✳️ نگاهی به آئین سنتی"گرگیعان" در خوزستان

🔻مردم عرب خوزستان در ماه مبارک رمضان مراسم ها و آئین های بسیاری دارند که یکی از آنها مراسمی است با نام "گرگیعان".

🔻گفته می‌شود این مراسم از دوران پیامبر اکرم (ص)  و در هنگام میلاد نوه ایشان یعنی امام حسن (ع) به جا مانده است.

🔻در شب نیمه ماه رمضان کودکان در شهرهای اهواز، آبادان، خرمشهر ، شادگان ، سوسنگرد و دیگر شهرها و روستاها با پوشیدن لباس های نو و محلی یعنی دشداشه برای پسران و عبا برای دختران، به خانه های مختلف می روند و عیدی و شیرینی می گیرند.

🔻این کودکان در هنگام در زدن و قبل از گرفتن عیدی، شعرهایی می خوانند. به این مراسم گرگیعان گفته می شود.

🔻آنها به  خانه های مختلف می روند و پشت در خانه ها شعر می خوانند:

🔻 "ماجینه یا ما جینه - حل الکیس و انطینا "

🔻(آمدیم و آمدیم – در کیسه را باز کن و به ما (عیدی وشیرینی) بده)
 
🔻اگر اهالی خانه مثلا در پشت بام باشند خطاب به آنها می گویند:

🔻" یا اهل سطوح  -  تنطونه لو نروح"

🔻 (ای افرادی که بالای  پشت بام ایستاده اید -  به ما عیدی می دهید یا برویم؟)

🔻همچنین ممکن است بچه هایی که دست جمعی برای گرفتن عیدی به کوچه ها می روند، دو گروه شوند و گروه نخست بگوید: " گرگیعان و گرگیعان "

🔻و گروه دوم جواب دهد:" الله یعطیکم رضعان " (خدا به شما پسر دهد).

🔻یا اینکه " گرگیعان و گرگیعان -  الله ایخلی اولیدکم ( خدا پسر کوچولوی شما را نگه دارد ).

🔻در این مراسم، اهالی خانه ها به بچه ها که هر یک سبدی را در دست دارد ، پاسورک ، شیرینی و عیدی می دهند.

🔻این مراسم تا پاسی از شب نیمه ماه رمضان ادامه می یابد.

❇️ ریشه کلمه "گرگیعان"

🔻تعابیر و روایت های مختلفی درباره ریشه این کلمه مطرح شده است.

🔻درباره معنی کلمه "گرگیعان" یا "قرقیعان" ، برخی معتقدند این کلمه از "قرع الباب" به معنای در زدن گرفته شده به خاطر اینکه کودکان درب خانه ها را برای دریافت شیرینی و عیدی می کوبند.

🔻نظر دیگری که در باب معنی "گرگیعان" آمده است که می گوید این واژه از کلمه "قرّة العین" گرفته شده که به معنای شادی و سرور انسان می باشد.

🔻از آنجایی که مراسم گرگیعان مصادف می شود با تولد امام حسن مجتبی ( ع ) وخوشحالی رسول خدا(ص) برای تولد اولین نوه اش، می گویند که مردم برای عرض تبریک به امام علی(ع ) و حضرت فاطمه (س) "قرة عين قرة عين"  گویان به درب منزلشان می رفتند و کم کم به صورت مناسبتی هر ساله در میان مسلمانان رواج گرفت.

🔻اجرای مراسم گرگیعان با نام های مختلف در بین مردم کشورهای عربی منطقه وجود دارد که اجرای آن نیز با اشعار خاصی همراه است.

🔻برای نمونه مردم بغداد آن را "ماجینه" می نامند و اهالی جنوب عراق به آن "کرکیعان" می گویند.

🔻در کشورهای حوزه خلیج فارس، بحرینی ها آن را "قرقاعون"، قطری ها به نام "قرنقعوه" و مردم کویت و عربستان به نام" قریقعان" می گویند.

🔻این آئین در کشورهای عمان نیز "قرنقشوه" و در امارات "من حق اللیله" خطاب می شود.

🔻در میان مردم عرب خوزستان چون در برخی مواقع ، قاف ، گاف تلفظ می شود لذا مراسم "قرقیعان" با تلفظ بومی "گرگیعان" خوانده می شود.

‌‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

درسنامه کامل فارسی دوازدهم چاپ ۱۴۰۰
مناسب برای امتحان ترم اول و امتحان نهایی فارسی دوازدهم
تالیف: دکتر ابوذر احمدی

👈 ارسال به کانال‌ها بلامانع است.
#فارسی_دوازدهم
#رایگان

‌‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

🟣 روش‌های یافتن «وابسته‌های وابسته» (برای کنکور و آزمون نهایی)

برخی از وابسته‌های پیشن یا پسینِ اسم، وابسته می‌گیرند که به آن «وابسته‌ی وابسته» می‌گویند.

