر می‌شود.

✅ ایران فقط با توسعه تشکل‌های حزبی، اتحادیه‌ها و انجمن‌های واقعی نماینده ذینفعان و مردم است که راهی سخت به سوی توسعه و آرامش را شروع می‌کند.

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

از جهان حذف نشویم!!

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

⭕️ یک پیام روشن ⭕️

✅ روی نقشه جهان بودن برای در جهان بودن، معاصر این جهان بودن و بخشی از جهان بودن کافی نیست.

☑️⭕️ یک رویداد

✅ چین و چهارده کشور دیگر روز یکشنبه این هفته در پایان سی‌وهفتمین اجلاس آسِان (اتحادیه کشورهای جنوب شرق آسیا) توافقنامه‌ای برای شکل دادن به بزرگ‌ترین بلوک تجارت آزاد در جهان را امضا کردند؛ کشورهایی که یک‌سوم اقتصاد جهان را شامل می‌شوند.

✅ توافقنامه «همکاری اقتصادی جامع منطقه‌ای» (Regional Comprehensive Economic Partnership) یا RCEP غیر از اعضای آسِان، شامل چین، ژاپن، کره جنوبی، استرالیا و نیوزیلند هم می‌شود و درها برای پیوستن هند نیز باز است. مذاکرات برای تشکیل این بلوک اقتصادی ده سال به طول انجامیده است.  

☑️⭕️ یک واقعیت

دو تصویر (در این لینک) نشان می‌دهند که از سال 1990 به بعد، تعداد توافقنامه‌ها و معاهدات تجاری منطقه (Regional Trade Agreements - RTA) در جهان به شدت افزوده شده است (عکس شماره یک). کشورهای جهان در حال توسعه ارتباطات تجاری با یکدیگر هستند و بلوک‌های روابط و قدرت اقتصادی شکل می‌دهند (نظیر اتحادیه اروپا، نفتا یا همین RCEP).

✅ تصویر شماره دو با رنگ‌های سفید تا قرمز، نقشه‌ای از مشارکت کشورها در توافقنامه‌های تجارت منطقه‌ای در جهان را نشان می‌دهد. هر چه کشوری روی نقشه کم‌رنگ‌تر است، مشارکت‌اش کمتر است. ایران ما جزء کشورهای کم‌رنگ نقشه است؛ کم‌رنگ‌تر از ترکیه، مصر یا حتی پاکستان.

✅ کشورهای جهان در حال توسعه شبکه‌ای از راه‌ها، خطوط لوله، کریدورهای ارتباطی زمینی، دریایی و هوایی، خطوط انتقال داده، زنجیره‌های فعالیت اقتصادی و ... شکل دادن به بلوک‌های همکاری و تبادلات اقتصادی گسترده هستند.

✅ شماری از تحلیل‌گران بیرون بودن آمریکا - بزرگ‌ترین اقتصاد دنیا – از توافقنامه RCEP را برای آینده اقتصادی این کشور زیان‌بار تحلیل کرده‌اند. بیرون از شبکه اقتصاد جهان بودن حتی برای اقتصاد آمریکا هم خطرناک است. بیرون از اقتصاد جهان بودن برای ما چه معنایی دارد؟

☑️⭕️ یک هشدار

✅ سؤالی پیش روی تمدن ایرانی است: ایران بدون قرار گرفتن در شبکه مبادلات اقتصاد جهانی، بخشی از توافق‌های بین‌المللی برای قرار گرفتن در زنجیره ارزش جهانی، بدون آن‌که هیچ خط لوله، کریدور زمینی، هوایی یا دریایی از ایران بگذرد، بدون قرار داشتن بر سر مسیرهای تجاری مهم دنیا، بدون ارتباطات بانکی، بدون داشتن هیچ فرودگاه یا بندر مهم در مناسبات اقتصاد جهانی، بدون وارد شدن در شمار فزاینده معاهدات توسعه تجارت منطقه‌ای، چه عاقبتی خواهد داشت؟

