واژه‌های عربی در شاهنامه
🖋دکتر پرویز ناتل خانلری
✳️ بخش سوم ( پایانی)
دیگر آن‌که بعضی از لغت‌های فارسی را مؤلف محترم به اشتباه در فهرست الفاظ عربی وارد کرده است. از آن جمله: باز- شرم- بی‌شرم- بی‌شرمی- بافرهی- درز- دستجامه- دیوان- نوک. و جز اینها.
همچنین در فهرست لغت‌های عربی الفاظی هست که اصل آنها از زبانی دیگر است و به احتمال غالب نخست به فارسی در آمده و از آن‌جا به عربی راه یافته است. از آن جمله:
درهم و درم (از اصل یونانی) کافور (و ترکیبات فارسی آن: کافوری بوی و کافورگون) که از اصل سنسکریت arupraK و از راه فارسی به عربی رفته است ١ لعل (با ترکیبات آن: لعل‌فام، لعل‌گون) که ظاهرن اصل آن «لال» به معنی سرخ فارسی است و به‌هرحال عربی نیست ٢ –یاقوت (با ترکیبات: یاقوت‌فام، یاقوت‌لب) که اصل آن sohtnikay یونانی است و در فارسی «یاکند» شده و از این‌جا به عربی رفته است. ٣
٭
مؤلف تلفظ‌های مختلف یک لفظ را نیز مکرر به حساب آورده است، مانند:
رکاب، رکیب- سلاح، سلیح- لیک، لیکن- نکته‌ی دیگر آن‌که فهرست مذکور شامل لغت‌های عربی، «هجونامه» نیز هست و نگارنده چون این نسبت را مجعول می‌دانست لغات آن را به شمار نیاورده بود. با توجه به این موارد اختلاف تخمینی که نگارنده زده با رقمی که مولف رساله‌ی مورد بحث ذکر کرده است، آشکار میشود.
سپس آقای همبر لغت‌های عربی شاهنامه را به حسب دفعات استعمال آنها تقسیم و تجزیه کرده است. از روی این تقسیم معلوم میشود که ٢٢ لغت عربی هر یک صد بار یا بیشتر در شاهنامه آمده است. این لغت‌ها از این مقوله‌هاست: علم افلاک، اصلاحات جنگ و شکار، آرایش و زیور، معانی و عواطف، حروف.
بیست و سه لغت هست که میان ۵٠ تا ١٠٠ بار به کار رفته است، از مقوله‌های ذیل:
علم افلاک، جانورشناسی، جنگ و سپاه، اداره و امور مدنی، آرایش و زیور، عواطف.
شصت و نه لغت عربی در شاهنامه از ٢٠ تا ۵٠ بار استعمال شده است و این الفاظ مربوطست به:
دین، علم افلاک و طبیعت، بخت و طالع، جانورشناسی، علم و صنعت، خانواده، خوردنی‌ها، خانه، دولت و اداره، سپاه و شکار، آرایش و زیور، معانی و عواطف، صفات.
چهار صد لغت از ٢ بار تا ٢٠ بار استعمال شده است، مربوط به:
دین و سرنوشت (۵٢ لغت)، علم افلاک و طبیعت (۴۴ لغت)، سپاه و شکار (۴١)، آرایش و زیور (٢٩)، علم و صنعت (٢٦)، آلات و لوازم خانه (٢۵)، معانی و عواطف (۵٢)، صفات (۵١) و غیره.
چهارصد و هفتاد لغت دیگر هست که هریک فقط یک بار به کار رفته است. مؤلف محترم در آخر رساله به عنوان نتیجه چند نکته سودمند را یادآور شده است. نخست آن‌که عده‌ی لغات مأخوذ از عربی در شاهنامه به‌نسبت اندک است. دیگر آن‌که مصدرهای عربی باب افتعال (مانند ابتسام، ابتکار، ابتلا و جز آنها) که در فارسی بسیار رایج است، در شاهنامه هیج دیده نمی‌شود.
همچنین فعل‌های مرکب که از یک مصدر یا صفت عربی با یک فعل معین ساخته شده و در فارسی بسیار رایج است، در شاهنامه به‌ندرت به کار رفته، مانند فداکردن، نثارکردن، وفاداشتن، نعره‌برداشتن، صف‌کشیدن، غرقه‌شدن، خبرشدن، خبرآمدن، غمی‌گشتن، کمین‌ساختن، رأی‌زدن، صف‌زدن، فال‌زدن، نعره‌زدن، حمله‌بردن، غم‌خوردن، خبریافتن و نظایر آنها.
کلمه‌ی غنیمت ٦ بار در شاهنامه آمده است. اما فعل «غنیمت‌شمردن» که خیام و سعدی مکرر به کار برده‌اند، هیچ در این کتاب دیده نمی‌شود. فعل‌های جعلی فارسی که از لفظ عربی ساخته شده (مانند طلبیدن و رقصیدن و غارتیدن) در شاهنامه ابدن به کار نرفته است. همچنین صیغه‌های فعل عربی که گاهی در فارسی عینن به کار می‌رود در شاهنامه وجود ندارد (مانند یمکن، یعنی، کما ینبغی، رحمةاللّه ١)
حروف اضافه و ربط عربی که اغلب در نثر و شعر فارسی مکرر به کار رفته در شاهنامه بسیار نادر دیده میشود، فقط کلمه‌ی «لیکن» مکرر در این کتاب آمده است (١٠٩ بار). حروف ندا (یا ایها) و حروف استنثاء (غیر) هیچ در شاهنامه نیست. حاصل اینکه فردوسی صرف‌ونحو عربی را هیچ در شاهنامه وارد نکرده است.
در هزار بیتی که از دقیقی در شاهنامه آمده است ۵۷ لغت عربی هست که روی‌هم‌رفته ١٠٢ بار استعمال شده است.
تحقیق آقای پل همبر درباره‌ی لغات عربی شاهنامه بسیار سودمند و گران‌بهاست و روش مطالعه او باید سرمشق ادیبان و دانش‌جویان ما قرار گیرد. اما در این تحقیق به‌حسب نکاتی که ذکر شد، تجدیدنظر لازم است. چه‌گونگی به‌کاررفتن لغات عربی را در شاهنامه از جهات دیگر نیز می‌توان مورد تحقیق و مطالعه قرار داد و شاید در آینده فرصتی دست بدهد که ما باز از این مطلب گفت‌وگو کنیم.
(١)- این عبارت اصلا در وزن شعر فارسی نمی‌گنجد زیرا که در شعر فارسی سه متحرک دنبال یکدیگر محال است.
مجله سخن، صفحه ۴٠۵ شماره ۵، دوره چهارم، سال ١٣٣٢
بازچاپ مقاله از نشریه‌ی: «چیستا» دی و بهمن ١۳٦٩ - شماره ۷۴ و ۷۵
برگرفته از: سبوی تشنه
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
🖋دکتر پرویز ناتل خانلری
✳️ بخش سوم ( پایانی)
دیگر آن‌که بعضی از لغت‌های فارسی را مؤلف محترم به اشتباه در فهرست الفاظ عربی وارد کرده است. از آن جمله: باز- شرم- بی‌شرم- بی‌شرمی- بافرهی- درز- دستجامه- دیوان- نوک. و جز اینها.
همچنین در فهرست لغت‌های عربی الفاظی هست که اصل آنها از زبانی دیگر است و به احتمال غالب نخست به فارسی در آمده و از آن‌جا به عربی راه یافته است. از آن جمله:
درهم و درم (از اصل یونانی) کافور (و ترکیبات فارسی آن: کافوری بوی و کافورگون) که از اصل سنسکریت arupraK و از راه فارسی به عربی رفته است ١ لعل (با ترکیبات آن: لعل‌فام، لعل‌گون) که ظاهرن اصل آن «لال» به معنی سرخ فارسی است و به‌هرحال عربی نیست ٢ –یاقوت (با ترکیبات: یاقوت‌فام، یاقوت‌لب) که اصل آن sohtnikay یونانی است و در فارسی «یاکند» شده و از این‌جا به عربی رفته است. ٣
٭
مؤلف تلفظ‌های مختلف یک لفظ را نیز مکرر به حساب آورده است، مانند:
رکاب، رکیب- سلاح، سلیح- لیک، لیکن- نکته‌ی دیگر آن‌که فهرست مذکور شامل لغت‌های عربی، «هجونامه» نیز هست و نگارنده چون این نسبت را مجعول می‌دانست لغات آن را به شمار نیاورده بود. با توجه به این موارد اختلاف تخمینی که نگارنده زده با رقمی که مولف رساله‌ی مورد بحث ذکر کرده است، آشکار میشود.
سپس آقای همبر لغت‌های عربی شاهنامه را به حسب دفعات استعمال آنها تقسیم و تجزیه کرده است. از روی این تقسیم معلوم میشود که ٢٢ لغت عربی هر یک صد بار یا بیشتر در شاهنامه آمده است. این لغت‌ها از این مقوله‌هاست: علم افلاک، اصلاحات جنگ و شکار، آرایش و زیور، معانی و عواطف، حروف.
بیست و سه لغت هست که میان ۵٠ تا ١٠٠ بار به کار رفته است، از مقوله‌های ذیل:
علم افلاک، جانورشناسی، جنگ و سپاه، اداره و امور مدنی، آرایش و زیور، عواطف.
شصت و نه لغت عربی در شاهنامه از ٢٠ تا ۵٠ بار استعمال شده است و این الفاظ مربوطست به:
دین، علم افلاک و طبیعت، بخت و طالع، جانورشناسی، علم و صنعت، خانواده، خوردنی‌ها، خانه، دولت و اداره، سپاه و شکار، آرایش و زیور، معانی و عواطف، صفات.
چهار صد لغت از ٢ بار تا ٢٠ بار استعمال شده است، مربوط به:
دین و سرنوشت (۵٢ لغت)، علم افلاک و طبیعت (۴۴ لغت)، سپاه و شکار (۴١)، آرایش و زیور (٢٩)، علم و صنعت (٢٦)، آلات و لوازم خانه (٢۵)، معانی و عواطف (۵٢)، صفات (۵١) و غیره.
چهارصد و هفتاد لغت دیگر هست که هریک فقط یک بار به کار رفته است. مؤلف محترم در آخر رساله به عنوان نتیجه چند نکته سودمند را یادآور شده است. نخست آن‌که عده‌ی لغات مأخوذ از عربی در شاهنامه به‌نسبت اندک است. دیگر آن‌که مصدرهای عربی باب افتعال (مانند ابتسام، ابتکار، ابتلا و جز آنها) که در فارسی بسیار رایج است، در شاهنامه هیج دیده نمی‌شود.
همچنین فعل‌های مرکب که از یک مصدر یا صفت عربی با یک فعل معین ساخته شده و در فارسی بسیار رایج است، در شاهنامه به‌ندرت به کار رفته، مانند فداکردن، نثارکردن، وفاداشتن، نعره‌برداشتن، صف‌کشیدن، غرقه‌شدن، خبرشدن، خبرآمدن، غمی‌گشتن، کمین‌ساختن، رأی‌زدن، صف‌زدن، فال‌زدن، نعره‌زدن، حمله‌بردن، غم‌خوردن، خبریافتن و نظایر آنها.
کلمه‌ی غنیمت ٦ بار در شاهنامه آمده است. اما فعل «غنیمت‌شمردن» که خیام و سعدی مکرر به کار برده‌اند، هیچ در این کتاب دیده نمی‌شود. فعل‌های جعلی فارسی که از لفظ عربی ساخته شده (مانند طلبیدن و رقصیدن و غارتیدن) در شاهنامه ابدن به کار نرفته است. همچنین صیغه‌های فعل عربی که گاهی در فارسی عینن به کار می‌رود در شاهنامه وجود ندارد (مانند یمکن، یعنی، کما ینبغی، رحمةاللّه ١)
حروف اضافه و ربط عربی که اغلب در نثر و شعر فارسی مکرر به کار رفته در شاهنامه بسیار نادر دیده میشود، فقط کلمه‌ی «لیکن» مکرر در این کتاب آمده است (١٠٩ بار). حروف ندا (یا ایها) و حروف استنثاء (غیر) هیچ در شاهنامه نیست. حاصل اینکه فردوسی صرف‌ونحو عربی را هیچ در شاهنامه وارد نکرده است.
در هزار بیتی که از دقیقی در شاهنامه آمده است ۵۷ لغت عربی هست که روی‌هم‌رفته ١٠٢ بار استعمال شده است.
تحقیق آقای پل همبر درباره‌ی لغات عربی شاهنامه بسیار سودمند و گران‌بهاست و روش مطالعه او باید سرمشق ادیبان و دانش‌جویان ما قرار گیرد. اما در این تحقیق به‌حسب نکاتی که ذکر شد، تجدیدنظر لازم است. چه‌گونگی به‌کاررفتن لغات عربی را در شاهنامه از جهات دیگر نیز می‌توان مورد تحقیق و مطالعه قرار داد و شاید در آینده فرصتی دست بدهد که ما باز از این مطلب گفت‌وگو کنیم.
(١)- این عبارت اصلا در وزن شعر فارسی نمی‌گنجد زیرا که در شعر فارسی سه متحرک دنبال یکدیگر محال است.
مجله سخن، صفحه ۴٠۵ شماره ۵، دوره چهارم، سال ١٣٣٢
بازچاپ مقاله از نشریه‌ی: «چیستا» دی و بهمن ١۳٦٩ - شماره ۷۴ و ۷۵
برگرفته از: سبوی تشنه
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
پوپولیسم ادبی!
خبرگزاری ایسنا - رضا اسماعیلی در یادداشتی از «پوپولیسم ادبی» نوشته است. این شاعر در یادداشتی که در اختیار ایسنا گذاشته، بیان کرده است:
حتما شما هم شعرهای بی‌هویت و ضعیفی را که گاهی در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی به اسم بزرگان ادبی بازنشر می‌شوند، خوانده‌اید. شعرهایی منتسب به مولانا تا فروغ و سپهری و قیصر و... شعرهایی از متشاعرانی نقاب‌دار که در مواردی حتی الفبای شاعری(وزن و قافیه) را هم رعایت نمی‌کنند.
بارزترین نمونه این شعرها، شعر سست و بسیار ضعیفی است که تا کنون هزاران بار در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی به نام قیصر بازنشر شده است، شعری با مطلع:
گاهی گمان نمی‌کنی ولی خوب میشود
گاهی نمی‌شود که نمی‌شود که نمی‌شود
موج انتشار اشعاری از این دست، معمولا هنگام درگذشت بزرگان ادبی در جامعه فراگیرتر میشود. به یاد دارم بعد از درگذشت سیمین بهبهانی، اشعار فراوانی با نام این بانوی شاعر در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی به اشتراک گذاشته شد که هر چند برای خوانندگان آگاه و آشنا با ادبیات، جعلی بودن آنها اظهر من الشمس بود، ولی برای عموم مردم به علت نداشتن اطلاعات تخصصی درباره شعر و شاعران، تشخیص جعلی بودن آنها کاری دشوار بود، از همین رو تنها به اعتبار امضای پای شعر و انتساب آن به سیمین بهبهانی - همچون کشفی بزرگ - مورد اقبال و استقبال عمومی قرار می‌گرفت و در کانال‌های اجتماعی با اشتیاقی زایدالوصف بازنشر می‌شد. نام این پدیده را می‌توان «پوپولیسم ادبی» گذاشت؛ زیرا یکی از مهم‌ترین مولفه‌های پوپولیسم «عوام‌فریبی» با توسل به کم‌دانشی مردم برای تامین منافع و مقاصد شخصی است.
بزرگترین هدف این متشاعران نقاب‌دار، تخریب و تمسخر شاعران محبوب، به ابتذال کشیدن ادبیات، تشکیک در باورهای دینی و هنجارهای اخلاقی، کسب شهرت و ارضای حس جاه‌طلبی، و در مواردی القای عقاید و باورهای غلط و نادرستی است که به صورت صریح و آشکار جرات بیان آن را ندارند. پوپولیست‌های ادبی با سوار شدن بر موج «عوام‌زدگی» و «عوام‌فریبی» در اکثر موارد به دنبال آنند که مردم را به رنگ خویش درآورند و ذوق و ذائقه نازل خویش را بر جامعه تحمیل کنند.