مثال:

سه کیلو پرتقال (کیلو: وابسته‌ی وابسته، ممیز)

کتابِ تاریخِ ایران (ایران: وابسته‌ی وابسته، مضافٌ‌الیهِ مضافٌ‌الیه)

🔹روش تشخیص وابسته‌های وابسته

۱. ممیز (واحد شمارش) را پیدا می‌کنیم.

۲. هسته‌ی گروه اسمی را پیدا می‌کنیم.

۱-۲. اگر کلماتِ پس از هسته، اسم باشند، وابسته‌ی اسمِ قبل از خود می‌شوند.

۲-۲. اگر کلماتِ پس از هسته، صفت بیانی باشند، وابسته‌ی اسمِ قبل از خود می‌شوند (به استثنای رنگ‌ها: اگر واژه‌ی قبل از صفت‌های بیانی، صفتی از نوع رنگ باشد، وابسته‌ی صفتِ خود می‌شوند و «صفتِ صفت» خواهیم داشت:
لباسِ آبیِ سیر/ رنگِ آبیِ آسمانی)

۳-۲. اگر کلمات پس از هسته‌ از وابسته‌های پیشین اسم باشند، وابسته‌ی اسمِ بعد از خود می‌شوند و «صفتِ مضافٌ‌الیه» خواهند بود.

۴-۲. اگر کلمات پس از هسته، هیچ‌یک از سه مورد بالا نباشند، قیدِ صفتِ بعد از خود خواهند بود.

مثال:

الف) محوّطه‌یِ میدانِ شهر

محوطه: هسته
میدان: اسم، وابسته‌ی اسمِ قبل از خود (محوطه)  می‌شود (=مضافٌ‌الیه)
شهر: اسم، وابسته‌ی اسمِ قبل از خود (میدان) می‌شود (=وابسته‌ی وابسته= مضافٌ‌الیهِ مضافٌ‌الیه)   

ب: یادآوریِ خاطره‌یِ دل‌پذیر

یادآوری: هسته
خاطره: اسم، وابسته‌ی اسمِ قبل از خود (یادآوری) می‌شود (=مضافٌ‌الیه)
دل‌پذیر: صفت بیانی، وابسته‌ی اسمِ قبل از خود (خاطره) می‌شود (=وابسته‌ی وابسته=صفتِ مضافٌ‌الیه)

ج) اسیرِ این جهان

اسیر: هسته
جهان: اسم، وابسته‌ی اسمِ قبل از خود (اسیر) می‌شود (=مضافٌ‌الیه)
این: وابسته‌ی پیشین اسم، وابسته‌ی اسمِ بعد از خود (جهان) می‌شود (=وابسته‌ی وابسته=صفتِ مضافٌ‌الیه)

د) شرایطِ تقریباً پایدار

شرایط: هسته
پایدار: صفت بیانی، وابسته‌ی اسمِ قبل از خود (شرایط)
تقریباً: نه اسم است، نه صفت بیانی و نه از وابسته‌های پیشین، پس قیدِ صفتِ بعد از خود (پایدار) می‌شود (=وابسته‌ی وابسته=قیدِ صفت)

✅مثال‌های تستی
 
 الف) بهترین معمارِ خوش‌ذوقِ عمارتِ عالی‌قاپو (زبان ۹۸)

پاسخ: ممیز ندارد.
معمار: هسته‌ی گروه اسمی
بهترین: وابسته‌ی پیشین، صفت عالی
خوش‌ذوق: صفت بیانی، وابسته‌ی اسمِ قبل از خود ( معمار)
عمارت: اسم، وابسته‌ی اسمِ قبل از خود (معمار)=مضافٌ‌الیه
عالی‌قاپو: اسم، وابسته‌ی اسمِ قبل از خود (عمارت)، وابسته‌ی وابسته (=مضافٌ‌الیهِ مضافٌ‌الیه)

ب) غلامِ همّتِ آن رند (خارج کشور ۹۸)

پاسخ: ممیز ندارد.
غلام: هسته
همت: اسم، وابسته‌ی اسمِ قبل از خود (غلام)=مضافٌ‌الیه
رند: اسم (صفت جانشین اسم)، وابسته‌ی اسمِ قبل از خود (همت)=وابسته‌ی وابسته=مضافٌ‌الیهِ مضافٌ‌الیه)
آن: وابسته‌ی پیشین اسم، وابسته‌ی اسمِ بعد از خودش (رند)=وابسته‌ی وابسته=صفتِ مضافٌ‌الیه