✅ آیا همین کفایت می‌کند که فقط روی نقشه جهان باشیم؟ آیا با ادامه این وضع از جهان معاصر حذف نخواهیم شد؟ در جهانی که حتی به نفت ما نیز دیگر نیازی ندارد، روی نقشه بودن کافی است؟ روی نقشه بودن و در مناسبات دنیای معاصر نبودن رضایت‌بخش است؟

✅ دهه‌ها را از دست داده‌ایم، اما دیرتر بجنبیم، از جهان معاصر حذف شده و در جایی از تاریخ گم خواهیم شد. حالا که نیمه گم‌شده‌ایم، شصت میلیون نفر را نیازمند کمک معیشتی تشخیص داده‌اید، وقتی گم شویم ...

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

عزیزان یکدیگر را نکشیم

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ چند وقت پیش بعد از ظهر یک چهارشنبه‌ای، واتس‌آپ را که باز کردم این پیام از او آمده بود: «سلام دکتر، وقت بخیر، خوبی؟ من چند روزه بستری شدم، همه دارند تلاش میکنند که اوضاع تحت کنترل دربیاد، منم به فضل خدا امیدوارم، در عین حال طلب حلالیت دارم. ارادت»

✅ یکی از بدترین حال‌های چند سال اخیرم را در کسری از ثانیه تجربه کردم. او را سال‌هاست می‌شناسم. استوارتر و مردتر از آن است که با یک بیماری ساده چنین پیامی بفرستد و مثل بیماری در لحظه مرگ، حلالیت بطلبد.

✅ حالم قابل وصف نبود، تلفنش را جواب نمی‌داد؛ اشک امانم نمی‌داد، به هر کسی که به او دسترسی داشت تلفن کردم. کرونا او را که بیماری زمینه‌ای هم داشت، گرفتار کرده بود. سه روز خیلی سخت و تلخ گذشت تا وضعیت‌اش رو به بهبود رفت و یک هفته بعد از بیمارستان مرخص شد.

✅ او دوست عزیزی است مثل همه دوستان، اعضای خانواده و نزدیکان عزیز ما که خداوند نخواست با کرونا از این جهان برود. هر بار که بی‌ملاحظه و بی‌مسئولیت در قبال کرونا رفتار می‌کنیم، این گونه عزیزان‌ خودمان و دیگران را به خطر می‌اندازیم.

✅ فکر کنیم هر سه دقیقه که یک بیمار کرونایی در ایران از این جهان می‌رود، سهم من و شما در مرگ او چقدر است. عزیزان یکدیگر را نکشیم. سهم قدرت، سیاست، حکومت و ناکارآمدی هم به جای خود، ما در این عزیزکشی سهیم نشویم.

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

منتقد باش اما مسئولیت‌پذیر

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ حکومت و دولت وظایف بسیاری - از فراهم کردن امکانات بهداشتی و درمانی تا تأمین مالی و سیاست‌گذاری اقتصادی درست برای افزایش تاب‌آوری مردم در برابر پی‌آمدهای اقتصادی کرونا - برای حفاظت شهروندان در برابر بیماری کرونا و مدیریت آن بر عهده دارند. دولت باید ارائه اطلاعات شفاف، اجماع‌سازی برای پیشبرد سیاست‌ها و وضع محدودیت‌های حساب‌شده را هم به درستی انجام دهد. این‌ها که درست انجام نشده باشند، اعتماد عمومی و همراهی مردم با حکومت و دولت برای تبعیت از محدودیت‌های وضع‌شده برای مدیریت بیماری کرونا کاهش می‌یابد.  