برای مقابله با این پدیده یا آفت، بهترین راه افزودن بر دانش ادبی برای تشخیص درست و در مرحله بعد، مراجعه به کارشناس ادبی است. برای پی بردن به درستی یا نادرستی شعری که به مولانا نسبت داده میشود، یا باید مستقیما به مطالعه آثار مولانا پرداخت، یا باید از یک مولوی‌پژوه آگاه پرسید. دیگر اینکه رسالت منِ نوعی به عنوان یک غیرکارشناس این است که در چنین مواردی - تا رسیدن به یقین - برای پیشگیری از رونق بازار این پوپولیست‌های ادبی از بازنشر این مطالب و اشعار خودداری کنم - این‌چنین باد.
خبرگزاری ایسنا
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
خبرگزاری ایسنا - رضا اسماعیلی در یادداشتی از «پوپولیسم ادبی» نوشته است. این شاعر در یادداشتی که در اختیار ایسنا گذاشته، بیان کرده است:
حتما شما هم شعرهای بی‌هویت و ضعیفی را که گاهی در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی به اسم بزرگان ادبی بازنشر می‌شوند، خوانده‌اید. شعرهایی منتسب به مولانا تا فروغ و سپهری و قیصر و... شعرهایی از متشاعرانی نقاب‌دار که در مواردی حتی الفبای شاعری(وزن و قافیه) را هم رعایت نمی‌کنند.
بارزترین نمونه این شعرها، شعر سست و بسیار ضعیفی است که تا کنون هزاران بار در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی به نام قیصر بازنشر شده است، شعری با مطلع:
گاهی گمان نمی‌کنی ولی خوب میشود
گاهی نمی‌شود که نمی‌شود که نمی‌شود
موج انتشار اشعاری از این دست، معمولا هنگام درگذشت بزرگان ادبی در جامعه فراگیرتر میشود. به یاد دارم بعد از درگذشت سیمین بهبهانی، اشعار فراوانی با نام این بانوی شاعر در فضای مجازی و شبکه‌های اجتماعی به اشتراک گذاشته شد که هر چند برای خوانندگان آگاه و آشنا با ادبیات، جعلی بودن آنها اظهر من الشمس بود، ولی برای عموم مردم به علت نداشتن اطلاعات تخصصی درباره شعر و شاعران، تشخیص جعلی بودن آنها کاری دشوار بود، از همین رو تنها به اعتبار امضای پای شعر و انتساب آن به سیمین بهبهانی - همچون کشفی بزرگ - مورد اقبال و استقبال عمومی قرار می‌گرفت و در کانال‌های اجتماعی با اشتیاقی زایدالوصف بازنشر می‌شد. نام این پدیده را می‌توان «پوپولیسم ادبی» گذاشت؛ زیرا یکی از مهم‌ترین مولفه‌های پوپولیسم «عوام‌فریبی» با توسل به کم‌دانشی مردم برای تامین منافع و مقاصد شخصی است.
بزرگترین هدف این متشاعران نقاب‌دار، تخریب و تمسخر شاعران محبوب، به ابتذال کشیدن ادبیات، تشکیک در باورهای دینی و هنجارهای اخلاقی، کسب شهرت و ارضای حس جاه‌طلبی، و در مواردی القای عقاید و باورهای غلط و نادرستی است که به صورت صریح و آشکار جرات بیان آن را ندارند. پوپولیست‌های ادبی با سوار شدن بر موج «عوام‌زدگی» و «عوام‌فریبی» در اکثر موارد به دنبال آنند که مردم را به رنگ خویش درآورند و ذوق و ذائقه نازل خویش را بر جامعه تحمیل کنند.
برای مقابله با این پدیده یا آفت، بهترین راه افزودن بر دانش ادبی برای تشخیص درست و در مرحله بعد، مراجعه به کارشناس ادبی است. برای پی بردن به درستی یا نادرستی شعری که به مولانا نسبت داده میشود، یا باید مستقیما به مطالعه آثار مولانا پرداخت، یا باید از یک مولوی‌پژوه آگاه پرسید. دیگر اینکه رسالت منِ نوعی به عنوان یک غیرکارشناس این است که در چنین مواردی - تا رسیدن به یقین - برای پیشگیری از رونق بازار این پوپولیست‌های ادبی از بازنشر این مطالب و اشعار خودداری کنم - این‌چنین باد.
خبرگزاری ایسنا
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ دستور زبان هیچ
🔴 ➖ انواع " هیچ "
⭕️ ➖ بر اساس دستور زبان های آموزشی و کاربردی موجود کلمه " هیچ " می تواند به گونه های زیر باشد :
۱ ➖ صفت مبهم : هرگاه این کلمه وابسته اسم باشد و برای سلب ویژگی یا حکمی از کلیه اعضای یک مجموعه ، گروه ، صنف یا جنس به کار رود صفت مبهم نامیده می شود مانند :
کوکب بخت مرا هیچ منجّم نشناخت
یارب از مادر گیتی به چه طالع زادم
هیچ دانا ، هیچ عاقل این کند
با کلوخ و سنگ ، خشم و کین کند
۲ ➖ اسم یا ضمیر مبهم : هر گاه " هیچ " وابسته اسمی نباشد و در نقش های اسم به کار رود مانند :
بی روی تو حاصل نظر ها هیچ است
با لعل تو قیمت شکر ها هیچ است
از یاد تو غافل نتوان کرد به هیچم
سر کوفته مارم ، نتوانم که نپیچم
بی تو همه ، هیچ نیست در ملک وجود
ور هیچ نباشد چو تو هستی همه هست
آن همه هیچ است ، چون می بگذرد
تخت و بخت و امر و نهی و گیر و دار
وین شکم بی هنر پیچ پیچ
صبر ندارد که بسازد به هیچ
☆ ➖ در این صورت و ساخت " هیچ " می تواند در معانی گوناگونی چون پوچ ، بی ارزش ، بی اعتبار ، اندک ، چیز به درد بخور یا به درد نخور ، نیست ، نابود و ... باشد
☆ ➖ بعضی از دستور نویسان ، " هیچ " را در نقش مسند ، صفت دانسته اند که مطابق دستور های امروز اسم شمرده می شود
۳ ➖ قید : هر گاه کلمه " هیچ " برای نفی امری ، تاکید پرسش و یا به معانی اصلاً ، ابداً ، هرگز ، هیچ وقت و ... به کار رود قید می باشد مانند :
به پیروزی خود قوی دل مباش
ز ترس خدا هیچ ، غافل مباش
زنده شود هر که پیش دوست بمیرد
زنده دلست آن که هیچ ، دوست نگیرد
گر بر دل تو هیچ بگردد سخن من
در کارخلاصم چه خلاف و چه گمان است
ای عبید این گل صد برگ بر اطراف چمن
هیچ می دانی که سحر گاه چرا می خندد
☆ ➖ بعضی " هیچ " در این بیت و موارد مشابه آن را در معنای " آیا " و قید استفهام می دانند ، بعضی قید استفهام مفید نفی و بعضی قید تاکید برای پرسش می دانند و بیان می دارند لفظ " آیا " از اول کلام حذف شده است
@Azimi_Ganjineh
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
🔴 ➖ انواع " هیچ "
⭕️ ➖ بر اساس دستور زبان های آموزشی و کاربردی موجود کلمه " هیچ " می تواند به گونه های زیر باشد :
۱ ➖ صفت مبهم : هرگاه این کلمه وابسته اسم باشد و برای سلب ویژگی یا حکمی از کلیه اعضای یک مجموعه ، گروه ، صنف یا جنس به کار رود صفت مبهم نامیده می شود مانند :
کوکب بخت مرا هیچ منجّم نشناخت
یارب از مادر گیتی به چه طالع زادم
هیچ دانا ، هیچ عاقل این کند
با کلوخ و سنگ ، خشم و کین کند
۲ ➖ اسم یا ضمیر مبهم : هر گاه " هیچ " وابسته اسمی نباشد و در نقش های اسم به کار رود مانند :
بی روی تو حاصل نظر ها هیچ است
با لعل تو قیمت شکر ها هیچ است
از یاد تو غافل نتوان کرد به هیچم
سر کوفته مارم ، نتوانم که نپیچم
بی تو همه ، هیچ نیست در ملک وجود
ور هیچ نباشد چو تو هستی همه هست
آن همه هیچ است ، چون می بگذرد
تخت و بخت و امر و نهی و گیر و دار
وین شکم بی هنر پیچ پیچ
صبر ندارد که بسازد به هیچ
☆ ➖ در این صورت و ساخت " هیچ " می تواند در معانی گوناگونی چون پوچ ، بی ارزش ، بی اعتبار ، اندک ، چیز به درد بخور یا به درد نخور ، نیست ، نابود و ... باشد
☆ ➖ بعضی از دستور نویسان ، " هیچ " را در نقش مسند ، صفت دانسته اند که مطابق دستور های امروز اسم شمرده می شود
۳ ➖ قید : هر گاه کلمه " هیچ " برای نفی امری ، تاکید پرسش و یا به معانی اصلاً ، ابداً ، هرگز ، هیچ وقت و ... به کار رود قید می باشد مانند :
به پیروزی خود قوی دل مباش
ز ترس خدا هیچ ، غافل مباش
زنده شود هر که پیش دوست بمیرد
زنده دلست آن که هیچ ، دوست نگیرد
گر بر دل تو هیچ بگردد سخن من
در کارخلاصم چه خلاف و چه گمان است
ای عبید این گل صد برگ بر اطراف چمن
هیچ می دانی که سحر گاه چرا می خندد
☆ ➖ بعضی " هیچ " در این بیت و موارد مشابه آن را در معنای " آیا " و قید استفهام می دانند ، بعضی قید استفهام مفید نفی و بعضی قید تاکید برای پرسش می دانند و بیان می دارند لفظ " آیا " از اول کلام حذف شده است
@Azimi_Ganjineh
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ رجزخوانی و کارکردهای آن در حماسه
کلمة رَجَز در عربی عبارت اسـت از دردی کـه در عـَجُز شتر اصابت می‌کند؛ همچنین در معانی اضطراب پای شتر؛ سکندری خوردن و خلف وعده کردن نیز آمده است (ابن منظور، 1968: مادة رَجَز). همچنین مـعنای ایـن واژه را سـرعت و اضطراب نیز گفته‌اند (مصاحب، 1356: ذیل «رجز، بحر»).
در زبان فارسی رجز به معنای مفاخره کردن و بیان مـردانگی و شرافت خویشتن، مباهات، فخرفروشی و لاف‌زنی به کار رفته است و ترکیباتی همچون رجزخواندن، رجزخوانی و رجزگویان از آن در زبان فارسی رواج یـافته اسـت (دهـخدا، لغتنامه)
در اصطلاح ادبی شعری را گویند که مبارزان در مقام مفاخره و مباهات و لافـ‌زنی در بـیان مردانگی‌های خویش و خاندانشان به‌ویژه در میدان جنگ بر زبان می‌رانده‌اند (دهخدا، نفیسی)
در واقع رجزخوانی بخشی از تاکتیک رزمی جنگاوران برای درهم شکستن روحیة دشمن بوده است.
✅کارکردهای رجزخوانی
پهلوانان و رزم‌آوران برای مـقاصد گـوناگون رجـز خوانی می‌کنند. همة این مـقاصد بـرای پیـروزی بر هماورد است، یعنی به سود خودی و علیه جبهة دشمن تنظیم میشود. برخی از این اهداف عبارتند از:
✳️ بالا کشیدن یا برجسته کردن توانایی های پهلوانان خودی
فردوسی کـه شـاعری دقـیق و اهل ظرافت است در گفتگوهای شاهنامه به نوع شـخصیت‌های گـوینده و موقعیت‌هایی که آنها در آن قرار دارند توجه بسیاری دارد و در رجـزخوانی‌ها نیز همواره موضع پهلوانان ایرانی به‌ویژه رستم را نسبت به همآوردانشان، پر صـلابت و قـدرتمندانه تـصویر می‌کند. گفتگوی رستم در نبرد با پهلوان تورانی اشکبوس، نمونه ی مناسبی است. فردوسی در برابر تحقیرهای اشکبوس جوابی مقتدرانه و پر از صلابت و سرشار از بلاغت بر زبان رستم می گذارد.
✳️تهدید و تحقیر دشـمن به قصد تضعیف روحیه
در رجـزها مـعمولاً بـا بـیان اقتدار و توانایی پهـلوانان خـودی و شکست‌های پهلوانان دشمن هماورد را تهدید می‌کنند. گاه پهلوانان در هنگام برشمردن کردارهای شجاعانة خویش به مقهور کـردن پهـلوانان پیـشین مفاخره می‌کنند تا روحیة حریف را بشکنند. تـوس پهـلوان ایـرانی در رجـزخوانی بـرای هـومان پهلوان تورانی، به کشتن ارژنگ دلاور تورانی مفاخره می‌کند.
✳️ تـشجیع و تـقویت خودی
رجزخوانی نزد سپاهیان خـودی بـرای تقویت روحیة آنان یکی از شگردهای پهلوانان شاهنامه است. در ماجرای نبرد رستم و شنگل شاه هند، شنگل شاه با غرور و تکبر در پیشاپیش سپاه افراسیاب حرکت مـی‌کند و بـا ادای کلمات زشت، رستم را به مبارزه می طلبد. و رستم قبل از رفتن به نبرد با او پیش سپاهیان خود، می‌گوید: من از خداوند آرزویی جز این نخواسته‌ام که ناشناسی از لشکر ایشان دلیری کند و از من رزم بخواهد تا بیخ و بن ایشان را از جـای بـکنم.
✳️کتمان ترس برای تقویت روحیه ی خود و اطمینان بخشیدن به نیروهای خودی .
منابع:
1-ذبیح الله صفا،حماسه سرايي در ايران
2- شميسا،انواع ادبي
۳-غلامعلی،فلاح.رجزخوانی در حماسه،دو فصل نامه ی زبان و ادبیات فارسی،پاییز و زمستان۱۳۸۵
✅تهیّه کننده :ابراهیم رمضانلی
@adabestan94
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
کلمة رَجَز در عربی عبارت اسـت از دردی کـه در عـَجُز شتر اصابت می‌کند؛ همچنین در معانی اضطراب پای شتر؛ سکندری خوردن و خلف وعده کردن نیز آمده است (ابن منظور، 1968: مادة رَجَز). همچنین مـعنای ایـن واژه را سـرعت و اضطراب نیز گفته‌اند (مصاحب، 1356: ذیل «رجز، بحر»).
در زبان فارسی رجز به معنای مفاخره کردن و بیان مـردانگی و شرافت خویشتن، مباهات، فخرفروشی و لاف‌زنی به کار رفته است و ترکیباتی همچون رجزخواندن، رجزخوانی و رجزگویان از آن در زبان فارسی رواج یـافته اسـت (دهـخدا، لغتنامه)
در اصطلاح ادبی شعری را گویند که مبارزان در مقام مفاخره و مباهات و لافـ‌زنی در بـیان مردانگی‌های خویش و خاندانشان به‌ویژه در میدان جنگ بر زبان می‌رانده‌اند (دهخدا، نفیسی)
در واقع رجزخوانی بخشی از تاکتیک رزمی جنگاوران برای درهم شکستن روحیة دشمن بوده است.
✅کارکردهای رجزخوانی
پهلوانان و رزم‌آوران برای مـقاصد گـوناگون رجـز خوانی می‌کنند. همة این مـقاصد بـرای پیـروزی بر هماورد است، یعنی به سود خودی و علیه جبهة دشمن تنظیم میشود. برخی از این اهداف عبارتند از:
✳️ بالا کشیدن یا برجسته کردن توانایی های پهلوانان خودی
فردوسی کـه شـاعری دقـیق و اهل ظرافت است در گفتگوهای شاهنامه به نوع شـخصیت‌های گـوینده و موقعیت‌هایی که آنها در آن قرار دارند توجه بسیاری دارد و در رجـزخوانی‌ها نیز همواره موضع پهلوانان ایرانی به‌ویژه رستم را نسبت به همآوردانشان، پر صـلابت و قـدرتمندانه تـصویر می‌کند. گفتگوی رستم در نبرد با پهلوان تورانی اشکبوس، نمونه ی مناسبی است. فردوسی در برابر تحقیرهای اشکبوس جوابی مقتدرانه و پر از صلابت و سرشار از بلاغت بر زبان رستم می گذارد.