#مصطفی_کاظمی_ازغدی

‌‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ معانی یک واژه و روابط معنایی

❇️ تا به حال شما هم واژه‌نامه‌ی انگلیسی بازکردید و معانی متفاوت یک واژه را دیده‌اید.
واژگان فارسی هم همین‌طور هستند. ممکن است برای یک واژه چندین معنا وجود داشته باشد.
ولی دقیق‌ترین معنای یک واژه به دو روش زیر فهمیده می‌شود:

الف) قرار گرفتن در جمله:

«تند» چندین معنا دارد ولی وقتی در جمله قرار می‌گیرد، در هر جمله یکی از آن معانی به کار می‌آید:

علی به غذای تند علاقه دارد.
علی تکالیفش را تند می‌نویسید.
علی حرف‌های تند می‌زند.

ب) توجه به رابطه‌های معنایی (ترادف، تضاد، تضمّن و تناسب)

تند و سریع (ترادف)
سیر و گرسنه (تضاد)
فوتبال و والیبال (تناسب)
دست و بدن (تضمّن)

ترادف: دو واژه می‌توانند به جای هم به کار بروند: مهر و عشق، غم و اندوه، عدل و داد، نور و ضیا

تضاد: دو واژه معنای کاملاً برعکس هم دارند: غم و شادی، سفید و سیاه، زشت و زیبا، گل و خار

تناسب: دو واژه زیر مجموعه‌های یک مجموعه بزرگ‌تر هستند: دست و پا و چشم و گوش (زیر مجموعه بدن)، فوتبال و والیبال و شنا و کُشتی (زیر مجموعه ورزش)

تضمّن: یک واژه زیرمجموعه‌ی دیگری است. (یک واژه عام با یک واژه خاص): فوتبال و ورزش، دست و بدن، دریا و عُمان، شهر و تهران

❇️ چند نکته مهم:

✅ ۱ - دو واژه متضاد ممکن است با هم «تناسب» هم داشته باشند ولی روابط آن ها را «تضاد» در نظر می گیریم. مانند: سفید و سیاه ( زیر مجموعه رنگ هستند و تناسب هم دارند)، تلخ و شیرین (زیر مجموعه طعم و مزه هستند و تناسب هم دارند)

✅ ۲ - واژه «دیگر یا دگر» صفت مبهم است که بر خلاف دیگر صفات مبهم، در اصل وابسته پسین است و با نقش نمای اضافه می‌آید. مانند «بهارِ دیگر، دوستِ دیگر و...» ولی در گذشته پیش از هسته و به صورت وابسته پیشین و بدون نقش‌نما نیز کاربرد داشته است.

«دیگر روز برای تفرّج به بوستان رفت.»

✅ ۳ - «دیگر» اگر به صورت تنها به کار برود، هسته می‌باشد و در نقش قید است.

دگر مگوی که من ترک عشق خواهم گفت
که قاضی از پس اقرار، نشنود انکار

✅ ۴ - صفت عالی بدون نقش‌نما پیش از اسم می‌آید. مانند «بهترین دوست». اما در گذشته گاه با نقش‌نمای اضافه به کار می‌رفته است.

«بهترینِ خلق، بهترینِ مردم ...»

✅ ۵ - صفت ترتیبی با ساختار «عدد + ـُ م» که در اصل صفت پسین است نیز، در گذشته به صورت صفت پیشین هم به کار می‌رفته است.

دوُم روز گروه سواران رسیدند.(روزِ دوم)

✅ ۶ - «شد» در گذشته علاوه بر فعل اسنادی در معنای «رفت» نیز به کار می‌رفته است.

منزل حافظ کنون بارگه پادشاست
دل بر دلدار رفت، جان بر جانانه شد

سوال مهم :

در فارسی کلماتی مثل آشنا و ناآشنا و گلریز و گلخانه رو می شه هم خانواده گرفت؟


✅ پاسخ :

در مبحث روابط معنایی و مفهومی واژه، زبانشناسان میان رابطه تضاد با رابطه هم خانواده تفاوت قایل می شوند.

به عبارتی در این مقوله وقتی رابطه دو واژه تضاد می شود دیگر رابطه هم خانوادگی آن دو موضوعیت نمی یابد.
دو واژه می تواند یا هم خانواده باشد یا متضاد و...

نمی توان هم به رابطه تضاد و هم رابطه هم خانواده راقایل بود.
بین آشنا و ناآشنا از این بین فقط رابطه تضاد هست نه هم خانواده.
اما رابطه بین دانشگاه و دانشمند، گلخانه و گلریز هم خانواده است.