✅ انکار نمی‌توان کرد که همه ملزوماتی که قدرت سیاسی باید فراهم می‌کرده تا اعتماد و همراهی مردم با محدودیت‌های وضع‌شده برای مدیریت شدت بیماری کرونا در سطح مطلوبی باشد، به درجاتی مهیا نشده یا ناقص انجام شده است. سؤال اما این است که آیا نقصان در عملکرد حکمرانان، بهانه مناسبی برای دست کشیدن از مسئولیت شهروندی است؟ آیا می‌توان به بهانه بقیه مشکلات و ایرادات بر سیاست و اقدامات دولت در زمینه مهار کرونا، دست از رعایت محدودیت‌های کرونا کشید و راهی سفر شد؟ آیا می‌توان با رعایت نکردن محدودیت‌ها جان دیگران، کادر درمان و کسانی را که به‌واسطه پی‌آمدهای اقتصادی کرونا به شدت تحت فشار معیشتی هستند، بیش از این به خطر انداخت؟

✅ شهروند مسئول در ایران امروز لازم نیست خودش را گول بزند یا نقصان‌های کارکرد حکومت و دولت را نادیده بگیرد یا فکر کند با پذیرفتن مسئولیت شهروندی، به لاپوشانی آن نقصان‌ها کمک می‌کند. او می‌تواند به این بیندیشد که در بقیه عرصه‌های زندگی، در مواجهه با نقصان‌هایی که حکمرانی پدید آورده، دست از مسئولیت‌هایش نمی‌کشد. نقصان نظام آموزشی و ناکامی حکمرانان در زمینه‌سازی برای ایجاد اشتغال سبب نمی‌شود شهروند مسئول نسبت به سرنوشت فرزندانش بی‌توجه باشد. همراهی برای رعایت محدودیت‌ها و کمک به مدیریت شدت بیماری کرونا هم همین است.

✅ ما هیچ مستمسک اخلاقی نداریم تا از تعهد انسانی برای انجام آن دسته کارهای بگریزیم که قادر به انجام‌شان هستیم. نقد بر عملکرد گذشته و امروز قدرت سیاسی، معیار اخلاقی و انسانی درستی برای به خطر انداختن جان خود و دیگران نیست. 

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

آقای رئیس‌جمهور بعدی – قسمت اول

محمد فاضلی – عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی

✅ هفت ماه دیگر انتخابات ریاست جمهوری است و افرادی خودشان را برای نامزدی در این انتخابات آماده کرده و به تدریج رونمایی می‌شوند. من هم هفت سال در ارتباط نزدیک با دولت تجربه دارم و بیش از یک دهه هم خواننده و پژوهشگر مطالعات دولت‌پژوهی بوده‌ام. انتقادم به دولت‌مردان ایرانی این بوده که اغلب تجربیات‌شان از سیاست‌ورزی و امور اجرایی-اداری را نمی‌نویسند و دوست ندارم این انتقاد متوجه خودم باشد. بنابراین، از امروز در سلسله یادداشت‌هایی، تجربیات و شناخت‌هایم را در قالب یادداشت و توصیه به رئیس‌جمهور بعدی – هر کسی که هست - می‌نویسم.

✅ آن‌چه می‌نویسم، به نظرم درباره دردهای مزمنی هستند که اگر قرار است این کشور – تحت هر شرایطی – وضع بهتری پیدا کند، باید به آن‌ها توجه شود. سعی می‌کنم صریح بنویسم. اطمینان دارم بخشی از آن‌چه را می‌نویسم کسی تاکنون به این صراحت با نامزدهای ریاست جمهوری یا رؤسای جمهوری نگفته است. آن‌چه خواهم نوشت، درباره هیچ شخص خاص یا آدم مشخصی نیست، بلکه حاصل تحلیل ساختاری من از نظام اداری و سیاسی در ایران است که کم‌وبیش در همه دولت‌ها وجود داشته است.