✳️تهدید و تحقیر دشـمن به قصد تضعیف روحیه
در رجـزها مـعمولاً بـا بـیان اقتدار و توانایی پهـلوانان خـودی و شکست‌های پهلوانان دشمن هماورد را تهدید می‌کنند. گاه پهلوانان در هنگام برشمردن کردارهای شجاعانة خویش به مقهور کـردن پهـلوانان پیـشین مفاخره می‌کنند تا روحیة حریف را بشکنند. تـوس پهـلوان ایـرانی در رجـزخوانی بـرای هـومان پهلوان تورانی، به کشتن ارژنگ دلاور تورانی مفاخره می‌کند.
✳️ تـشجیع و تـقویت خودی
رجزخوانی نزد سپاهیان خـودی بـرای تقویت روحیة آنان یکی از شگردهای پهلوانان شاهنامه است. در ماجرای نبرد رستم و شنگل شاه هند، شنگل شاه با غرور و تکبر در پیشاپیش سپاه افراسیاب حرکت مـی‌کند و بـا ادای کلمات زشت، رستم را به مبارزه می طلبد. و رستم قبل از رفتن به نبرد با او پیش سپاهیان خود، می‌گوید: من از خداوند آرزویی جز این نخواسته‌ام که ناشناسی از لشکر ایشان دلیری کند و از من رزم بخواهد تا بیخ و بن ایشان را از جـای بـکنم.
✳️کتمان ترس برای تقویت روحیه ی خود و اطمینان بخشیدن به نیروهای خودی .
منابع:
1-ذبیح الله صفا،حماسه سرايي در ايران
2- شميسا،انواع ادبي
۳-غلامعلی،فلاح.رجزخوانی در حماسه،دو فصل نامه ی زبان و ادبیات فارسی،پاییز و زمستان۱۳۸۵
✅تهیّه کننده :ابراهیم رمضانلی
@adabestan94
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ دو دیدگاه در باره ی« شبکه معنایی ؛ تناسب و مراعات نظیر »
❇️ دیدگاه اول
کتب حاضر اصطلاح #شبکه_معنایی و #تناسب را با اصطلاح #مراعات_نظیر یکسان نمی داند.
به تصویر فارسی ۱ و پیش گفتار فارسی هم دقت کنید.
اصطلاح شبکه معنایی و تناسب را در ردیف #آرایه ها و یک اصطلاح ادبی نمی دانند بلکه در ردیف اصطلاحات #ترادف #تضاد #تضمن #هم‌خانواده و ... آورده اند یعنی اگر با دید زبان شناسانه و معناشناسی زبان، روابط معنایی واژگان را بررسی کنیم برخی کلمات رابطه #شبکه_معنایی دارند اما همین واژگان در یک متن ادبی و با کارکرد هنری و ادبی آرایه ای به نام #مراعات نظیر می سازند.
همان طور که هم‌خانواده آرایه نیست تنها عنوان نوعی رابطه معنایی برخی واژه ها است اما همین کلمات وقتی کارکردی هنری دارند #آرایه_اشتقاق نامیده می شوند.
رابطه معنایی #تضاد و #آرایه_تضاد نیز همین حکم را دارد.
هر چند در ص 139 کتاب فارسی سردر گمی دانش آموزان و دبیران به پایان می رسد وکتاب فارسی «شبکه معنایی را در نثر و نظم وقتی سبب زیبایی سخن می شود مراعات نظیر می خواند .»
پیروز باشید
ملک محمد شاه ولی _ایذه
❇️ دیدگاه دوم
واژه‌هایی چون: «بهرام» و «کیوان» در بیت:
خروش سواران و اسپان ز دشت
ز بهرام و کیوان، همی‌برگذشت
و واژه‌های «تیغ»، «گرز» و «کمند» در بیت:
همه تیغ و گرز و کمند آورید
به ایرانیان، تنگ و بند آورید
را بهتر است در سطح زبانی و زیر عنوان رابطه‌ی معنایی (شبکه‌ی معنایی) تناسب زبانی، بررسی کرد و به نظر می‌رسد اطلاق آرایه‌ی ادبی «مراعات نظیر» برای این گونه واژه‌ها، نادرست باشد؛ زیرا:
۱- کتاب درسی هم این نمونه‌ها را زیر «قلمرو زبانی» آورده‌است.
۲- این واژه‌ها به‌طور مستقیم در سخن به کار رفته‌اند و آرایشی در کار نبوده‌است؛ مثلاً اگر مصراع نخست بیت:
همه تیغ و گرز و کمند آورید
به ایرانیان تنگ و بند آورید
را در نظر بگیرید، می‌بینید که شاعر مستقیماً دارد از «آوردن تیغ و گرز و کمند» سخن می‌گوید؛ امّا در بیت زیر:
بر تیر جورتان ز تحمّل سپر کنیم
تا سختی کمان شما نیز بگذارد،
شاعر، می‌خواهد بگوید:
در برابر ستم شما بردباری و ایستادگی می‌کنیم، تا قدرت و ستمگری شما به پایان برسد.
و واژه‌های «تیر»، «سپر» و «کمان» به طور غیرمستقیم به کار رفته و نقش تزیینی و آرایشی دارند و در این بیت، «مراعات نظیر» وجود دارد.
دکتریعقوب کیانی - ایذه
گروه دبیران ادبیات کشور
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ دیدگاه اول
کتب حاضر اصطلاح #شبکه_معنایی و #تناسب را با اصطلاح #مراعات_نظیر یکسان نمی داند.
به تصویر فارسی ۱ و پیش گفتار فارسی هم دقت کنید.
اصطلاح شبکه معنایی و تناسب را در ردیف #آرایه ها و یک اصطلاح ادبی نمی دانند بلکه در ردیف اصطلاحات #ترادف #تضاد #تضمن #هم‌خانواده و ... آورده اند یعنی اگر با دید زبان شناسانه و معناشناسی زبان، روابط معنایی واژگان را بررسی کنیم برخی کلمات رابطه #شبکه_معنایی دارند اما همین واژگان در یک متن ادبی و با کارکرد هنری و ادبی آرایه ای به نام #مراعات نظیر می سازند.
همان طور که هم‌خانواده آرایه نیست تنها عنوان نوعی رابطه معنایی برخی واژه ها است اما همین کلمات وقتی کارکردی هنری دارند #آرایه_اشتقاق نامیده می شوند.
رابطه معنایی #تضاد و #آرایه_تضاد نیز همین حکم را دارد.
هر چند در ص 139 کتاب فارسی سردر گمی دانش آموزان و دبیران به پایان می رسد وکتاب فارسی «شبکه معنایی را در نثر و نظم وقتی سبب زیبایی سخن می شود مراعات نظیر می خواند .»
پیروز باشید
ملک محمد شاه ولی _ایذه
❇️ دیدگاه دوم
واژه‌هایی چون: «بهرام» و «کیوان» در بیت:
خروش سواران و اسپان ز دشت
ز بهرام و کیوان، همی‌برگذشت
و واژه‌های «تیغ»، «گرز» و «کمند» در بیت:
همه تیغ و گرز و کمند آورید
به ایرانیان، تنگ و بند آورید
را بهتر است در سطح زبانی و زیر عنوان رابطه‌ی معنایی (شبکه‌ی معنایی) تناسب زبانی، بررسی کرد و به نظر می‌رسد اطلاق آرایه‌ی ادبی «مراعات نظیر» برای این گونه واژه‌ها، نادرست باشد؛ زیرا:
۱- کتاب درسی هم این نمونه‌ها را زیر «قلمرو زبانی» آورده‌است.
۲- این واژه‌ها به‌طور مستقیم در سخن به کار رفته‌اند و آرایشی در کار نبوده‌است؛ مثلاً اگر مصراع نخست بیت:
همه تیغ و گرز و کمند آورید
به ایرانیان تنگ و بند آورید
را در نظر بگیرید، می‌بینید که شاعر مستقیماً دارد از «آوردن تیغ و گرز و کمند» سخن می‌گوید؛ امّا در بیت زیر:
بر تیر جورتان ز تحمّل سپر کنیم
تا سختی کمان شما نیز بگذارد،
شاعر، می‌خواهد بگوید:
در برابر ستم شما بردباری و ایستادگی می‌کنیم، تا قدرت و ستمگری شما به پایان برسد.
و واژه‌های «تیر»، «سپر» و «کمان» به طور غیرمستقیم به کار رفته و نقش تزیینی و آرایشی دارند و در این بیت، «مراعات نظیر» وجود دارد.
دکتریعقوب کیانی - ایذه
گروه دبیران ادبیات کشور
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ تاملی بر واج‌آرایی یا نغمه ی حروف
تلخیص و برداشتی آزاد از مقاله ی:
واج آرایی و واج زدایی در شعر نوشته ی فریدون شیرازی
پایگاه مجلات تخصصی نور
تهیّه ی متن: ابراهیم رمضانلی
❇️ «واج‌آرایی» یا «نغمه‌ی حروف»
یکی از زیباترین صنایع ادبی به ویژه در عرصه‌ی شعر فارسی است.
این صنعت بدیعی آنگاه که از ذوق سلیم شاعری خوش قریحه تراوش نماید،علاوه بر القای مفهوم یا حالتی خاص،موجد نوعی موسیقی درونی از شعر است وتأثیر بسزایی در غنا بخشیدن به آهنگ آن دارد.
به نظر می‌رسد که در کاربرد این صنعت بدیعی،عالم و عامد بودن شاعر یکی از شرایط اسـاسی است؛هر چند که از رهگذر اتّفاق نیز چنین آرایه‌ای در اشعار شاعران خلق شده است.
❇️ هنری ترین و زیباترین شیوه ی واج آرایی آن است که شاعر به وسیله ی تکرار واج ها علاوه بر آفرینش موسیقی درونی، بتواند موضوع یـا حالتی بر گرفته از فضای شعری و روح عاطفی کلام را نیز در ذهن مخاطب و خواننده القا کند.
✅در ابیات زیر به نمونه‌های از چنین کاربردی از شاعرام مـتقدّم و مـتأخّر اشاره میشود:
«لبش می‌بوسم و در می‌کشم می
به آب زندگانی برده‌ام پی»
«چشمم از آینه‌داران خط و خالش باد
لبم از بوسه ربایان بر و دوشش باد»
(حافظ)
تکرار صامت«ب»و«م»نوعی موسیقی ایجاد کرده که در القـای مـفهوم مـورد نظر شاعر تأثیر فراوان دارد.«ب»و«م»در بـیت اوّل و«ب»در بـیت دوّم چندان تکرار میشود که مرتّب لب‌ها روی هم قرار می‌گیرند و درست حالت بوسیدن را تداعی می‌کنند.
«بگذار تا بگریم چون در ابر در بهاران
کز سـنگ نـاله خیزد روز وداع یاران»
تکرار مصوّت بلند«آ»در مـثال فـوق که مطلع غزل مشهوری از سعدی است،حالت گریستن را کاملا تداعی می‌کند که با حال و هوای و فضای عاطفی شعر سـازگاری تـمام دارد.
«تـو کمان کشیده و در کمین که زنی به تیرم و من غمین
هـمه غم بود از همین که خدا نکرده خطا کنی»
تکرار صامت‌های«ن»و«ک»در این بیت علاوه بر گوش‌نواز کردن آن،فعل امـر «نـکن»را بـه ذهن القا می‌کند که برخاسته از فضای عاطفی شعر است؛زیرا شـاعر مـمدوح را از کمین کردن و تیر انداختن به وسیله‌ی کمان ابرو و تیر مژه بر حذر داشته است.
«گر فوت شد سحور چه نقصان؟صبوح هست از مـی کـنند روزه گشا طالبان یار»
(حافظ)
مصوّت«آ»چهار بار در بخش پایانی مصراع دوّم آمده است کـه تـأیید و تـأکیدی است برای ایجاد تداعی تصویر دهان باز هنگام افطار و تناول غذا.دهانی که تا هـنگام افـطار بسته بوده است.
«ز رقیب دیو سیرت به خدای خود پناهیم
مگر آن شـهاب ثـاقب مـددی دهد خدا را»
تکرار مصوّت«آ»حالت و شکل دهان باز فریاد خواهنده و طالب کمک را تداعی مـی‌کند.حـالتی کـه با جوّ عاطفی و احساس شعر هم خوانی کامل دارد.
من از گفتن می‌مانم امـّا زبـان گنجشگان زبان زندگی جمله‌های جاری جشن طبیعت است» (فروغ)
مصوّت«ی»وصامت‌های«ج»و«گ»چندان در این بند از شعر فـروغ فـرّخزاد تکرار شده‌اند که صدای«جیگ جیگ»گنجشکان را که برخاسته از فضای کلّی بـند اسـت،به ذهن متبادر می‌سازند.
«دلم شکسته‌تر از شـیشه‌های شـهر شـماست شکسته باد کسی کاین چنینمان مـی‌خواست»
(سـهیل محمودی)
تکرار دو واج«ش»و«ک»در بیت بالا،کاملا صدای حاصل از شکستن و شکسته‌شدن را فریاد می‌آورد.
«ای تـکیه‌گاه و پنـاه زیباترین لحظه‌های پر عصمت و پر شکوه تنهایی و خـلوت من!ای شطّ شیرین شـوکت مـن»
(اخوان ثالث)
«گشتی شکستگانیم ای بـاد شـرطه بر خیز
شاید که باز بینیم دیدار آشنارا»(حافظ)
در مثالهای فوق دو واج«ش»و«ر»علاوه بـر گـوش نوازی شعر و غنا بخشیدن بـه آهـنگ درونـی آن،صدای حاصل از بـه هـم خوردن امواج آب را در ذهن تـداعی مـی‌کند.
ختم بیان از حافظ شیرین کلام کـه در آن تـکرار واج«س»با لطافت تمام دعوت به سـکوت و آرامـش مـی‌کند.
«رشـته‌ی تـسبیح اگر بگسست مـعذورم بـدار
دستم اندر ساعد ساقی سیمین ساق بود»
❇️ ذکر این نکته ضروری می‌نماید که گاهی تـداعی و القـای مـوضوعی یا تصویر حالتی به ذهن شنوند از راه التـزام واج نـیست بـلکه از طـریق التـزام واژه است.بعنوان مثال در غزل سعدی با مطلع:
«ای چشم تو دل فریب و جادو در چشم تو خیره چشم آهو»
تکرار واژه‌ی«چشم»در تـمامی مصراع‌ها، حالت تسلیم محض عاشق و "چشم گفتن"او را در مقابل معشوق را به صورت بدیع و زیبا در فضای عاطفی غزل به ذهن القا می‌کند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
تلخیص و برداشتی آزاد از مقاله ی:
واج آرایی و واج زدایی در شعر نوشته ی فریدون شیرازی
پایگاه مجلات تخصصی نور
تهیّه ی متن: ابراهیم رمضانلی
❇️ «واج‌آرایی» یا «نغمه‌ی حروف»
یکی از زیباترین صنایع ادبی به ویژه در عرصه‌ی شعر فارسی است.
این صنعت بدیعی آنگاه که از ذوق سلیم شاعری خوش قریحه تراوش نماید،علاوه بر القای مفهوم یا حالتی خاص،موجد نوعی موسیقی درونی از شعر است وتأثیر بسزایی در غنا بخشیدن به آهنگ آن دارد.
به نظر می‌رسد که در کاربرد این صنعت بدیعی،عالم و عامد بودن شاعر یکی از شرایط اسـاسی است؛هر چند که از رهگذر اتّفاق نیز چنین آرایه‌ای در اشعار شاعران خلق شده است.
❇️ هنری ترین و زیباترین شیوه ی واج آرایی آن است که شاعر به وسیله ی تکرار واج ها علاوه بر آفرینش موسیقی درونی، بتواند موضوع یـا حالتی بر گرفته از فضای شعری و روح عاطفی کلام را نیز در ذهن مخاطب و خواننده القا کند.