✅ با این توضیحات تعریف دو واژه هم خانواده در واژه های فارسی چنین خواهد بود:

دو واژه مرکب یا مشتقی که واژه پایه در هر دو یکسان باشد و در عین حال بین آن دو رابطه تضاد نباشد.

#دستور

‌‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ آیا شما به بلوغ عاطفی رسیده اید ؟

❇️ بلوغ عاطفی در واقع به معنای مدیریت عواطف است. بلوغ عاطفی به این معنا نیست که ما عواطف خود را پنهان و یا سرکوب کنیم. بلوغ عاطفی به شما کمک می کند تا در زمان های ضروری زندگی تان تصمیمات عاقلانه تری بگیرید و نگذارید که احساساتتان بر شما غلبه کند.

❇️ بلوغ عاطفی یعنی اینکه فرد به مرحله ای از رشد عاطفی رسیده است که می تواند به طور مناسب احساسات مثبت و منفی خودش را در زمان مناسب و به شکلی مناسب بیان کند.

❇️ نشانه های بلوغ عاطفی :

موقعی که بفهمید رفتار بد دیگران واقعا ناشی از ترس یا اضطراب‌شان است نه به خاطر بدجنسی و رذالت‌شان

موقعی که عزت نفستان را بالا می برید، نه به این خاطر که می‌فهمید آدم فوق‌العاده‌ای هستید، به خاطر اینکه می‌فهمید بقیه هم ممکن است همین قدر احمق، ترسو و بی‌دست و پا باشند.

موقعی که از قهر کردن دست بر می‌دارید. اگر کسی اذیت‌تان کرد، نفرت و رنجش خود را در روزهای متمادی در دل نگه نمی‌دارید.

موقعی که می‌فهمید وقتی آدم‌های نزدیک‌تان غر می‌زنند یا ناخوشایند و کینه جو به نظر می‌رسند، نمی‌خواهند اذیت‌تان کنند، بلکه می‌خواهند توجه شما را به تنها روشی که بلدند، به خودشان جلب کنند.

موقعی که دست از کمال گرایی بردارید. هیچ آدم کاملی وجود ندارد، هیچ کاری عالی نیست، هیچ زندگی‌ای فوق‌العاده نیست. در عوض، به گفته مشهور دونالد وینی‌کات، اعتقاد پیدا می‌کنید: «به قدر کافی خوب است» می‌فهمید که خیلی چیزها در زندگی شما زمانی بد بودند، اما حالا به قدر کافی خوب اند.

ارزش چیزهای کوچک را می‌دانید. می‌فهمید که رضایت حاصل لحظات است. اگر یک روز بدون مشکلات زیاد بگذرد، راضی خواهید بود.

اینکه دیگران درباره شما چه فکر می‌کنند، می‌تواند عامل نگرانی باشد. اما وقتی بالغ شوید، برای انکه نظر دیگران را درباره خود تغییر دهید، زیاد تلاش نمی‌کنید. آنچه برایتان مهم است، این است که خودتان و یکی دو نفر دیگر از وجودتان راضی باشند.

در مقابل رفتارهای منفی دیگران کمتر عصبانی می‌شوید. قبل از اینکه عصبانی و ناراحت شوید، مکث می‌کنید تا ببینید منظور واقعی‌شان چه می‌تواند باشد. می‌دانید که بین آنچه که کسی می‌گوید و آنچه که در لحظه برداشت می‌کنیم، تفاوت وجود دارد.

‌‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ نمادهای جانوران در اندیشه ی ایرانیان

استاد فریدون جنیدی در پیشگفتار نامه ی "نقش جانوارن در سخن سعدی" نمادها و نشانه های برخی از جانوران در اندیشه ی مردمان و نویسندگان ایرانی در گذر روزگاران را بیان کرده است که شیوا و خواندنی است.

❇️ پروانه :

نماد و نشانه ی مهر و دوستی و جانسپاری و از خودگذشتن در میان نویسندگان ایران و در اندیشه ی ایرانی "پروانه" است که با شگفتی هر چه بیشتر چندان خویش را به شمع و چراغ می زند تا بسوزد و در پای معشوق خود که همان فروغ و نور و چراغ است بمیرد و خاکستر شود. و در این سوختن به هیچ کس داوری (شکایت) نبرد . و از هیچ کس پناه نخواهد و از هیچ کس یاری نپذیرد و سوختن در راه معشوق را چون جان شیرین گرامی دارد.