✅ من برای اولویت‌بندی آن‌چه می‌نویسم تلاش نمی‌کنم. برخی توصیه‌های ظاهراً ساده‌ای هستند و برخی پیچیده‌تر اما به نظرم همه مهم‌اند. امیدوارم هر کدام که رئیس‌جمهور شدید – اصولگرا یا اصلاح‌طلب، نظامی یا غیرنظامی، انقلابی یا کمتر انقلابی، تندرو یا میانه‌رو، لیبرال، سکولار، دیندار یا ... - از آ‌ن‌جا که اختیار سرنوشت هشتاد میلیون خلایق در دست‌تان قرار می‌گیرد، این توصیه‌ها و تحلیل‌ها کمک کند کشور را بهتر اداره کنید و ما مردمان ایران زندگی بهتری داشته باشیم. بدیهی است در قسمت‌های بعدی این مقدمه را تکرار نخواهم کرد.

☑️⭕️ قسمت اول. توهم توانایی ممنوع

🔹 یک. ابداً فکر نکن تو خیلی از رؤسای جمهور قبلی تواناتری و به تنهایی می‌توانی اشتباهات‌شان را تکرار نکنی. آن‌ها هم درخصوص نفر قبل از خودشان همین تصور را داشتند، اما ماشین دولت و ساختاری اداری-سیاسی، در نهایت همه آن‌هایی را که به توانایی خودشان خیلی اطمینان داشته باشند، زمین می‌زند.

🔹 دو. هیچ وقت کلمه‌ای درباره کاستی‌های دولت قبلی نگو مگر آن‌که برای هر جمله‌ای که می‌گویی اسناد و مدارک و گزارش پشتیبان داشته باشی؛ گزارش‌هایی که بتوانی آن‌ها را منتشر کنی.

🔹 سه. افراد زیادی هستند که شفاهی خیلی حرف‌ها درباره کاستی‌های موجود و ظرفیت کارهای آتی و قابلیت‌های حضرت شما بیان می‌کنند. فقط کسانی را جدی بگیر که آن‌چه را ادعا می‌کنند به صورتی بسیار فنی و دقیق مکتوب کرده‌اند و حاضرند در بین جمعی متخصص از آن دفاع کنند.

🔹 چهار. تو به عنوان رئیس‌جمهور باید برای مشکلات آنی و فوری برنامه داشته باشی، اما در انتخابات جوگیر نشو و هیچ قول کوتاه‌مدت و وعده ساماندهی سریع امور به مردم نده. رؤسای جمهور قبلی هم از این وعده‌ها داده‌اند و به جایی نرسیده‌اند. وقتی پشت میز بنشینی متوجه خواهی شد که با چه واقعیتی مواجه هستی. توقع بی‌خود درست نکن، تو واقعیت را نمی‌شناسی چون هنوز به اطلاعات کافی دسترسی نداری.

🔹 پنج. اگر خوش‌اقبال باشی و انتخابات پرشوری را تجربه کنی، اکثریت آن‌ها که در انتخابات برایت هورا کشیده‌اند، سه تا شش ماه بعد منتقد شوند. واقعیت مشکلات بر هیجان انتخاباتی‌شان غلبه می‌کند و از قهرمان رؤیای حل مسائل‌شان به یکی از مشکلات‌شان تبدیل می‌شوی. اگر قبلاً این مسأله را برای خودت حل نکرده باشی، دلسرد می‌شود و احساس می‌کنی قدرناشناس شده‌اند و چقدر عجول هستند؛ عصبانی می‌شود و انتخاب‌هایت بد خواهد شد.

🔹 شش. نظرسنجی‌های مؤسسات معتبر را با هر نتیجه‌ای بپذیر. آن‌ها راه خوبی برای شناخت افکار مردم درباره توست. هیچ مؤسسه نظرسنجی معتبری را بلاک نکن، و اعتبارش را چون از نتایجش خوشت نیامده، زیر سؤال نبر. روزی که نتایج نظرسنجی‌های معتبر را انکار کنی، یعنی داری ظرفیت برای مواجه شدن با مسأله و واقعیت را از دست می‌دهی. سعی کن مؤسسات نظرسنجی را با تدوین قانون نظرسنجی در ایران تقویت کنی، آن‌ها ابزارهای ضروری دنیای مدرن هستند.

