بحثی پیرامون شاعر رباعی مشهور « آنکس که ترا شناخت»
آنکس که ترا شناخت، جان را چه کند؟
فرزند و عیال و خان و مان را چه کند؟
دیوانه کنی، هر دو جهانش بخشی
دیوانه تو، هر دو جهان را چه کند؟
شاعر ناشناس
در دهه شصت، و در دوران حمله عراق به ایران، بعضی رباعیات قدیم معنای ویژهای برای نسل جوان آن روز داشتند. در آن دهه، رباعی شده بود یکی از قالبهای پُر طرفدار شاعران جوانی چون سید حسن حسینی، قیصر امینپور، سلمان هراتی، محمدرضا سهرابی نژاد و دیگران. در شور حماسی جبهههای جنوب، رباعیات شهادتطلبانه شاعران نسل اول انقلاب که حس و حال عارفانه هم چاشنی آنها بود، فضای مطبوعات را پُر کرده بود و در کنار آنها، پارهای از رباعیات عرفانی قدیم هم، که آینهدار آن حس رهاشدگی و بی تعلقی بود، علاوه بر آنکه در مطبوعات و محافل زیاد نقل میشد، در فضای جبهه هم بین رزمندگان ایرانی خواهان بیشماری داشت. در آن فضا، رباعی عطار: «گر مرد رهی میان خون باید رفت...» و بعضی رباعیات حماسی کمال اسماعیل اصفهانی، علی الخصوص رباعی بالا که از خواجه عبدالله انصاری دانسته میشد، مقبولیت و جذابیت خاصی داشتند. چه بسیار کسانی که روحشان از ذوق خواندن این رباعی، چاشنی ویژه میگرفت و هوس پر گشودن میکرد.
اکنون که حدود سه دهه از آن سالها میگذرد، به مناسبت پرسش یکی از دوستان پژوهشگر، بازگشتم سر آن رباعی خاطرهانگیز که ببینم از کیست و از کجا آمده است.
رباعی مذکور را تقی الدین اوحدی بلیانی در تذکره «عرفات العاشقین» جزو اشعار مولانا جلالالدین رومی به حساب آورده است (ج 2، ص 901). اما در «کلیات شمس» که بر مبنای دستنویسهای کهن تصحیح شده، چنین رباعیی نیست.
رباعی، به بهاء الدین زکریای مُلتانی (متوفی 661 ق) هم منسوب است (رباعی نامه، ص 470). مأخذ گردآورنده «رباعی نامه» هم کتاب «احوال و آثار بهاءالدین زکریای ملتانی» است که دکتر شمیم محمود زیدی فراهم آورده است (پاکستان، 1364، ص 110). اما معلوم نیست که این انتساب، پشتوانه سندی محکمی داشته باشد.
رباعی همان طور که گفتیم، به اسم خواجه عبدالله انصاری هم شهرت دارد. محمود مدبری، رباعی را به نقل از سه فقره از رسایل منسوب به پیر هرات در «رباعیات منسوب به خواجه عبدالله انصاری» گنجانده است (ص 26). این سه رساله، عبارتند از: مقالات، مناجات و ملفوظات. مأخذ دکتر مدبری، رسائل جامع خواجه عبدالله انصاری (چاپ وحید) و مناجات خواجه عبدالله (چاپ حامد ربانی) است. میدانیم که بسیاری از رسایل فارسی منسوب به خواجه عبدالله، از آثار قرن نهم است و چندان در نثر و فرم آنها دست بُردهاند که از اصالت تهی است. در «مجموعه رسایل فارسی خواجه عبدالله انصاری» که محمد سرور مولایی بر مبنای دستنویسهای کهن فراهم آورده، رباعی مورد اشاره جایی ندارد. گو اینکه خود این کتاب هم، از رسایل مشکوک در امان نمانده است.
نکته جالب اینجاست که این رباعی عارفانه، در هیچ کدام از کتابهای مهم تصوف، از قبیل: آثار عین القضات، احمد غزالی و شیخ احمد جام، روح الارواح سمعانی، قصه یوسف، کشف الاسرار میبدی، مرصاد العباد نجم رازی و ترجمه عوارف المعارف نقل نشده است.
در جُنگهای کهن از قبیل: نزهة المجالس، یا سفینه کهن رباعیات، مونس الاحرار، روضة الناظر، انیس الوحده و شمار دیگری از مجموعههای قرن هفتم و هشتم این رباعی نیست.
علاوه بر رباعیات مولوی (کلیات شمس)، در مجموعه رباعیات اوحد کرمانی، عراقی همدانی، افضل کاشانی، ابوسعید ابوالخیر که نمایه نسبتاً کاملی از رباعیات مهم و غیر مهم عرفانی زبان فارسی به شمار میروند، اثری از رباعی مذکور دیده نمیشود.
بنابراین، با احتمال زیاد میتوان گفت که رباعی در نیمه دوم قرن هفتم و نیمه اول قرن هشتم به ظهور آمده و گوینده آن، جزو گمنامان زبان فارسی بوده است.
مطلب برگرفته از : کانال چهار خطی
@ferdosesokhan
آنکس که ترا شناخت، جان را چه کند؟
فرزند و عیال و خان و مان را چه کند؟
دیوانه کنی، هر دو جهانش بخشی
دیوانه تو، هر دو جهان را چه کند؟
شاعر ناشناس
در دهه شصت، و در دوران حمله عراق به ایران، بعضی رباعیات قدیم معنای ویژهای برای نسل جوان آن روز داشتند. در آن دهه، رباعی شده بود یکی از قالبهای پُر طرفدار شاعران جوانی چون سید حسن حسینی، قیصر امینپور، سلمان هراتی، محمدرضا سهرابی نژاد و دیگران. در شور حماسی جبهههای جنوب، رباعیات شهادتطلبانه شاعران نسل اول انقلاب که حس و حال عارفانه هم چاشنی آنها بود، فضای مطبوعات را پُر کرده بود و در کنار آنها، پارهای از رباعیات عرفانی قدیم هم، که آینهدار آن حس رهاشدگی و بی تعلقی بود، علاوه بر آنکه در مطبوعات و محافل زیاد نقل میشد، در فضای جبهه هم بین رزمندگان ایرانی خواهان بیشماری داشت. در آن فضا، رباعی عطار: «گر مرد رهی میان خون باید رفت...» و بعضی رباعیات حماسی کمال اسماعیل اصفهانی، علی الخصوص رباعی بالا که از خواجه عبدالله انصاری دانسته میشد، مقبولیت و جذابیت خاصی داشتند. چه بسیار کسانی که روحشان از ذوق خواندن این رباعی، چاشنی ویژه میگرفت و هوس پر گشودن میکرد.
اکنون که حدود سه دهه از آن سالها میگذرد، به مناسبت پرسش یکی از دوستان پژوهشگر، بازگشتم سر آن رباعی خاطرهانگیز که ببینم از کیست و از کجا آمده است.
رباعی مذکور را تقی الدین اوحدی بلیانی در تذکره «عرفات العاشقین» جزو اشعار مولانا جلالالدین رومی به حساب آورده است (ج 2، ص 901). اما در «کلیات شمس» که بر مبنای دستنویسهای کهن تصحیح شده، چنین رباعیی نیست.
رباعی، به بهاء الدین زکریای مُلتانی (متوفی 661 ق) هم منسوب است (رباعی نامه، ص 470). مأخذ گردآورنده «رباعی نامه» هم کتاب «احوال و آثار بهاءالدین زکریای ملتانی» است که دکتر شمیم محمود زیدی فراهم آورده است (پاکستان، 1364، ص 110). اما معلوم نیست که این انتساب، پشتوانه سندی محکمی داشته باشد.
رباعی همان طور که گفتیم، به اسم خواجه عبدالله انصاری هم شهرت دارد. محمود مدبری، رباعی را به نقل از سه فقره از رسایل منسوب به پیر هرات در «رباعیات منسوب به خواجه عبدالله انصاری» گنجانده است (ص 26). این سه رساله، عبارتند از: مقالات، مناجات و ملفوظات. مأخذ دکتر مدبری، رسائل جامع خواجه عبدالله انصاری (چاپ وحید) و مناجات خواجه عبدالله (چاپ حامد ربانی) است. میدانیم که بسیاری از رسایل فارسی منسوب به خواجه عبدالله، از آثار قرن نهم است و چندان در نثر و فرم آنها دست بُردهاند که از اصالت تهی است. در «مجموعه رسایل فارسی خواجه عبدالله انصاری» که محمد سرور مولایی بر مبنای دستنویسهای کهن فراهم آورده، رباعی مورد اشاره جایی ندارد. گو اینکه خود این کتاب هم، از رسایل مشکوک در امان نمانده است.
نکته جالب اینجاست که این رباعی عارفانه، در هیچ کدام از کتابهای مهم تصوف، از قبیل: آثار عین القضات، احمد غزالی و شیخ احمد جام، روح الارواح سمعانی، قصه یوسف، کشف الاسرار میبدی، مرصاد العباد نجم رازی و ترجمه عوارف المعارف نقل نشده است.
در جُنگهای کهن از قبیل: نزهة المجالس، یا سفینه کهن رباعیات، مونس الاحرار، روضة الناظر، انیس الوحده و شمار دیگری از مجموعههای قرن هفتم و هشتم این رباعی نیست.
علاوه بر رباعیات مولوی (کلیات شمس)، در مجموعه رباعیات اوحد کرمانی، عراقی همدانی، افضل کاشانی، ابوسعید ابوالخیر که نمایه نسبتاً کاملی از رباعیات مهم و غیر مهم عرفانی زبان فارسی به شمار میروند، اثری از رباعی مذکور دیده نمیشود.
بنابراین، با احتمال زیاد میتوان گفت که رباعی در نیمه دوم قرن هفتم و نیمه اول قرن هشتم به ظهور آمده و گوینده آن، جزو گمنامان زبان فارسی بوده است.
مطلب برگرفته از : کانال چهار خطی
@ferdosesokhan
📗 کتاب از پاریز تا پاریس
دکترمحمد ابراهیم باستانی پاریزی
«از پاریز تا پاریس»، شرح سفرهای متعدد استاد«محمدابراهیمباستانیپاریزی» به شرق و غرب کرهی خاک است که با شیوایی تمام ما را در سفرهای خود سهیم میکند. آنهایی که با نوشتار استادباستانیپاریزی آشنایی دارند، میدانند که او علاوه بر این که تاریخدان، مورخ زبردست و نویسندهیی تواناست، یک مشاهدهگر برجسته در حوزههای تاریخ، فرهنگ و هنر است. استادباستانیپاریزی در سفرهای بیرون و درون، و در بازدید از مکانها و بناها و در برخورد با جمعیتهای انسانی، به ژرفای تاریخی و فرهنگی، نفوذ و ابعاد پنهانی را رصد میکند که اگر خود ما – به عنوان مسافر – به آن مکانها سفر کنیم، به قطع تا به این اندازه قادر به کندوکاو در مسایل فرهنگی، تاریخی، جغرافیایی و اجتماعی نیستیم. خلاصه، وقتی که با استاد باستانیپاریزی همسفر میشوی، رهاشدن از کمند سرکشیهای قلم او آسوده نیست.