❇️ شتر :

نشانه ی آهستگی و درنگ و بردباری در میان ایرانیان "شتر" است که خار می خورد و بار می برد و آهسته آهسته در میان بیابان های تشنه و تفته ی ایران زمین راه می پیماید و مردمان را از شهری به شهری می رساند و بارها را از اینجا به آنجا می کشاند ، و در برابر چندین کار و سختی از خداوند (صاحب) خود چیزی نمی خواهد و اگر خاری در بیابان پیدا کند می خورد و اگر پس از چند روز ، آبی در رهگذار خویش بیابد می نوشد و بر کسی از این همه تشنگی و گرسنگی نمی خروشد و همه ی سختی ها و دردها را بر خود هموار می کند .

❇️ سگ :

نشانه ی گذشت و پیمانداری و وفا "سگ" است که پاره استخوان خشک می خورد و با آنکه گوشتخوار است به کمی نواله جو می سازد و گله گوسپندان فربه ی پرگوشت را از چنگ و دندان گرگان و دیگر درندگان رهایی می بخشد . و بسیار دیده شده که در این راه جان شیرین را از دست می دهد . و در چنگال شیر و پلنگ یا گرگان بیشمار پاره پاره می شود تا گوسپندان را رهایی بخشد ، و در شب های سرد که استخوان مردمان از سرما می ترکد بر بالای بام و یا کنار دیوار ، خانه ی خداوندش (صاحبش) را پاسبانی می کند .تا دزد و درنده و دروغ به آن خانه زیان نرساند.

❇️ شاهین :

نشان ی برتر منشی و غرور و بلند پروازی ، "شاهین" یا عقاب است که در بلندای آسمان و بر فراز ابرها پرواز می کند و خانه اش را در افراز تخته سنگ های کوه های بلند می سازد و هنگام نشستن نیز بر بلندترین تخته سنگ می نشیند ، و خویشتن را از همه برتر و بالاتر می داند ، و سر به هیچ نیرو خم نمی کند .

❇️ شیر :

نشانه ی نیرو و پیروزی "شیر" است که پادشاه جنگل یا پادشاه درندگانش می خوانند و هیچ جانوری را یارای برابری با او نیست و رفتار او نیز بسیار با شکوه و ترسناک است و هیچگاه با شکم پر به جانوران یورش نمی برد .

❇️ روباه :

نشانه ی دورویی و نیرنگ "روباه" است که بسیار تیزهوش است اما هوش و زیرکی خویش را در راه دزدی و دستبرد زدن به لانه ی مرغان دهکده یا مرغکان بیابان به کار می برد و همواره نیز از این زیرکی خود برخوردار و کامیاب می شود اما گاه باشد که در راه یکی از دزدی ها به چنگ سگ پاسبان افتد که بیاری خروس که پیام آور سروش است شبها بیدار می ماند. تا دزد و دروغ را به لانه و دهکده راه ندهد.

‌‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ برخی از واحدهای سنجش طول در ایران باستان :

◀️ یک ذرع و یا یک گز : 104 تا 110 سانتی متر که هر 2 ذراع یا ارج برابر بوده با یک ذرع

◀️ یک ارش یا ارج و یا ذراع : 52 الی 55 سانتی متر که هر 2 ذراع برابر بوده با یک گز . قابل توجه آنکه اکثر سازه های سنگی هخامنشیان ، با این مقیاس است .

◀️ یک چارک : برابر با یک چهارم گز که 26 سانتی متر می شده ( حدودا ) است ولی کاربرد چارک در تمامی اوزان و طول ها ، به عنوان یک چهارم به کار می رفته است به عنوان مثال یک چارک جریب یا یک چارک من تبریز

◀️ یک گره : برابر با 5/5 الی 5/6 سانتی متر

◀️ یک بهر : برابر بوده است با نیم گره ، معادل 2/7 الی 2/8 سانتی متر

◀️ یک وجب : که نیاز به توضیح نیست این مقیاس به صورت عرفی بوده و مقیاسی رسمی نبوده است.

◀️ یک بند : یک بند انگشت

◀️ یک واحد طول که اخیرا باستان شناسان کشف نموده اند و هنوز نامی برای آن نیافته اند نیز وجود داشته که 3 میلی متر کنونی بوده و می توان گفت که یک دهم بهر ، معادل دو میلیمتر و هشت دهم میلیمتر ، مهمترین و کاربردی ترین مقیاس اندازه گیری در ایران باستان بوده است .