🔹 هفت. یاد بگیر کم حرف بزنی، در مراسم‌های زیاد شرکت نکنی، و بدون استثنا در هر سخنرانی، از روی متن مکتوب سخن بگو. ابداً به حافظه، یادداشت محورهای مهم یا خلاصه مباحث قناعت نکن. هر کلمه از حرف رئیس‌جمهور مهم است و باید روی تک تک کلمات و جملات قبلاً کار شده باشد. تمرین کن و یاد بگیر که از دستگاه «تِلِه پِرامپتر» یا «اُتو کیو» - مثل خارجی‌ها - استفاده کنی و یک کلمه بیرون از متنی که قبلا با دستیارانت بر سر آن توافق کرده‌ای سخن نگو والا به درد سر می‌افتی.

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad

دغدغه ایران

جامعه‌شناسی یک ترور

محمد فاضلی

✅ کارشناسان نظامی – امنیتی در دو روز گذشته هشدار داده‌اند که ترور محسن فخری‌زاده نشان‌دهنده وجود خلل‌هایی در سیستم‌های امنیتی کشور است. این نوشته چند فرضیه درباره سازوکارهای اجتماعی و سیاسی منجر به بروز حفره‌هایی در نظام امنیتی طرح کرده و شرایط اجتماعی را نیز به ایده‌ها و اهداف طراحان ترور متصل می‌کند.

⭕️ یک. امنیت و نظام‌های امنیتی به شدت تحت تأثیر شرایط اجتماعی-سیاسی، بالاخص اعتماد، امید و حس میهن‌دوستی هستند. کارشناسان و افسران امنیتی به‌واقع مشاغلی خطرناک، پرمسئولیت و حساس دارند. آن‌ها هم‌چنین به اطلاعاتی درباره رخدادهای پنهان (و شاید کثیف) نظام‌های اقتصادی و سیاسی دسترسی دارند که برای مردم عادی پوشیده است. فسادها، ناکارآمدی‌ها و مسائلی که باعث دلسردی مردم عادی می‌شود، با شدت بیشتری بر آن‌ها اثر می‌کند. هر گونه افزایش فساد و ناکارآمدی، به مانند سازوکاری خودویرانگر، بیشتر باعث کم آوردن و بُریدن آدم‌های مسئول نظام‌های امنیتی می‌شود که خود باید ناظران و تقویت‌کنندگان سازوکارهای مقابله با فساد و ابعادی از ناکارآمدی باشند. این گونه آدم‌ها بیشتر در معرض عواقب رخنه کردن فساد در سیستم‌ها هستند و با سرعت بیشتری انگیزه، استواری و میهن‌دوستی لازم برای انجام شغل خطیرشان را از دست می‌دهند.

⭕️ دو. اگر مردم عادی فقط جلوه‌هایی آشکار از فسادهای منجر به بروز نابرابری‌های اقتصادی حیرت‌انگیز را می‌بینند و در ایمان و استواری‌شان برای مقاومت در برابر وسوسه‌های عمل غیرقانونی و فرصت‌طلبی حفره‌هایی پدید می‌آید، کارشناسان امنیتی عمق و لایه‌های گوناگون فساد منجر به بروز نابرابری‌ها، ثروت‌های افسانه‌ای و فقرهای استخوان‌سوز را می‌بینند و گاه خودشان مسئول بررسی چنین مسائلی هستند. یک فرضیه این است که آن‌ها بیشتر در معرض این وسوسه قرار گیرند: «حالا که همه در حال بخور بخور هستند، چرا من نه؟» چشم برزخی یک آدم امنیتی، عامل وسوسه هم هست.