@ferdosesokhan
دکترمحمد ابراهیم باستانی پاریزی
«از پاریز تا پاریس»، شرح سفرهای متعدد استاد«محمدابراهیمباستانیپاریزی» به شرق و غرب کرهی خاک است که با شیوایی تمام ما را در سفرهای خود سهیم میکند. آنهایی که با نوشتار استادباستانیپاریزی آشنایی دارند، میدانند که او علاوه بر این که تاریخدان، مورخ زبردست و نویسندهیی تواناست، یک مشاهدهگر برجسته در حوزههای تاریخ، فرهنگ و هنر است. استادباستانیپاریزی در سفرهای بیرون و درون، و در بازدید از مکانها و بناها و در برخورد با جمعیتهای انسانی، به ژرفای تاریخی و فرهنگی، نفوذ و ابعاد پنهانی را رصد میکند که اگر خود ما – به عنوان مسافر – به آن مکانها سفر کنیم، به قطع تا به این اندازه قادر به کندوکاو در مسایل فرهنگی، تاریخی، جغرافیایی و اجتماعی نیستیم. خلاصه، وقتی که با استاد باستانیپاریزی همسفر میشوی، رهاشدن از کمند سرکشیهای قلم او آسوده نیست.
@ferdosesokhan
noormags-دستور_زبان_فارسی.pdf
405.4 KB
مقاله دستور زبان فارسی، مجتبی مینوی
@ferdosesokhan
@ferdosesokhan
چرا نمیتوانم بنویسم؟
فهرستی از علتها و دلایل احتمالیِ «ننوشتن»:
1. عوامل محیطی
- اظهار نظرهای سرخورده کنندۀ اطرافیان: برای چی مینویسی؟ این هم شد کار؟
- کارزدگی و روزمرگی محض: آنقدر سرم شلوغ باشد که هیچ وقتی برای نوشتن نداشته باشم
- نداشتن خلوت: کجا بنویسم و کی؟ هیچ زمان و فضای خلوت برای نوشتن در اختیارم نیست
- قضاوتهای سرکوبگر: نقدهای غیرمحترمانهای که به جای متانت و دلیل آوردن، فقط نوشتۀ ما ـ و حتی خود ما! ـ را با صفتهای مختلف، نفی میکنند.
2- عوامل درونی
- افکار محدودکننده در زمینه نوشتن:
- احساسات محدودکنندۀ ما در نوشتن: اندوه و غم و غصۀ شدید: احساس ناراحتی قوی بر اثر شکست بزرگ شغلی، فقدان عزیزان، و مانند آن
- اختلالات یا ناراحتیهای روانشناختی مثل بیخوابی، خستگی مزمن، ترس مرضی، اضطراب و هر گونه مشکلاتی ازین دست که به علم روان شناسی مربوط می شود)
3- مهارتی
روشها و تکنیکهای به ذهن آمدن ایده برای تمرین نوشتن را نمیشناسم، چگونه میتوانم جنبههای تخیلی نوشتهام را تقویت کنم؟ مشکل خاصی ندارم، پس چرا میل ندارم بنویسم، ضعفها و قوّتهای من در نویسندگی چیست؟ و مواردی مانند آن که مربوط به مهارتورزی نوشتن است.
این فهرست، قابل تغییر و برای هر یک از ما قابل شخصیسازی است. عواملی که باعث میشوند نویسندگی، از اولویت ها و علایقمان کنار برود. وقتی با وجود اینکه دوست داریم بنویسیم، به نظرمان رسید که «نمیتوانیم دست به قلم ببریم» بهتر است از خود بپرسیم که ما با کدام یک از این عوامل، علتها و دلایل مواجهیم؟ و آن وقت راه حلها را جستجو کنیم. به تک تک این موارد،
می شود به شکل «مسئله» نگاه کرد؛ مسئلههایی که راه حل دارند.
مطلب برگرفته از: کانال رقص قلم هفت آسمان
@ferdosesokhan
فهرستی از علتها و دلایل احتمالیِ «ننوشتن»:
1. عوامل محیطی
- اظهار نظرهای سرخورده کنندۀ اطرافیان: برای چی مینویسی؟ این هم شد کار؟
- کارزدگی و روزمرگی محض: آنقدر سرم شلوغ باشد که هیچ وقتی برای نوشتن نداشته باشم
- نداشتن خلوت: کجا بنویسم و کی؟ هیچ زمان و فضای خلوت برای نوشتن در اختیارم نیست
- قضاوتهای سرکوبگر: نقدهای غیرمحترمانهای که به جای متانت و دلیل آوردن، فقط نوشتۀ ما ـ و حتی خود ما! ـ را با صفتهای مختلف، نفی میکنند.
2- عوامل درونی
- افکار محدودکننده در زمینه نوشتن:
- احساسات محدودکنندۀ ما در نوشتن: اندوه و غم و غصۀ شدید: احساس ناراحتی قوی بر اثر شکست بزرگ شغلی، فقدان عزیزان، و مانند آن
- اختلالات یا ناراحتیهای روانشناختی مثل بیخوابی، خستگی مزمن، ترس مرضی، اضطراب و هر گونه مشکلاتی ازین دست که به علم روان شناسی مربوط می شود)
3- مهارتی
روشها و تکنیکهای به ذهن آمدن ایده برای تمرین نوشتن را نمیشناسم، چگونه میتوانم جنبههای تخیلی نوشتهام را تقویت کنم؟ مشکل خاصی ندارم، پس چرا میل ندارم بنویسم، ضعفها و قوّتهای من در نویسندگی چیست؟ و مواردی مانند آن که مربوط به مهارتورزی نوشتن است.
این فهرست، قابل تغییر و برای هر یک از ما قابل شخصیسازی است. عواملی که باعث میشوند نویسندگی، از اولویت ها و علایقمان کنار برود. وقتی با وجود اینکه دوست داریم بنویسیم، به نظرمان رسید که «نمیتوانیم دست به قلم ببریم» بهتر است از خود بپرسیم که ما با کدام یک از این عوامل، علتها و دلایل مواجهیم؟ و آن وقت راه حلها را جستجو کنیم. به تک تک این موارد،
می شود به شکل «مسئله» نگاه کرد؛ مسئلههایی که راه حل دارند.
مطلب برگرفته از: کانال رقص قلم هفت آسمان
@ferdosesokhan
"نگاهی کوتاه به تصویر در شعر معاصر"
🔹نیما بر این اعتقاد بود که شعر ما شکلی ذهنی دارد و می باید عینی شود. او از همه ی ظرفیت های شعر برای تصویری کردن آن بهره می برد، آنجا که نماد می سازد(مرغ آمین،ققنوس، مرغ هیبره،آقاتوکا، خروس، شب، صبح و...) باز جریانی تصویری را پی می افکند،.
🔹تصویر در مرامنامه ی سور رئالیست ها تقریبا اینگونه تعریف شده است: از بر خورد دو واژه، دو جمله و دو جریان و یا دو هرچیز شکل دیگری می زاید که ما به آن تصویر می گوییم.
با نگاهی پارادکسیکال از برخورد "جهت با بی جهتی" آن دیگر معنا می زاید. این یعنی تصویر.
🔹البته "تصویر صوتی" هم داریم همانی که به ان آلیتریشن یا واج آرایی می گوییم: سرو چمان من چرا میل چمن نمی کند، 》صدای عندلیب با تکرار صامت "چ" یعنی حضور عندلیب.
🔹"تقطیع تصویری" هم داریم که با شکل چینش واژگان و بر جسته سازی های خاص، خود را نشانمی دهد:
شب
سراسر
زنجیر زنجره بود
تا سحر
برجسته سازی "شب" و هویدا نمودن "سحر"
بی این تقطیع تصویری معنایی آنگونه نمی یابد.
🔹شعر "کانکریت" یا شعر "خواندیداری" تلاش دیگری در جهت تصویری کردن شعر است. در آن علاوه بر لذتی که از خوانش به مخاطب دست می دهد از دیدار شعر نیز.
🔹 شعر امروز ما تصویریست شکلی از نمایش است، باید خواند و چشم ها را بست و دید: لذت خوانش، التداذ دیدار.
🔹و غزل امروز ما خود را در تصویر معنا می دهد نه فقط در شکل ذهنی.(بسیاری از غزل های منزوی و بهبهانی و امین پور)
-حشمت اله پاک طینت
مطلب برگرفته از : کانال آموزش دیداری- شنیداری ادبیات
@ferdosesokhan
🔹نیما بر این اعتقاد بود که شعر ما شکلی ذهنی دارد و می باید عینی شود. او از همه ی ظرفیت های شعر برای تصویری کردن آن بهره می برد، آنجا که نماد می سازد(مرغ آمین،ققنوس، مرغ هیبره،آقاتوکا، خروس، شب، صبح و...) باز جریانی تصویری را پی می افکند،.
🔹تصویر در مرامنامه ی سور رئالیست ها تقریبا اینگونه تعریف شده است: از بر خورد دو واژه، دو جمله و دو جریان و یا دو هرچیز شکل دیگری می زاید که ما به آن تصویر می گوییم.
با نگاهی پارادکسیکال از برخورد "جهت با بی جهتی" آن دیگر معنا می زاید. این یعنی تصویر.
🔹البته "تصویر صوتی" هم داریم همانی که به ان آلیتریشن یا واج آرایی می گوییم: سرو چمان من چرا میل چمن نمی کند، 》صدای عندلیب با تکرار صامت "چ" یعنی حضور عندلیب.
🔹"تقطیع تصویری" هم داریم که با شکل چینش واژگان و بر جسته سازی های خاص، خود را نشانمی دهد:
شب
سراسر
زنجیر زنجره بود
تا سحر
برجسته سازی "شب" و هویدا نمودن "سحر"
بی این تقطیع تصویری معنایی آنگونه نمی یابد.
🔹شعر "کانکریت" یا شعر "خواندیداری" تلاش دیگری در جهت تصویری کردن شعر است. در آن علاوه بر لذتی که از خوانش به مخاطب دست می دهد از دیدار شعر نیز.
🔹 شعر امروز ما تصویریست شکلی از نمایش است، باید خواند و چشم ها را بست و دید: لذت خوانش، التداذ دیدار.