◀️ یک فرسخ : معادل 6000 ذرع بوده است

*⃣ چند مقیاس هم برای اندازه گیری سطوح وجود داشته که آنرا نیز بدین ترتیب شرح خواهیم داد :

◀️ یک جریب : ( این واحد سطح از آرامیان به ساسانیان وارد شد و بعد از حمله و غصب ایران توسط اعراب بادیه نشین ، وارد فرهنگ اعراب شد ) هر جریب برابر است با زمینی به طول 60 ذزاع و عرض 60 ذراع ، که می شده 3600 ذراع . از آنجا که هر ذراع 55 سانتی متر بوده حدودا می شده 33 متر در 33 متر .
با این حساب می توان گفت هر یک جریب برابر است با زمینی به مساحت تقریبی 1000 متر مربع ولی در برخی اسناد تا 1100 متر نیز لحاظ می شده است .

◀️ یک قصبه : هر یک قصبه ، زمینی به مساحت یکصد متر مربع را شامل می شده است یعنی هر جریب برابر بوده است با 10 قصبه .

✅ مهمترین این واحدها در طول ، گز و ارش بوده و در سطح نیز واحد پر کاربرد آن ، جریب بوده است .

*⃣ واحدهای دیگری نیز به کار می رفته مانند قفیز و کیل و عشیر و ...... که به محتوای مباحث دفینه یابان مرتبط نیست به همین دلیل از ذکر آن خودداری شده است

*⃣ نمادهایی که بر مقابر موجود است معمولا با ضریب 100 برابر و یا 10 برابر رمز گشایی می شوند . برای مثال مسیر کاوش تندیس برخی از شتر های یک ذرعی را ، یکصد ذرع رمز گشایی میکنند . یا برخی از جوغن های یک گره ای را ده گره ، رمز گشایی می کنند . بنا بر این بهتر است که این مقیاسها را کاوشگران بدانند.

‌‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

‍ ✳️پرندگان اساطیری دیوان حافظ

❇️ حافظ به راستی حافظۀ ماست و شعرش بیت الغزل معرفت، وامداری حافظ از فرهنگ ایران کهن را در سراسر شعرش می توان دید. در این نوشتار بسیار کوتاه به نقش پرندگان اساطیری در شعر او پرداخته شده است.

ادبیات فارسی آئینۀ فرهنگ ایرانی است، چرا که مسائل فرهنگی با سروده شدن در زمان خویش، مانایی بیشتری می‌یابند و با گذر زمان به عنوان مواد خام پژوهش های تاریخی ارزش خود را روشنتر می‌سازند. اما بهره گیری از اسطوره‌ها و مصداق‌های اسطوره‌ای در شعر برخی شاعران به نوعی  یادآوری داشته‌های فرهنگی یک ملت است. اسطوره‌هایی که مرز میان افسانه و تاریخ است، دراین مرز گاه افسانه‌ها پر رنگترند و گاه رگه‌هایی از تاریخ خودنمایی می کنند.

با سرایش شاهنامه فردوسی اسطوره‌های ایران کهن، زنده‌تر و زایاتر از پیش دوباره به میان مردم راه می‌یابند و شاعران دیگر نیز برای بیان احساسات خود و حتی برای بیان خواسته‌های سیاسی و اجتماعی خود از آنها بهره گرفته‌اند. ولی تفاوت‌هایی که در نوع نگاه هر شاعر به این اسطوره‌ها وجود دارد سبب شده است چهره‌های گوناگونی از این اسطوره‌ها را شاهد باشیم که برخی از آنها با اسطورۀ مبدا کاملاً متفاوتند.

شعر حافظ اما از نوع دیگری است، حافظی  که «حافظۀ ماست» نگاهی ویژه به فرهنگ و تاریخ ایران کهن دارد، ... در سختی‌ها دستگیر شدن لطف تهمتن را می‌طلبد، گاه در تلاش است با یادآوری و بر جسته کردن اسطوره ها شکوه ایران کهن را بیان کند. اما ویژگی اصلی این نوع نگاه این است که حافظ برای بیان آرمانهای سیاسی و اجتماعی خود و بر ای ترسیم آرمانشهرش از این اسطوره‌ها سود می‌جوید. گرچه می‌توان گفت واژه واژۀ شعر او در خدمت هرچه بهتر به تصویر کشیدن این آرمانشهر است.

چنانگه درباره پرندگان نیز شاهد این نوع نگاه هستیم، او بارها از واژۀ «مرغ » استفاده کرده، گاه ترکیب‌هایی آفریده ویا ترکیب های رایج را به کاربرده است، ترکیب هایی چون مرغ دل، مرغ روح، مرغ فکر، مرغ وصل، مرغ خوشخوان و... را در شعر حافظ به فراوانی می‌توان دید.