✅در ابیات زیر به نمونه‌های از چنین کاربردی از شاعرام مـتقدّم و مـتأخّر اشاره میشود:
«لبش می‌بوسم و در می‌کشم می
به آب زندگانی برده‌ام پی»
«چشمم از آینه‌داران خط و خالش باد
لبم از بوسه ربایان بر و دوشش باد»
(حافظ)
تکرار صامت«ب»و«م»نوعی موسیقی ایجاد کرده که در القـای مـفهوم مـورد نظر شاعر تأثیر فراوان دارد.«ب»و«م»در بـیت اوّل و«ب»در بـیت دوّم چندان تکرار میشود که مرتّب لب‌ها روی هم قرار می‌گیرند و درست حالت بوسیدن را تداعی می‌کنند.
«بگذار تا بگریم چون در ابر در بهاران
کز سـنگ نـاله خیزد روز وداع یاران»
تکرار مصوّت بلند«آ»در مـثال فـوق که مطلع غزل مشهوری از سعدی است،حالت گریستن را کاملا تداعی می‌کند که با حال و هوای و فضای عاطفی شعر سـازگاری تـمام دارد.
«تـو کمان کشیده و در کمین که زنی به تیرم و من غمین
هـمه غم بود از همین که خدا نکرده خطا کنی»
تکرار صامت‌های«ن»و«ک»در این بیت علاوه بر گوش‌نواز کردن آن،فعل امـر «نـکن»را بـه ذهن القا می‌کند که برخاسته از فضای عاطفی شعر است؛زیرا شـاعر مـمدوح را از کمین کردن و تیر انداختن به وسیله‌ی کمان ابرو و تیر مژه بر حذر داشته است.
«گر فوت شد سحور چه نقصان؟صبوح هست از مـی کـنند روزه گشا طالبان یار»
(حافظ)
مصوّت«آ»چهار بار در بخش پایانی مصراع دوّم آمده است کـه تـأیید و تـأکیدی است برای ایجاد تداعی تصویر دهان باز هنگام افطار و تناول غذا.دهانی که تا هـنگام افـطار بسته بوده است.
«ز رقیب دیو سیرت به خدای خود پناهیم
مگر آن شـهاب ثـاقب مـددی دهد خدا را»
تکرار مصوّت«آ»حالت و شکل دهان باز فریاد خواهنده و طالب کمک را تداعی مـی‌کند.حـالتی کـه با جوّ عاطفی و احساس شعر هم خوانی کامل دارد.
من از گفتن می‌مانم امـّا زبـان گنجشگان زبان زندگی جمله‌های جاری جشن طبیعت است» (فروغ)
مصوّت«ی»وصامت‌های«ج»و«گ»چندان در این بند از شعر فـروغ فـرّخزاد تکرار شده‌اند که صدای«جیگ جیگ»گنجشکان را که برخاسته از فضای کلّی بـند اسـت،به ذهن متبادر می‌سازند.
«دلم شکسته‌تر از شـیشه‌های شـهر شـماست شکسته باد کسی کاین چنینمان مـی‌خواست»
(سـهیل محمودی)
تکرار دو واج«ش»و«ک»در بیت بالا،کاملا صدای حاصل از شکستن و شکسته‌شدن را فریاد می‌آورد.
«ای تـکیه‌گاه و پنـاه زیباترین لحظه‌های پر عصمت و پر شکوه تنهایی و خـلوت من!ای شطّ شیرین شـوکت مـن»
(اخوان ثالث)
«گشتی شکستگانیم ای بـاد شـرطه بر خیز
شاید که باز بینیم دیدار آشنارا»(حافظ)
در مثالهای فوق دو واج«ش»و«ر»علاوه بـر گـوش نوازی شعر و غنا بخشیدن بـه آهـنگ درونـی آن،صدای حاصل از بـه هـم خوردن امواج آب را در ذهن تـداعی مـی‌کند.
ختم بیان از حافظ شیرین کلام کـه در آن تـکرار واج«س»با لطافت تمام دعوت به سـکوت و آرامـش مـی‌کند.
«رشـته‌ی تـسبیح اگر بگسست مـعذورم بـدار
دستم اندر ساعد ساقی سیمین ساق بود»
❇️ ذکر این نکته ضروری می‌نماید که گاهی تـداعی و القـای مـوضوعی یا تصویر حالتی به ذهن شنوند از راه التـزام واج نـیست بـلکه از طـریق التـزام واژه است.بعنوان مثال در غزل سعدی با مطلع:
«ای چشم تو دل فریب و جادو در چشم تو خیره چشم آهو»
تکرار واژه‌ی«چشم»در تـمامی مصراع‌ها، حالت تسلیم محض عاشق و "چشم گفتن"او را در مقابل معشوق را به صورت بدیع و زیبا در فضای عاطفی غزل به ذهن القا می‌کند.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
🌍 وارد کردن نمرات در سامانه سیدا
۱. ورود به سامانه
۲. عملیات ضمن سال
۳. لیست کلاس و ورود نتایج
۴. ورود نتایج از طریق کلاس
۵. انتخاب پایه
۶. انتخاب درس
۷. انتخاب نوبت تحصیلی
۸. کلیک روی نمره مستمر و سپس پایانی( کادر آبی)
۹. ورود نمرات
۱۰. ثبت نمرات
#سیدا #ثبت #نمره
@ferdosesokhan
۱. ورود به سامانه
۲. عملیات ضمن سال
۳. لیست کلاس و ورود نتایج
۴. ورود نتایج از طریق کلاس
۵. انتخاب پایه
۶. انتخاب درس
۷. انتخاب نوبت تحصیلی
۸. کلیک روی نمره مستمر و سپس پایانی( کادر آبی)
۹. ورود نمرات
۱۰. ثبت نمرات
#سیدا #ثبت #نمره
@ferdosesokhan
✳️ این مقاله از مجله vista news است
👇👇
❇️ چگونه بحث کنیم.؟
۱ ) هدف:
اول باید هدف خود را مشخص کنیم. اصولاً هدف ما از این بحث چیست؟ می‌خواهیم حرف خود را به کرسی بنشانیم؟ از تجربه‌های دیگران استفاده کنیم؟ یا با تعامل با دیگران، اندیشه‌های خود را محک بزنیم و بفهمیم که حرف کداممان حق است و به حقیقت نزدیک‌تر است.
پس هدف باید مشخص باشد. به نظر من مورد آخری که گفتم، از بقیه بهتر است. یعنی دریافت حق، خواه نزد ما باشد و به دیگری انتقال دهیم و خواه نزد دیگری بوده و ما را رهنما باشد. اما باید این فرهنگ را داشته باشیم و یا اینکه اگر نداریم کسب کنیم. در ذیل چند فاکتور اساسی در بحث کردن که مبتنی بر تجربه است را ارائه می کنم
۲ ) سیالی و پویایی ذهن:
باید سیال اندیشید. منظور اینکه باید همواره ذهن را آزاد گذاشت تا در مواجهه با دریافت‌هایش به‌راحتی بیندیشد و استنباط کند. نباید روی اندیشه‌های خود تعصب داشته باشیم. البته منظور من این نیست که از اندیشه‌های خود دفاع نکنیم. بلکه به روش هرمنوتیکی( فرایند نقد یک نظر ) با دریافت‌های ذهنی برخورد کنیم.
فرض کنید "الف" و "ب" دارند روی موضوعی با هم بحث می‌کنند. "الف" در می‌یابد که "ب" استدلال‌های قوی‌تری دارد. حال ممکن است عکس‌العمل‌های متفاوتی داشته باشد.
۱) ممکن است به‌خاطر تعصب و یا غرور بی‌جایش داغ کند و به "ب" بگوید که برای حرف‌های تو هیچ ارزشی، قائل نیستم.
۲) خیلی زود تسلیم شود و سریع استدلال‌های خود را خط غلطی بکشد و استدلال‌های "ب" را جای‌گزین نماید.
۳) استدلال‌های خود را یک طرف ترازو بگذارد. استدلال‌های "ب" را هم در کفه دیگر، هر کدام سنگین‌تر بود، آن را انتخاب کند.
۴) به درستی هر دو استدلال شک کند و از منابع دیگر کمک بگیرد. آن وقت با بررسی و مطالعه، استدلالی را که به حق نزدیک‌تر است بپذیرد.
به نظر می‌رسد که مورد «۴» از بقیه منطقی‌تر و عقلانی‌تر است. زیرا نه تعصبی وجود دارد و نه اینکه سیالی ذهن پایمال دریافت استدلال درست‌تر شده است.
۳) روحیه نقدپذیری:
اگر فرهنگ نقدپذیری نداشته باشیم، نمی‌توانیم دریافت‌های خوبی داشته باشیم. باید بپذیریم که ممکن است استدلال‌های چوبینی داشته باشیم. باید این مسأله را برای خود حل کنیم که اگر از اندیشه و استدلال ما نقد میشود برای رسیدن به یک اندیشه درست و پایدار است. البته موضوع نقد و نقدپذیری بحث مفصلی دارد. یک نکته هم در مورد کسانی که در مقام نقد هستند، به نظر بنده با این موضوع نیز باید به روش هرمنوتیکی برخورد کرد. باید اثر را فارغ از صاحب اثر بررسی کرد.
۴ ) شناخت طرف:
باید با روحیات طرف مقابلمان آشنا باشیم. مثلأ بعضی‌ها از اینکه صریحأ نقد شوند خوششان نمی‌آید. یا بعضی از اشخاص دوست ندارند به قول معروف در جمع کم بیاورند. ولو به قیمت پافشاری بر استدلال‌های بی‌اساسشان باشد. لذا ایجاب می‌کند که شناخت درستی از طرف یا طرف‌هایمان داشته باشیم و روحیات آنها را در بحث کردن در نظر بگیریم.
۵) موضوع بحث:
باید طرف شما هم همان دغدغه شما را روی موضوع داشته باشد. اگر شما اهل سیاست هستید و دوست دارید در این حوزه بحث کنید و دوستتان روان‌شناسی را ترجیح می‌دهد. ممکن است به اتفاق نظر نرسید و فقط خودتان را خسته کنید . لذا می‌بایست هر دو طرف نسبت به موضوع دغدغه داشته باشند.
۶) نکات مهم:
۱) هدف خود را از بحث کردن به طرفمان بگوییم.
۲) به طور غیرمستقیم استدلال‌های طرفمان را رد کنیم.
۳) اندیشه‌های او را مستقیماً نقد نکنیم.
۴) جو را متشنج نکنیم. مثلأ صدای خود را بالا و پایین نبریم.
۵)در یک محیط آرام بحث کنیم. تو بازار یا سر چهارراه جای بحث کردن نیست.
۶) مستند حرف بزنیم و برای استدلال‌های خود دلیل بیاوریم.
۷) احساساتی نشویم و بر اساس احساس عمل نکنیم.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
👇👇
❇️ چگونه بحث کنیم.؟
۱ ) هدف:
اول باید هدف خود را مشخص کنیم. اصولاً هدف ما از این بحث چیست؟ می‌خواهیم حرف خود را به کرسی بنشانیم؟ از تجربه‌های دیگران استفاده کنیم؟ یا با تعامل با دیگران، اندیشه‌های خود را محک بزنیم و بفهمیم که حرف کداممان حق است و به حقیقت نزدیک‌تر است.
پس هدف باید مشخص باشد. به نظر من مورد آخری که گفتم، از بقیه بهتر است. یعنی دریافت حق، خواه نزد ما باشد و به دیگری انتقال دهیم و خواه نزد دیگری بوده و ما را رهنما باشد. اما باید این فرهنگ را داشته باشیم و یا اینکه اگر نداریم کسب کنیم. در ذیل چند فاکتور اساسی در بحث کردن که مبتنی بر تجربه است را ارائه می کنم
۲ ) سیالی و پویایی ذهن:
باید سیال اندیشید. منظور اینکه باید همواره ذهن را آزاد گذاشت تا در مواجهه با دریافت‌هایش به‌راحتی بیندیشد و استنباط کند. نباید روی اندیشه‌های خود تعصب داشته باشیم. البته منظور من این نیست که از اندیشه‌های خود دفاع نکنیم. بلکه به روش هرمنوتیکی( فرایند نقد یک نظر ) با دریافت‌های ذهنی برخورد کنیم.
فرض کنید "الف" و "ب" دارند روی موضوعی با هم بحث می‌کنند. "الف" در می‌یابد که "ب" استدلال‌های قوی‌تری دارد. حال ممکن است عکس‌العمل‌های متفاوتی داشته باشد.
۱) ممکن است به‌خاطر تعصب و یا غرور بی‌جایش داغ کند و به "ب" بگوید که برای حرف‌های تو هیچ ارزشی، قائل نیستم.
۲) خیلی زود تسلیم شود و سریع استدلال‌های خود را خط غلطی بکشد و استدلال‌های "ب" را جای‌گزین نماید.
۳) استدلال‌های خود را یک طرف ترازو بگذارد. استدلال‌های "ب" را هم در کفه دیگر، هر کدام سنگین‌تر بود، آن را انتخاب کند.
۴) به درستی هر دو استدلال شک کند و از منابع دیگر کمک بگیرد. آن وقت با بررسی و مطالعه، استدلالی را که به حق نزدیک‌تر است بپذیرد.
به نظر می‌رسد که مورد «۴» از بقیه منطقی‌تر و عقلانی‌تر است. زیرا نه تعصبی وجود دارد و نه اینکه سیالی ذهن پایمال دریافت استدلال درست‌تر شده است.
۳) روحیه نقدپذیری:
اگر فرهنگ نقدپذیری نداشته باشیم، نمی‌توانیم دریافت‌های خوبی داشته باشیم. باید بپذیریم که ممکن است استدلال‌های چوبینی داشته باشیم. باید این مسأله را برای خود حل کنیم که اگر از اندیشه و استدلال ما نقد میشود برای رسیدن به یک اندیشه درست و پایدار است. البته موضوع نقد و نقدپذیری بحث مفصلی دارد. یک نکته هم در مورد کسانی که در مقام نقد هستند، به نظر بنده با این موضوع نیز باید به روش هرمنوتیکی برخورد کرد. باید اثر را فارغ از صاحب اثر بررسی کرد.
۴ ) شناخت طرف:
باید با روحیات طرف مقابلمان آشنا باشیم. مثلأ بعضی‌ها از اینکه صریحأ نقد شوند خوششان نمی‌آید. یا بعضی از اشخاص دوست ندارند به قول معروف در جمع کم بیاورند. ولو به قیمت پافشاری بر استدلال‌های بی‌اساسشان باشد. لذا ایجاب می‌کند که شناخت درستی از طرف یا طرف‌هایمان داشته باشیم و روحیات آنها را در بحث کردن در نظر بگیریم.
۵) موضوع بحث:
باید طرف شما هم همان دغدغه شما را روی موضوع داشته باشد. اگر شما اهل سیاست هستید و دوست دارید در این حوزه بحث کنید و دوستتان روان‌شناسی را ترجیح می‌دهد. ممکن است به اتفاق نظر نرسید و فقط خودتان را خسته کنید . لذا می‌بایست هر دو طرف نسبت به موضوع دغدغه داشته باشند.
۶) نکات مهم:
۱) هدف خود را از بحث کردن به طرفمان بگوییم.
۲) به طور غیرمستقیم استدلال‌های طرفمان را رد کنیم.
۳) اندیشه‌های او را مستقیماً نقد نکنیم.
۴) جو را متشنج نکنیم. مثلأ صدای خود را بالا و پایین نبریم.
۵)در یک محیط آرام بحث کنیم. تو بازار یا سر چهارراه جای بحث کردن نیست.
۶) مستند حرف بزنیم و برای استدلال‌های خود دلیل بیاوریم.
۷) احساساتی نشویم و بر اساس احساس عمل نکنیم.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ الماس دریای نور
دریای نور، زوج الماس معروف کوه نور است و هر دو از کهن‌ترین جواهرات شناخته شده جهان می‌باشند. این الماس صورتی رنگ، یکی از بزرگترین الماس‌های شناخته شدهٔ جهان است. این الماس هم‌اکنون در موزه جواهرات ملی ایران در خیابان فردوسی تهران قرار دارد. تاریخچهٔ این الماس به اساطیر و افسانه‌ها می‌رسد. نقل است که بر دستهٔ شمشیر افراسیاب نصب بوده و رستم آن را در جنگ با تورانیان تصاحب نموده است. در حملهٔ امیر تیمور به غارت رفت و به دست محمدشاه هند رسید. این الماس در جنگ با هند در سال ۱۷۳۹ میلادی همراه با نادر شاه افشار بوده‌است. دریای نور پس از قتل نادر به نوهٔ او شاهرخ‌میرزا (آخرین پادشاه افشار) رسید و سپس به دست امیر علم خان خزیمه و بعد به محمد حسن خان قاجار و بعد به لطفعلی‌خان زند و سر انجام به دست آغا محمدخان قاجار افتاد. ناصرالدین شاه معتقد بود که این جواهر یکی از گوهرهای تاج کورش بزرگ بوده‌است. او برای تولیت این گوهر قیمتی منصبی مخصوص قرار داده بود. این جواهر در زمان محمدعلی شاه و هنگام شکست وی از مشروطه‌خواهان به سفارت روسیه برده شد که توسط مشروطه‌خواهان بازپس داده شده و هم اکنون در موزهٔ بانک مرکزی واقع در خیابان فردوسی تهران قرار دارد. زوج این الماس که کوه نور نام داشت، پس از مرگ نادر توسط سرداران افغانی از ایران به هند بازگردانده شد و پس از مدتی نصیب کمپانی هند شرقی بریتانیا شد و مدتی نیز روی تاج ملکه انگلستان نصب شد. دریای نور درشت‌ترین و زیباترین الماس برلیان در میان گوهرهای سلطنتی ایران و یکی از گوهرهای معروف جهان است. گفته میشود این الماس هزار سال پیش کشف و استخراج شده است. وزن آن اکنون هفت مثقال و ۲۰ نخود، یعنی در حدود ۱۸۲ قیراط و صورتی است ولی پیش از تراش بیشتر از این بوده‌است. رنگ این الماس یکی از استثنایی‌ترین و کمیاب‌ترین رنگ‌ها میان الماس‌های برلیان شناخته شدهٔ جهان است. ارزش این الماس چنان است که به عنوان پشتوانهٔ پول ملی ایران، «ریال»، نیز بود. دریای نور تا زمان ناصرالدین شاه در وسط یکی از بازوبندهای سلطنتی نصب می‌شد، ولی در زمان او که استفاده از بازوبند منسوخ شد، آن را به صورت پیش کلاه درآوردند و در قابی زرین با شیر و خورشید و تاج مرصع به ۴۵۷ قطعه برلیان ریز و عالی و چهار قطعه یاقوت قرار دادند. این الماس برلیان از دو سو تراش خورده و به شکل هرم مثلث‌القاعده‌ای است که قاعدهٔ آن چهار سانتی‌متر درازا و سه سانتی‌متر پهنا دارد و دو سوی دیگر حدود دو سانتی‌متر است. همهٔ سطوح دریای نور صاف و یک نواخت است، جز یک سمت آن که فتحعلی شاه با کندن عبارت «سلطان صاحبقران فتح‌علی‌شاه قاجار ۱۲۴۴»، از ارزش آن کاسته است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
دریای نور، زوج الماس معروف کوه نور است و هر دو از کهن‌ترین جواهرات شناخته شده جهان می‌باشند. این الماس صورتی رنگ، یکی از بزرگترین الماس‌های شناخته شدهٔ جهان است. این الماس هم‌اکنون در موزه جواهرات ملی ایران در خیابان فردوسی تهران قرار دارد. تاریخچهٔ این الماس به اساطیر و افسانه‌ها می‌رسد. نقل است که بر دستهٔ شمشیر افراسیاب نصب بوده و رستم آن را در جنگ با تورانیان تصاحب نموده است. در حملهٔ امیر تیمور به غارت رفت و به دست محمدشاه هند رسید. این الماس در جنگ با هند در سال ۱۷۳۹ میلادی همراه با نادر شاه افشار بوده‌است. دریای نور پس از قتل نادر به نوهٔ او شاهرخ‌میرزا (آخرین پادشاه افشار) رسید و سپس به دست امیر علم خان خزیمه و بعد به محمد حسن خان قاجار و بعد به لطفعلی‌خان زند و سر انجام به دست آغا محمدخان قاجار افتاد. ناصرالدین شاه معتقد بود که این جواهر یکی از گوهرهای تاج کورش بزرگ بوده‌است. او برای تولیت این گوهر قیمتی منصبی مخصوص قرار داده بود. این جواهر در زمان محمدعلی شاه و هنگام شکست وی از مشروطه‌خواهان به سفارت روسیه برده شد که توسط مشروطه‌خواهان بازپس داده شده و هم اکنون در موزهٔ بانک مرکزی واقع در خیابان فردوسی تهران قرار دارد. زوج این الماس که کوه نور نام داشت، پس از مرگ نادر توسط سرداران افغانی از ایران به هند بازگردانده شد و پس از مدتی نصیب کمپانی هند شرقی بریتانیا شد و مدتی نیز روی تاج ملکه انگلستان نصب شد. دریای نور درشت‌ترین و زیباترین الماس برلیان در میان گوهرهای سلطنتی ایران و یکی از گوهرهای معروف جهان است. گفته میشود این الماس هزار سال پیش کشف و استخراج شده است. وزن آن اکنون هفت مثقال و ۲۰ نخود، یعنی در حدود ۱۸۲ قیراط و صورتی است ولی پیش از تراش بیشتر از این بوده‌است. رنگ این الماس یکی از استثنایی‌ترین و کمیاب‌ترین رنگ‌ها میان الماس‌های برلیان شناخته شدهٔ جهان است. ارزش این الماس چنان است که به عنوان پشتوانهٔ پول ملی ایران، «ریال»، نیز بود. دریای نور تا زمان ناصرالدین شاه در وسط یکی از بازوبندهای سلطنتی نصب می‌شد، ولی در زمان او که استفاده از بازوبند منسوخ شد، آن را به صورت پیش کلاه درآوردند و در قابی زرین با شیر و خورشید و تاج مرصع به ۴۵۷ قطعه برلیان ریز و عالی و چهار قطعه یاقوت قرار دادند. این الماس برلیان از دو سو تراش خورده و به شکل هرم مثلث‌القاعده‌ای است که قاعدهٔ آن چهار سانتی‌متر درازا و سه سانتی‌متر پهنا دارد و دو سوی دیگر حدود دو سانتی‌متر است. همهٔ سطوح دریای نور صاف و یک نواخت است، جز یک سمت آن که فتحعلی شاه با کندن عبارت «سلطان صاحبقران فتح‌علی‌شاه قاجار ۱۲۴۴»، از ارزش آن کاسته است.
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
در پاسخ به یک پرسش:
تجاهل العارف مبتنی بر کدام آرایه ادبی است؟
تجاهل العارف مبتنی بر ۳ رکن اصلی است: تخیّل ، تشبیه و مبالغه .
ژرف ساخت این صنعت چیست؟
غالباً نوعی تشبیه مضمر است همراه با غلو.
و یا تشبیه بالکنایه است که درجه‌ای بالا‌تر از تشبیه صریح را افاده می‌کند و ضمن طرح پرسشی شاعرانه و خیال‌انگیز، وحدت ، همسانی و همشأنی مشبه و مشبهٌ‌به ادعا میشود و به خواننده القا می‌گردد.
چنین است پرسش شاعرانه در بیتی از سعدی :
باد بهشت می‌گذرد یا نسیم باغ؟
یا نکهت دهان تو،یا بوی لادن است؟،
که براساس آن، مانندگیِ «باد بهشت»، «نسیم باغ» «نکهت دهان یار» و «بوی لادن» تا بدان جا ست که کار تشخیص و تمایز میان آنها را دشوار می‌سازد و با آن‌که شنونده می‌داند مقصود گوینده چیست؟در شک خیال‌انگیز و نیز در شگفتی با وی هم‌داستان میشود.
تجاهل از صنایع بدیع معنوی می باشد.
❇️ منبع. محمد، بدیع، تهران، ۱۳۷۴ش
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
تجاهل العارف مبتنی بر کدام آرایه ادبی است؟
تجاهل العارف مبتنی بر ۳ رکن اصلی است: تخیّل ، تشبیه و مبالغه .
ژرف ساخت این صنعت چیست؟
غالباً نوعی تشبیه مضمر است همراه با غلو.
و یا تشبیه بالکنایه است که درجه‌ای بالا‌تر از تشبیه صریح را افاده می‌کند و ضمن طرح پرسشی شاعرانه و خیال‌انگیز، وحدت ، همسانی و همشأنی مشبه و مشبهٌ‌به ادعا میشود و به خواننده القا می‌گردد.
چنین است پرسش شاعرانه در بیتی از سعدی :
باد بهشت می‌گذرد یا نسیم باغ؟
یا نکهت دهان تو،یا بوی لادن است؟،
که براساس آن، مانندگیِ «باد بهشت»، «نسیم باغ» «نکهت دهان یار» و «بوی لادن» تا بدان جا ست که کار تشخیص و تمایز میان آنها را دشوار می‌سازد و با آن‌که شنونده می‌داند مقصود گوینده چیست؟در شک خیال‌انگیز و نیز در شگفتی با وی هم‌داستان میشود.
تجاهل از صنایع بدیع معنوی می باشد.
❇️ منبع. محمد، بدیع، تهران، ۱۳۷۴ش
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ چگونه بدانیم کدام واژه ریشه عربی و کدام ریشه پارسی دارد؟
❇️ بخش اول
پیش از خواندن این مطلب یادآور می شوم که همه زباهای جهان با هم داد و ستد واژگانی داشته اند و دارند و خواهند داشت . شاید تنها زبانهای مرده باشند که چنین چیزی در آنها رخ نداده باشد . بودن کلمات عربی در فارسی طبیعی است همان گونه که در عربی نیز صدها واژه پارسی هست .
هرچند برای کسی که به دو زبان چیره نیست کار دشواری است ولی راه های ساده ای هم وجود دارد که دانستن آنها جالب است.
از میان 32 حرف الفبای فارسی برخی حروف تنها ویژه واژه های عربی است .
حرف (ث) : هر واژه ای که دارای ث است بی گمان عربی است و ریشه ی فارسی ندارد . جز (کیومرث: مرد دانا یا گاو مرد) ، ( تـَهمورث : دارنده ی سگ نر قوی ) و واژگان لاتین مانند بلوتوث یا نام هایی مانند ادوارد ثورندایک و ... که بسی آشکار است نام های لاتین هستند نه عربی یا فارسی.
حرف (ح): هر واژه ای که دارای حرف ح است بی گمان عربی است و ریشه ی فارسی ندارد.غیر از کلمه ی حوله که درست آن هوله است وبه گمان نزدیک به یقین ریشه ی ترکی دارد و به معنی (پُرزدار ) است . عرب به هوله (حوله) می گوید : مِنشَفة در سعودی / خاولی یا خاولیة و بَشکیر در عراق / بِشکیر یا فوطة در سوریه .واژه حول و حوش هم به گمان بسیار فارسی و درست آن هول و هوش است . کردهای فهلوی یا فَیلی هنوز به خانه می گویند هاوش که با house در انگلیسی همانندی دارد.
حرف (ذ) : هرچند در فارسی کهن تلفظ این حرف مانند تلفظ عربی آن وجود داشته اما امروزه دیگر هیچ ایرانی ای ذال را ذال تلفظ نمی کند بلکه زاء تلفظ می نماید .بیش از 95% واژه های دارای ذال ریشه ی عربی دارند مگر واژه هایی مانند گذر ، گذراندن ، گذشتن ، پذیرش ، پذیرفتن ، آذین، گنبذ (امروزه گنبد خوانده می شود.)ذانستن ( که امروزه دانستن تلفظ می شود. اما کردها ، لَکها و برخی دیگر از اقوام ایرانی ذانستن را زانستن تلفظ می کنند. مانند تالشی ها که به (می دانم) می گویند ( زُنُـمzonom) و کردها می گویند ( اَزانِـم یا زانِـم یا مَزانِم یا دَزانِم )
حرف(ص): هر کلمه ای که صاد دارد بی شک عربی است مگر عدد شصت و عدد صد که عمداً غلط نوشته شده اند تا با انگشت شست و سد روی رودخانه اشتباه نشوند.
صندلی نیز بی جهت با صاد نوشته شده و البته عربی شده ی چَندَل است. عرب به صندلی می گوید کُرسی ، مَقعَد و در گویش محلی عراق و سوریه اِسکَملی .
صابون هم در اصل واژه ای فارسی است و درست آن سابون است و این واژه از فارسی به بیشتر زبانهای جهان رفته مثلاً soap در انگلیسی همان سابون است . ما سابون را به صورت معرَّب صابون با صاد می نویسیم.اصفهان نیز معرّب یعنی عربی شده ی اَسپَدانـه یا سپاهان است.
حروف( ض/ظ /ع ): بدون استثنا تنها ویژه واژه های دارای ریشه ی عربی است و در فارسی چنین مخارجی از حروف وجود ندارد . به ویژه ضاد تا جایی که عرب ها به الناطقین بالضاد معروفند زیرا این مخرج ویژه عرب است نه دیگر مردمان نژاد سامی.
حرف(ط) : جنجالی ترین حرف در املای کلمات است . مخرج طاء تنها ویژه واژه های عربی است و در فارسی ط نداریم و واژه هایی که با ط نوشته می شوند یا عربی اند و یا اگر عربی نیستند غلط املایی هستند . مانند طهران ،طالش، اصطهبان ، طوس که خوشبختانه امروزه دیگر کسی تهران ،تالش ، استهبان و توس را دیگر نادرست نمی نویسد. اما بلیت واژه ای فرانسوی است . تایر tire واژه ای انگلیسی است . اتاق مغولی است . تپش فارسی است و دلیلی ندارد که آن ها را نادرست بنویسیم و امروزه دیگر این واژه ها را درست می نویسند مگر کسانی که با ریشه واژه ها آشنا نیستند.
حرف( ق ): نیز در مرتبه دوم حروف جنجالی است . در فارسی قاف نداریم غ داریم . قاف ویژه واژه های عربی در 90 درصد موارد است واژه های عربی دارای ریشه ی اغلب سه حرفی و دارای وزن و هم خانواده اند مانند: قاسم ، تقسیم ، مقسِّم ، انقسام ، قَسَم ، قسمت ، اقسام ، مقسوم ، قسّام ، منقسم و تشخیص واژه ی عربی الاصل دارای قاف کار ساده ای است . اما دیگر کلمات قاف دار یا ترکی اند و یا مغولی . مانند قره قروت: کشک سیاه / قره قویونلو : صاحبان گوسفند سیاه/ قره گوزلو: دارنده ی چشم سیاه / قزل آلا : ماهی طلایی
کلماتی مانند آقا ،قلدر ، قرمساق نیز مغولی اند. کلمه قوری نیز روسی است اصلاً قوری ،کتری ، سماور ، استکان همه واژه های روسی اند و اینها زمان قاجاریه و در دوره صدارت اعظمی امیر کبیر وارد ایران شدند . کلماتی مانند قند و قهرمان و قباد معرب کند کهرمان و کَواذ هستند همان گونه که کرماشان یا کرمانشاه را عرب قرماسان یا قَرمسین تلفظ می کرده اما امروزه ما ایرانیان کرمانشاه یا کرماشان را قرماسان یا قرمسین تلفظ نمی کنیم اما کواذ را قباد می گوییم و این تأثیر زبان عربی بر فارسی است.
- عادل اشکبوس
ادامه دارد ... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ بخش اول
پیش از خواندن این مطلب یادآور می شوم که همه زباهای جهان با هم داد و ستد واژگانی داشته اند و دارند و خواهند داشت . شاید تنها زبانهای مرده باشند که چنین چیزی در آنها رخ نداده باشد . بودن کلمات عربی در فارسی طبیعی است همان گونه که در عربی نیز صدها واژه پارسی هست .
هرچند برای کسی که به دو زبان چیره نیست کار دشواری است ولی راه های ساده ای هم وجود دارد که دانستن آنها جالب است.
از میان 32 حرف الفبای فارسی برخی حروف تنها ویژه واژه های عربی است .
حرف (ث) : هر واژه ای که دارای ث است بی گمان عربی است و ریشه ی فارسی ندارد . جز (کیومرث: مرد دانا یا گاو مرد) ، ( تـَهمورث : دارنده ی سگ نر قوی ) و واژگان لاتین مانند بلوتوث یا نام هایی مانند ادوارد ثورندایک و ... که بسی آشکار است نام های لاتین هستند نه عربی یا فارسی.
حرف (ح): هر واژه ای که دارای حرف ح است بی گمان عربی است و ریشه ی فارسی ندارد.غیر از کلمه ی حوله که درست آن هوله است وبه گمان نزدیک به یقین ریشه ی ترکی دارد و به معنی (پُرزدار ) است . عرب به هوله (حوله) می گوید : مِنشَفة در سعودی / خاولی یا خاولیة و بَشکیر در عراق / بِشکیر یا فوطة در سوریه .واژه حول و حوش هم به گمان بسیار فارسی و درست آن هول و هوش است . کردهای فهلوی یا فَیلی هنوز به خانه می گویند هاوش که با house در انگلیسی همانندی دارد.
حرف (ذ) : هرچند در فارسی کهن تلفظ این حرف مانند تلفظ عربی آن وجود داشته اما امروزه دیگر هیچ ایرانی ای ذال را ذال تلفظ نمی کند بلکه زاء تلفظ می نماید .بیش از 95% واژه های دارای ذال ریشه ی عربی دارند مگر واژه هایی مانند گذر ، گذراندن ، گذشتن ، پذیرش ، پذیرفتن ، آذین، گنبذ (امروزه گنبد خوانده می شود.)ذانستن ( که امروزه دانستن تلفظ می شود. اما کردها ، لَکها و برخی دیگر از اقوام ایرانی ذانستن را زانستن تلفظ می کنند. مانند تالشی ها که به (می دانم) می گویند ( زُنُـمzonom) و کردها می گویند ( اَزانِـم یا زانِـم یا مَزانِم یا دَزانِم )
حرف(ص): هر کلمه ای که صاد دارد بی شک عربی است مگر عدد شصت و عدد صد که عمداً غلط نوشته شده اند تا با انگشت شست و سد روی رودخانه اشتباه نشوند.
صندلی نیز بی جهت با صاد نوشته شده و البته عربی شده ی چَندَل است. عرب به صندلی می گوید کُرسی ، مَقعَد و در گویش محلی عراق و سوریه اِسکَملی .
صابون هم در اصل واژه ای فارسی است و درست آن سابون است و این واژه از فارسی به بیشتر زبانهای جهان رفته مثلاً soap در انگلیسی همان سابون است . ما سابون را به صورت معرَّب صابون با صاد می نویسیم.اصفهان نیز معرّب یعنی عربی شده ی اَسپَدانـه یا سپاهان است.
حروف( ض/ظ /ع ): بدون استثنا تنها ویژه واژه های دارای ریشه ی عربی است و در فارسی چنین مخارجی از حروف وجود ندارد . به ویژه ضاد تا جایی که عرب ها به الناطقین بالضاد معروفند زیرا این مخرج ویژه عرب است نه دیگر مردمان نژاد سامی.
حرف(ط) : جنجالی ترین حرف در املای کلمات است . مخرج طاء تنها ویژه واژه های عربی است و در فارسی ط نداریم و واژه هایی که با ط نوشته می شوند یا عربی اند و یا اگر عربی نیستند غلط املایی هستند . مانند طهران ،طالش، اصطهبان ، طوس که خوشبختانه امروزه دیگر کسی تهران ،تالش ، استهبان و توس را دیگر نادرست نمی نویسد. اما بلیت واژه ای فرانسوی است . تایر tire واژه ای انگلیسی است . اتاق مغولی است . تپش فارسی است و دلیلی ندارد که آن ها را نادرست بنویسیم و امروزه دیگر این واژه ها را درست می نویسند مگر کسانی که با ریشه واژه ها آشنا نیستند.
حرف( ق ): نیز در مرتبه دوم حروف جنجالی است . در فارسی قاف نداریم غ داریم . قاف ویژه واژه های عربی در 90 درصد موارد است واژه های عربی دارای ریشه ی اغلب سه حرفی و دارای وزن و هم خانواده اند مانند: قاسم ، تقسیم ، مقسِّم ، انقسام ، قَسَم ، قسمت ، اقسام ، مقسوم ، قسّام ، منقسم و تشخیص واژه ی عربی الاصل دارای قاف کار ساده ای است . اما دیگر کلمات قاف دار یا ترکی اند و یا مغولی . مانند قره قروت: کشک سیاه / قره قویونلو : صاحبان گوسفند سیاه/ قره گوزلو: دارنده ی چشم سیاه / قزل آلا : ماهی طلایی
کلماتی مانند آقا ،قلدر ، قرمساق نیز مغولی اند. کلمه قوری نیز روسی است اصلاً قوری ،کتری ، سماور ، استکان همه واژه های روسی اند و اینها زمان قاجاریه و در دوره صدارت اعظمی امیر کبیر وارد ایران شدند . کلماتی مانند قند و قهرمان و قباد معرب کند کهرمان و کَواذ هستند همان گونه که کرماشان یا کرمانشاه را عرب قرماسان یا قَرمسین تلفظ می کرده اما امروزه ما ایرانیان کرمانشاه یا کرماشان را قرماسان یا قرمسین تلفظ نمی کنیم اما کواذ را قباد می گوییم و این تأثیر زبان عربی بر فارسی است.
- عادل اشکبوس
ادامه دارد ... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ چگونه بدانیم کدام واژه ریشه عربی و کدام ریشه پارسی دارد؟
❇️ بخش دوم ( پایانی )
حروف چهارگانه ( گ /چ/ پ / ژ ) : نیز در عربی فصیح یعنی نوشتاری وجود ندارد. و هر کلمه ای که دارای یکی از این چهار حرف است حتماً عربی نیست و به احتمال بسیار ریشه ی فارسی دارد . مانند منیژه ، مژگان ، ژاله ،پروین ، پرنده ، گیو، گودرز ،منوچهر ، پریچهر و ... البته اغلب چنین است و موارد اندکی نیز امکان دارد از دیگر زبانها باشد مانند پینگ پونگ که چینی است . یا چاخان و خپل که مغولی اند . اشتباه نکنید چاخان ترکی نیست . مغولی است زیرا در ترکی به دروغ می گویند یالان .یا پارتی partyکلمه ای انگلیسی است و آپارتمان واژه ای فرانسوی است.
شاید بپرسید پس سایر حروف مانند الف ب ت ج د ر ز س ش ف ک ل م ن و ه ی چگونه هستند ؟ پاسخ شما این است که اینها حروف مشترک در سراسر زبانهای جهان است . هرچند برخی اقوام بعضی حروف را ندارند و به گونه دیگر ادا می کنند . مانند حرف ر که در فرانسه غ گفته می شود و یا همین ر در چین ل خوانده می شود.
«عادل اشکبوس»
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ بخش دوم ( پایانی )
حروف چهارگانه ( گ /چ/ پ / ژ ) : نیز در عربی فصیح یعنی نوشتاری وجود ندارد. و هر کلمه ای که دارای یکی از این چهار حرف است حتماً عربی نیست و به احتمال بسیار ریشه ی فارسی دارد . مانند منیژه ، مژگان ، ژاله ،پروین ، پرنده ، گیو، گودرز ،منوچهر ، پریچهر و ... البته اغلب چنین است و موارد اندکی نیز امکان دارد از دیگر زبانها باشد مانند پینگ پونگ که چینی است . یا چاخان و خپل که مغولی اند . اشتباه نکنید چاخان ترکی نیست . مغولی است زیرا در ترکی به دروغ می گویند یالان .یا پارتی partyکلمه ای انگلیسی است و آپارتمان واژه ای فرانسوی است.
شاید بپرسید پس سایر حروف مانند الف ب ت ج د ر ز س ش ف ک ل م ن و ه ی چگونه هستند ؟ پاسخ شما این است که اینها حروف مشترک در سراسر زبانهای جهان است . هرچند برخی اقوام بعضی حروف را ندارند و به گونه دیگر ادا می کنند . مانند حرف ر که در فرانسه غ گفته می شود و یا همین ر در چین ل خوانده می شود.
«عادل اشکبوس»
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ کلمات عربی را چگونه بشناسیم..
❇️ سید مسعود توکلی
کلماتی که دارای حروف ( ث – ح – ص – ض – ط – ظ – ع – ق )می باشنداکثراً از زبان عربی وارد زبان فارسی شده اند وبرخی نیز کلمه های دخیل دیگری هستند که بااین حروف نوشته شده اند.
نکته 1 : برخی از کلمه هاکه با «ق» نوشته شده اند ترکی یا مغولی می باشند مثل: آقا ، اتاق ، قاشق ، باتلاق،چخماق ،سنجاق ،قربان و...
نکته ۲ : حرف « ث » در زبان های اوستایی وپارسی باستان بوده است وچند کلمه ای از آن باقی مانده است مثل:کیومرث وتهمورث وارثنگ ولی اکنون این حرف درزبان فارسی نیست.
نکته ۳ : با این حال کلمه هایی در زبان فارسی کاربرد دارند که برخی علیرغم فارسی بودن ،وبرخی به دلیل اینکه دخیل وعاریتی هستندوبرخی نیز به دلیل(تعریب) معرب شدن با این حروف نوشته شده اند. مانند: طوطی ، اصفهان ، تهمورث و... برای نمونه به توضیح چند کلمه می پردازیم:
پرتقال - جهت جلو گیری ازاشتباه کلمه پرتقال( میوه) ، با« ق » وپرتغال( کشور) با« غ » نوشته می شود.
اصطبل- اصل کلمه لاتینی است که درمتون زبان عربی وفارسی به هردو شکل ( اسطبل واصطبل)به کار رفته است.
اصفهان- معرب اسپهان می باشد.
دهقان- معرب دهگان فارسی است.
صد (سَده -100)- جهت جلو گیری ازاشتباه با کلمه ی « سَدّ»به معنی بستن.
شصت(60)- جهت جلو گیری ازاشتباه با کلمه ی« شست» به معنی انگشت بزرگ دست وپا.
قفس- این کلمه عربی است واصل آن درزبان عربی« قفص»می باشد.
ملاقه- این کلمه عربی است واصل آن درزبان عربی« ملعقه»می باشد.
2- کلمه هایی که با نشانه های « ات ، ون، ین » یعنی نشانه های جمع وهمین طور جمع های مکسر عربی هستند . کلمه های مثل : فرامین ، اساتید ، بنادر فارسی هستند وبه غلط به این شیوه جمع بسته شده اند.*
3- کلمه های فاﺀ الفعلی ، عین الفعلی ، لام الفعلی، به عبارت دیگر کلیه کلمه هایی که بر وزن های مصادر ثلاثی مجرد وثلاثی مزید ومشتقات آن ها ساخته شده اند عربی هستند .مثال:
حکم،حاکم،محکوم،محکمه،حکمیت،حکمت،حکیم،احکام،محکم،محاکمه،استحکام،مستحکم ،حکومت
4- همه ی کلمه های تنوین دارعربی هستند. تنوین مخصوص زبان عربی است بنابر این کلمه های« دوماً ،ناچاراً ، گاهاً ،تلفناً » غلط می باشند.*
5- اکثر کلمه های همزه « ﺀ » دار عربی می باشند . چرا که همزه به این شکل(ﺀ) مخصوص زبان عربی است.تلفظ همزه در زبان فارسی درابتدای هجا ( وآغاز کلمه)آن هم به شکل « الف» مثل :( ابر ، اردک ، آب ، ایران ،امروز) نوشته می شود ودر آوانگاری به شکل « ? یا ’ » نمایش داده می شود.
بنابر این درکلمه هایی مانند : پایین ، پاییز، زیبایی و... به غلط همزه گذاشته می شود . در اصل این صامت «ی /y/ » است ،همچنین یای میانجی نیز که در حالت ترکیب به آخر اسم ها اضافه می شودرانباید به شکل همزه نوشت مانند : ( میوﮤ رسیده که صحیح آن میوه ی رسیده می باشد.)
نکته1 : کلمه « زائو » فارسی است وبه همین شکل نوشته می شود. [گویا مطابق آوانگاری بایدبه شکل « زااو» نوشته می شده اما ،باتوجه به این که درفارسی همزه در اول هجا به شکل « ا »نوشته می شودبرای جلو گیری از دو« ا ا » همزه با پایه«ﺌ» آورده شده است. ( ؟ ) ]
نکته 2 : بسیاری از کلمه های خارجی درنگارش فارسی به شکل « ﺌ » نوشته می شود : کاکائو، نئون،لائوس،ناپلئون، ژئوفیزیک ، زئوس ،ئیدروژن ، تئاتر، سئانس، رئالیست ، نوئل، سوئد
5- بیشتر کلمه های تشدید دارعربی هستند . هر چند در زبان فارسی نیز علامت تشدید وجود دارد امّا تعداد آن ها انگشت شمار است ودر برخی مواقع می توان آن را حذف کرد ، ولی در مواقعی که اشتباه معنایی بوجود می آید گذاشتن آن لازم است .مانند : کُره (زمین) ، کُرّه (اسب) - خورم ( فعل) ، خُرّم (سرسبز) *
6- کلمه هایی که در آخر« الف مقصوره»دارند ، عربی هستند مانند: حتّی ، عیسی ، مرتضی
7- کلمه هایی که بر سر آن ها « ال » تعریف وجود دارد.مانند: السلام، الرجال، ذوالجلال ،دارالفنون و....
8- شناخت کلمه های زبان های دیگر: بسیاری از کلمه ها نیز که ظاهراًفارسی می پنداریم کلمه هایی عاریتی ودخیل هستند که اززبان های بیگانه وارد زبان فارسی شده اند وبه دلیل کثرت استعمال جزئی اززبان فارسی شده اندوچه بسیارنداین گونه کلمه ها. برای نمونه چند مورد ذکر می شود:
کلمه های زبان روسی : استکان، اسکناس، درشکه،سماور،کالسکه،چرتکه،چمدان و....
کلمه های زبان ترکی : باتلاق، آزوقه، اتاق،پرچم،یقه،قاشق
کلمه های زبان مغولی: نوکر،اردو، الاغ، بالش،سوغات،آقا،یاغی،ایل ،ایلخان،شلاق و...
کلمه های زبان فرانسه : آدرس ، ماشین،گاز،لامپ،نمره ،شانس،پارک،بلیت،ژاندارم، و...
کلمه های زبان انگلیسی : اوت،فوتبال،بطری،واگن،ساندویچ ،والیبال
کلمه های زبان هندی : انبه،نارگیل،نیلوفر،کافور،کپی،چاپ،جنگل،هلاهل،شالی و... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
❇️ سید مسعود توکلی
کلماتی که دارای حروف ( ث – ح – ص – ض – ط – ظ – ع – ق )می باشنداکثراً از زبان عربی وارد زبان فارسی شده اند وبرخی نیز کلمه های دخیل دیگری هستند که بااین حروف نوشته شده اند.
نکته 1 : برخی از کلمه هاکه با «ق» نوشته شده اند ترکی یا مغولی می باشند مثل: آقا ، اتاق ، قاشق ، باتلاق،چخماق ،سنجاق ،قربان و...
نکته ۲ : حرف « ث » در زبان های اوستایی وپارسی باستان بوده است وچند کلمه ای از آن باقی مانده است مثل:کیومرث وتهمورث وارثنگ ولی اکنون این حرف درزبان فارسی نیست.
نکته ۳ : با این حال کلمه هایی در زبان فارسی کاربرد دارند که برخی علیرغم فارسی بودن ،وبرخی به دلیل اینکه دخیل وعاریتی هستندوبرخی نیز به دلیل(تعریب) معرب شدن با این حروف نوشته شده اند. مانند: طوطی ، اصفهان ، تهمورث و... برای نمونه به توضیح چند کلمه می پردازیم:
پرتقال - جهت جلو گیری ازاشتباه کلمه پرتقال( میوه) ، با« ق » وپرتغال( کشور) با« غ » نوشته می شود.
اصطبل- اصل کلمه لاتینی است که درمتون زبان عربی وفارسی به هردو شکل ( اسطبل واصطبل)به کار رفته است.
اصفهان- معرب اسپهان می باشد.
دهقان- معرب دهگان فارسی است.
صد (سَده -100)- جهت جلو گیری ازاشتباه با کلمه ی « سَدّ»به معنی بستن.
شصت(60)- جهت جلو گیری ازاشتباه با کلمه ی« شست» به معنی انگشت بزرگ دست وپا.
قفس- این کلمه عربی است واصل آن درزبان عربی« قفص»می باشد.
ملاقه- این کلمه عربی است واصل آن درزبان عربی« ملعقه»می باشد.
2- کلمه هایی که با نشانه های « ات ، ون، ین » یعنی نشانه های جمع وهمین طور جمع های مکسر عربی هستند . کلمه های مثل : فرامین ، اساتید ، بنادر فارسی هستند وبه غلط به این شیوه جمع بسته شده اند.*
3- کلمه های فاﺀ الفعلی ، عین الفعلی ، لام الفعلی، به عبارت دیگر کلیه کلمه هایی که بر وزن های مصادر ثلاثی مجرد وثلاثی مزید ومشتقات آن ها ساخته شده اند عربی هستند .مثال:
حکم،حاکم،محکوم،محکمه،حکمیت،حکمت،حکیم،احکام،محکم،محاکمه،استحکام،مستحکم ،حکومت
4- همه ی کلمه های تنوین دارعربی هستند. تنوین مخصوص زبان عربی است بنابر این کلمه های« دوماً ،ناچاراً ، گاهاً ،تلفناً » غلط می باشند.*
5- اکثر کلمه های همزه « ﺀ » دار عربی می باشند . چرا که همزه به این شکل(ﺀ) مخصوص زبان عربی است.تلفظ همزه در زبان فارسی درابتدای هجا ( وآغاز کلمه)آن هم به شکل « الف» مثل :( ابر ، اردک ، آب ، ایران ،امروز) نوشته می شود ودر آوانگاری به شکل « ? یا ’ » نمایش داده می شود.
بنابر این درکلمه هایی مانند : پایین ، پاییز، زیبایی و... به غلط همزه گذاشته می شود . در اصل این صامت «ی /y/ » است ،همچنین یای میانجی نیز که در حالت ترکیب به آخر اسم ها اضافه می شودرانباید به شکل همزه نوشت مانند : ( میوﮤ رسیده که صحیح آن میوه ی رسیده می باشد.)
نکته1 : کلمه « زائو » فارسی است وبه همین شکل نوشته می شود. [گویا مطابق آوانگاری بایدبه شکل « زااو» نوشته می شده اما ،باتوجه به این که درفارسی همزه در اول هجا به شکل « ا »نوشته می شودبرای جلو گیری از دو« ا ا » همزه با پایه«ﺌ» آورده شده است. ( ؟ ) ]
نکته 2 : بسیاری از کلمه های خارجی درنگارش فارسی به شکل « ﺌ » نوشته می شود : کاکائو، نئون،لائوس،ناپلئون، ژئوفیزیک ، زئوس ،ئیدروژن ، تئاتر، سئانس، رئالیست ، نوئل، سوئد
5- بیشتر کلمه های تشدید دارعربی هستند . هر چند در زبان فارسی نیز علامت تشدید وجود دارد امّا تعداد آن ها انگشت شمار است ودر برخی مواقع می توان آن را حذف کرد ، ولی در مواقعی که اشتباه معنایی بوجود می آید گذاشتن آن لازم است .مانند : کُره (زمین) ، کُرّه (اسب) - خورم ( فعل) ، خُرّم (سرسبز) *
6- کلمه هایی که در آخر« الف مقصوره»دارند ، عربی هستند مانند: حتّی ، عیسی ، مرتضی
7- کلمه هایی که بر سر آن ها « ال » تعریف وجود دارد.مانند: السلام، الرجال، ذوالجلال ،دارالفنون و....
8- شناخت کلمه های زبان های دیگر: بسیاری از کلمه ها نیز که ظاهراًفارسی می پنداریم کلمه هایی عاریتی ودخیل هستند که اززبان های بیگانه وارد زبان فارسی شده اند وبه دلیل کثرت استعمال جزئی اززبان فارسی شده اندوچه بسیارنداین گونه کلمه ها. برای نمونه چند مورد ذکر می شود:
کلمه های زبان روسی : استکان، اسکناس، درشکه،سماور،کالسکه،چرتکه،چمدان و....
کلمه های زبان ترکی : باتلاق، آزوقه، اتاق،پرچم،یقه،قاشق
کلمه های زبان مغولی: نوکر،اردو، الاغ، بالش،سوغات،آقا،یاغی،ایل ،ایلخان،شلاق و...
کلمه های زبان فرانسه : آدرس ، ماشین،گاز،لامپ،نمره ،شانس،پارک،بلیت،ژاندارم، و...
کلمه های زبان انگلیسی : اوت،فوتبال،بطری،واگن،ساندویچ ،والیبال
کلمه های زبان هندی : انبه،نارگیل،نیلوفر،کافور،کپی،چاپ،جنگل،هلاهل،شالی و... .
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
✳️ فرق جان بخشی و تشخیص
در استعاره مکنیه تخییلیه مشبه به متروک در اکثر موارد انسان است و به اصطلاح استعاره، انسان مدارانه است.
غربیان به این نوع استعاره پرسونیفیکاسیون می گویند که درفارسی به تشخیص ترجمه شده است و می توان به ان انسان وارگی یا انسان انگاری گفت.
در استعاره گاهی مشبه به محذوف حیوان است و به اصطلاح استعاره جانور مدارانه است و می توان به ان جاندار انگاری گفت مثل چنگال مرگ ؛ این نوع را می توان با تسامح تشخیص یاپرسونیفیکاسیون قلمداد کرد.
اما گاهی ممکن است مشبه به اصلا غیر ذی روح باشد که در این صورت اطلاق تشخیص بران صحیح نیست
باغ ما در طرف سایه دانایی بود
یا
سلام ای شب معصوم
ایا می توان گفت که شب را به انسانی تشبیه کرده که معصوم است. این از نظر قواعد علم بیان اشکالی ندارد ولی بدیهی است شخص از صمیم دل ان را نمی پذیرد در این گونه موارد بهتر است که بگوییم خود شب جاندار انگاری مستقل انگاشته شده است که می توان فی المثل معصوم باشد.
مثال دیگر:
به ایوان می روم و انگشتانم را
بر پوست کشیده شب می کشم
این که بگوییم شب به انسانی تشبیه شده که پوست دارد به دل نمی نشیند.
یا
پرده ها از بغضی پنهان سرشارند که جان بخشی شده است به جای جاندار انگاری اصطلاح آمینیسم را به کار می بریم .
برگرفته از کتاب بیان دکتر شمیسا
❇️ سهیلا محسنی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
در استعاره مکنیه تخییلیه مشبه به متروک در اکثر موارد انسان است و به اصطلاح استعاره، انسان مدارانه است.
غربیان به این نوع استعاره پرسونیفیکاسیون می گویند که درفارسی به تشخیص ترجمه شده است و می توان به ان انسان وارگی یا انسان انگاری گفت.
در استعاره گاهی مشبه به محذوف حیوان است و به اصطلاح استعاره جانور مدارانه است و می توان به ان جاندار انگاری گفت مثل چنگال مرگ ؛ این نوع را می توان با تسامح تشخیص یاپرسونیفیکاسیون قلمداد کرد.
اما گاهی ممکن است مشبه به اصلا غیر ذی روح باشد که در این صورت اطلاق تشخیص بران صحیح نیست
باغ ما در طرف سایه دانایی بود
یا
سلام ای شب معصوم
ایا می توان گفت که شب را به انسانی تشبیه کرده که معصوم است. این از نظر قواعد علم بیان اشکالی ندارد ولی بدیهی است شخص از صمیم دل ان را نمی پذیرد در این گونه موارد بهتر است که بگوییم خود شب جاندار انگاری مستقل انگاشته شده است که می توان فی المثل معصوم باشد.
مثال دیگر:
به ایوان می روم و انگشتانم را
بر پوست کشیده شب می کشم
این که بگوییم شب به انسانی تشبیه شده که پوست دارد به دل نمی نشیند.
یا
پرده ها از بغضی پنهان سرشارند که جان بخشی شده است به جای جاندار انگاری اصطلاح آمینیسم را به کار می بریم .
برگرفته از کتاب بیان دکتر شمیسا
❇️ سهیلا محسنی
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
Audio
#امتحان_نهایی
🟣نکات بسیار مهم فارسی دوازدهم که در امتحان نهایی رشته علوم انسانی و معارف فردا (دوشنبه ۲۴ خرداد) احتمالا مطرح خواهد شد.
👇👇👇👇
@dorreAdab
@ferdosesokhan
🟣نکات بسیار مهم فارسی دوازدهم که در امتحان نهایی رشته علوم انسانی و معارف فردا (دوشنبه ۲۴ خرداد) احتمالا مطرح خواهد شد.
👇👇👇👇
@dorreAdab
@ferdosesokhan
✳️گذری بر سوالات فارسی ۳ رشته های تجربی و ریاضی فیزیک خرداد ۱۴۰۰،
▪️با هدف آشنایی بهتر همکاران ارجمندو دانش آموزان عزیز با شیوه ها و شگردهای طراحی سوالات رشته ی انسانی برای آمادگی در امتحان ۲۴ خرداد ۱۴۰۰
▪️آزمون بر اساس بارم بندی شرایط قرمز طراحی شده است.
بخش های "گنج حکمت "،" روان خوانی" و " شعر حفظی" ها، حذف شده است و هیچ سوالی در هیچدکدام از قلمروهای زبانی ، ادبی وفکری از این قسمت ها، طراحی نشده است.
✳️ محتوای ترم اول از درس یکم تا نهم(۶نمره) و محتوای ترم دوم از درس دهم تا هجدهم (۱۴ نمره) مورد نظر طراحی سوال بوده است:
🔸 ۱)دربخش *قلمرو زبانی:
(۷/۵نمره)
کاملا مطابق با بودجه بندی وبارم بندی دفتر تالیف :
✅ از ۱/۵ نمره ی لغت :
۰/۵ نمره ترم اول + ۱/۵ نمره ترم دوم
✅ از ۱/۵ نمره ی املا :
۰/۵نمره ترم اول + ۱/۵ نمره ترم
✅ از ۴/۵ نمره ی دستور :
۱/۵نمره ترم اول +۳نمره ترم دوم
طراحی شده است.
🔸 ۲) در بخش *قلمرو ادبی:
(۴نمره)
✅ یک نمره ی تاریخ ادبیات کاملا از ترم دوم طراحی شده است.( ولی دانش آموزان عزیز ، حتما تاریخ ادبیات ترم اول را هم ،با دقت بخوانند و به تاریخ ادبیات ترم اول ودوم مسلط باشند)
✅ از ۳ نمره ی آرایه های ادبی :
۱ نمره ترم اول + ۲ نمره ترم دوم
طراحی شده است.
🔸 ۳)دربخش *قلمرو فکری :
(۸/۵نمره)
✅ از ۲ نمره ی معنی شعر :
۰/۵نمره ترم اول+۱/۷۵ ترم دوم
✅ از ۲ نمره ی معنی نثر :
۰/۵نمره ترم اول+ ۱/۲۵نمره ترم دوم
✅ از ۴/۵نمره ی درک مطلب :
۱/۵نمره ترم اول+۳نمره ترم دوم
□ در مورد تفاوت ۰/۲۵ تا ۰/۵ بارم بندی در بخش معنی شعر ونثر ، منصفانه است که بگوییم ،این انتخاب در محتوا ،طبیعی به نظر می رسد و صدمه ای به ساختار سوال وارد نمی کند.
◇ بنابراین از نظر بارم بندی و بودجه بندی ،طراحان محترم توازن وتناسب ۶+۱۴ را رعایت نموده اند.
درمحور کلی ، باتوجه به قابلیت هر درس برای طراحی سوال باید گفت:
◇ درس یکم : ۱ نمره
◇ درس دوم:۰/۷۵ نمره
◇ درس سوم : ۰/۲۵نمره
◇ درس پنجم : ۰/۵ نمره
◇ درس ششم : ۱/۲۵ نمره
◇ درس هفتم :۰/۵نمره
◇ درس هشتم : ۱ نمره
◇ درس نهم : ۰/۷۵ نمره
*************
○ درس دهم:۱/۲۵ نمره
○ درس یازدهم : ۱/۵ نمره
○ درس دوازدهم : ۲/۲۵ نمره
○ درس سیزدهم: ۲/۵ نمره
○ درس چهاردهم : ۲ نمره
○ درس شانزدهم : ۲/۲۵ نمره
○ درس هفدهم : ۱ نمره
○ درس هجدهم: ۱/۲۵ نمره
❇️ دقیقا ۶ نمره ترم اول + ۱۴ نمره ترم دوم
¤▪︎¤▪︎¤▪︎¤▪︎¤▪︎¤▪︎¤
✳️ ازمجموع ۲۹ سوال تقریبا ۱۴ سوال از کارگاه متن پژوهی به صورت مستقیم یا تلفیقی _ترکيبي طرح شده است.
✳️ از مجموع ۲۹ سوال تقریبا ۱۳ سوال از سوالات دوره های نهایی از دی ماه ۹۷ تا دی ماه ۹۹ به صورت مستقیم یا ترکیبی -تلفیقی استفاده شده است.
🔅بنابر این نگرش کاملا منعطف طراحان محترم، به طراحی سوالات فارسی ۳ رشته های تجربی و ریاضی در خرداد ۱۴۰۰،کاملا مشهود است.
در تحلیل کمی سوالات فارسی ۳، توجه ویژه ی طراحان محترم علاوه بر متن کتاب ، به کارگاههای متن پژوهی و مرور سوالات نهایی ، مشاهده می شود.
درتحلیلی اجمالی از کیفیت سوالات امتحان فارسی ۳ بایدبه نکات زیر اشاره کرد:
¤ محور اصلی سوالات برمبنای محتوای کتاب در دو بخش متن درس وکارگاه متن پژوهی تاکید دارد.
¤از فرایند کلی سوالات ،توجه طراح محترم به نمونه سوالات نهایی از دی ماه ۹۷ تا دی ماه ۹۹ به وضوح نمایان است.
¤بارم بندی و بودجه بندی کتاب درسی ، رعایت شده است ودر بعضی قسمت ها ،ترتیب چینش سوالات نسبتا با ترتیب چینش محتوای کتاب درسی هماهنگ بوده است.
(به خصوص در قسمت درک مطلب این مورد بیشتر مشهود است.)
¤ سوالات در سه بخش قلمروهای زبانی، ادبی و فکری در مجموع بیشتر دانشی ، آسان ، مناسب ومطلوب بوده است.
¤ در سوال ۴ در قسمت املای واژه در حوزه ی قلمرو زبانی ،به نظر می رسد،بهتر بود اگر طراح محترم ،اشاره ای به "نادرستی رسم الخطی " می نمودند.
البته به طور مستقیم وجدی ، خرده ای به این موضوع ، وارد نیست ولی رعایت آن مناسب بود.
¤ سوال ۲۹ در بخش قلمرو فکری ،تلفیق و ترکیبی است.
@ferdosesokhan
▪️با هدف آشنایی بهتر همکاران ارجمندو دانش آموزان عزیز با شیوه ها و شگردهای طراحی سوالات رشته ی انسانی برای آمادگی در امتحان ۲۴ خرداد ۱۴۰۰
▪️آزمون بر اساس بارم بندی شرایط قرمز طراحی شده است.
بخش های "گنج حکمت "،" روان خوانی" و " شعر حفظی" ها، حذف شده است و هیچ سوالی در هیچدکدام از قلمروهای زبانی ، ادبی وفکری از این قسمت ها، طراحی نشده است.