🔹و غزل امروز ما خود را در تصویر معنا می دهد نه فقط در شکل ذهنی.(بسیاری از غزل های منزوی و بهبهانی و امین پور)
-حشمت اله پاک طینت
مطلب برگرفته از : کانال آموزش دیداری- شنیداری ادبیات
@ferdosesokhan
یادداشتی دربارهی تقسیمبندی جدید ساختمان واژه:
در کتاب زبان فارسی ۲، درسی با نام «ساخت واژه» داشتیم که در آن، ساخت واژه، به دو بخش «ساخت واژههای تصریفی« و «ساخت واژههای اشتقاقی» تقسیم میشد و برای توضیح ساخت واژههای تصریفی، وندهای تصریفی (نشانههای جمع، نشانهی نکره، نشانههای صفتهای تفضیلی و عالی (تر/ ترین)، وندهای صرفی فعل (می/ بِ / نَ ) و شناسههای فعل) به عنوان وندهای تصریفی معرفی شده بودند که در ساخت تصریفی واژگانی چون: بزرگان، بزرگی، بزرگتر، بزرگترین، میروم، بروم، نمیروم و... به کار میروند.
و وندهای اشتقاقی (پیشوند/ میانوند/ پسوند) نیز برای ساختِ اشتقاقی واژههای (مشتق و مشتق-مرکّب) معرفی شده بودند.
با توجه به این درس، درمییابیم که ویژگی مشترک همهی وندها، چه تصریفی و چه اشتقاقی، این است که در مرحلهی اوّل، همه «وند» و تکواژ وابسته هستند و در مرحلهی دوم به دو دستهی تصریفی و اشتقاقی، تقسیم میشوند.
بر همین اساس، در تقسیمبندی جدیدی که از ساخت واژه، ارائه شدهاست، همهی واژههایی را که در ساخت آنها یک تکواژ آزاد و یک یا چند وند (صرفی/ اشتقاقی) به کار رفته است، «وندی» و همهی واژههایی را که در ساخت آنها، دو یا چند تکواژ آزاد و یک یا چند وند (صرفی/ اشتقاقی) به کار رفتهاست، «وندی- مرکّب» نامیدهاند.
این تقسیمبندی کلّیتر است و هر دو ساخت تصریفی و اشتقاقی واژه و همهی وندهای تصریفی و اشتقاقی را دربرمیگیرد؛ امّا مشتق و مشتق-مرکّب، تنها به ساخت اشتقاقی واژه توجّه داشت و جزئیتر بود.
(اکنون اگر بخواهیم تقسیمبندی جزئیتری داشته باشیم، میتوانیم واژههای «وندی» را به دو دستهی «وندیِ تصریفی» و «وندیِ اشتقاقی»، و واژههای «وندی-مرکب» را نیز به دو دستهی «وندی-مرکبِ تصریفی» و «وندی-مرکبِ اشتقاقی» تقسیم کنیم؛ امّا چون قرار نیست در دبیرستان، همهی جزئیّات گفته شود، به همان تقسیمبندی نخستین، بسنده میشود.)
* از سوی دیگر، دو وند تصریفی «نشانههای جمع» و «نشانهی نکره»، در کتابهای قبلی، جزء وابستههای پسین به شمار میآمدند که دو اشکال داشت:
۱- یک تکواژ نمیتواند همزمان هم پسوند تصریفی باشد و هم یک وابستهی پسین؛ که اگر چنین بود، باید پسوندهای تصریفی «تر» و «ترین» را هم جزء وابستههای پسین به شمار میآوردیم، امّا چنین نبود.
۲- همهی وابستههای پیشین و پسین، تکواژ آزاد هستند و یک واژه به شمار میآیند و با هسته، یک رابطهی نحوی دارند؛ امّا «نشانههای جمع» و «نشانهی نکره» تکواژههای وابسته و «وند» هستند و با هسته تنها رابطهای صرفی دارند و برای ساخت تصریفی آن به کار میروند؛ بنابراین، نمیتوانند به عنوان وابستهی پسین به شمار آیند؛ بلکه پسوند تصریفی هستند.
تقسیمبندی جدید، میتواند با وابسته ندانستن این وندهای تصریفی، اشکالات بالا را برطرف سازد.
بنا بر آنچه گفته شد:
۱- این تقسیمبندی، سخن تازه و مندرآوردی نیست، بلکه در کتابهای پیشین هم در درس ساخت واژههای تصریفی و اشتقاقی وجود داشتهاست.
۲- این تقسیمبندی، با توجّه به ویژگی مشترک وندهای تصریفی و اشتقاقی در «وند بودن» صورت گرفتهاست و یک نامگذاری غیرعلمی و نادرست نیست.
۳- این تقسیمبندی، میتواند دوگانگی موجود در کتابهای پیشین در زمینهی وابستهی پسین شمردن یا پسوند تصریفی دانستنِ «نشانههای جمع» و «نشانهی نکره» را برطرف سازد.
۴- وندهای تصریفی را باید جزئی از هسته به شمار آورد نه وابستهی پسین؛ زیرا:
۱-۴- همهی وابستهها تکواژ آزادند، اما وندهای تصریفی تکواژ وابستهاند.
۲-۴- وابستههای پیشین و پسین، با هسته رابطهی نحوی دارند، اما وندهای تصریفی، رابطهی صرفی با هسته دارند.
«یعقوب کیانی شاهوندی»
مطلب برگرفته از: کانال ادبیات یازده
@ferdosesokhan
منتظر ارسال نقد دوستان به این مطلب در آی دی آدمین کانال به آدرس زیر هستیم
@mollasadeghi
در کتاب زبان فارسی ۲، درسی با نام «ساخت واژه» داشتیم که در آن، ساخت واژه، به دو بخش «ساخت واژههای تصریفی« و «ساخت واژههای اشتقاقی» تقسیم میشد و برای توضیح ساخت واژههای تصریفی، وندهای تصریفی (نشانههای جمع، نشانهی نکره، نشانههای صفتهای تفضیلی و عالی (تر/ ترین)، وندهای صرفی فعل (می/ بِ / نَ ) و شناسههای فعل) به عنوان وندهای تصریفی معرفی شده بودند که در ساخت تصریفی واژگانی چون: بزرگان، بزرگی، بزرگتر، بزرگترین، میروم، بروم، نمیروم و... به کار میروند.
و وندهای اشتقاقی (پیشوند/ میانوند/ پسوند) نیز برای ساختِ اشتقاقی واژههای (مشتق و مشتق-مرکّب) معرفی شده بودند.
با توجه به این درس، درمییابیم که ویژگی مشترک همهی وندها، چه تصریفی و چه اشتقاقی، این است که در مرحلهی اوّل، همه «وند» و تکواژ وابسته هستند و در مرحلهی دوم به دو دستهی تصریفی و اشتقاقی، تقسیم میشوند.
بر همین اساس، در تقسیمبندی جدیدی که از ساخت واژه، ارائه شدهاست، همهی واژههایی را که در ساخت آنها یک تکواژ آزاد و یک یا چند وند (صرفی/ اشتقاقی) به کار رفته است، «وندی» و همهی واژههایی را که در ساخت آنها، دو یا چند تکواژ آزاد و یک یا چند وند (صرفی/ اشتقاقی) به کار رفتهاست، «وندی- مرکّب» نامیدهاند.
این تقسیمبندی کلّیتر است و هر دو ساخت تصریفی و اشتقاقی واژه و همهی وندهای تصریفی و اشتقاقی را دربرمیگیرد؛ امّا مشتق و مشتق-مرکّب، تنها به ساخت اشتقاقی واژه توجّه داشت و جزئیتر بود.
(اکنون اگر بخواهیم تقسیمبندی جزئیتری داشته باشیم، میتوانیم واژههای «وندی» را به دو دستهی «وندیِ تصریفی» و «وندیِ اشتقاقی»، و واژههای «وندی-مرکب» را نیز به دو دستهی «وندی-مرکبِ تصریفی» و «وندی-مرکبِ اشتقاقی» تقسیم کنیم؛ امّا چون قرار نیست در دبیرستان، همهی جزئیّات گفته شود، به همان تقسیمبندی نخستین، بسنده میشود.)
* از سوی دیگر، دو وند تصریفی «نشانههای جمع» و «نشانهی نکره»، در کتابهای قبلی، جزء وابستههای پسین به شمار میآمدند که دو اشکال داشت:
۱- یک تکواژ نمیتواند همزمان هم پسوند تصریفی باشد و هم یک وابستهی پسین؛ که اگر چنین بود، باید پسوندهای تصریفی «تر» و «ترین» را هم جزء وابستههای پسین به شمار میآوردیم، امّا چنین نبود.
۲- همهی وابستههای پیشین و پسین، تکواژ آزاد هستند و یک واژه به شمار میآیند و با هسته، یک رابطهی نحوی دارند؛ امّا «نشانههای جمع» و «نشانهی نکره» تکواژههای وابسته و «وند» هستند و با هسته تنها رابطهای صرفی دارند و برای ساخت تصریفی آن به کار میروند؛ بنابراین، نمیتوانند به عنوان وابستهی پسین به شمار آیند؛ بلکه پسوند تصریفی هستند.
تقسیمبندی جدید، میتواند با وابسته ندانستن این وندهای تصریفی، اشکالات بالا را برطرف سازد.
بنا بر آنچه گفته شد:
۱- این تقسیمبندی، سخن تازه و مندرآوردی نیست، بلکه در کتابهای پیشین هم در درس ساخت واژههای تصریفی و اشتقاقی وجود داشتهاست.
۲- این تقسیمبندی، با توجّه به ویژگی مشترک وندهای تصریفی و اشتقاقی در «وند بودن» صورت گرفتهاست و یک نامگذاری غیرعلمی و نادرست نیست.
۳- این تقسیمبندی، میتواند دوگانگی موجود در کتابهای پیشین در زمینهی وابستهی پسین شمردن یا پسوند تصریفی دانستنِ «نشانههای جمع» و «نشانهی نکره» را برطرف سازد.
۴- وندهای تصریفی را باید جزئی از هسته به شمار آورد نه وابستهی پسین؛ زیرا:
۱-۴- همهی وابستهها تکواژ آزادند، اما وندهای تصریفی تکواژ وابستهاند.
۲-۴- وابستههای پیشین و پسین، با هسته رابطهی نحوی دارند، اما وندهای تصریفی، رابطهی صرفی با هسته دارند.
«یعقوب کیانی شاهوندی»
مطلب برگرفته از: کانال ادبیات یازده
@ferdosesokhan
منتظر ارسال نقد دوستان به این مطلب در آی دی آدمین کانال به آدرس زیر هستیم
@mollasadeghi
انواع قید.pdf
142.2 KB
انواع قید از جهت مفهوم
برگرفته از کتاب دستور زبان فارسی دکتر حسن انوری_ احمد گیوی
#دستور
#قید
@ferdosesokhan
برگرفته از کتاب دستور زبان فارسی دکتر حسن انوری_ احمد گیوی
#دستور
#قید
@ferdosesokhan
سامانه مشاهده و دریافت کد سوابق تحصیلی
فارغ التحصیلان دوره متوسطه :
افرادی که یکی از شرایط زیر را دارا باشند مشمول طرح تاثیر سوابق تحصیلی در آزمون سراسري و دانشگاه آزاد اسلامي نبوده و اطلاعات آنان در این سایت موجود نیست:
الف - فارغ التحصیلان قبل از سال 84
ب - فارغ التحصیلان شاخه فنی حرفه ای و کاردانش و فارغ التحصيلان رشته هاي غيرنظري(دانشسراهاي تربيت معلم )
ج - فارغ التحصیلان نظام ترمی واحدی نظام قدیم آموزش متوسطه
د- ديپلمه هاي تطبيقي مدارس غير ايراني خارج از كشور
فارغ التحصیلان دوره پیش دانشگاهی :
فارغ التحصیلان پیش دانشگاهی قبل از سال 1391 مشمول طرح تاثیر سوابق تحصیلی در آزمون سراسري و دانشگاه آزاد اسلامي نبوده و اطلاعات آنان در این سایت موجود نیست.