حافظ نام پرندگانی چون باز و شهباز و شاهین، تذرو، کبک، طوطی، بلبل، هزار، عندلیب، هدهد، هما، و سیمرغ را در اشعارش به کار برده است. گاه نام پرندگانی را که کمتر متداول  بوده نیز در شعر او می‌توان دید؛ مانند «باشه» که دیگر شاعران شاید کمتر به آن توجه داشته‌اند. در برهان قاطع درباره باشه آمده است: «بروزن ماشه جانوریست شکاری از جنس زرد چشم و کوچکتر از باز باشد و معرب آن باشق است. » این پرنده که کمی کوچکتر از باز است پرندگان کوچک را شکار می‌کند و کمتر از بلندپروازی های باز برخوردار است.  شاعر می‌کوشد برای بیان جایگاه خود با کنایه از این پرندگان سود جوید و خود را چون باز سفید معرفی می‌کند که فریب ظواهر را نمی‌خورد و در پی صید حقیر نمی‌رود:

« به تاج هدهدم از ره مبر که باز سفید/ چو باشه در پی هر صید مختصر نرود» ( 216/10 )

*⃣ هما و سیمرغ /عنقا، که بارها در دیوان حافظ به نام آن ها بر می خوریم، هر بار نمودار یکی از صفات این پرندگان اسطوره‌ای هستند:

◀️ هُما:

در فرهنگ عمید درباره این مرغ آمده است : «  «پ ه: humak» همای مرغ خوب یا فرخنده، مرغی نظیر شاهین و دارای جثۀ بزرگ که خوراکش استخوان است و قدما می‌پنداشتند سایه‌اش بر سر هر که بیفتد به سعادت و کامرانی خواهد رسید. در میمنت و سعادت به او مثل می زنند. » در برهان قاطع نیز به استخوان خوردن هما اشاره شده است. حافظ نیز در بیتی به این مضمون اشاره دارد:

« همایی چون تو عالی قدر حرص ِ استخوان تا کی /  دریغ آن سایۀ همت که بر نااهل افگندی »( 429/6)

فرّ هما که سبب شده این مرغ سایه بر هرکس بیفکند سعادت و خوشبختی را برای او به ارمغان آورد، نیز در اشعار حافظ به چشم می خورد:

  محترم دار دلم کاین مگس قندپرست / تا هواگیر تو شد فرّ همایی دارد » ( 120/4)

اما در دیوان حافظ شاید آنچه بیش از هرچیز از حالات و صفات این پرنده حکایت دارد؛ سایه خوش یمن ِ آن است که در ایران باستان نیز مورد توجه بوده است . یکی از نشانه های فرّه پادشاهی این بوده که پرنده سعادت (هما) بر شانۀ فردی بنشیند ودیری نمی‌گذشت که او را به پادشاهی می‌رساند. چنین مضمونی را در «کارنامه اردشیر بابکان» می‌توان یافت. در این بیت یاری جستن از سایۀ خجستۀ هما را آورده است:

« سایه طایر کم حوصله کاری نکند / طلب از  سایۀ میمون همایی بکنیم »(367/7)

حافظ حتی برای بیان صفات نیک زلف معشوق که چون همایی بر سرش سایه انداخته از این مضمون سود جسته است:

« همای زلف شاهین شهپرت را / دل شاهان عالم زیر پر باد » (99/2)

✍ناهید زندی‌صادق
کارشناسی ارشد ایران‌شناسی

‌‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

حافظ شیرین سخن
ز هر دری سخنی در باره حافظ و غزلیاتش

@hafez_e_shirin_sokhan

"پتیاره پیری از کران می‌آید
لنگان لنگان عصا زنان می‌آید
آنگونه که این دشمن جان می‌آید
پس مرگ چو یار دلستان می‌آید"

#دکتر_اسلامی_نُدوشن

از شمار دو چشم یک تن کم
وز شمار خرد هزاران بیش

استاد دکتر محمّدعلی اسلامی ندوشن به دیار باقی شتافت.

🏴🏴🏴 این ضایعه‌‌ی دردناک را به جامعه فرهنگ و ادب، به همه دوستان و همکاران ارجمند تسلیت عرض می‌نماییم.🏴🏴🏴

یاد و نامشان همیشه ماندگار
و جایگاه این بزرگ‌مردِ ادیب،
بهشت‌برین باد.🥀🥀🥀

‌‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ هفت اصل مهم برای خوانش متون ادبی

❇️ دکلمه گوش کنید.

در اینترنت پر از دکلمه هایی از حضرت حافظ و دیگر شاعران است.
شما می توانید این فایل های صوتی را دانلود کنید و روزی حداقل چند دقیقه گوش دهید تا ذهن شما به آهنگ و ریتم عادت کند و به اصطلاح ریتمیک شود

❇️ صدای خود را آرامش بخش و صاف کنید.