✳️ محتوای ترم اول از درس یکم تا نهم(۶نمره) و محتوای ترم دوم از درس دهم تا هجدهم (۱۴ نمره) مورد نظر طراحی سوال بوده است:
🔸 ۱)دربخش *قلمرو زبانی:
(۷/۵نمره)
کاملا مطابق با بودجه بندی وبارم بندی دفتر تالیف :
✅ از ۱/۵ نمره ی لغت :
۰/۵ نمره ترم اول + ۱/۵ نمره ترم دوم
✅ از ۱/۵ نمره ی املا :
۰/۵نمره ترم اول + ۱/۵ نمره ترم
✅ از ۴/۵ نمره ی دستور :
۱/۵نمره ترم اول +۳نمره ترم دوم
طراحی شده است.
🔸 ۲) در بخش *قلمرو ادبی:
(۴نمره)
✅ یک نمره ی تاریخ ادبیات کاملا از ترم دوم طراحی شده است.( ولی دانش آموزان عزیز ، حتما تاریخ ادبیات ترم اول را هم ،با دقت بخوانند و به تاریخ ادبیات ترم اول ودوم مسلط باشند)
✅ از ۳ نمره ی آرایه های ادبی :
۱ نمره ترم اول + ۲ نمره ترم دوم
طراحی شده است.
🔸 ۳)دربخش *قلمرو فکری :
(۸/۵نمره)
✅ از ۲ نمره ی معنی شعر :
۰/۵نمره ترم اول+۱/۷۵ ترم دوم
✅ از ۲ نمره ی معنی نثر :
۰/۵نمره ترم اول+ ۱/۲۵نمره ترم دوم
✅ از ۴/۵نمره ی درک مطلب :
۱/۵نمره ترم اول+۳نمره ترم دوم
□ در مورد تفاوت ۰/۲۵ تا ۰/۵ بارم بندی در بخش معنی شعر ونثر ، منصفانه است که بگوییم ،این انتخاب در محتوا ،طبیعی به نظر می رسد و صدمه ای به ساختار سوال وارد نمی کند.
◇ بنابراین از نظر بارم بندی و بودجه بندی ،طراحان محترم توازن وتناسب ۶+۱۴ را رعایت نموده اند.
درمحور کلی ، باتوجه به قابلیت هر درس برای طراحی سوال باید گفت:
◇ درس یکم : ۱ نمره
◇ درس دوم:۰/۷۵ نمره
◇ درس سوم : ۰/۲۵نمره
◇ درس پنجم : ۰/۵ نمره
◇ درس ششم : ۱/۲۵ نمره
◇ درس هفتم :۰/۵نمره
◇ درس هشتم : ۱ نمره
◇ درس نهم : ۰/۷۵ نمره
*************
○ درس دهم:۱/۲۵ نمره
○ درس یازدهم : ۱/۵ نمره
○ درس دوازدهم : ۲/۲۵ نمره
○ درس سیزدهم: ۲/۵ نمره
○ درس چهاردهم : ۲ نمره
○ درس شانزدهم : ۲/۲۵ نمره
○ درس هفدهم : ۱ نمره
○ درس هجدهم: ۱/۲۵ نمره
❇️ دقیقا ۶ نمره ترم اول + ۱۴ نمره ترم دوم
¤▪︎¤▪︎¤▪︎¤▪︎¤▪︎¤▪︎¤
✳️ ازمجموع ۲۹ سوال تقریبا ۱۴ سوال از کارگاه متن پژوهی به صورت مستقیم یا تلفیقی _ترکيبي طرح شده است.
✳️ از مجموع ۲۹ سوال تقریبا ۱۳ سوال از سوالات دوره های نهایی از دی ماه ۹۷ تا دی ماه ۹۹ به صورت مستقیم یا ترکیبی -تلفیقی استفاده شده است.
🔅بنابر این نگرش کاملا منعطف طراحان محترم، به طراحی سوالات فارسی ۳ رشته های تجربی و ریاضی در خرداد ۱۴۰۰،کاملا مشهود است.
در تحلیل کمی سوالات فارسی ۳، توجه ویژه ی طراحان محترم علاوه بر متن کتاب ، به کارگاههای متن پژوهی و مرور سوالات نهایی ، مشاهده می شود.
درتحلیلی اجمالی از کیفیت سوالات امتحان فارسی ۳ بایدبه نکات زیر اشاره کرد:
¤ محور اصلی سوالات برمبنای محتوای کتاب در دو بخش متن درس وکارگاه متن پژوهی تاکید دارد.
¤از فرایند کلی سوالات ،توجه طراح محترم به نمونه سوالات نهایی از دی ماه ۹۷ تا دی ماه ۹۹ به وضوح نمایان است.
¤بارم بندی و بودجه بندی کتاب درسی ، رعایت شده است ودر بعضی قسمت ها ،ترتیب چینش سوالات نسبتا با ترتیب چینش محتوای کتاب درسی هماهنگ بوده است.
(به خصوص در قسمت درک مطلب این مورد بیشتر مشهود است.)
¤ سوالات در سه بخش قلمروهای زبانی، ادبی و فکری در مجموع بیشتر دانشی ، آسان ، مناسب ومطلوب بوده است.
¤ در سوال ۴ در قسمت املای واژه در حوزه ی قلمرو زبانی ،به نظر می رسد،بهتر بود اگر طراح محترم ،اشاره ای به "نادرستی رسم الخطی " می نمودند.
البته به طور مستقیم وجدی ، خرده ای به این موضوع ، وارد نیست ولی رعایت آن مناسب بود.
¤ سوال ۲۹ در بخش قلمرو فکری ،تلفیق و ترکیبی است.
@ferdosesokhan
نقشِ کوتاهی و بلندیِ واکه‌های فارسی در گونۀ زبانی
در فارسی سه واکۀ کوتاه و سه واکۀ بلند داریم.
واکه‌های کوتاه: a, e, o
واکه‌های بلند: â, i, u
بعضی واژه‌ها از دیرباز دو صورت داشته‌اند، یکی با واکۀ بلند و یکی با واکۀ کوتاه. مثلاً واژۀ «آگاه» از قدیم دارای صورتِ «آگه» نیز بوده‌است و این دو صورت دوشادوشِ هم، بدونِ تفاوتِ معنایی، به کار می‌رفته‌اند. شواهدِ متونِ کهنِ فارسی نشان می‌دهند که صورتِ «آگه» معمولاً در نظم/ شعر به کار می‌رفته، نه در نثر.
بنابراین می‌توانیم «آگاه» را بی‌نشان و متعلق به نظم و نثر هردو بدانیم و «آگه» را صورتِ ادبی یا شاعرانۀ آن محسوب کنیم.
این مثال‌ها نیز وضعِ مشابهی دارند و در آنها واکۀ کوتاه نشانۀ صورتِ ادبی و شاعرانه است:
آگاه/ آگه
الله/ اللَّه
پرداختن/ پردختن
پیامبر/ پیمبر
تافتن/ تفتن
تباه/ تبه
چاه/ چَه
خاموش/ خموش
خانقاه/ خانقه
درگاه/ درگه
راه/ ره
روباه/ روبه
زربافت/ زربفت
زمان/ زمن
سپاه/ سپه
سیاه/ سیه
شاه/ شه
فُقاع/ فُقَع
کافتن/ کفتن
کاه/ کَه
کوتاه/ کوته
گاه/ گه
گناه/ گنه
گواه/ گُوَه
ماه/ مَه
ایستادن/ اِستادن
بوزینه/ بوزنه
چیدن/ چِدن
دیگر/ دگر
ستیهیدن/ سِتِهیدن
گریستن/ گرِستن
نیکو/ نکو
آموختن/ آمُختن
انبوه/ انبُه
اندوه/ اندُه
بود/ بُد
بودن/ بُدن
بیهوده/ بیهُده
پیرامون/ پیرامن
خاموش/ خامُش
خَموش/ خَمُش
روفتن/ رُفتن
فراموش/ فرامُش
کوه/ کُه
گروه/ گُرُه
گوهر/ گهر
هوش/ هُش
در فارسیِ امروز هم این تمایزِ واکۀ بلند و واکۀ کوتاه کمابیش پا بر جاست و علاوه بر آن، گاه تمایزِ معنایی هم ایجاد می‌کند، یعنی نمی‌توان یکی از دو صورت را به‌جای دیگری به کار برد:
آگاهی: اطلاع
آگهی: اعلان
آمُخته: عادت‌کرده؛ خوگرفته
آموخته: یادگرفته؛ فراگرفته
راه‌بَر: رانندۀ قطار
ره‌بَر: پیش‌وا یا رئیس
در مواردی هم قضیه برعکس است؛ یعنی واکۀ بلند نشان‌دهندۀ صورتِ کهن/ کهن‌تر است و واکۀ کوتاه نشان‌دهندۀ صورتِ امروزی:
آیینه/ آینه
اوستاد/ استاد
اوفتادن/ افتادن
اومید/ امید
بازارگان/ بازرگان
پیراهان/ پیراهن
پیغام‌بر/ پیغمبر
جاویدن/ جویدن
خامیازه/ خمیازه
دامان/ دامن
دیگرگون/ دگرگون
دیه/ دِه
زینهار/ زنهار
کاه‌کِشان/ که‌کِشان
کنجید/ کنجد
گوه/ گُه
ماهار/ مهار
ماه‌تاب/ مه‌تاب
میویز/ مویز
میهمان/ مهمان
نگاه‌بان/ نگه‌بان
نگاه‌دار/ نگه‌دار
نگاه داشتن/ نگه داشتن
نوک/ نک
هیل/ هِل
چند موردِ استثنایی در فارسیِ امروز هم داریم که کوتاهی و بلندیِ واکه تأثیری در معنی ندارد:
آرامیدن/ آرمیدن
آیینه/ آینه
دهان/ دهن
دهانه/ دهنه
مِصراع/ مِصرع
موسیقی/ موسِقی
ناهار/ نهار
هوش‌یار/ هش‌یار
در فارسیِ گفتاری نیز گاهی واکه‌های کوتاه را بلند تلفظ می‌کنیم:
آتش ← آتیش
انگلیسی ← اینگیلیسی
بلیت ← بیلیت
تکه ← تیکه
جگر ← جیگر
چغاله ← چاغاله
چه ← چی
خشخاش ← خاشخاش
سبیل ← سیبیل
سرمه ← سورمه
شپش ← شیپیش
شش ← شیش
شکستن ← شیکستن
کشمش ← کیشمیش
کوچک ← کوچیک
گنجشک ← گنجیشک
نگاه ← نیگا
هجده ← هیژده
هفده ← هیوده
واژۀ فرانسویِ carbone هم در فارسی سرنوشتِ جالبی پیدا کرده‌است: با تلفظ و املای «کاربن» یک معنی دارد و با تلفظ و املای «کربن» معنیِ دیگری.
ویراستِ ۱۳۹۹/۸/۶
@gozinguye
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan
در فارسی سه واکۀ کوتاه و سه واکۀ بلند داریم.
واکه‌های کوتاه: a, e, o
واکه‌های بلند: â, i, u
بعضی واژه‌ها از دیرباز دو صورت داشته‌اند، یکی با واکۀ بلند و یکی با واکۀ کوتاه. مثلاً واژۀ «آگاه» از قدیم دارای صورتِ «آگه» نیز بوده‌است و این دو صورت دوشادوشِ هم، بدونِ تفاوتِ معنایی، به کار می‌رفته‌اند. شواهدِ متونِ کهنِ فارسی نشان می‌دهند که صورتِ «آگه» معمولاً در نظم/ شعر به کار می‌رفته، نه در نثر.
بنابراین می‌توانیم «آگاه» را بی‌نشان و متعلق به نظم و نثر هردو بدانیم و «آگه» را صورتِ ادبی یا شاعرانۀ آن محسوب کنیم.
این مثال‌ها نیز وضعِ مشابهی دارند و در آنها واکۀ کوتاه نشانۀ صورتِ ادبی و شاعرانه است:
آگاه/ آگه
الله/ اللَّه
پرداختن/ پردختن
پیامبر/ پیمبر
تافتن/ تفتن
تباه/ تبه
چاه/ چَه
خاموش/ خموش
خانقاه/ خانقه
درگاه/ درگه
راه/ ره
روباه/ روبه
زربافت/ زربفت
زمان/ زمن
سپاه/ سپه
سیاه/ سیه
شاه/ شه
فُقاع/ فُقَع
کافتن/ کفتن
کاه/ کَه
کوتاه/ کوته
گاه/ گه
گناه/ گنه
گواه/ گُوَه
ماه/ مَه
ایستادن/ اِستادن
بوزینه/ بوزنه
چیدن/ چِدن
دیگر/ دگر
ستیهیدن/ سِتِهیدن
گریستن/ گرِستن
نیکو/ نکو
آموختن/ آمُختن
انبوه/ انبُه
اندوه/ اندُه
بود/ بُد
بودن/ بُدن
بیهوده/ بیهُده
پیرامون/ پیرامن
خاموش/ خامُش
خَموش/ خَمُش
روفتن/ رُفتن
فراموش/ فرامُش
کوه/ کُه
گروه/ گُرُه
گوهر/ گهر
هوش/ هُش
در فارسیِ امروز هم این تمایزِ واکۀ بلند و واکۀ کوتاه کمابیش پا بر جاست و علاوه بر آن، گاه تمایزِ معنایی هم ایجاد می‌کند، یعنی نمی‌توان یکی از دو صورت را به‌جای دیگری به کار برد:
آگاهی: اطلاع
آگهی: اعلان
آمُخته: عادت‌کرده؛ خوگرفته
آموخته: یادگرفته؛ فراگرفته
راه‌بَر: رانندۀ قطار
ره‌بَر: پیش‌وا یا رئیس
در مواردی هم قضیه برعکس است؛ یعنی واکۀ بلند نشان‌دهندۀ صورتِ کهن/ کهن‌تر است و واکۀ کوتاه نشان‌دهندۀ صورتِ امروزی:
آیینه/ آینه
اوستاد/ استاد
اوفتادن/ افتادن
اومید/ امید
بازارگان/ بازرگان
پیراهان/ پیراهن
پیغام‌بر/ پیغمبر
جاویدن/ جویدن
خامیازه/ خمیازه
دامان/ دامن
دیگرگون/ دگرگون
دیه/ دِه
زینهار/ زنهار
کاه‌کِشان/ که‌کِشان
کنجید/ کنجد
گوه/ گُه
ماهار/ مهار
ماه‌تاب/ مه‌تاب
میویز/ مویز
میهمان/ مهمان
نگاه‌بان/ نگه‌بان
نگاه‌دار/ نگه‌دار
نگاه داشتن/ نگه داشتن
نوک/ نک
هیل/ هِل
چند موردِ استثنایی در فارسیِ امروز هم داریم که کوتاهی و بلندیِ واکه تأثیری در معنی ندارد:
آرامیدن/ آرمیدن
آیینه/ آینه
دهان/ دهن
دهانه/ دهنه
مِصراع/ مِصرع
موسیقی/ موسِقی
ناهار/ نهار
هوش‌یار/ هش‌یار
در فارسیِ گفتاری نیز گاهی واکه‌های کوتاه را بلند تلفظ می‌کنیم:
آتش ← آتیش
انگلیسی ← اینگیلیسی
بلیت ← بیلیت
تکه ← تیکه
جگر ← جیگر
چغاله ← چاغاله
چه ← چی
خشخاش ← خاشخاش
سبیل ← سیبیل
سرمه ← سورمه
شپش ← شیپیش
شش ← شیش
شکستن ← شیکستن
کشمش ← کیشمیش
کوچک ← کوچیک
گنجشک ← گنجیشک
نگاه ← نیگا
هجده ← هیژده
هفده ← هیوده
واژۀ فرانسویِ carbone هم در فارسی سرنوشتِ جالبی پیدا کرده‌است: با تلفظ و املای «کاربن» یک معنی دارد و با تلفظ و املای «کربن» معنیِ دیگری.
ویراستِ ۱۳۹۹/۸/۶
@gozinguye
@molavi_asar_o_afkar
@ferdosesokhan