🛑 #نکات_مهم :
- با توجه به هماهنگی به عمل آمده با سازمان سنجش آموزش کشور اطلاعات سوابق تحصیلی دوره متوسطه و پیش دانشگاهی موجود در سامانه، دهم بهمن ماه 1397 جهت اعمال در سامانه ثبت نام کنکور سراسری به سازمان سنجش تحويل خواهد شد .
- برای دانش آموزان پایه دوازدهم نظام جدید(3-3-6) اطلاعات هویتی و برای دانش آموزان نظام قدیم کلیه سوابق تحصیلی تا دهم بهمن ماه قابل مشاهده است .
- دانش آموزان جهت ثبت نام در آزمون سراسری می بایست کد اخذ شده از این سامانه را در تقاضانامه ثبت نام درج نمایند .
- با توجه به اینکه اطلاعاتی که در این سایت موجود می باشد عیناً به سازمان سنجش آموزش کشور ارسال خواهد گردید لذا جهت جلوگیری از وجود مشکل در فرآیند ثبت نام آزمون سراسری ، ضمن مشاهده اطلاعات خود درصورت هرگونه مغایرت ازطریق درج درخواست در همین سامانه اقدام نمائید . قابل ذکر است این درخواست ها در منطقه محل تحصیل شما بررسی و رفع مغایرت می گردد .
- در صورت عدم رفع مغایرت به منطقه محل تحصیل خود مراجعه نمائید .
- سوابق تحصیلی نمره ای دانش آموزان پایه دوازدهم نظام جدید و غیر فارغ التحصیل دوره پیش دانشگاهی نظام قدیم در تیر ماه به این سامانه ارسال و قابل مشاهده خواهد بود .
🛑سامانه دریافت سوابق تحصیلی وزارت آموزش و پرورش :👇
http://dipcode.medu.ir
✳️🛑نظام جدید ها باید گزینه متوسطه دوم را انتخاب کنند و نسبت به اخذ کد سوابق تحصیلی اقدام نمایند .
@ferdosesokhan
فارغ التحصیلان دوره متوسطه :
افرادی که یکی از شرایط زیر را دارا باشند مشمول طرح تاثیر سوابق تحصیلی در آزمون سراسري و دانشگاه آزاد اسلامي نبوده و اطلاعات آنان در این سایت موجود نیست:
الف - فارغ التحصیلان قبل از سال 84
ب - فارغ التحصیلان شاخه فنی حرفه ای و کاردانش و فارغ التحصيلان رشته هاي غيرنظري(دانشسراهاي تربيت معلم )
ج - فارغ التحصیلان نظام ترمی واحدی نظام قدیم آموزش متوسطه
د- ديپلمه هاي تطبيقي مدارس غير ايراني خارج از كشور
فارغ التحصیلان دوره پیش دانشگاهی :
فارغ التحصیلان پیش دانشگاهی قبل از سال 1391 مشمول طرح تاثیر سوابق تحصیلی در آزمون سراسري و دانشگاه آزاد اسلامي نبوده و اطلاعات آنان در این سایت موجود نیست.
🛑 #نکات_مهم :
- با توجه به هماهنگی به عمل آمده با سازمان سنجش آموزش کشور اطلاعات سوابق تحصیلی دوره متوسطه و پیش دانشگاهی موجود در سامانه، دهم بهمن ماه 1397 جهت اعمال در سامانه ثبت نام کنکور سراسری به سازمان سنجش تحويل خواهد شد .
- برای دانش آموزان پایه دوازدهم نظام جدید(3-3-6) اطلاعات هویتی و برای دانش آموزان نظام قدیم کلیه سوابق تحصیلی تا دهم بهمن ماه قابل مشاهده است .
- دانش آموزان جهت ثبت نام در آزمون سراسری می بایست کد اخذ شده از این سامانه را در تقاضانامه ثبت نام درج نمایند .
- با توجه به اینکه اطلاعاتی که در این سایت موجود می باشد عیناً به سازمان سنجش آموزش کشور ارسال خواهد گردید لذا جهت جلوگیری از وجود مشکل در فرآیند ثبت نام آزمون سراسری ، ضمن مشاهده اطلاعات خود درصورت هرگونه مغایرت ازطریق درج درخواست در همین سامانه اقدام نمائید . قابل ذکر است این درخواست ها در منطقه محل تحصیل شما بررسی و رفع مغایرت می گردد .
- در صورت عدم رفع مغایرت به منطقه محل تحصیل خود مراجعه نمائید .
- سوابق تحصیلی نمره ای دانش آموزان پایه دوازدهم نظام جدید و غیر فارغ التحصیل دوره پیش دانشگاهی نظام قدیم در تیر ماه به این سامانه ارسال و قابل مشاهده خواهد بود .
🛑سامانه دریافت سوابق تحصیلی وزارت آموزش و پرورش :👇
http://dipcode.medu.ir
✳️🛑نظام جدید ها باید گزینه متوسطه دوم را انتخاب کنند و نسبت به اخذ کد سوابق تحصیلی اقدام نمایند .
@ferdosesokhan
نظری در باره هویت مادر سیاوش(جلال خالقی مطلق)
قسمت : یک
برگرفته از بنیاد مطالعات ایران
گذری و نظری
استاد جلال خالقی مطلق
ز بادی کوکلاه از سرکند دور
گیاه آسوده باشد، سرو رنجور
نظامی
آغاز داستان سیاوخش آمده است که روزی طوس و گیو و چند تن سوار دیگر در نزدیکی مرز توران به شکار می روند و در آنجا در بیشه ای به دختری تورانی بر می خورند که چنانکه خود او برای پهلوانان نقل می کند، شبانه از دست پدر مست خود که آهنگ جان او داشته گریخته، در راه اسبش جان سپرده و خود گرفتار راهزنان شده، آنها جواهرات او را گرفته و او را زده اند و سرانجام او به این بیشه پناه آورده و اکنون امیدوار است که چون پدرش از مستی به هوش آید، سوارانی از پی او بفرستد تا او را بازگردانند. دختر در پاسخ پهلوانان که از نژاد او می پرسند، می گوید که خویشاوند کرسیوز (برادر افراسیاب) است.
میان طوس و گیو بر سر تصاحب دختر اختلاف می افتد تا سرانجام به پیشنهاد یکی از سواران با هم توافق می کنند که کیکاوس را میان خود به داوری برگزینند. ولی کیکاوس، با دیدن دختر پریچهره (که این بارکرسیوز را نیای خود می نامد)، او راازچنگ پهلوانان می رباید و به عقد خود درمی آورد و به شبستان خویش می فرستند. چندی بعد این زن از کیکاوس پسری می زاید که نام او را سیاوش می نهند. سپس رستم از سیستان می آید و کودک را به قصد تربیت او با خود به سیستان می برد و پس از آنکه همه چیزهائی را که بایسته یک شاهزاده است به او می آموزد، اورا دوباره به پیش پدر بازمی گرداند. هشت سال پس از این واقعه سوداوه یا سودابه نامادری سیاوش با دیدن سیاوش عاشق او می شود.1
از مادر سیاوش پس از تولد سیاوش دیگر هیچ نامی در داستان نیست. حتی هنگامی که سیاوش سه بار به دعوت سودابه به شبستان شاه می رود و در آنجا خواهران سیاوش و دختران سودابه به پیشباز سیاوش می آیند، از مادر او، که اکنون بسبب شاهزاده باید مقام مهمتری هم داشته باشد، سخنی نیست. همچنین در ادامه داستان، هنگام گذشتن سیاوش از آتش، هنگام ترک کردن ایران، تا فاجعه کشته شدن او در توران و وقایع پس از آن، دیگر هیچ کجا مادر او در داستان ظاهر نمی گردد.
بنا بر متن دستنویس فلورانس (مورخ 614 هجری)، علت یاد نشدن از مادر سیاوش در ادامه داستان این است که او هنگام زادن فرزند در می گذرد:
یکی ماه دیدار فرّخ پسر
که بر مادر آورد گیتی به سر
چوآن شاهزاده ز مادر بزاد
هم اندرزمان مادرش جان بداد2
ثعالبی با آنکه روایت آغاز داستان، یعنی یافتن دختر تورانی بوسیله طوس و گیو را اصلا" ندارد، گزارش مرگ مادر سیاوش را که در دستنویس فلورانس آمده است تأیید می کند: ثمّ انّ کیکاوس اُهدیت الیه جاریه لم یُرَ مثلها حسنا" فافترشها و ولدت له سیاوش کالشهاب اللامع و الهلال الطالع و مضت لسبیلها3 [کیکاوس با کنیزکی که زیبارویی مانند او دیده نشده بود و به او بخشیده بودند، همبستر گشت و سیاوش از او بزاد که چون ستاره ای درخشان بود و چون ماهی تابان، و آن کنیزک از دست برفت.]4
شاید ثعالبی روایت آغاز داستان را در مأخذ خود (یعنی در شاهنامه ابو منصوری که مأخذ اصلی شاهنامه فردوسی هم بوده) داشته، ولی آنرا به قصد کوتاه کردن داستان زده باشد. ولی آیا گزارش درگذشت مادر سیاوش را نیز که یاد کرده در مأخذ خود داشته بوده است؟ در این صورت چطور ممکن است که فردوسی چنین گزارش مهمی را، که بدون آن داستان دارای نقص بزرگی است، از قلم انداخته باشد؟ پس آیا دوبیتی که در دستنویس فلورانس آمده و ما آنرا در بالا نقل کردیم و ثعالبی نیز آنرا تأیید می کند اصیل اند؟ و آیا می توان پذیرفت که در چهارده دستنویس دیگر ما و نیز در ترجمه عربی بنداری این گزارش از قلم افتاده باشد؟
در برخی از دستنویس های دیگر، مانند دستنویس لندن مورخ 841 و دستنویس بی تاریخ لنینگراد، در محلی دیگر از داستان، یعنی پیش از ملاقات سیاوش با سودابه در شبستان (پس از بیت 132 در تصحیح نگارنده)، گزارشی دراز، یکی در 15 بیت و دیگری در 21 بیت، درباره مرگ مادر سیاوش ساخته اند که در عدم اصالت آنها کوچکترین تردیدی نیست. ولی این روایت های الحاقی نشان می دهند که برخی از کاتبان متوجه شده اند که بدون هیچ اشارهای به سرنوشت بعدی مادر سیاوش، داستان دارای نقص است و از اینرو درست پیش از رفتن سیاوش به شبستان و ملاقات با سودابه، گزارشی در مرگ مادر او ساخته و درون متن کرده اند تا این نقص داستان را بر طرف کرده باشند که این خود عدم اصالت آن دو بیت را در دستنویس فلورانس محتمل تر می کند. به سخن دیگر، کاری که کاتب این دو دست نویس سپس تر انجام داده اند، کاتب دست نویس فلورانس جلوتر کرده است.
ادامه دارد ... .
@ferdosesokhan
قسمت : یک
برگرفته از بنیاد مطالعات ایران
گذری و نظری
استاد جلال خالقی مطلق
ز بادی کوکلاه از سرکند دور
گیاه آسوده باشد، سرو رنجور
نظامی
آغاز داستان سیاوخش آمده است که روزی طوس و گیو و چند تن سوار دیگر در نزدیکی مرز توران به شکار می روند و در آنجا در بیشه ای به دختری تورانی بر می خورند که چنانکه خود او برای پهلوانان نقل می کند، شبانه از دست پدر مست خود که آهنگ جان او داشته گریخته، در راه اسبش جان سپرده و خود گرفتار راهزنان شده، آنها جواهرات او را گرفته و او را زده اند و سرانجام او به این بیشه پناه آورده و اکنون امیدوار است که چون پدرش از مستی به هوش آید، سوارانی از پی او بفرستد تا او را بازگردانند. دختر در پاسخ پهلوانان که از نژاد او می پرسند، می گوید که خویشاوند کرسیوز (برادر افراسیاب) است.
میان طوس و گیو بر سر تصاحب دختر اختلاف می افتد تا سرانجام به پیشنهاد یکی از سواران با هم توافق می کنند که کیکاوس را میان خود به داوری برگزینند. ولی کیکاوس، با دیدن دختر پریچهره (که این بارکرسیوز را نیای خود می نامد)، او راازچنگ پهلوانان می رباید و به عقد خود درمی آورد و به شبستان خویش می فرستند. چندی بعد این زن از کیکاوس پسری می زاید که نام او را سیاوش می نهند. سپس رستم از سیستان می آید و کودک را به قصد تربیت او با خود به سیستان می برد و پس از آنکه همه چیزهائی را که بایسته یک شاهزاده است به او می آموزد، اورا دوباره به پیش پدر بازمی گرداند. هشت سال پس از این واقعه سوداوه یا سودابه نامادری سیاوش با دیدن سیاوش عاشق او می شود.1
از مادر سیاوش پس از تولد سیاوش دیگر هیچ نامی در داستان نیست. حتی هنگامی که سیاوش سه بار به دعوت سودابه به شبستان شاه می رود و در آنجا خواهران سیاوش و دختران سودابه به پیشباز سیاوش می آیند، از مادر او، که اکنون بسبب شاهزاده باید مقام مهمتری هم داشته باشد، سخنی نیست. همچنین در ادامه داستان، هنگام گذشتن سیاوش از آتش، هنگام ترک کردن ایران، تا فاجعه کشته شدن او در توران و وقایع پس از آن، دیگر هیچ کجا مادر او در داستان ظاهر نمی گردد.
بنا بر متن دستنویس فلورانس (مورخ 614 هجری)، علت یاد نشدن از مادر سیاوش در ادامه داستان این است که او هنگام زادن فرزند در می گذرد:
یکی ماه دیدار فرّخ پسر
که بر مادر آورد گیتی به سر
چوآن شاهزاده ز مادر بزاد
هم اندرزمان مادرش جان بداد2
ثعالبی با آنکه روایت آغاز داستان، یعنی یافتن دختر تورانی بوسیله طوس و گیو را اصلا" ندارد، گزارش مرگ مادر سیاوش را که در دستنویس فلورانس آمده است تأیید می کند: ثمّ انّ کیکاوس اُهدیت الیه جاریه لم یُرَ مثلها حسنا" فافترشها و ولدت له سیاوش کالشهاب اللامع و الهلال الطالع و مضت لسبیلها3 [کیکاوس با کنیزکی که زیبارویی مانند او دیده نشده بود و به او بخشیده بودند، همبستر گشت و سیاوش از او بزاد که چون ستاره ای درخشان بود و چون ماهی تابان، و آن کنیزک از دست برفت.]4
شاید ثعالبی روایت آغاز داستان را در مأخذ خود (یعنی در شاهنامه ابو منصوری که مأخذ اصلی شاهنامه فردوسی هم بوده) داشته، ولی آنرا به قصد کوتاه کردن داستان زده باشد. ولی آیا گزارش درگذشت مادر سیاوش را نیز که یاد کرده در مأخذ خود داشته بوده است؟ در این صورت چطور ممکن است که فردوسی چنین گزارش مهمی را، که بدون آن داستان دارای نقص بزرگی است، از قلم انداخته باشد؟ پس آیا دوبیتی که در دستنویس فلورانس آمده و ما آنرا در بالا نقل کردیم و ثعالبی نیز آنرا تأیید می کند اصیل اند؟ و آیا می توان پذیرفت که در چهارده دستنویس دیگر ما و نیز در ترجمه عربی بنداری این گزارش از قلم افتاده باشد؟
در برخی از دستنویس های دیگر، مانند دستنویس لندن مورخ 841 و دستنویس بی تاریخ لنینگراد، در محلی دیگر از داستان، یعنی پیش از ملاقات سیاوش با سودابه در شبستان (پس از بیت 132 در تصحیح نگارنده)، گزارشی دراز، یکی در 15 بیت و دیگری در 21 بیت، درباره مرگ مادر سیاوش ساخته اند که در عدم اصالت آنها کوچکترین تردیدی نیست. ولی این روایت های الحاقی نشان می دهند که برخی از کاتبان متوجه شده اند که بدون هیچ اشارهای به سرنوشت بعدی مادر سیاوش، داستان دارای نقص است و از اینرو درست پیش از رفتن سیاوش به شبستان و ملاقات با سودابه، گزارشی در مرگ مادر او ساخته و درون متن کرده اند تا این نقص داستان را بر طرف کرده باشند که این خود عدم اصالت آن دو بیت را در دستنویس فلورانس محتمل تر می کند. به سخن دیگر، کاری که کاتب این دو دست نویس سپس تر انجام داده اند، کاتب دست نویس فلورانس جلوتر کرده است.
ادامه دارد ... .
@ferdosesokhan
نظری در باره هویت مادر سیاوش(جلال خالقی مطلق)
قسمت : دو
نکته دیگر اینکه چرا در شاهنامه و مأخذ دیگر پهلوی و فارسی و عربی نام مادر سیاوش را ذکر نکرده اند، در حالی که به ویژه در شاهنامه نام زنان خیلی کم اهمیت تر از او قید شده است؟
اگر این دو نقص داستان را، که در بالا از آن یاد شد، تنها به حساب شاعر و یا مأخذ او نگذاریم، بلکه علت دیگری را هم در آن دخیل بدانیم، به گمان نگارنده علت آن می تواند این بوده باشد که، در ساخت کهن تر این داستان، مادر سیاوش همان سودابه بوده، ولی سپس تر چون عشق میان مادر و پسر را نپسندیده بودند، سودابه را مادر ناتنی سیاوش کرده و سپس به وسیله افسانه ای که دیدیم، برای سیاوش مادر دیگری بدون نام ساخته اند. یک نکته دیگر هم هست که گمان ها را تا حدودی تأیید می کند:
در شاهنامه و بسیاری از مأخذ عربی و فارسی سودابه یا سُعدی دختر شاه هاماوران یا یمن است. ولی یمن در روایات ما نام چندان کهنی نیست و گویاپس از فتح یمن در زمان خسرو انوشیروان کم کم به روایات ایرانی راه یافته است.5از سوی دیگر طبری 6 و ابن بلخی7 سودابه را به روایتی دختر افراسیاب نامیده اند. نام افراسیاب در اوستا Franrasyan به معنی «سخت هراس انگیز» است که درفارسی به افراسیاب تبدیل شده است. علت این گشتگی یا تباهی هرچه باشد، باید به این نکته نیز توجه کرد که فعلا" میان نام سودابه و افراسیاب به همانگونه در جزء آب اشتراک پیدا شده است که میان نام رودابه و پدرش مهراب و این مطلب نیز تأییدی است بر گزارش طبری و ابن بلخی که سودابه را دختر افراسیاب نامیده اند.
بنابراین در برخی از روایات ما سودابه نیز مانند مادر سیاوش از توران و از خاندان پادشاه آن سرزمین بود و این موضوع نیز هویّت این دو زن را به یکدیگر نزدیکتر می کند و محتمِل تر می سازد که هر دو در اصل یک تن واحد بوده اند.
در باره نام سودابه میان پژوهندگان اختلاف است. داراب دستور پشوتن سنجانا سودابه را به ریخت فرضی اوستائی *Suta-wainhu به معنی «نیکو برای سود» بر می گرداند.8 یوستی در « نامنامه ایرانی» حدس می زند که این نام چنانکه در مأخذ عربی آنرا سُعدی نوشته اند، در اصل عربی بوده و آنرا به قیاس با رودابه ایرانی گونه کرده ا ند.9 خلاف او، دارمستتر در « تتبعات ایرانی » سودابه را ایرانی می داند که در مأخذ عربی به سُعدی تبدیل شده است.10 در هر حال فعلا" به علت تباهی یا ناشناس ماندن جزء نخستین نام سودابه نمی توان دید که آیا میان این نام و نام سیاوخش (اوستائی Syavarasam به معنی «مرد (موی) سیاه») نیز در اصل ارتباطی بوده یا نه.
حاصل سخن اینکه به گمان نگارنده در صورت کهنتر داستان (نه الزاما" کهنترین آن)، سودابه دختر افراسیاب و مادر سیاوش بوده که سپس عاشق پسر خود می گردد. ولی چون عشق مادر به پسر را خوشایند ندانسته بودند، برای سیاوش مادر تورانی دیگری از خاندان افراسیاب ساخته و در آغاز داستان افزوده اند. محتمل است که این دگرگونی در اواخر دوره ساسانی یا اوائل دوره اسلامی رخ داده باشد و از این رو اولا" خود روایت، یعنی سرگذشت مادر سیاوش که در آغاز داستان سیاوخش در شاهنامه آمده است، در مأخذ دیگر راه نیافته و ثانیا" درگذشت این زن پس از زادن فرزند که برای رفع نقص داستان ضروری است، هنوز به خوبی جزم داستان نگشته بوده و از این سبب در شاهنامه و بسیاری از مأخذ دیگر نیامده و نیز هنوز برای این زن نامی تعیین نشده بوده است.11
یادداشت ها:
1. شاهنامه، به کوشش جلال خالقی مطلق، دفتر دوم، کالیفرنیا و نیویورک 1369، صص 211-202.
2. همان، دوم 206/ پی نویس 14.
3. ثعالبی، تاریخ غررالسیر، به تصحیح زتنبرگ (H. Zotenberg)، چاپ دوم، تهران، 1963، ص168
. 4. ثعالبی، غرر اخبار، ترجمه محمد فضائلی، تهران 1368، ص113 به جلو.
5. ن. ک. به:
Th. Noldeke, Das iranische Nationalepos, 2 Aufl., Berlin und Lieipzig, 1920, S. 48 f.
6. طبری، تاریخ الرسل والملوک، چاپ لیدن، یکم، ص 598.
7. ابن بلخی، فارسنامه، تصحیح لیسترانج و نیکلسون، کمبریج، 1921، ص 41.
8.. ن. ک. به:
D. D. P. Sanjana, The Position of Zoroastrian waman in remote Antiquity, Bombay, 1892, P. 73.
9. ن. ک. به:
F. Justi, Iranisches Namenbuch, 2.Aufl.,Hildesheim 1963, S.312.
10. ن.ک. به:
I. Darmesteter, Etudes Iraniennes, Paris,1883, Vol. I, P.298 No.1.
11. جلیل دوستخواه، «درباره مادر سیاوش نظر دیگری هم هست. ن. ک. به: جلیل دوستخواه، "مادر
@ferdosesokhan
قسمت : دو
نکته دیگر اینکه چرا در شاهنامه و مأخذ دیگر پهلوی و فارسی و عربی نام مادر سیاوش را ذکر نکرده اند، در حالی که به ویژه در شاهنامه نام زنان خیلی کم اهمیت تر از او قید شده است؟
اگر این دو نقص داستان را، که در بالا از آن یاد شد، تنها به حساب شاعر و یا مأخذ او نگذاریم، بلکه علت دیگری را هم در آن دخیل بدانیم، به گمان نگارنده علت آن می تواند این بوده باشد که، در ساخت کهن تر این داستان، مادر سیاوش همان سودابه بوده، ولی سپس تر چون عشق میان مادر و پسر را نپسندیده بودند، سودابه را مادر ناتنی سیاوش کرده و سپس به وسیله افسانه ای که دیدیم، برای سیاوش مادر دیگری بدون نام ساخته اند. یک نکته دیگر هم هست که گمان ها را تا حدودی تأیید می کند:
در شاهنامه و بسیاری از مأخذ عربی و فارسی سودابه یا سُعدی دختر شاه هاماوران یا یمن است. ولی یمن در روایات ما نام چندان کهنی نیست و گویاپس از فتح یمن در زمان خسرو انوشیروان کم کم به روایات ایرانی راه یافته است.5از سوی دیگر طبری 6 و ابن بلخی7 سودابه را به روایتی دختر افراسیاب نامیده اند. نام افراسیاب در اوستا Franrasyan به معنی «سخت هراس انگیز» است که درفارسی به افراسیاب تبدیل شده است. علت این گشتگی یا تباهی هرچه باشد، باید به این نکته نیز توجه کرد که فعلا" میان نام سودابه و افراسیاب به همانگونه در جزء آب اشتراک پیدا شده است که میان نام رودابه و پدرش مهراب و این مطلب نیز تأییدی است بر گزارش طبری و ابن بلخی که سودابه را دختر افراسیاب نامیده اند.
بنابراین در برخی از روایات ما سودابه نیز مانند مادر سیاوش از توران و از خاندان پادشاه آن سرزمین بود و این موضوع نیز هویّت این دو زن را به یکدیگر نزدیکتر می کند و محتمِل تر می سازد که هر دو در اصل یک تن واحد بوده اند.
در باره نام سودابه میان پژوهندگان اختلاف است. داراب دستور پشوتن سنجانا سودابه را به ریخت فرضی اوستائی *Suta-wainhu به معنی «نیکو برای سود» بر می گرداند.8 یوستی در « نامنامه ایرانی» حدس می زند که این نام چنانکه در مأخذ عربی آنرا سُعدی نوشته اند، در اصل عربی بوده و آنرا به قیاس با رودابه ایرانی گونه کرده ا ند.9 خلاف او، دارمستتر در « تتبعات ایرانی » سودابه را ایرانی می داند که در مأخذ عربی به سُعدی تبدیل شده است.10 در هر حال فعلا" به علت تباهی یا ناشناس ماندن جزء نخستین نام سودابه نمی توان دید که آیا میان این نام و نام سیاوخش (اوستائی Syavarasam به معنی «مرد (موی) سیاه») نیز در اصل ارتباطی بوده یا نه.
حاصل سخن اینکه به گمان نگارنده در صورت کهنتر داستان (نه الزاما" کهنترین آن)، سودابه دختر افراسیاب و مادر سیاوش بوده که سپس عاشق پسر خود می گردد. ولی چون عشق مادر به پسر را خوشایند ندانسته بودند، برای سیاوش مادر تورانی دیگری از خاندان افراسیاب ساخته و در آغاز داستان افزوده اند. محتمل است که این دگرگونی در اواخر دوره ساسانی یا اوائل دوره اسلامی رخ داده باشد و از این رو اولا" خود روایت، یعنی سرگذشت مادر سیاوش که در آغاز داستان سیاوخش در شاهنامه آمده است، در مأخذ دیگر راه نیافته و ثانیا" درگذشت این زن پس از زادن فرزند که برای رفع نقص داستان ضروری است، هنوز به خوبی جزم داستان نگشته بوده و از این سبب در شاهنامه و بسیاری از مأخذ دیگر نیامده و نیز هنوز برای این زن نامی تعیین نشده بوده است.11
یادداشت ها:
1. شاهنامه، به کوشش جلال خالقی مطلق، دفتر دوم، کالیفرنیا و نیویورک 1369، صص 211-202.
2. همان، دوم 206/ پی نویس 14.
3. ثعالبی، تاریخ غررالسیر، به تصحیح زتنبرگ (H. Zotenberg)، چاپ دوم، تهران، 1963، ص168
. 4. ثعالبی، غرر اخبار، ترجمه محمد فضائلی، تهران 1368، ص113 به جلو.
5. ن. ک. به:
Th. Noldeke, Das iranische Nationalepos, 2 Aufl., Berlin und Lieipzig, 1920, S. 48 f.
6. طبری، تاریخ الرسل والملوک، چاپ لیدن، یکم، ص 598.
7. ابن بلخی، فارسنامه، تصحیح لیسترانج و نیکلسون، کمبریج، 1921، ص 41.
8.. ن. ک. به:
D. D. P. Sanjana, The Position of Zoroastrian waman in remote Antiquity, Bombay, 1892, P. 73.
9. ن. ک. به:
F. Justi, Iranisches Namenbuch, 2.Aufl.,Hildesheim 1963, S.312.
10. ن.ک. به:
I. Darmesteter, Etudes Iraniennes, Paris,1883, Vol. I, P.298 No.1.
11. جلیل دوستخواه، «درباره مادر سیاوش نظر دیگری هم هست. ن. ک. به: جلیل دوستخواه، "مادر
@ferdosesokhan
👁 نظربازی و چشمهای برکنده شده
به این بیت سعدی توجه کنید:
چشم چپ خویشتن برآرم
تا چشم نبیندت بجز راست
عدهای از صوفیان درباره عشق و شاهدبازی عقیده مشهوری دارند؛ میگویند نگاهشان به زیبارویان کژ و هوسناک نیست و در آیینه زیبایی آنها تفرج صنع خدا میکنند. بیت سعدی در این منظومه قرار میگیرد. در چنین بافتی با شیوهای ایهامپرورد میگوید: چشم چپ/ ناراست/ آلودهنظرم را درمیآورم تا مطلقاً پاک و راست و بیشائبه هوا و هوس به تو بنگرم.
در نگاه اول به نظر میرسد "درآوردن چشم خود" مبالغه مستعار شاعرانهای است که فقط در دنیای تخیل وجود دارد. ولی چنین نیست. به روایت خیالپرورانه برخی متون زهد و تصوف، در جهان واقع، صوفیان و زاهدان و عابدانی بودند که به بادافره نگاه چپ و عشق ناراست خود به زیبارویان، بر آن میشدند که چشمان خود را از حدقه دربیاورند؛ گاهی چشم خود را به دست خود کندند و زمانی نیز به فرمان خدا از این کار هولناک منصرف شدند.
بیشتر این آقایان چشمکَن بی نام و نشان هستند مثل: آن عابدی که در شام در صومعهای عبادت میکرد. یک روز زنی زیبا دید. خرامش زن به چشمش نیکو آمد و «دلش به او میل کرد». زن رفت و عابد به صومعه برگشت. پشیمان شد و گریست و «دو دیده خود برکند و بینداخت و گفت عقوبت آنکه نظر من خطا چرا کرد؟» (هزارحکایت صوفیان،تصحیح حامد خاتمیپور، ص286) یا آن زاهد بنیاسرائیل که به زنی نگریست و مفتون او شد. در حال پشیمان شد و تصمیم گرفت برای عقوبت خودش، یک روز چشمش را درآورد و یک روز دستش را ببرد و یک روز پایش را قطع کند (همان،287) یا آن عابد بنیاسرائیل که با زنی خلوت کرد و ناگاه به خود آمد و به نفس نهیب زد که: «ای نفس خرمن طاعت من را آتش بر زدی... اختیار کن از این سه کار یکی: این دیدهها که بر وی نظر کردی برکَنم یا...» (همان،289). در همین کتاب از عابدی سخن رفته که به یک نگاه عاشق زنی شد و... بر آن شد که آنقدر بگرید تا نابینا شود که به فضل الهی و همت حافظ و انفاس سحرخیزان توفیق یافت و کور شد (همان،289).
چنین کاری به صوفی نامدار ابوبکر وراق هم نسبت داده شده است. وراق بیست سال مجاور کعبه بود. یک شب هوس خوردن شیر کرد و از حرم بیرون رفت. چشمش به کنیزکی زیبا افتاد و دلش شیفته هوای او شد... شیخ به مغازله با کنیزک پرداخت که: «چه آفت بود که مرا لشکر جمال تو درآمد و هستی من به غارت بداد؟» دخترک گفت: «اگر دلت در چنگ ما اسیر بودی ترا کی آرزوی شیر بودی؟... شیخ گفت: چون فراست آن کنیزک بدیدم انگشت درکردم و هر دو دیده خود برکندم و گفتم: آن دیده که دلیل راه شیطان باشد، صحبت ما را نشاید» (الستین الجامع للطائف البساتین، تصحیح محمد روشن، صص6-325).
گفتنی است همه این بزرگواران به برکت توبه مقبول، چشمان خود را بازیافتند و با بصیرتی نافذ، عقبات سلوک را درنوردیدند و به کمال رسیدند.
این را هم بنویسم. در فرهنگ عرفانی ما فضیلت چشم خویش از چشمخانه درآوردن، مختص مردان نیست. برخی پردازندگان متون زهد و تصوف، بانوان را هم به این سجیه مبارکه آراستهاند. عمل این زنان از نمونههای "زهدالنساء" به شمار میآمد. نقل شده که زن زیبایی چشمان خود را کند و در طبقی نهاد و با طبقپوش پوشاند و برای برنایی که در پی او میآمد، فرستاد. جوان به آن جانانه گفته بود: «نظر به چشم تو کردم. دل اندر کار تو کردم. به ضرورت از پس تو میآیم» (پند پیران، تصحیح جلال متینی،ص120). آن زن بر اثر کندن چشم مُرد.
دسته دیگر زنان خوبچهرهای بودند که مشیت الهی چشمانشان را دام راه مردان خدا و وسیله امتحان و ابتلاء ایشان کرده بود. این بانوان به مجازات اینکه چشمانشان، حبائل [= کمندهای] شیطان شده بود، ازحدقه درمیآوردندشان و در طبقی از عتاب و استغنا مینهادند و برای مشایخ تردامن میفرستادند. به برکت آن چشمهای آتشینِ برکنده شده، به مشایخ عظام، توفیق توبه و تعالی ارزانی میشد.
برای مثال روایت شده که حسن بصری زنی باجمال دید. گامی چند از پی او رفت. زن گفت: چرا میآیی. گفت: از بهر آنکه بدان دو چشم تو سخت فتنه شدم. زن گفت: همینجا بنشین که من تو را دلخشنود کنم. پس به خانه رفت و چشم خود کند و بر طبقی نهاد و برای حسن فرستاد که «مرا چشمی نباید که کسی به سبب آن از خدا برآید». حسن را دل از جا برخاست... زن از زخمِ چشم ِبرکنده جان نبرد اما سببساز توبه شیخ شد (منتخب رونق المجالس،تصحیح رجایی بخارایی، صص46-47).
سبب توبه عتبهالغلام هم این بود که در اوایل کارش به زنی نگریست و عاشقش شد. «آن سرپوشیده را خبر کردند. کس فرستاد که از ما کجا دیدی؟ گفت: چشم. سرپوشیده چشم برکند و بر طبقی نهاد و پیش وی فرستاد و گفت: آنچه دیدی میبین. عتبه بیدار شد و توبه کرد». (تذکره الاولیاء، طبع نیکلسون، ج1، ص57)... از سرنوشت آن سرپوشیده خبری ندارم.
مطلب از: کانال نور سیاه
@ferdosesokhan
به این بیت سعدی توجه کنید:
چشم چپ خویشتن برآرم
تا چشم نبیندت بجز راست
عدهای از صوفیان درباره عشق و شاهدبازی عقیده مشهوری دارند؛ میگویند نگاهشان به زیبارویان کژ و هوسناک نیست و در آیینه زیبایی آنها تفرج صنع خدا میکنند. بیت سعدی در این منظومه قرار میگیرد. در چنین بافتی با شیوهای ایهامپرورد میگوید: چشم چپ/ ناراست/ آلودهنظرم را درمیآورم تا مطلقاً پاک و راست و بیشائبه هوا و هوس به تو بنگرم.
در نگاه اول به نظر میرسد "درآوردن چشم خود" مبالغه مستعار شاعرانهای است که فقط در دنیای تخیل وجود دارد. ولی چنین نیست. به روایت خیالپرورانه برخی متون زهد و تصوف، در جهان واقع، صوفیان و زاهدان و عابدانی بودند که به بادافره نگاه چپ و عشق ناراست خود به زیبارویان، بر آن میشدند که چشمان خود را از حدقه دربیاورند؛ گاهی چشم خود را به دست خود کندند و زمانی نیز به فرمان خدا از این کار هولناک منصرف شدند.
بیشتر این آقایان چشمکَن بی نام و نشان هستند مثل: آن عابدی که در شام در صومعهای عبادت میکرد. یک روز زنی زیبا دید. خرامش زن به چشمش نیکو آمد و «دلش به او میل کرد». زن رفت و عابد به صومعه برگشت. پشیمان شد و گریست و «دو دیده خود برکند و بینداخت و گفت عقوبت آنکه نظر من خطا چرا کرد؟» (هزارحکایت صوفیان،تصحیح حامد خاتمیپور، ص286) یا آن زاهد بنیاسرائیل که به زنی نگریست و مفتون او شد. در حال پشیمان شد و تصمیم گرفت برای عقوبت خودش، یک روز چشمش را درآورد و یک روز دستش را ببرد و یک روز پایش را قطع کند (همان،287) یا آن عابد بنیاسرائیل که با زنی خلوت کرد و ناگاه به خود آمد و به نفس نهیب زد که: «ای نفس خرمن طاعت من را آتش بر زدی... اختیار کن از این سه کار یکی: این دیدهها که بر وی نظر کردی برکَنم یا...» (همان،289). در همین کتاب از عابدی سخن رفته که به یک نگاه عاشق زنی شد و... بر آن شد که آنقدر بگرید تا نابینا شود که به فضل الهی و همت حافظ و انفاس سحرخیزان توفیق یافت و کور شد (همان،289).
چنین کاری به صوفی نامدار ابوبکر وراق هم نسبت داده شده است. وراق بیست سال مجاور کعبه بود. یک شب هوس خوردن شیر کرد و از حرم بیرون رفت. چشمش به کنیزکی زیبا افتاد و دلش شیفته هوای او شد... شیخ به مغازله با کنیزک پرداخت که: «چه آفت بود که مرا لشکر جمال تو درآمد و هستی من به غارت بداد؟» دخترک گفت: «اگر دلت در چنگ ما اسیر بودی ترا کی آرزوی شیر بودی؟... شیخ گفت: چون فراست آن کنیزک بدیدم انگشت درکردم و هر دو دیده خود برکندم و گفتم: آن دیده که دلیل راه شیطان باشد، صحبت ما را نشاید» (الستین الجامع للطائف البساتین، تصحیح محمد روشن، صص6-325).
گفتنی است همه این بزرگواران به برکت توبه مقبول، چشمان خود را بازیافتند و با بصیرتی نافذ، عقبات سلوک را درنوردیدند و به کمال رسیدند.
این را هم بنویسم. در فرهنگ عرفانی ما فضیلت چشم خویش از چشمخانه درآوردن، مختص مردان نیست. برخی پردازندگان متون زهد و تصوف، بانوان را هم به این سجیه مبارکه آراستهاند. عمل این زنان از نمونههای "زهدالنساء" به شمار میآمد. نقل شده که زن زیبایی چشمان خود را کند و در طبقی نهاد و با طبقپوش پوشاند و برای برنایی که در پی او میآمد، فرستاد. جوان به آن جانانه گفته بود: «نظر به چشم تو کردم. دل اندر کار تو کردم. به ضرورت از پس تو میآیم» (پند پیران، تصحیح جلال متینی،ص120). آن زن بر اثر کندن چشم مُرد.
دسته دیگر زنان خوبچهرهای بودند که مشیت الهی چشمانشان را دام راه مردان خدا و وسیله امتحان و ابتلاء ایشان کرده بود. این بانوان به مجازات اینکه چشمانشان، حبائل [= کمندهای] شیطان شده بود، ازحدقه درمیآوردندشان و در طبقی از عتاب و استغنا مینهادند و برای مشایخ تردامن میفرستادند. به برکت آن چشمهای آتشینِ برکنده شده، به مشایخ عظام، توفیق توبه و تعالی ارزانی میشد.
برای مثال روایت شده که حسن بصری زنی باجمال دید. گامی چند از پی او رفت. زن گفت: چرا میآیی. گفت: از بهر آنکه بدان دو چشم تو سخت فتنه شدم. زن گفت: همینجا بنشین که من تو را دلخشنود کنم. پس به خانه رفت و چشم خود کند و بر طبقی نهاد و برای حسن فرستاد که «مرا چشمی نباید که کسی به سبب آن از خدا برآید». حسن را دل از جا برخاست... زن از زخمِ چشم ِبرکنده جان نبرد اما سببساز توبه شیخ شد (منتخب رونق المجالس،تصحیح رجایی بخارایی، صص46-47).
سبب توبه عتبهالغلام هم این بود که در اوایل کارش به زنی نگریست و عاشقش شد. «آن سرپوشیده را خبر کردند. کس فرستاد که از ما کجا دیدی؟ گفت: چشم. سرپوشیده چشم برکند و بر طبقی نهاد و پیش وی فرستاد و گفت: آنچه دیدی میبین. عتبه بیدار شد و توبه کرد». (تذکره الاولیاء، طبع نیکلسون، ج1، ص57)... از سرنوشت آن سرپوشیده خبری ندارم.
مطلب از: کانال نور سیاه
@ferdosesokhan
خلاصه دستور زبان فارسی خانلری.pdf
9.4 MB
جزوه خلاصه دستور زبان خانلری
@ferdosesokhan
@ferdosesokhan
✳️نکات مهم بخش «قافیه» جهت آمادگی در کنکور رشته ی علوم انسانی
💢واژههای قافیه:
واژههای هماهنگ پایان مصراعها که اگر در بیت ردیف وجود داشته باشد، پیش از ردیف قرار میگیرند؛ مانند «دوستداران» و «روزگاران» در بیت زیر:
روز وصل دوستداران یاد باد
یاد باد آن روزگاران یاد باد
💢حروف قافیه:
حروف مشترک پایان واژههای قافیه که سبب هماهنگی واژههای قافیه میشوند؛ مانند حروف «اران» در واژههای «دوستداران» و «روزگاران»
💢 قاعدهی قافیه:
حروف قافیه، معمولاً تابع دو قاعدهاند:
قاعدهی ۱:
هریک از مصوتهای «ا» و «و» میتوانند بهتنهایی اساس قافیه قرارگیرند:
مانند «ا» در واژههای «تماشا» و «صحرا» در بیت زیر:
شد موسم سبزه و تماشا
برخیز و بیا بهسوی صحرا
و مصوّت «و» در واژههای «آهو» و «جادو» در بیت زیر:
ای چشم تو دلفریب و جادو
در چشم تو خیره چشم آهو
قاعدهی ۲:
یک مصوت با یک یا دو صامت پس از خود، اساس قافیه قرارگیرد؛ مانند حروف «اشت» در واژههای قافیهی بیت زیر:
کسی دانهی نیکمردی نکاشت
کزو خرمن کام دل برنداشت
و حروف «--َست» در واژههای قافیهی بیت زیر:
نکونام و صاحبدل و حقپرَست
خط عارضش خوشتر از خطّ دَست
یا حروف «ین» در واژههای قافیهی بیت زیر:
کی شعر تر انگیزد خاطر که حزین باشد
یک نکته از این معنی گفتیم و همین باشد
💢حروف الحاقی :
هرگاه پس از حروف اصلی قافیه که بر اساس قاعدههای ۱ و ۲ است، حروف مشترک دیگری به واژههای قافیه بپیوندد، به آنها حروف الحاقی میگویند.
برخی حروف الحاقی عبارتند از:
نشانههای جمع (ان، ها، ات، ...)،
«ی» نشانهی نکره و مخفّف فعل اسنادی،
شناسههای فعل (--َم، ی، --َد/ یم، ید --َند)،
پسوند «ه ه» و...
نکته:
مصوّتهای «ه ه» و «ی» چه پسوند باشند، چه جزء اصل واژهی قافیه، الحاقی به شمار میآیند.
هنگام تعیین قاعدهی قافیه، باید ابتدا حروف الحاقی را جدا کنیم سپس بر اساس حروف اصلی قافیه، قاعدهی قافیه را تعیین کنیم؛ برای نمونه در واژههای قافیهی بیت زیر، حروف «انم» حروف قافیه هستند؛ امّا حروف اصلی قافیه «ان» است و «--َم» الحاقی است:
ای یاد تو مونس روانم
جز نام تو نیست بر زبانم
💢انواع قافیه:
✳️قافیهی اصلی(پایانی):
قافیهای که در پایان مصراعها و پیش از ردیف قرارمیگیرد و در بالا توضیح داده شد.
✳️قافیهی درونی(میانی):
قافیهی درون و میان مصراعها؛ مانند واژههای «بدن»، «سخن» و «خویشتن» در بیت زیر:
در رفتن جان از بدن، گویند هر نوعی سخن
من خود به چشم خویشتن، دیدم که جانم میرود
یا واژههای «یار»، «غار» و «جگرخوار» در بیت زیر:
یار مرا، غار مرا، عشق جگرخوار مرا
یار تویی، غار تویی، خواجه نگهدار مرا
✳️ذوقافیتین:
هرگاه بیت دارای دو قافیهی پایانی پشت سر هم باشد، آن را ذوقافیتین میگویند؛ مانند « جهان/ آسمان» و «خبر / سپر» در بیت زیر:
ای از مکارم تو شده در جهان خبر
افکنده از سیاست تو آسمان سپر
@konkouradabiatiran
@ferdosesokhan
💢واژههای قافیه:
واژههای هماهنگ پایان مصراعها که اگر در بیت ردیف وجود داشته باشد، پیش از ردیف قرار میگیرند؛ مانند «دوستداران» و «روزگاران» در بیت زیر:
روز وصل دوستداران یاد باد
یاد باد آن روزگاران یاد باد
💢حروف قافیه:
حروف مشترک پایان واژههای قافیه که سبب هماهنگی واژههای قافیه میشوند؛ مانند حروف «اران» در واژههای «دوستداران» و «روزگاران»
💢 قاعدهی قافیه:
حروف قافیه، معمولاً تابع دو قاعدهاند:
قاعدهی ۱:
هریک از مصوتهای «ا» و «و» میتوانند بهتنهایی اساس قافیه قرارگیرند:
مانند «ا» در واژههای «تماشا» و «صحرا» در بیت زیر:
شد موسم سبزه و تماشا
برخیز و بیا بهسوی صحرا
و مصوّت «و» در واژههای «آهو» و «جادو» در بیت زیر:
ای چشم تو دلفریب و جادو
در چشم تو خیره چشم آهو
قاعدهی ۲:
یک مصوت با یک یا دو صامت پس از خود، اساس قافیه قرارگیرد؛ مانند حروف «اشت» در واژههای قافیهی بیت زیر:
کسی دانهی نیکمردی نکاشت
کزو خرمن کام دل برنداشت
و حروف «--َست» در واژههای قافیهی بیت زیر:
نکونام و صاحبدل و حقپرَست
خط عارضش خوشتر از خطّ دَست
یا حروف «ین» در واژههای قافیهی بیت زیر:
کی شعر تر انگیزد خاطر که حزین باشد
یک نکته از این معنی گفتیم و همین باشد
💢حروف الحاقی :
هرگاه پس از حروف اصلی قافیه که بر اساس قاعدههای ۱ و ۲ است، حروف مشترک دیگری به واژههای قافیه بپیوندد، به آنها حروف الحاقی میگویند.
برخی حروف الحاقی عبارتند از:
نشانههای جمع (ان، ها، ات، ...)،
«ی» نشانهی نکره و مخفّف فعل اسنادی،
شناسههای فعل (--َم، ی، --َد/ یم، ید --َند)،
پسوند «ه ه» و...
نکته:
مصوّتهای «ه ه» و «ی» چه پسوند باشند، چه جزء اصل واژهی قافیه، الحاقی به شمار میآیند.
هنگام تعیین قاعدهی قافیه، باید ابتدا حروف الحاقی را جدا کنیم سپس بر اساس حروف اصلی قافیه، قاعدهی قافیه را تعیین کنیم؛ برای نمونه در واژههای قافیهی بیت زیر، حروف «انم» حروف قافیه هستند؛ امّا حروف اصلی قافیه «ان» است و «--َم» الحاقی است:
ای یاد تو مونس روانم
جز نام تو نیست بر زبانم
💢انواع قافیه:
✳️قافیهی اصلی(پایانی):
قافیهای که در پایان مصراعها و پیش از ردیف قرارمیگیرد و در بالا توضیح داده شد.
✳️قافیهی درونی(میانی):
قافیهی درون و میان مصراعها؛ مانند واژههای «بدن»، «سخن» و «خویشتن» در بیت زیر:
در رفتن جان از بدن، گویند هر نوعی سخن
من خود به چشم خویشتن، دیدم که جانم میرود
یا واژههای «یار»، «غار» و «جگرخوار» در بیت زیر:
یار مرا، غار مرا، عشق جگرخوار مرا
یار تویی، غار تویی، خواجه نگهدار مرا
✳️ذوقافیتین:
هرگاه بیت دارای دو قافیهی پایانی پشت سر هم باشد، آن را ذوقافیتین میگویند؛ مانند « جهان/ آسمان» و «خبر / سپر» در بیت زیر:
ای از مکارم تو شده در جهان خبر
افکنده از سیاست تو آسمان سپر
@konkouradabiatiran
@ferdosesokhan
⭕️فهرست آثار مشابه تاریخ ادبیات
🍀به سوی اصفهان :پیرلوتی 🍀اصفهان نصف جهان :صادق هدایت.
🌿بهشت گم شده :جان میلتون 🌿دربهشت شداد :جلال رفیع 🌿مراتع بهشتی :جان اشتاین بک 🌿شلغم میوه بهشته :علی محمدافغانی.
🍀بوی جوی مولیان :محمدرضاشفیعی کدکنی 🍀بوی جوی مولیان :عنوان شعری از رودکی 🍀بوی جوی مولیان :بخشی ازکتاب *بخارای من ایل من *ازبهمن بیگی
🌿تاریخ بلعمی (ترجمه تاریخ طبری ):ابوعلي بلعمی 🌿تاریخ بیهقی (تاریخ مسعودی):ابوالفضل بیهقی.
🍀تاریخ فردریک کبیر :توماس کارلایل 🍀تاریخ رجال ایران :مهدی بامداد 🍀تاریخ منتظم ناصری :محمد حسن خان صنیع الدوله (اعتمادالسلطنه)
🌿تاریخ مسعودی (تاریخ بیهقی):ابوالفضل بیهقی 🌿قانون مسعودی :ابوریحان بیرونی
🍀تاناکجا :سیدعلی موسوی گرمارودی 🍀پیرگنجه درجستجوی ناکجاآباد :دکترعبدالحسین زرین کوب
🌿تحفه الاحرار :جامی 🌿تحفه الاخوان :کمال الدين عبدالرزاق کاشانی 🌿تحفه النظار وغرایب الامصار (سفرنامه یا رحله ی ابن بطوطه):ابن بطوطه
🍀تحقیق ماللهند :ابوریحان بیرونی 🍀طریق التحقیق :سنایی 🍀یک تحقیق تاریخی :خسروشاهانی
🌿تذکره الاولیا :عطارنیشابوری 🌿تذکره الشعرا :دولتشاه سمرقندی 🌿تذکره لباب الالباب :محمدعوفی
🍀ترجمه تفسیرطبری :عده ای ازعلمای ماوراءالنهر (درزمان سامانیان)🍀ترجمه تاریخ طبری (تاریخ بلعمی ):ابوعلي بلعمی
🌿چشمه :محمدعلی اسلامی ندوشن 🌿چشمه روشن :غلامحسین یوسفی 🌿مثل چشمه مثل رود :قیصرامین پور 🌿چشم هایش :بزرگ علوی
🍀خانه اموات :داستایوسکی 🍀فیل درخانه تاریک :ناصرایرانی
@konkouradabiatiran
@ferdosesokhan
🍀به سوی اصفهان :پیرلوتی 🍀اصفهان نصف جهان :صادق هدایت.
🌿بهشت گم شده :جان میلتون 🌿دربهشت شداد :جلال رفیع 🌿مراتع بهشتی :جان اشتاین بک 🌿شلغم میوه بهشته :علی محمدافغانی.
🍀بوی جوی مولیان :محمدرضاشفیعی کدکنی 🍀بوی جوی مولیان :عنوان شعری از رودکی 🍀بوی جوی مولیان :بخشی ازکتاب *بخارای من ایل من *ازبهمن بیگی
🌿تاریخ بلعمی (ترجمه تاریخ طبری ):ابوعلي بلعمی 🌿تاریخ بیهقی (تاریخ مسعودی):ابوالفضل بیهقی.
🍀تاریخ فردریک کبیر :توماس کارلایل 🍀تاریخ رجال ایران :مهدی بامداد 🍀تاریخ منتظم ناصری :محمد حسن خان صنیع الدوله (اعتمادالسلطنه)
🌿تاریخ مسعودی (تاریخ بیهقی):ابوالفضل بیهقی 🌿قانون مسعودی :ابوریحان بیرونی
🍀تاناکجا :سیدعلی موسوی گرمارودی 🍀پیرگنجه درجستجوی ناکجاآباد :دکترعبدالحسین زرین کوب
🌿تحفه الاحرار :جامی 🌿تحفه الاخوان :کمال الدين عبدالرزاق کاشانی 🌿تحفه النظار وغرایب الامصار (سفرنامه یا رحله ی ابن بطوطه):ابن بطوطه
🍀تحقیق ماللهند :ابوریحان بیرونی 🍀طریق التحقیق :سنایی 🍀یک تحقیق تاریخی :خسروشاهانی
🌿تذکره الاولیا :عطارنیشابوری 🌿تذکره الشعرا :دولتشاه سمرقندی 🌿تذکره لباب الالباب :محمدعوفی
🍀ترجمه تفسیرطبری :عده ای ازعلمای ماوراءالنهر (درزمان سامانیان)🍀ترجمه تاریخ طبری (تاریخ بلعمی ):ابوعلي بلعمی
🌿چشمه :محمدعلی اسلامی ندوشن 🌿چشمه روشن :غلامحسین یوسفی 🌿مثل چشمه مثل رود :قیصرامین پور 🌿چشم هایش :بزرگ علوی
🍀خانه اموات :داستایوسکی 🍀فیل درخانه تاریک :ناصرایرانی
@konkouradabiatiran
@ferdosesokhan