تاثیر صدا بر مخاطب غیرقابل انکار است. قبل از خواندن شعر یک لیوان آب ولرم بنوشید و در نوشیدنی ها و خوراکی هایی که می خورید دقت کنید.همچنین به خودتان عادت بدهید که از بینی تنفس کنید.

❇️ حرکات بدن خود را با شعر متناسب کنید.

از نظر روانشناسان زبانِ بدن یکی از تاثیرگذارترین روش، در برقراری ارتباط است .حرکات بدنی باعث می­شود که ذهن شنونده به طرف گوینده متمرکز گردد و در نتیجه پیام شعر به صورت مطلوب به شنونده انتقال پیدا کند.
باید به حرکت بدن خود دقت کنید که باعث دل زدگی مخاطب نشود.
چیزی که در مورد زبان مهم است این است که متناسب با واژگان و حس و حال شعر باشد.

❇️ ادای درست واژگان

از شرایط مهم شعرخوانی صحیح ادای درست واژگان است.
باید فرق بین صامت و مصوت ها را تشخیص دهید و به طرز ادای آن ها اشراف داشته باشید.

❇️ خوانش صحیح شعر با آرامش

یکی از مشکلات اکثر افرادی که شعر می خوانند این است که به دلیل قرارگرفتن در جمع و استرس و هیجان ناشی از قرار گرفتن در آن، آرامش خود را از دست می دهند و در نتیجه مصراع و بیت و بند ها را ناقص تلفظ می کنند.همیشه سعی کنید در هنگام شعرخوانی در آرامش کامل باشید و استرس و هیجان را از خود دور کنید.

❇️ شعر را خودتان درک کنید.

هیچوقت قبل از اینکه خودتان به درک کامل از شعر نرسیده باشید، نمی توانید شعرخوانی درستی از خود ارائه دهید.
باید معنی کامل شعر را بدانید تا بتوانید تناسبی میان صوت و معنا ایجاد کنید و در مواقع لازم درجه ی صدای خود را تغییر دهید تا شعرخوانی تاثیرگذاری داشته باشید.

❇️ با عروض و قافیه آشنایی داشته باشید.

اگر میخواهید که شعرخوانی حرفه ای را تجربه کنید، بهتر است که با عروض و قافیه آشنا باشید.
ولی اگر تمایلی ندارید همان گوش دادن به دکلمه ها می تواند ذهن شما را به صورت سماعی با عروض و قافیه آشنا کند

‌‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

🟡اصطلاحات ایهام ساز مربوط به موسیقی

‌‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan

✳️ «قوسِ قُزح» نه «قوس و قزح»

❇️ قوسِ قزح رنگین کمان است و این ترکیب اضافه تخصیصی. در ادب فارسی به آن کمان رستم،آرشه و...گفته اند.

در اساطیرعرب گویا قُزَح ایزد یا رب النوع ابرها بوده. به کار بردن این ترکیب اضافی به صورت عطفی (قوسِ قزح)غلط فاحش است.
این غلط فاحش اگر در متن انشای دانش آموزی به کار رود بخشودنی است اما دیدن آن در عنوان و متن مجله تخصصی و علمی پژوهشی فاجعه است!

نویسنده مقاله ای که خود عضو هیئت علمی دانشگاه هم هست همین ترکیب را به صورت عطفی در عنوان مقاله آورده:
با سلام
«قوس و قزحِ خیال در شعر منوچهری»

منظور نویسنده از این عبارت جلوه های رنگارنگ خیال در شعر منوچهری است.شگفت انگیزتر آنکه چنین مقالاتی از نگاه مثلاً هیئت داوران هم غربال می شود!

بدبختی بیشتر آنجاست که این ترکیب در تمام صفحات تکرار هم شده و چندین بار در متن آمده و این یعنی کسی این مقاله را داوری نکرده است! جالب تر است که خود نویسنده اصلاً توجهی هم ندارد به اینکه دست کم خود منوچهری آن را در شاهد و مثال های مقاله چگونه به کار برده؟!

در ص 270 آورده:

«حتی منوچهری برای قوس و قزح؟! و گل لباسی متناسب می دوزد و می پوشاند:

چون قوس قزح برگ رزان رنگ برنگ اند/در قوس قزح خوشه انگور گمانست.

این بی توجهی به متن شعر منوچهری را در جایی دیگر از این مقاله هم می بینیم:
ثوب عتابی گشته سلب قوس قزح/سندس رومی گشته سلب یاسمنا

‌‌@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan