@flith کانال پروازفکرواندیشه

چند اعتراف از نويسنده
نوشتن مقدمهاي بر اين چند صحيفه شايد كار زائد و بيفايدهاي به نظر آيد. اما چه بايد كرد؟ بسياري از خوانندگان عادت كردهاند كه حد و ارزش كار نويسنده را از مقدمة كتاب او بجويند. اين عادت اگر پسنديده و سودمند باشد از آن روست كه نميگذارد خواننده كنجكاو و نكته ياب وقت خود را در مطالعة آنچه مبتذل و بيفايده است به هدر دهد. ليكن همين امر نويسنده را وا ميدارد كه در بيان »سبب تأليف كتاب« از آنچه موجب علاقه او به موضوع كتابش شده است، از آنچه فقط به خود او و به زندگي درون او مربوط است، با خواننده سخن بگويد. از همين جاست كه افزودن مقدمهاي بر يك كتاب، براي نويسنده غالباً كاري دشوار و بي فايده و ملالانگيز به نظر ميآيد. . . در تاريخ ملاك يقين چيست؟ گمان ميكنم علم هنوز براي اين سؤال جواب درستي ندارد. آنچه از اسناد و شهادات، بعد از تحقيق و انتقاد علمي برميآيد مفيد جزم و يقين نيست، موجد ظن و تخمين است و بر آنچه به قول ارباب منطق، متكي بر شايعات و متواترات و مظنونات باشد چگونه ميتوان معرفت قطعي و جزمي بنياد نهاد؟ اينكه كساني مانند ميشله تاريخ را »بعث و نشور حوادث گذشته در محضر يك قاضي« خوانده اند خالي از مسامحه نيست. گذشتهاي را كه در فضاي بيانتهاي خاموشي و فراموشي غوطه ميخورد چگونه ميتوان به مدد سندي و كتابي چند كه بر حسب اتفاق از دستبرد فنا و فراموشي جسته است ديگر باره زنده كرد؟ . . . در تاريخ از بيطرفي و حقيقت جويي سخن بسيار گفته اند. ليكن اين سخن ادعائي بيش نيست. مورخ از همان جا كه موضوع تاريخي خود را انتخاب ميكند در واقع دنبال هوس و ميل خود ميرود و از بيطرفي خارج ميشود. اگر »تاريخ هند« را موضوع تحقيق خويش قرار ميدهد براي آن است كه رغبتي يا مصلحتي او را به حوادث آن سرزمين علاقه مند كرده است و اگر از »انقلاب فرانسه« سخن ميگويد، از آن روست كه در آن ماجرا چيزي هست كه با احساسات و




@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

@flith کانال پروازفکرواندیشه

تمايلات او مناسبتي دارد. بنابراين بيطرفي مورخ، ادعائي است كه به دشواري ميتوان آن را تأييد كرد. من در تهية اين يادداشتها، كه جرأت نميكنم آن را تاريخ بخوانم جز آنكه صحنهاي چند از تاريخ گذشته را از روزنة وجدان و عواطف خويش؛ و از پشت شيشه هاي تاريك يا رنگارنگ اسناد و منابع موجود تصوير كنم كاري نكردهام. . . در تاريخ، اگر بتوان تجزيه و استقراء را مانند علوم طبيعي به كار بست مورخ ميتواند از صحت روش تحقيق خويش مطمئن باشد. ليكن باز نميتواند معلوماتي را كه از آن روش به دست ميآورد مثل يك حقيقت علمي، قطعي و ترديدناپذير اعلام كند. اما كيست كه بتواند در تاريخ مانند علوم، روش تجربي درست به كار تهران ديماه 1330
عبدالحسين زرينكوب بندد. . .




@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

@flith کانال پروازفکرواندیشه

1 فرمان روايان صحرا




@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

@flith کانال پروازفکرواندیشه
ص١١

روزهاي آرام در آن روزگاران كه هيبت و شكوه دولت ساساني، سرداران و امپراطوران روم را در پشت دروازههاي قسطنطنيه به بيم و هراس ميافكند، عربان نيز مانند ساير مردم » انيران «* روي نياز به درگاه خسروان ايران ميآوردند و در بارگاه كسري چون نيازمندان و درماندگان ميآمدند و گشاد كار خويش را از آنان ميطلبيدند. پيش از اين، نيز به درگاه شهرياران ايران جز از در فرمانبرداري در نيامده بودند. پيش از اسكندر »بيابان عرب« در زمرة سرزمينهايي بود كه به داريوش شاهنشاه ايران تعلق داشت. از آن پس نيز، سران و پيران قوم، بر درگاه پادشاهان ايران در شمار پرستاران و فرمانبرداران بودند. در دورهاي كه شاپور ذوالاكتاف هنوز از مادر نزاده بود، برخي از آنها به بحرين و كناره هاي درياي پارس به غارت آمده بودند. اما چنانكه در تاريخها آوردهاند وقتي شاپور به زاد برآمد، آنها را ادب كرد و به جاي خويش نشاند. در درگاه يزدگرد اول بزرگان حيره چون دستنشاندگان و گماشتگان ايران به شمـار مـيآمدند. و در روزگار نوشيـروان، تازيان سرزمين هاماوران نيز مثل تازيان حيره خراجگزار و دست نشاندة ايران بودند. باديه هاي ريگزار بيآب نجد و تهامه را ديگر آن قدر ومحل نبود كه حكومت و سپاه ايران را به خويشتن كشاند. زيرا در اين بيابانهاي بيآب هولناك خيالانگيز، از كـشت و رز و بازار و كالا هيچ نشـان نبود. و جـز مشتي عرب گرسنه و برهنه، كه چون غولان و ديوان همه جا بر سر اندكي آب و مشتي سبزه، با يكديگر در جنگ بودند، از آدمـي نيز در آنجا كس اثر نميديد. جز آن بيابانهاي هولناك هراس انگيز بيآب و گياه كه به رنج گرفتن و نگهداشتن نميارزيد ديگر هر جا از سرزمين تازيان ارجي و بهايي داشت اگر از آن روم نبود در زير نگين ايران بود. و عربان، كه در اين حدود سكـونت داشتند بارگـاه خســروان را در مدائـن كـعبة نياز و قبلة مراد خويش ميشمردند. در قصه ها هست كه از شاعران عرب نيز، كساني چون اعشي، به درگاه خسرو ميآمدند و از ستايش شاهنشاه مال و نعمت و فخر و شرف به دست ميآوردند.

1




@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

@flith کانال پروازفکرواندیشه

دو قرن سكوت ص12
فرمان روايان صحرا
در آن روزها، خود اين انديشه هم كه روزي تخت و تاج و ملك و گاه خسروان دست فرسود عربان بينام و نشان گردد و كساني كه به بندگي و فرمانبرداري ايرانيان به خود ميباليدند، روزي تخت و ديهيم شاهان و ملك و گاه خسروان را چون بازيچه اي بي ارج و بها به كام و هوس زير و زبر كنند هرگز به خاطر كس نميرسيد. اما درست در همين روزگاران، كه ضعف معنوي و روحاني، نيروي ظاهري و جسماني دولت ساساني را از درون ميخورد و ميكاست، نيرويي معنوي، بزرگ و بالنده، از درون ريگزارهاي قفر و هولناك بيابان عرب پديد آمد و اندك اندك باليد و فزوني يافت تا سرانجام شكوه و قدرت كسانيكه پنجه بر پنجة روم ميزدند و به زور بازو پنجة آنان را ميتافتند، دستخوش تازيان گشت. صحرا نشينان جزيرة خشك و بيآب و گياه عرب، با آن هواي گرم و سوزاني كه همه جا جز در جاهاي كوهستاني آن هست البته براي زيست مردم جايي مناسب نبود. از اين رو بود كه از دير باز تمدن و فرهنگ در آنجا جلوهاي نكرده بود و گذشته از پارهاي نقاط كه از آب و گياه بهره داشت يا جاهايي كه بر سر راه تجارت واقع بود در سراسر اين بيابان فراخ زندگي شهرنشيني هيچ جا رونق نيافته بود. گذشته از نواحي كوهستاني جنوب، كه از يمن تا عمان امتداد داشت، در كنارهاي باديه، مجاور شام و بين النهرين نيز از قديم شهرهايي كوچك ميبود كه اعراب در آن سكونت ميداشتند. شهرهايي مانند مكه و يثرب و طائف و دومةالجندل نيز جنبة بازرگاني داشت و بر سر راه تجارت بود. باقي اين سرزمين پهناور جز ريگهاي تفته و بيابانهاي فراخ چيزي نداشت. و اگر گاه چشمهاي كوچك از خاك ميجوشيد و سبزهاي پديد ميآمد عرب بياباننشين با شترها و چادرهاي خويش همانجا فرود ميآمد. زندگي اين خانه بدوشان بيابانگرد البته به غارت و تطاول بسته بود و در سراسر صحرا، قانون جز زور و شمشير نبود. عربان كه از ديرباز در چنين سرزميني ميزيستند ناچار مردمي وحشيگونه و حريص و مادي ميبودند. جز آزمندي و سودپرستي هيچ چيز در خاطر آنها نميگنجيد، هرگز از آنچه مادي و محسوس است فراتر نميرفتند و جز به آن چه شهوات پست انسان را راضي ميكند نميانديشيدند. از افكار اخلاقي، آن چه بدان مينازيدند مروت بود و آن نيز جز خودبيني و كينه جويي نبود. شجاعت و آزادگي كه در داستانها به آنها نسبت دادهاند همان در غارتگري و انتقامجويي به كار ميرفت. تنها زن و شراب و جنگ بود كه در زندگي بدان دل ميبستند. از اينها كه ميگذشت ديگر هيچ توجه و عنايتي به عالم معني نميداشتند. آداب و رسوم زندگي شهري را، به هيچ وجه نميتوانستند بپذيرند. در غارتها و چپاولهايي كه احياناً بر شهرهاي مجاور ميكردند همه جا با خود ويراني و فساد ميبردند. از وحشيخويي و درنده طبعي بسا كه به قول ابن خلدون سنگي را از بن عمارت بر ميكندند تا زير ديگ بگذارند يا آنكه تير سقف را بيرون ميكشيدند تا زير خيمه نصب كنند.
2
اين فرمانروايان صحرا كه از تمدن و فرهنگ بيبهره بودهاند در دورهاي كه تمدنهاي بزرگ قديم شكوه و عظمت تمام داشته است، اگر جز قتل و غارت و رهزني كاري داشتهاند حفظ




@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

@flith کانال پروازفکرواندیشه

دو قرن سكوت ص13
فرمان روايان صحرا راههاي بازرگاني و بدرقة كاروانهاي تجارتي بوده است. بنابراين هر چند استيلا بر اين صحراهاي فراخ بيآب و گياه آن قدر نداشته است كه دولتهاي بزرگ قديم چون مصر و بابل و ايران و روم بدان چشم طمع بدوزند اما براي حفظ جان قافله هاي تجارتي، هم از دير باز كشور گشايان قديم اين فرمانروايان صحرا را به خدمت خويش ميگرفتهاند. در تاريخها هست كه وقتي كمبوجيه پادشاه هخامنشي لشگر به مصر برد اعراب را واداشت كه در باديه براي سپاه او آب تهيه كنند

3
و در برخي از جنگهايي كه ايرانيان با يونانيها كردهاند نيز اعراب جزو سپاه ايران به شمار ميآمدهاند.

4

بدينگونه در روزگاران كهن عرب را شأني و قدري نبود. شهري و تمدني نداشت و محيط زندگي او نيز پيدايش هيچ نظام و تهذيبي را اقتضا نميكرد. معهذا اگر در كنارههاي اين بيابان فراخ شهري و واحهاي بود، از بركت تربيت وتمدن روم يا ايران بود. چنانكه نزاع و رقابت مستمري كه همواره بين ايران و روم در كار بود، دولتهاي غسان و حيره را پديد آورد غسان در كنار بادية شام بود و دولت روم آن را در برابر ايران علم كرده بود. حكومت ايران نيز دولت حيره را در كنار بادية عراق به وجود آورده بود تا هم در آن حدود از »اصطكاك« مستقيم دو دولت جلوگيري كند و هم در جنگ با روم مددكار ايران باشد. اما نفوذ ايران بر عرب منحصر به امارت حيره نبود. از همه قبايل و طوايف، گردنكشان و بزرگان عرب به درگاه پادشاهان ساساني روي نياز ميآوردند. گذشته از اينها يمن نيز از روزگار نوشيروان دست نشاندة ايران بود. مطالعه در تاريخ حيره و يمن نشان ميدهد كه ايرانيان در آن روزگاران عرب را به هيچ نميگرفتهاند و هرگز از جانب آنها هيچ انديشهاي نداشتهاند. حيره چنان كه از آثار و اخبار بر ميآيد، در اوايل قرن سوم بعد از ميلاد پارهاي از طوايف عرب، از فترتي كه در پايان روزگار اشكاني پيش آمده بود استفاده كردند و به سرزمينهاي مجاور فرات فرود آمدند و بر قسمتي از عراق دست يافتند. از اين تازيان، برخي هم چنان زندگي بدوي را دنبال كردند اما عدهاي ديگر به كار كشاورزي دست زدند. پس از آن، رفته رفته روستاها و قلعه ها بنا كردند و شهرها بر آوردند. مهمترين اين شهرها، حيره بود كه در جايي نزديك محل كنوني كوفه بر كرانه بيابان قرار داشت. اين شهر، چنان كه از نام آن پيداست

5

قلعهايي و اردويي بوده است كه اعراب در آن سكونت داشتهاند اما اندك اندك به شهر تبديل شده است. تاريخ بناي اين شهر را در افسانهها به بختنصر نسبت دادهاند و پيداست كه در صحت اين قول جاي شك هست. اين قدر هست كه هواي آزاد بيابان و آب جويبارهاي فرات براي آبادي اين سرزمين مساعد افتاده است. كثرت زرع و نخيل و وفور آب و كشت در اين ناحيه ميتوانسته است فرمانروايان صحرا را به تمدن دعوت نمايد. عربهايي كه در اين حدود، سكونت ميداشتند به سبب مجاورت با ايران از بركت فرهنگ و تمدن بهرهاي يافته بودند در نزديك حيره كاخهايي همچون »كاخ خورنق« و »كاخ سفيد« و »كاخ ابن بخيله« بر پاگشته بود كه جلوه و رونقي خاص بدان شهر ميبخشيد. عربان اين ناحيه برخي آيين ترسايي داشتند و بعضي آيين مجوس را پذيرفته بودند. نيز در بين آنها كساني بودند كه با خط و كتابت آشنايي داشتند و شايد خط و كتابت از آنجا به ديگر جاهاي عربستان رفته باشد.




@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

@flith کانال پروازفکرواندیشه

دو قرن سكوت ص14
فرمان روايان صحرا تاريخ امراء حيره، درست روشن نيست*. اين قدر هست كه اين امراء از اعراب بني لخم بودهاند و به حكم مجاورت نسبت به شاهنشاهان ساساني فرمانبرداري ميكردهاند. سبب عنايتي كه فرمانروايان ساساني به حمايت و تقويت امراء حيره ميداشتند اين بود كه ميخواستند بوسيلة آنها اعرابي را كه در ثغور ايران سكونت داشتند متحد نمايند و به ياري آنها از تجاوز و تعدي بدويان غارتگر به حدود مرز ايران جلوگيري نمايند. از اين روي پادشاهان ساساني در حمايت و تقويت اين امراء عنايت بسيار ميورزيدند و آنها را با فرمان خويش بدين مقام منصوب مينمودند. نام اين امراء در تاريخهاي قديم ايران ضبط بوده است و حمزه اصفهاني فهرستي از نام و مدت عمر آنها با ذكر پادشاهاني از ساسانيان كه با آنها معاصر بودهاند نقل نموده است.

6

اين فهرست هر چند كامل و خالي از خطا نيست اما به هر حال جالب و مهم است. ترتيب و شمارة امراء اين سلسله غالب نادرست و مبهم است. شباهت و وحدت نامهاي آنها از اسبابي است كه مورخان را در باب تاريخ امراء اين خاندان به خطا و اشتباه افكنده است. هر چه هست، امراء بزرگ اين ديار، در دوره ساساني بيشتر از خاندان لخم بودهاند و همه از شاهنشاه ايران فرمان ميبردهاند. ذكر تاريخ حيره و امراء خاندان لخم در اينجا حاجت نيست خاصه كه در اين باب، تاريخها نيز اطلاعات دقيق و درستي ندارند. با اين همه اشارهاي كوتاه به امارت اين خاندان تا اندازهاي وضع تمدن و حكومت اعراب مجاور اين ناحيه را به دست ميدهد. اين قدر براي اين كتاب كفايت است و بررسي تتبعاتي كه محققان در تاريخ اين سلسله كردهاند در حوصلة كار ما نيست. بني لخم آنچه از تاريخها و داستانهاي عرب بر ميآيد اين است كه نخستين امير حيره، از خاندان لخم، عمروبنعدي نام داشت. اما نام و نشان و سرگذشت او به درستي معلوم نيست و با افسانه هايي كه اعراب در باب جذيمة ابرش دارند در آميخته است. گفته اند اين جذيمه، پيش از اين در حدود حيره پادشاهي داشت و فرمان ميراند. از جاه و جلال و شكوه و هيبت او داستانها نقل كردهاند كه هيچ يك را باور نميتوان كرد. از افسانه هايي كه در باب او آوردهاند يكي اين است كه در بزم وي جواني از بني لخم، نامش عدي، ساقي بود كه رقاش خواهر جذيمه با او سري و سري داشت. عدي را ياراي آن نبود كه خواهر ملك را از وي درخواهد، اما رقاش او را حيلهاي آموخت. جذيمه را شراب بسيار پيمود و مست كرد. آنگاه درخواست كه رقاش را به زني بدو دهد جذيمه در مستي پذيرفت و در هشياري پشيمان شد. اما كار گذشته بود. و از عدي پسري آمد كه او را عمرو نام نهادند. و چون جذيمه، چنان كه در افسانه ها و داستانهاي عرب آوردهاند، به حيلة زباء كشته شد عمروبنعدي كه خواهرزادهاش بود به خونخواهي او برخاست. زباء را كشت و حيره را مقر امارت خويش كرد. بدين گونه بود كه امارت حيره به خاندان لخم رسيد. گفتهاند كه وي با شاپور اول و چند تن پادشاه ديگر، كه بعد از او مدتي كوتاه سلطنت كردند، معاصر بود. پس از عمـرو پسرش كه امرؤالقيس نام داشت به جـاي او نشست. دربارة مدت امـارت او




@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

@flith کانال پروازفکرواندیشه

دو قرن سكوت ص15
فرمان روايان صحرا سخناني كه در تاريخها آمده است گزافه آميز است و آن را از صد سال هم بيشتر نوشتهاند. امـا از قرائن بر ميآيد كه وي نزديك چهل سال امارت حيره داشـته اسـت. لـوحي كـه بـر گـور او يافتهاند، و به خط نبطي و زبان قديم تازي است از ارتباط او با درگاه پادشـاهان ايـران حكايـت دارد چنانكه از تاريخها بر ميآيد، وي بر بيشتر اقوام عرب از مردم عـراق و جزيـره و حجـاز از جانب پادشاهان ايران فرمانروايي داشته است. دورة امارت وي با عهد سـلطنت بهـرام سـوم و نرسي و هرمزبن نرسي و شاپور ذوالاكتاف مقارن بوده است. پس از او چند تن ديگر حكومت كردند كه از آنها جز نامي باقي نمانده است.تا آنكه نوبت به نعمان بن امرؤالقيس رسيد كه او را نعمان اعور گويند. نوشته اند كه اين نعمان مردي تندخو و توانا ليكن سختگير و كينه كش بود. گفتهاند كه يزدگرد اول را در حق او مهري و اعتقادي بود. بناي كاخ خورنق را نيز كه در مجاورت حيره بوده است بدو نسبت كردهاند. گويند وقتي بناي اين كاخ افسانهآميز به پايان رسيد معمار آن را كه سنمار نام داشت بكشت. دربارة فرجام كار او نيز نقل كردهاند كه چون به انديشة بيثباني و ناپايداري دولت و ملك جهان افتاد، جامة درويشي پوشيد و ترك ملك نمود وسر به بيابان نهاد. اين داستان را محققان افسانه ميشمارند. از قرائن چنان برميآيد كه چون رفتار نعمان، شايد به پيروي از سياست يزدگرد نسبت به ترسايان مساعد و ملايم بوده است اين قصه را جعل كردهاند تا علاقه و ارتباط او را با زاهدان و سياحان نصاري بيان نمايند. باري پس از او، نوبت امارت به منذربن نعمان رسيد. اين همان امير حيره است كه در داستانها گفتهاند يزدگرد تربيت فرزند خويش بهرام را بدو سپرد. حتي آوردهاند كه اگر سعي و جلادت منذر نبود بزرگان ايران، بعد از يزدگرد راضي نميشدند بهرام را به سلطنت بنشانند. بدين گونه، دخالتي كه وي در انتخاب بهرام گور به سلطنت كرد از نفوذ و قدرت او حكايت دارد. در جنگي كه چندي بعد بين بهرام گور با روميها در گرفت نيز منذر خدمتهاي شايسته كرد. چند تن ديگر از امراء خاندان لخم بعد از او بر حيره فرمانروايي كردند. تا نوبت امارت به منذربن ماءالسماء رسيد كه از همه ملوك حيره نامدارتر و پركارتر بود. وي در روزگار سلطنت قباد و نوشيروان ميزيست و در روزگار او بود كه زنگيان بر يمن استيلا يافتند. هم دراين اوان بود كه ماجراي ظهور مزدك روي داد و پريشاني و نابساماني تمام در كارها افتاد. قباد، چنان كه در تاريخها هست به آيين مزدك گرويد اما منذر نيز مانند آن دسته از امراء و سرداران ايران كه با قباد و مزدك مخالفت كردند آيين مزدك را نپذيرفت. در اين هنگام، امراء كنده كه با بني لخم از دير باز رقابتي داشتند فرصت نگه داشتند و چون ديدند شاهنشاه به سبب مخالفتي كه منذر در كار مزدك با او كرده است از او رنجيده است به قباد نزديك شدند. قباد نيز حارث كندي را به امارت حيره برگماشت و او منذر را از آنجا راند. اما وقتي نوشيروان به سلطنت نشست و در صدد بر آمد خللهايي را كه به سبب فتنة مزدك رخ داده بود جبران كند ديگر باره منذر را به امارت حيره باز گرداند. اما اعاده حكومت نتوانست مقام و اعتبار او را اعاده كند. پس از او پسرش عمروبن منذر، به امارت حيره نشست كه او را به نام مادرش عمروبنهند خوانند. گفتهاند كه او اميري درشت خوي و خود پسند بود. و اين خود پسندي سبب شد كه به دست عمروبن كلثوم كشته آمد. داستان ملاقات او با اين عمروبنكلثـوم را در قصه ها با آب و تاب تمام آوردهاند و از




@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

@flith کانال پروازفکرواندیشه


#چاه_بابل

#رضا_قاسمى



@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.ص١٢١



كنارِ هم، منتظر كه مرگ بيايد و ابديت بدهد به آن لحظه. مرگ نيامده بود و، حالا، وقتي
ميآمد كه من تا كمر در خاك بودم و او تا سينه. بوي رطوبتِ زمين در مشامم بود؛ و پيشِ
چشمم چشمانِ سياهِ ناهيد كه بيپناهيِ چشم آهو را داشت. انديشيدم: «اگر دكتر ميريان
مطابقِ طبعيتِ خود رفتار كرده بود، حالا، به جاي ناه د او بود كه ر گودال ب د و به جاي
من مرد ديگري.»
ي د و
ا
- بجنب ناهيد! بخشوده ميشوي اگر خودت را بيرون بكشي!
- آخر چطور؟
از خودم خجالت كشيدم. او تا سينه در خاك بود و من تا كمر.
صداي تكبيرِ جمعيت تيغ زد به پردههاي گوش. وحشتِ اصابتِ تمامِ سنگهاي جهان
از پوست و استخوان گذشت و تا شستِ كرخت شدهي پاهايم نفوذ كرد. «تو آدم نميشوي.
كدام راحت؟ ب ز برميگردي به هيئتي ديگر تا وحشتِ چاه بابل را تا به آخر تجربه كني.»
سنگي به دست راستم خورد؛ سنگِ ديگري به پيشاني. فرياد دلخراش ناهيد تمام رگهايم
را به آتش كشيد. چيزي حيواني در من قوت ميگرفت؛ جنبشي كه نميشناختم. سمتِ چپم
سنگي به زمين اصابت كرد. بدنم به رعشه اي حيواني قصدِ بالا كرد. سنگي سينه ام را
زخميد. تيز بود. خميدم به جلو. دردي جانكاه بار ديگر گلوي ناهيد را جر داد. مثل كرمي
بيرون ميخزيدم از زمين. سنگي پيش رويم به زمين اصابت كرد. مشتي خاك را پاشيد روي
گونيام. بوي پوسيدگي به مشامم داخل شد. چرا تا به حال فكرش را نكرده بودم؟ چنگ
زدم و گوني را از سرم بيرون كشيدم. لاله ي گوشم جر خورد. چشمم افتاد به جانوري
هزاردست كه نعره از گلو برون ميداد؛ در رقصي جنونآميز تاب ميخورد به عقب، يله
ميشد به جلو، و سنگي رها ميكرد سمت ما. يك آن، پرهيبِ سنگي را ديدم كه درست
وسطِ پيشاني ام را نشانه گرفته بود. دست سپر كردم و سر چرخاندم به سمتِ چپ. چشمم
افتاد به گوني ناهيد كه خون نشت كرده بود از جايي كه جاي چشم راستش بود. جانوري
مهيب در من قوت گرفت. به رعشهاي ديگر خود را بيرون كشيدم از گودال.
لحظه اي همه چيز ايستاد از جنبش. وحشتزده و خونپوش ايستادم ميان حلقه ي
آتش.
121


@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١٢٢


بجنب ناهيد! من خودم را بيرون كشيدم.
گوني به رعشه اي خونين جيغ زد: «آخر چطور لعنتي؟»
- به خاط من.
ناليد: «راحتم كن، اگر دوستم داري.»
جمعيت صلوات فرستاد. به سمتِ بيرون حركت كردم. زني پيچيده در چادرِ سياه، با
چهرهاي برافروخته، جلو آمد. زگيلِ درشتي روي بيني داشت. گوشه ي چادر را به دندان
گرفت، دست بيرون كرد، سنگي از زمين برداشت و فرياد زد: «آن زانيه هنوز زنده است! آن
زانيه هنوز زنده است!»
از حلقه بيرون زدم. كاميوني كه از راه رسيده بود پشتِ سرِ جمعيت بارِ سنگاش را
خالي ميكرد. زني كه كنار دستم بود سنگ كوچكي را داد دست بچه اي كه روي شانهاش
بود: «بزن مادر!»
پشتِ سرم جوي آبي بود. رفتم روي جدول سيمانيِ كنارِ جو. سرك كشيدم. گوني
غرقه به خوني كه ناهيد بود هنوز پيچ و تاب ميخورد. زني كه بچه روي شانهاش بود جا
عوض كرد. حالا، بجاي گوني خون آلود، بچه را ميديدم كه لباسي آبي پوشيده بود و
موهاي پشتِ سرش رو به بالا شكسته بود. ميخنديد و پاهاي كوچكش را به سينه ي مادر
ميكوبيد. رفتم روي جدول كناري. لق بود. كنده شد و افتادم. زن برگشت و خنديد. بچه هم
خنديد. آخوند قد كوتاهي كه سمتِ ديگرِ ميدان بود در بلندگوي دستي گفت: «برادران و
خواهران ايماني، سنگ رسيد.» و با دست اشاره كرد سمتِ كاميوني كه بارش را خالي
ميكرد. جمعيت هجوم برد طرف توده ي سنگها كه درشت بودند و لب تيز.
چشمش افتاد به جدولِ سيمانيِ كنار جوي كه از جا كنده شده بود. بايد سنگين
ميبود. به زحمت بلندش كرد. تا برسد به ميانه ي ميدان، سرخ شده بود از خوني كه
ميچكيد از پيشانيش. ايستاد. گوني چشمه ي خون بود. هنوز ميناليد. جدول سيماني را بالا
برد: «مرا ببخش ناهيد!»

122


@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.ص١٢٣


برگشتنه، نادر پيشنهاد كرد بروند آبجويي بخورند. سكوتِ مندو را كه ديد، دنده عوض
كرد و انداخت توي خيابان «واگرام ».
مندو گفت: «ولي عجب زنيست! چهار ماه نيست كه آمده پاريس، هم كار پيدا كرده
هم آپارتمان!»
نادر حواسش به جلو بود اما او را ورنداز ميكرد: «از بابتِ اين يكي كه نبايد خوشحال
باشي. همين روزهاست كه آرنولد جل و پلاسش را جمع كند و بيايد پاريس، و ماهِ عسل تو
هم تمام شود.»
ازجشنِ كوچكي ميآمدند كه به مناسبتِ موفقيتِ فليسيا در پيدا كردن آپارتماني در
محلهي «مادلن» برپا كرده بودند. سرشب، چمدان هايش را گذاشته بودند عقب ماشين نادر،
سر راه از رستوراني چيني مقداري غذا خريده بودند و يك بطر شامپاني. اما اين جشن، جشنِ
موفقيتِ نادر هم بود. سرانجام، به يمنِ كارداني فليسيا، آنلور رضايت داده بود تا از خير بچه
بگذرد. قانعش كرده بود كه اين شيوهي جديد با كورتاژ فرق دارد: «دو تا قرص هست كه
ميخوري، بيست و چهار ساعت بعد خودش ميافتد. البته اگر سريع بجنبي. وگرنه هيچ راه
ديگري نيست جز سقط جنين.»
نادر انداخت بغل رودخانه ي سن و دوباره او را ورنداز كرد: «خودت را توي بد
مخمصه اي انداختي. بزن و برو! چرا عاشق ميشوي، مرد؟»
- نميشود. با او نميشود. تو توانستي؟
- نخواستم. اگر ميخواستم ميشد. يك شب توي آشپزخانه ماچاش كردم. دستم را
هم بردم توي شورتاش. گفت ميخواهم با آرنولد ازدواج كنم، بهتر است دوستيمان را
حفظ كنيم. من هم ديدم دختر خوبيست. ترجيح دادم دستم را از توي شورتاش بيرون
بياورم. از كنارِ پل الكساندر گذشتند. تلؤلؤ بالهاي طلايي اسبها درونِ مندو را آشوب كرد.
123



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.ص١٢٤


يادش آمد به شبي كه با فليسيا كنار همين پل قدم زده بودند. همه چيز را گفته بود جز
ماجراي آن جدولِ سيماني.
نادر نگاهش كرد: «غصه نخور، خودم برايت يكي ديگر پيدا ميكنم از فليسيا
خوشگلتر.»
نگاه كرد به آسمانِ ابريِ پاريس كه زمستانها هميشه قرمز بود.
نادر خنديد : «تو آدم نميشوي.»
سبك به طرف او برگشت و چهره اش به لبخندي گشاده شد.
نادر گفت: «پسر، يك ايدهاي به كلها م آمده كه اگر بگيرد از خاك سياه بلند
ميشويم.»
نادر هميشه ي خدا ايدهاي به كله اش ميآمد، اما ده سال بود كه همچنان خرجاش را
از تعمير خانه ها درميآورد و، اغلب، موها و لباسهاي گران قيمتاش خاكي بود.
- اگر بگيرد، يك قصر ميخرم. طبقه ي بالايش را هم ميدهم به تو، براي خودت
عشق كن.
ديگر عادت كرده بود. لازم نبود بپرسد چه ايدهاي. نادر خودش ميگفت. نپرسيد. آن
هم حالا كه چيزي در وجودش خارخار ميكرد. اين نخستين شبي بود كه فليسيا در پاريس
بود اما بي او به بستر ميرفت. گفته بود «ميخواهم بمانم و كمي اينجا را مرتب كنم.» و
مندو، گرچه به عقلاش ميرسيد، اما نگفته بود «من هم ميمانم كمكات.» خسته شده
بود؟ يا حس ميكرد نادر بيشتر به حضورِ او محتاج است؟ از من ميشنويد هر سه!
جايي در ميدان «باستيل» پارك كردند و آمدند به كافه ي «فرانسه». نادر همچنان از
رؤياهايش ميگفت. اما مندو ذهنش جاي ديگري بود: «لابد حالا دراز كشيده است توي
بغل كمال، روي همان تشكي كه سرِ شب من و نادر سرش ا گرفتيم و آورديم به
آپارتمانش. به اين ميگويند جاكشي به معناي واقعي كلمه!» از اين فكر خندهاش گرفت.
نادر كه حالا چانه اش گرم شده بود خنده ي مندو را كه ديد بهش برخورد. اما، خوشبختانه، در
همين لحظه مندو كه ته ليوان آبجويش را سر ميكشيد، چشمش افتاد به مجسمه اي كه
وسطِ ميدان بود: «عجيب است!»
ر
124



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١٢٥


- فرشته كه جنسيت ندارد!
و با سر اشاره كرد به مجسمه: «ميبيني وسط پاهايش را؟»
نادر نگاهي به آلت مردانه ي مجسمه كرد و گفت: «اين فرشته نيست! يكي از خدايان
يونانيست.»
- تو اين چيزها را از كجا ميداني؟
- درست است كه حمالي ميكنيم عمو، اما ناسلامتي آرشيتكت هستيم.



18
تلفن را برداشت و شمارهي فليسيا را گرفت. بوق آزاد... يك بار... دوبار... پنچ بار... به
ساعتش نگاه كرد. سه ونيم بعد از نيمه شب بود. «شا د دارد به اينجا ميآيد.» دوباره دراز
كشيد روي تخت. سر شب كه آمده بود، پيراهنِ قرمزِ خوشدوختي پوشيده بود كه پوست
مهتابي اش را جلايي خيره كننده ميداد. بيشتر از هميشه هم به سر و صورتش رسيده بود.
مندو فكر كرد لابد خواسته است به او اطمينان بدهد كه فقط او را دوست دارد و بيشتر از
هميشه هم. احساس آسودگي غريبي كرد. تمام فكرهايش را در باره ي كمال ابلهانه يافت و
شادمانه فليسيا را در بغل فشرد. اما، يكي دو ساعت بعد، وقتي خواست شام بياورد، فليسيا
دنيا را روي سرش خراب كرد: «نه، بايد بروم.»
ي
- كجا؟
- شام مهمان پل هستم.
- پل؟
- همان كه مدير يك فستيوال جاز است در بلژيك.
- نگفته بودي؟
- عصري زنگ زد. گفت فقط همين امشب در پاريس است.
125



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١٢٦



سعي كرد خودش را نبازد. باخته بود. اما به هر حال بايد خونسردياش را حفظ
ميكرد: «ديرت نشود؟ چه ساعتي قرار داري؟»
- يازده شب.
نگاه كرد به ساعتش. نُه شب بود. گفت: «چرا اينقدر دير وقت؟»
- جلسه دارد.
يكي دو روزي بود فليسيا دل و دماغ نداشت. دفتري كه در آن استخدام شده بود،
بعد از دو ماه كار، عذرش را خواسته بود. بحران اقتصادي اوج گرفته بود و اداره ها و
شركتهاي خصوصي افراد را به عنوان كار آموز استخدام ميكردند و بعد از يكي دوماه
عذرشان را ميخواستند تا نه هزينهي بيمه هاي اجتماعي را بپردازند و نه غرامتِ بيكاري
را. مندو انديشيد: «لابد ميخواهد از نفوذِ پل استفاده كند تا كار ديگري پيدا كند.
مخصوصاْ ه حالا اجارهي نسبتاْ نگين يك آپارتمان هم روي دوشش افتاده.» دستِ او
را با ملاطفت در دست گرفت و گفت: «پس شب برگرد همينجا.»
ك س
آر
فليسيا گفت: «ممكن است دير بشود.»
- تا صبح كه طول نميكشد؟
- نه، حداكثر دو ونيم - سه.
- بسيار خوب، منتظر ميمانم.
و منتظر مانده بود. دوباره گوشي تلفن را برداشت. به ساعتش نگاه كرد. چهار صبح
بود. بوق آزاد . يك بار... دوبار... سه بار... چهار بار... پنج بار... هيچكسي در اين سياره باقي
نمانده بود تا گوشيِ تلفنِ 42785751 را بردارد. زمين چه تنها و غمانگيز ميچرخيد.
جهنم او آغاز شده بود. فكر كرد هيچكسي به محض رسيدن به خانه خوابش نميبرد. پس
تصميم گرفت هر يك ربع يك بار زنگ بزند. و زده بود. حالا ديگر مطمئن شده بود كه
انتظار بيهوده است و فليسيا امشب برنخواهد گشت. اما باز زنگ ميزد تا بداند شام پل چقدر
طول ميكشد!
دراز كشيد روي تخت: «وقتي با وجود عشقاش به نولد، با من ميخوابد، چه دليلي
هست كه با ديگري نخوابد؟» به تلفن نگاه كرد. به ساعت هم. هنوز وقتش نشده بود.
126



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١٢٧


. : م
. د
د
ب
. ب . د
م
ه
ي د م
چشمم كور. خودم اين تابو را برايش شكستم وقتي گفت «تو را دوست دارم، ا ا
عاشق آرنولد هستم و نميتوانم بهش خيانت كنم.» چه جاني كندم تا ذهنش را عوض
كردم.»
ساعتِ شش صبح بود و صداي تهي از حياتِ بوقِ تلفن به او ميگفت كه فليسيا،
خواب يا بيدار، حالا در يكي از اتاقهاي هتل «مريديانا» برهنه در آغوش پل دراز كشيده
است. «تا هر وقت كه لازم باشد بيدار ميمانم و زنگ ميزنم اگر ر اين مورد حقيقت را
بفهمم ر مورد كمال هم حقيقت روشن خواهد شد.» وضع مضحكي پيدا كرده بود. در
درونش جانوري سر برآورده بود كه به هيچ چيز جز كشفِ حقيقت نمي انديشيد؛ بيخبر كه
در حيطه ي ارتباطِ آدميان آنچه هميشه نامكشوف ميماند همان حقيقت است. از آن
دردناكتر، كشف واقعيتي بود تلختر از زهر. گمان ميكرد سرانجام توانسته است خود را ويران
كند و از نو بيافريند. به فليسيا ميگفت: «ديگر هيچ چيزي براي من تابو نيست.» و حالا
ميديد كه كار آنقدر هم آسان نيست.
ساعت ده ونيم صبح، سرانجام، كسي در اين سياره پيدا شد تا گوشي تلفن
42785751 را بردارد: «تا هفت صبح نشسته بوديم توي بار هتل. گفتم تو ديگر
خوابيده اي. آمدم منزل.» گوشي را گذاشت. نگفت كه تا همين پنج دقيقه ي پيش مرتب
زنگ زده است؛ اوايل هر يك ربع يك بار، بعد هر ده دقيقه يك بار، و از هشت صبح به
اينطور هر پنج دقيقه يك بار. سيگاري روشن كرد و دراز كشيد روي تخت: «هيچكس را ه
جز آرنولد دوست ندارد ه خاطر او به هر كاري حاضر است تن بدهد من هم در تمام اين
مدت براي او به نوعي «پل» بوده ام. پلي كه نميتوانست براي او كار پيدا كند ا ا
ميتوانست كمك كند تا بازگشت آرنولد عزيزش ب عالم موسيقي همراه با «موفقيت»
باشد.» موفقيت؟ از همان ابتدا گفته بود كه به تركيبِ دو نوع موسيقي خوشبين نيست:
«مثل ازدواج است. هر دو بايد آنقدر از فرديتِ خودشان بكاهند تا آن وسطها به يك حداقل
مشترك برسند.»
سيگار را در زيرسيگاري له كرد: «عشق ر كار نبوده است. هر دوي ا معامله
ميكردهايم. چيزي ميدادهايم و چيزي ميستاندهايم. براي چه بخوانم؟ كه همه
127


@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.
ص١٢٨


بفهمند«برادرحداد» كيست؟ هرچه هم سعي كنم صدا صداي ماندني آريا نژاد باشد ب ز هم
غير ممكن است لو نرود. وقتي صدايي با مرگ تماس گرفت، مثل سنگِ مرمر، هميشه
رگه هايي از آن درخود حمل ميكند. براي چه بخوانم؟ كه با كارد گاوكشي بيايند
سراغم؟» جدول سيماني را كه فرود آورده بود، راهش را كشيده بود برود، دو نفر محكم زيرِ
بازويش را گرفتند. توي كميته، جوان ريشوي تنومندي پاسپورتي را چپاند توي دهنش: «برو
زن قحبه! برو به هر قبرستاني كه دلت ميخواهد برو! اما بدان برادرحداد در جبهه ها شهيد
شده است! اگر صدايي ازت بلند شود، آن سرِ دنيا هم كه باشي با كارد گاوكشي ميآييم سرِ
وقتات!»
ا
را
ي ! آ
بو »
وقتي لحاف را روي سرش ميكشيد صداي كمال را شنيد كه درِ گوشش پچ پچه
ميكرد: «تصنيفي هست از سرژگنزبورگ كه ميگويد: با زن باش به خاطر آن چيزي كه
نيست. و رهايش كن به خاطر آن چيزي كه هست.»
به پهلو غلطيد: «بهترين وقت است براي زدن ز ر آن قولِ احمقانه ه پلِ عزيز، تو
بهترين ناجي من دي!



19
نيمه هاي شب بود. نزديكيهاي پل الكساندر، در تاريك و روشنِ كناره ي «سن»، دو
شبح تلولو خوران مقابلِ هم رسيدند:
- مگر كري؟
- تو اينجا چه ميكني؟ نكند آمدهاي بال هاي اينها را هم اره كني؟
- يك ساعت است صدايت ميزنم.
به لحني مستانه گفت: «خب كر ام ديگر.مگر نميدانستي؟» بعد بغلياش را به كمال
تعارف كرد. كمال خنده كنان بغلي خودش را بيرون آورد: «از اين بزن، شيواز ريگاله.»
- همه ش يه پخه.
128


@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.ص١٢٩


بعد شيشه ها را به هم زدند.
- يك ساعت است صدايت ميزنم.
مندو جرعه اي نوشيد و گفت: «پس بيا تا رازي را برايت فاش كنم. بچه كه بودم، پدرم
پرده ي گوشام را پاره كرد.»
- چرا؟
- براي آنكه كسي كونام را پاره نكند!
كمال پخش زمين شد و شيشه از دستش افتاد: «چه ربطي دارد؟»
- تيم محبوبِ من مسابقه داشت. دير كرده بودم. ناچار بايد دويد ديگر. مگر نه؟
- نميدانم. تا به حال پرده ي گوشم پاره نشده!
- پسرِ همسايه كه چند سالي از من بزرگتر بود با دوچرخه اش داشت ميآمد. پرسيدم
مسابقه كي شروع ميشود؟ گفت يك ربع پيش شروع شده است. سرعتم را بيشتر كردم.
گفت من هم دارم ميروم همانجا، بيا برسانمت. نزديكيهاي ميدان برخورديم به پدر. نميدانم
از كدام قبرستاني پيدايش شده بود. صدايم كرد. رفتم جلو. محكم زد توي گوشام و گفت:
«ديگر نبينم سوار دوچرخه ي كسي بزرگتر از خودت بشوي ها!»
كمال گفت: «حالا چي؟ ترجيح ميدهي كدامش را پاره ميكردند؟»
- خب آدم با كوناش زياد كار ندار، اما گوش... دم به ساعت به آن نيازداري.
رسيده بودند زير پل. مندو گفت: «صبر كن ببينم. تو اينجا چه ميكني؟»
- هيچي، آمده بودم گزارشِ وضعِ جسماني حضرتِ عالي را بشنوم!
چشمش افتاد به هيكل لرزاني كه در تاريكي آن سوي رود پرسه ميزد. باراني تيرهاي
پوشيده بود و به نظر پيرزني فرتوت ميآمد. انگار پي چيزي ميگشت. گاه زمين را نگاه
ميكرد، گاه تا لبِ آب ميآمد و عمق رودخانه را نظاره ميكرد. سايهاي پريشان بود. كشتي
تفريحي بزرگي كه دور تا ِ دور بدنه اش نورافكن بود، گذشت. حركت اريب نور براي لحظه اي
چشمانِ مندو را خيره كرد. كشتي كه دور شد مندو برگشت به سوي كمال. اما از او خبري نبود.
حيرت زده به اطراف نگاه كرد. ديد نشسته است لبِ آب و طوري خيره شده كه انگار چيز
129



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.ص١٣٠


عجيبي در اعماق رود غوطه ور است. كنارِ او نشست. هيچ چيز آنجا نبود جز مقداري خاشاك، و
ستونها شكسته اي از نور كه انعكاسش كمي از پيشاني عرق كردهي كمال را برق ميانداخت.
- چه شده؟
پاسخي نداد.
- حالت خوش نيست؟
نسيمِ خنكي كه از روي آب برميخاست صورتاش را نوازش ميكرد. نشست روي
حاشيه ي سيماني كنار رود و خيره شد به بالهاي طلايي سرستونها.
كمال گفت: «اگر به تو بگويند فقط چند روز ديگر زنده اي چه ميكني؟
نگران شد: «منظورت را نميفهمم.»
- فرض كن سرطان گرفته اي يا ايدز يا بيماري ديگري از اين قبيل و ميداني فقط
مدتِ كمي زنده خواهي ماند.
صورتش را كاملا برگردانده بود و حالا تمامِ سطحِ پيشاني و كمي از بينياش كه روشن
بود، يكسره خيسِ دانه هاي عرق، برق ميزد.
مندو زيرِ آوارِ خبري هولناك از نفس افتاد. گفت: «چيزي شده؟»
- نه. اين يك معماست. جواب بده.
- سعي ميكنم تا جايي كه ممكن است آن را به ديگران منتقل كنم.
- چه قدر تو بيرحمي!
- وقتي مرض همگاني شد، راه علاجش هم زودتر پيدا ميشود.
- فرض كن آدم بيرحمي نباشي. يا مرضي گرفته باشي كه قابل انتقال نيست.
- آدم اگر عاقل باشد همه ي حساب و كتابها را كنار ميگذارد و بقيه ي عمرش را
خوشگذراني ميكند.
- يكي بود كه همين كار را كرد. هر چه داشت فروخت. همه ي پولهايش را به باد داد.
مسافرت، بهترين غذاها، بهترين هتلها، زيباترين زنها. بعد ميداني چه اتفاقي افتاد؟ ناگهان
راه علاج پيدا شد. حالا ميتوانست به زندگي ادامه بدهد. اما ديگر چيزي برايش باقي نمانده
130



@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️

@flith کانال پروازفکرواندیشه

.ص١٣١

بود. همه چيز را بايد از صفر شروع ميكرد و بدتر از همه اينكه تازه فهميده بود زندگي يعني
چه.
مندو نگاهش كرد. چه ميخواست بگويد؟ در پوشش استعاره داشت به بدبختيهاي او
اشاره ميكرد؟ يا به چيز دردناكي در زندگيِ خودش؟ شايد هم مست بود و پرت ميگفت؟ به
سمتِ او برگشت و با نگراني گفت: «تو امشب براي چه آمده بودي اينجا؟»
همينطور كه برميخاست، خنده كنان، به اسبِ بالدارِ سرستون اشاره كرد: «آمده بودم
بالهاي اين يكي را هم اره كنم و ببرم!» خاكهاي شلورش را تكاند و راه افتاد. مندو به
سرعت خودش را به او رساند. بازويش را گرفت و با خشونت او را به طرف خود كشيد: «چه
شده؟... آره؟...»
بازويش را رها كرد: «نه.»
- پس چه؟
- بعد بهت ميگويم.
- ببين، اصلاْ مهم نيست كه با او خوابيدي.
- من با او نخوابيدم.
- گفتم مهم نيست.
- چرا چينن فكري ميكني؟
- گفتي از او خواستي آن رداي سياه را بپوشد چون لباساش خاكستري بود.
- رنگ خوبي نبود.
- آن روز، آن بافتني زردخوش رنگش را پوشيده بود.
- خاكستري بود.
- گفتم مهم نيست. چه شده؟
- بعد بهات ميگويم.
- همين حالا بگو!
كمال مستقيم به چشمهاي او خيره شد: «تو چيزي نديدي؟»
- چه؟
131




@flith کانال پروازفکرواندیشه◾️