⭕️ سه. مردم عادی برای پیروی کردن از وسوسه فساد و دست یافتن به مطلوب‌های اقتصادی، ابزاری ندارند؛ اما یک آدم امنیتی دارای دسترسی به اطلاعات حساس، متاع لازم برای فروش و دست یافتن به مطلوب‌های اقتصادی را داراست. اطلاعاتی که او در اختیار دارد می‌تواند با سرعت قابل توجهی به سرمایه اقتصادی تبدیل شود.

⭕️ چهار. یک کارشناس امنیتی نباید هیچ نقطه سیاهی در کارنامه و زندگی حرفه‌ای داشته باشد که بتوان از آن برای تحت فشار قرار دادن او برای مقاصد خاص استفاده کرد. مدیر یا کارشناس امنیتی که وارد فعالیت اقتصادی شده و به‌واسطه فعالیت در محیطی مملو از زد و بند و امکان فساد، اقداماتی انجام می‌دهد، به طعمه خوبی برای سایر سرویس‌های امنیتی بدل می‌شود. یک فرضیه این است که می‌توان او را برای افشا نکردن سایر نقاط سیاه زندگی‌اش تحت فشار قرار داد. این احتمالاً یکی از دلایلی است که از نظامیان و امنیتی‌ها انتظار می‌رود از ورود به هر فعالیت اقتصادی خودداری کنند و در عوض جامعه و حکومت نیز امکان زندگی مناسب را برای ایشان فراهم کند.

⭕️ پنج. بی‌طرفی فضیلت بزرگ هر حکومتی است. بو روثستاین، محقق سوئدی، در کتاب مهم «کیفیت حکومت» بی‌طرفی (Impartiality) را مهم‌ترین شاخص کیفیت حکومت می‌داند و آن‌را تشریح می‌کند. آغشته شدن نظام‌های امنیتی به ترجیحات سیاسی و نقض بی‌طرفی، نقطه آغاز وارد کردن معیارهایی به دور از شاخص‌های حرفه‌ای صیانت از امنیت در ارزیابی آدم‌ها، سیاست‌ها و اقدامات است. نقض بی‌طرفی به‌واسطه هر علاقه یا منفعتی غیر از حرفه صیانت از امنیت (خواه علقه‌های اقتصادی، سیاسی، ایدئولوژیک و ...) نظام جمع‌آوری داده، اولویت‌بندی، هدف‌گذاری و ارزیابی داده‌های امنیتی را مخدوش و در معرض خطا قرار می‌دهد.

⭕️ شش. طراح ترور غیر از ضربه زدن به ظرفیت علمی یا هسته‌ای، و حتی جدای از ضربه زدن به روندهای سیاست خارجی ایران، عمیقاً تقابل‌های حاد اجتماعی و سیاسی جامعه ایران امروز را در محاسبات خود وارد کرده است. طراح ترور می‌داند که پرونده هسته‌ای و سیاسی و جناحی شدن مقولات کلان امنیت ملی نظیر پرونده هسته‌ای، توان موشکی و نیروی نظامی؛ و مصادره شدن این مقولات توسط یک جریان سیاسی به عنوان ابزار مقابله با دیگران در عرصه سیاست داخلی، ترور هر فرد مرتبط با مقولات هسته‌ای و موشکی، ظرفیت انشقاق و منازعه در جامعه ایران و رو در رویی اجتماعی را افزایش می‌دهد.

✅ من به استناد استدلال‌های فوق، ریشه‌یابی ظرفیت و حفره‌های امنیتی منجر به ترور محسن فخری‌زاده، مقوله‌ای بسیار فراتر از صرفاً مداقه در نظام امنیتی است. ریشه‌های اجتماعی پیدایش حفره‌ها و محاسبات طراحان ترور را باید لحاظ کرد.

(اگر می‌پسندید به اشتراک بگذارید.)

@fazeli_mohammad