@flith کانال پروازفکرواندیشه
گامي براي اسطوره‌زدايي (نکته‌ای در حاشیۀ بازخوانیِ نامۀ فروغی دربارۀ مصدق)
عباس عبدی
اندیشه پویا: واقعيت اين است كه بخش عمده‌اي از تاريخ برساختۀ انسان است و به همين دليل نيز يك تاريخ نداریم، بلكه در بیش‌تر موارد باید از تواريخ سخن بگویيم. به همين علت نيز در زمينه‌هايي مرز ميان اسطوره و تاريخ كم‌رنگ ميشود. البته اين بدان معنا نيست كه تاريخ سراسر دروغ يا ساختگي است، ولي به طور قطع ميتوان گفت كه حقيقت نيز نيست. وقتي كه ما دربارۀ اتفاقات امروز كه امكان ثبت و ضبط آنها نيز وجود دارد، تا اين حد دچار اختلاف مي‌شويم، چگونه مي‌توانيم دربارۀ وقايعي كه دهه‌ها و سده‌ها و قرن‌ها و هزاره‌ها پيش رخ داده، چنين قاطع و با اطمینان سخن بگوييم. جالب‌تر از همه اين‌كه اگر موارد گوناگون مبنی بر نقض ادعاهاي ما هم وجود داشته باشد، به‌راحتي از شنيدن آن طفره مي‌رويم و اخبار ساختگي ولي مطابق ميل خود را با كمال ميل مي‌پذيريم، بدون آنكه ذره‌اي زحمت تحقيق دربارۀ آن را به خود دهيم. مي‌توانيد امتحان كنيد و يك خبر غيرواقعي مثبت یا منفی تاريخي دربارۀ كسان يا موضوعاتي كه دوست داريم يا از آنها متنفر هستيم منتشر كنيم، تا ببينيم چگونه ميان مخاطبان مشابه بازتاب پيدا ميكند. برساخته بودن تاريخ، فقط وجه مثبت دادن به رويدادها و افراد ندارد بلكه وجه منفي دادن به ديگران يا رويدادهايي كه نمي‌پسنديم نيز جزئي از اين ماجراست. جالب اين‌كه بخش مهمی از اين اتفاق آگاهانه نيز رخ مي‌دهد. در مورد خيلي از افراد و رويدادها كافي است كه گزاره‌اي مخالف جوّ غالب گفته شود تا آماج اتهامات قرار گرفته شويد. در بهترين برخورد با شما گفته ميشود كه مصلحت نيست كه اين موارد گفته شود و يا برعكس، ساختن دروغ را بنابه مصلحت مجاز ميدانند. تقريباً ميتوان گفت كه در كمتر نمونه‌اي تاريخي يا حتا در زمان حاضر وجود دارد كه از اين بيماري و عارضه در امان باشد. هرچه يك فرد يا پديده و رويداد تاريخي با مسائل ارزشي و هويتي افراد يا ملت‌ها ارتباط بيش‌تري پيدا كند، از اين نظر خطرپذيرتر است.
اكنون اين پرسش مطرح ميشود كه آيا بايد دور تاريخ را خط بكشيم يا آن را پالايش كنيم؟ آيا پالايش تاريخي و رسيدن به يك حقيقت ممكن است؟ پاسخ منفي است. هرچند كوشش براي نزديك شدن به آن بي‌فايده نيست. ولي اگر گمان كنيم كه با تاريخ مي‌توانيم وحدت فكري ميان همۀ افراد و گروه‌ها نسبت به فهم و درك آنان از گذشته و در نهايت تصميم‌گيري نسبت به حال ايجاد كرد، راه اشتباهي را مي‌رويم. اين هدف از طريق توسل به حقيقت تاريخي كه وجود خارجي ندارد ممكن نيست. ولي اين امر بدان معنا نيست كه تاريخ سراسر بي‌فايده است. حتا اسطوره‌ها هم در شكل دادن به زندگي ما فايده دارند چه رسد به تاريخ. بسياري از جوامع با برخي از خرافات زندگي ميكند كه كاركرد هم دارد. بنابراين از طريق واقعيت داشتن يا نداشتن به آن مسائل نبوده كه به آنها اعتقاد يافته‌اند، بلكه ابتدا به ضرورت چیزی رسیده‌اند سپس توجیه تاریخی آن را هم فراهم نموده‌اند و اعتقاد به آن تاریخ برساخته بیش از هر چیز به واسطۀ كاركردش بوده؛ نمونه‌اش هم تعداد زياد امامزاده‌ها در ايران است كه طبعاً بعيد است كه اينها به‌جز مواردي از آنها واقعيت تاريخي داشته باشند. ولي به دلايل كاركردي، مردم چنين پديده‌اي را خلق ميكنند. لذا از طريق اثبات و نفي واقعيت تاريخي آن نميتوان مردم را از اعتقاد داشتن به آنها منصرف كرد.
قضيۀ جنبش ملي شدن صنعت نفت و نقش مرحوم مصدق در آن و منش و كردار سياسي وي نيز از اين قاعده مستثنا نيست. به نظرم بحث كردن دربارۀ آن تا وقتي كه تحت تأثير مسائل غيرتاريخي است چندان كمك مؤثري به ماجرا و رسیدن به درک مشترک تاریخی نمي‌كند. تا وقتي كه گزاره‌هاي ارزشي در اختیار داريم كه آنها محك ارزيابي درستي و نادرستي تحليل‌هاي تاريخي است، بحث كردن دربارۀ آن گذشته، كمكي به فهم متقابل نمي‌كند. کافی است به دلایل گوناگون آن گزاره‌ها تغییر کند تا برداشت تاریخی نیز متحول گردد. اگر تا يك روز شاه و پدرش به دلايل گوناگون منفور تلقي شوند، همۀ اقدامات آنها در پرتو اين نفرت سنجيده ميشود و برعكس. حتا در مواردي كه در اصل اتفاق اختلاف‌نظري نيست در ارزش‌گذاري آنها تفاوت‌هاي زياد است. مرحوم دكتر محمد مصدق از جمله شخصيت‌هايي هستند كه اگر بيش از ديگران تحت تأثير اين وضعيت نباشند، كمتر هم نيستند. مصدق نمادي از مخالفت در برابر استعمار انگليس و سپس شاه بود و در ادامه نيز تبديل به چهره‌اي شد تا بلكه زير عكس آن بتوان اعتباري براي مبارزه با حكومت پس از انقلاب پيدا كرد، و هنوز هم به موضوع خالص تاريخي تبديل نشده است و گمان هم نمي‌رود كه تا آينده‌اي نزديك و حتا متوسط اين اتفاق رخ دهد. مصدق هنوز زنده است. هرچند بسياري از گذشتگان به لحاظ تاريخي فوت كردهاند! البته آنان هم ممكن است در مقاطعي ديگر زنده شوند
گامي براي اسطوره‌زدايي (نکته‌ای در حاشیۀ بازخوانیِ نامۀ فروغی دربارۀ مصدق)
عباس عبدی
اندیشه پویا: واقعيت اين است كه بخش عمده‌اي از تاريخ برساختۀ انسان است و به همين دليل نيز يك تاريخ نداریم، بلكه در بیش‌تر موارد باید از تواريخ سخن بگویيم. به همين علت نيز در زمينه‌هايي مرز ميان اسطوره و تاريخ كم‌رنگ ميشود. البته اين بدان معنا نيست كه تاريخ سراسر دروغ يا ساختگي است، ولي به طور قطع ميتوان گفت كه حقيقت نيز نيست. وقتي كه ما دربارۀ اتفاقات امروز كه امكان ثبت و ضبط آنها نيز وجود دارد، تا اين حد دچار اختلاف مي‌شويم، چگونه مي‌توانيم دربارۀ وقايعي كه دهه‌ها و سده‌ها و قرن‌ها و هزاره‌ها پيش رخ داده، چنين قاطع و با اطمینان سخن بگوييم. جالب‌تر از همه اين‌كه اگر موارد گوناگون مبنی بر نقض ادعاهاي ما هم وجود داشته باشد، به‌راحتي از شنيدن آن طفره مي‌رويم و اخبار ساختگي ولي مطابق ميل خود را با كمال ميل مي‌پذيريم، بدون آنكه ذره‌اي زحمت تحقيق دربارۀ آن را به خود دهيم. مي‌توانيد امتحان كنيد و يك خبر غيرواقعي مثبت یا منفی تاريخي دربارۀ كسان يا موضوعاتي كه دوست داريم يا از آنها متنفر هستيم منتشر كنيم، تا ببينيم چگونه ميان مخاطبان مشابه بازتاب پيدا ميكند. برساخته بودن تاريخ، فقط وجه مثبت دادن به رويدادها و افراد ندارد بلكه وجه منفي دادن به ديگران يا رويدادهايي كه نمي‌پسنديم نيز جزئي از اين ماجراست. جالب اين‌كه بخش مهمی از اين اتفاق آگاهانه نيز رخ مي‌دهد. در مورد خيلي از افراد و رويدادها كافي است كه گزاره‌اي مخالف جوّ غالب گفته شود تا آماج اتهامات قرار گرفته شويد. در بهترين برخورد با شما گفته ميشود كه مصلحت نيست كه اين موارد گفته شود و يا برعكس، ساختن دروغ را بنابه مصلحت مجاز ميدانند. تقريباً ميتوان گفت كه در كمتر نمونه‌اي تاريخي يا حتا در زمان حاضر وجود دارد كه از اين بيماري و عارضه در امان باشد. هرچه يك فرد يا پديده و رويداد تاريخي با مسائل ارزشي و هويتي افراد يا ملت‌ها ارتباط بيش‌تري پيدا كند، از اين نظر خطرپذيرتر است.
اكنون اين پرسش مطرح ميشود كه آيا بايد دور تاريخ را خط بكشيم يا آن را پالايش كنيم؟ آيا پالايش تاريخي و رسيدن به يك حقيقت ممكن است؟ پاسخ منفي است. هرچند كوشش براي نزديك شدن به آن بي‌فايده نيست. ولي اگر گمان كنيم كه با تاريخ مي‌توانيم وحدت فكري ميان همۀ افراد و گروه‌ها نسبت به فهم و درك آنان از گذشته و در نهايت تصميم‌گيري نسبت به حال ايجاد كرد، راه اشتباهي را مي‌رويم. اين هدف از طريق توسل به حقيقت تاريخي كه وجود خارجي ندارد ممكن نيست. ولي اين امر بدان معنا نيست كه تاريخ سراسر بي‌فايده است. حتا اسطوره‌ها هم در شكل دادن به زندگي ما فايده دارند چه رسد به تاريخ. بسياري از جوامع با برخي از خرافات زندگي ميكند كه كاركرد هم دارد. بنابراين از طريق واقعيت داشتن يا نداشتن به آن مسائل نبوده كه به آنها اعتقاد يافته‌اند، بلكه ابتدا به ضرورت چیزی رسیده‌اند سپس توجیه تاریخی آن را هم فراهم نموده‌اند و اعتقاد به آن تاریخ برساخته بیش از هر چیز به واسطۀ كاركردش بوده؛ نمونه‌اش هم تعداد زياد امامزاده‌ها در ايران است كه طبعاً بعيد است كه اينها به‌جز مواردي از آنها واقعيت تاريخي داشته باشند. ولي به دلايل كاركردي، مردم چنين پديده‌اي را خلق ميكنند. لذا از طريق اثبات و نفي واقعيت تاريخي آن نميتوان مردم را از اعتقاد داشتن به آنها منصرف كرد.
قضيۀ جنبش ملي شدن صنعت نفت و نقش مرحوم مصدق در آن و منش و كردار سياسي وي نيز از اين قاعده مستثنا نيست. به نظرم بحث كردن دربارۀ آن تا وقتي كه تحت تأثير مسائل غيرتاريخي است چندان كمك مؤثري به ماجرا و رسیدن به درک مشترک تاریخی نمي‌كند. تا وقتي كه گزاره‌هاي ارزشي در اختیار داريم كه آنها محك ارزيابي درستي و نادرستي تحليل‌هاي تاريخي است، بحث كردن دربارۀ آن گذشته، كمكي به فهم متقابل نمي‌كند. کافی است به دلایل گوناگون آن گزاره‌ها تغییر کند تا برداشت تاریخی نیز متحول گردد. اگر تا يك روز شاه و پدرش به دلايل گوناگون منفور تلقي شوند، همۀ اقدامات آنها در پرتو اين نفرت سنجيده ميشود و برعكس. حتا در مواردي كه در اصل اتفاق اختلاف‌نظري نيست در ارزش‌گذاري آنها تفاوت‌هاي زياد است. مرحوم دكتر محمد مصدق از جمله شخصيت‌هايي هستند كه اگر بيش از ديگران تحت تأثير اين وضعيت نباشند، كمتر هم نيستند. مصدق نمادي از مخالفت در برابر استعمار انگليس و سپس شاه بود و در ادامه نيز تبديل به چهره‌اي شد تا بلكه زير عكس آن بتوان اعتباري براي مبارزه با حكومت پس از انقلاب پيدا كرد، و هنوز هم به موضوع خالص تاريخي تبديل نشده است و گمان هم نمي‌رود كه تا آينده‌اي نزديك و حتا متوسط اين اتفاق رخ دهد. مصدق هنوز زنده است. هرچند بسياري از گذشتگان به لحاظ تاريخي فوت كردهاند! البته آنان هم ممكن است در مقاطعي ديگر زنده شوند
@flith کانال پروازفکرواندیشه
ان جديد و يا برعكس تبديل با يك ابليس جديد شوند.
نامۀ محمدعلي فروغي به دكتر مصدق اين حسن را دارد كه گامي براي افسانه و اسطوره‌زدايي از شخصيت‌هاي تاريخي باشد. ولي ممكن است بپرسيد كه با توجه به آن‌چه گفته شد چه ضرورتي بر افسانه‌زدايي تاريخي داريم. واقعيت اين است كه نيروهايي سياسي ايران بيش از آنكه نگاه به آينده داشته باشند، در حصار تنگ گذشته قرار دارند؛ گذشته‌اي كه آلوده به وهم و خيال نيز هست. اين اسطوره‌زدایی از اشخاص و تاريخ كمك ميكند كه قدري هم متوجه آينده شوند. تا وقتي كه نگاه خود را به آينده (البته مستقل از گذشته) معطوف نكنيم، امكان تفاهم و كنش مؤثر نيز براي ما فراهم نخواهد شد.
ممکن است بپرسیم که با این نامه چگونه می‌توان از یک شخصیت اسطوره‌زدایی کرد؟ وقتی که تاریخ محمل و ابزار ایدئولوژی می‌شود، در این صورت همه‌چیز سیاه و سفید یا صفر و یک می‌گردد. انسان‌های تاریخی یا خیر مطلق هستند و یا شرّ مطلق. کارهای احتمالاً بد آنها که قابل کتمان نباشد، به انگیزه‌های خیر فروکاسته می‌شود و کارهای خیر آنها چند برابر بزرگ‌نمایی می‌گردد. و در مورد افراد منفی نیز عکس این عمل می شود. وضعیت مرحوم مصدق نیز همانند سایر شخصیت‌های تاریخی کمابیش چنین است. نسلی از فعالان سیاسی در شش دهۀ اخیر به‌سختی می‌پذیرند که آن مرحوم نیز مثل بقیه بوده بود با قدری اضافه و کم. گمان بر این است که این‌گونه رهبران سیاسی چنان دغدغۀ ملی داشتند که در آن غرق می‌شدند و هیچ حبّ‌وبغض فردی در آنها راه نداشته است. با بیان این گزاره‌هاست که می‌توان ایمان و اعتماد مردم را به این رهبران و سپس مدافعانش جلب کرد. ولی این نامه نشان می‌دهد که در بیان ادعای وی علیه مرحوم فروغی یکی از دو حالت رخ داده است؛ آن هم در زمانی که مرحوم مصدق چندان جوان محسوب نمی‌شده و نمی‌توانیم بگوییم که دچار احساسات جوانی شده است. یا این‌که از اساس این خبر اشتباه را آگاهانه و با علم به اشتباه بودنش نشر داده که بعید است چنین باشد، یا آن که نادانسته تحت تأثیر موارد گوناگون چنین خطایی را مرتکب شده است که در این صورت باید احتمال تکرار آن را در موارد گوناگون و مهم داد و این از حالت اول عوارض کم‌تری ندارد. اگر چنین برداشتی از شخصیت‌های تاریخی داشته باشیم، طبعاً در فهم و نقد آنان شیوۀ دیگری را طی خواهیم کرد و تاریخ معنای جدیدی برای ما پیدا خواهد کرد. تاریخ از حالت ابزار دگم‌سازی بیرون خواهد آمد. توقف ما در گذشته پایان خواهد یافت و پنجره‌هایی از آینده را به روی خود خواهیم گشود.
@flith کانال پروازفکرواندیشهً🔷
ان جديد و يا برعكس تبديل با يك ابليس جديد شوند.
نامۀ محمدعلي فروغي به دكتر مصدق اين حسن را دارد كه گامي براي افسانه و اسطوره‌زدايي از شخصيت‌هاي تاريخي باشد. ولي ممكن است بپرسيد كه با توجه به آن‌چه گفته شد چه ضرورتي بر افسانه‌زدايي تاريخي داريم. واقعيت اين است كه نيروهايي سياسي ايران بيش از آنكه نگاه به آينده داشته باشند، در حصار تنگ گذشته قرار دارند؛ گذشته‌اي كه آلوده به وهم و خيال نيز هست. اين اسطوره‌زدایی از اشخاص و تاريخ كمك ميكند كه قدري هم متوجه آينده شوند. تا وقتي كه نگاه خود را به آينده (البته مستقل از گذشته) معطوف نكنيم، امكان تفاهم و كنش مؤثر نيز براي ما فراهم نخواهد شد.
ممکن است بپرسیم که با این نامه چگونه می‌توان از یک شخصیت اسطوره‌زدایی کرد؟ وقتی که تاریخ محمل و ابزار ایدئولوژی می‌شود، در این صورت همه‌چیز سیاه و سفید یا صفر و یک می‌گردد. انسان‌های تاریخی یا خیر مطلق هستند و یا شرّ مطلق. کارهای احتمالاً بد آنها که قابل کتمان نباشد، به انگیزه‌های خیر فروکاسته می‌شود و کارهای خیر آنها چند برابر بزرگ‌نمایی می‌گردد. و در مورد افراد منفی نیز عکس این عمل می شود. وضعیت مرحوم مصدق نیز همانند سایر شخصیت‌های تاریخی کمابیش چنین است. نسلی از فعالان سیاسی در شش دهۀ اخیر به‌سختی می‌پذیرند که آن مرحوم نیز مثل بقیه بوده بود با قدری اضافه و کم. گمان بر این است که این‌گونه رهبران سیاسی چنان دغدغۀ ملی داشتند که در آن غرق می‌شدند و هیچ حبّ‌وبغض فردی در آنها راه نداشته است. با بیان این گزاره‌هاست که می‌توان ایمان و اعتماد مردم را به این رهبران و سپس مدافعانش جلب کرد. ولی این نامه نشان می‌دهد که در بیان ادعای وی علیه مرحوم فروغی یکی از دو حالت رخ داده است؛ آن هم در زمانی که مرحوم مصدق چندان جوان محسوب نمی‌شده و نمی‌توانیم بگوییم که دچار احساسات جوانی شده است. یا این‌که از اساس این خبر اشتباه را آگاهانه و با علم به اشتباه بودنش نشر داده که بعید است چنین باشد، یا آن که نادانسته تحت تأثیر موارد گوناگون چنین خطایی را مرتکب شده است که در این صورت باید احتمال تکرار آن را در موارد گوناگون و مهم داد و این از حالت اول عوارض کم‌تری ندارد. اگر چنین برداشتی از شخصیت‌های تاریخی داشته باشیم، طبعاً در فهم و نقد آنان شیوۀ دیگری را طی خواهیم کرد و تاریخ معنای جدیدی برای ما پیدا خواهد کرد. تاریخ از حالت ابزار دگم‌سازی بیرون خواهد آمد. توقف ما در گذشته پایان خواهد یافت و پنجره‌هایی از آینده را به روی خود خواهیم گشود.
@flith کانال پروازفکرواندیشهً🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
#مصدق سیاست‌مدار در جدل با فروغی بوروکرات
#داوود_هرمیداس_باوند
قیاس تطبیقی منش سیاسی ذکاء‌الملک فروغی و محمد مصدق شاید از جهاتی مع‌الفارق باشد. اولی فردی است محقق که کتاب مهمی همچون سیر حکمت در اروپا را تألیف کرده و شخصیت او بیش از یک سیاست‌مدار به یک آکادمیسین پهلو می‌زند. دومی اما دیوان‌سالاری است از طبقۀ اشراف، برآمده از خاندان قاجار و داخل به منازعات سیاست در ایران. فروغی در هر مسئولیتی که حضور دارد تلاش می‌کند به نحو مطلوبی مؤثر باشد؛ خواه این مسئولیت رئیس‌الوزرایی باشد و خواه عضویت در یک هیئت نمایندگی. فروغی در هر نظامی چه قاجار و چه پهلوی در مقام یک دولت‌مرد می‌توانست مؤثر باشد. به این ترتیب فروغی یک بوروکرات محسوب می‌شود که به دنبال انجام وظایف محوله به بهترین شیوۀ ممکن است. این خصیصۀ بوروکرات‌ها در همه‌جای دنیاست که برای حفظ وضع موجود و بهینه‌سازی آن تلاش می‌کنند و فروغی نیز از این قائده مستثنا نیست. فروغی به دنبال اشغال ایران توسط متفقین قرارداد مهم 1942 میلادی میان ایران و متفقین را کارگردانی کرد که به موجب آن ایران که به اتهام همکاری با آلمان به اشغال درآمده بود، در صف متفقین قرار گرفت. او مانند هر بوروکرات دیگری در این برهۀ حساس زمانی تلاش کرد با مذاکره و ضمن نظر گرفتن مقتضیات روز و واقعیت تلخ اشغال ایران، از مشکلات کشور گره‌گشایی کند. کارنامۀ او نشان می‌دهد که از ورود به فعل و انفعالات روزمرۀ سیاسی به‌خصوص جدل‌های کلامی و کشمکش‌های رایج در دنیای سیاسی پرهیز دارد و شاهد این مدعا همین نامه‌ای است که درخصوص نطق دکتر مصدق نوشته و تا سال‌ها از چشم افکار عمومی پنهان بوده است.
در سوی دیگر اما دکتر مصدق به عنوان یک سیاست‌مدار تمام‌عیار قرار دارد. شخصیتی سیاسی و مبرز که در مجالس مختلف حضور داشته و در هر مجلسی که حاضر بوده نقش محوری در ایفای وظایف نمایندگی بازی کرده است. به خلاف فروغی که امکان پذیرش مسئولیت در مقاطع مختلف سیاسی را دارد، مصدق در دوره‌ای همچون مجلس پنجم و ششم در مقام منتقد سیاست‌های رضاخان ظاهر می‌شود و پس از آن در دورۀ استیلای رضاخان خانه‌نشین و حتا تبعید می‌شود. اما پس از سقوط رضاشاه به صحنۀ سیاست باز‌می‌گردد، در نهضت ملی نقش محوری ایفا می‌کند، با کودتا سرنگون می‌شود و تا پایان عمر در حصر خانگی می‌ماند. این‌ها خصوصیات یک سیاست‌مدار در ایران است که به تناسب موقعیت‌های تاریخی ارتقا می‌یابد یا سقوط می‌کند. مصدق پروژۀ بزرگ‌تری در ذهن داشت و آن قطع نفوذ خارجی و تأمین استقلال ایران بود. مظهر مداخلۀ خارجی در ایران در عصر مصدق انگلستان محسوب می‌شد، از این‌رو در نظام فکری ـ سیاسی مصدق که صورت‌بندی تاریخی داشت، نیروهایی که به زعمش در تحولات ایران به نفع انگلستان مشارکت کرده بودند منفور محسوب می‌شدند. مصدق در نظام فکری خود، کودتای اسفند 1299 را کار انگلستان و رضاشاه را عامل این کشور می‌دانست؛ بنابراین غیرطبیعی نبود که افراد برجستۀ مؤثر در عهد پهلوی را متهم به خیانت از طریق همکاری با دول خارجی کند. به زعم مصدق آن‌چه در پنج سال ابتدایی قرن حاضر شمسی رخ داد و منجر به سلطنت رضاخان شد، با قانون اساسی مشروطه در تضاد بود و به همین دلایل رفتار نیروهای سیاسی دخیل را مغایر با مشروطیت ارزیابی می‌کرد. علاوه بر فروغی سرشناسان دیگری نیز بودند که مصدق از تریبون مجلس آنان را به خیانت‌کاری متهم کرد؛ کسانی چون سید ضیاء طباطبایی و سید حسن تقی‌زاده.
ماجرای رأی اعتماد به وزرای کابینۀ مستوفی‌الممالک در مجلس پنجم را از زاویۀ جدال سیاسی میان شخصیت‌های برجسته نیز می‌توان مرور کرد. در همان جلسه از مجلس که مصدق فروغی و وثوق‌الدوله را به خیانت متهم کرد، وثوق‌الدوله ضمن دفاع از خود، مصدق را به باد انتقاد گرفت و او را عوام‌فریب خواند. وثوق در جملات پایانی دفاعیۀ خود در برابر نطق انتقادی مصدق در صحن مجلس چنین گفت، «محصلین و مبتدیان در سیاست در دورۀ تحصیلات خودشان یك دوره درس وجاهت لازم دارند بخوانند و ایشان اگر فعلاً در آن دوره از تحصیلات خودشان واقع شده‌اند بنده عرضی ندارم، ولی بنده عرض می‌کنم در دورۀ تحصیلات خودم اصلش از این كلاس صرف‌نظر كردم؛ یعنی از آن كلاس ماقبل طفره زدم و یكسره آمدم در مابعد و هیچ‌وقت این مسئله اهمیت ندارد و هر وقت بنده با شخصی كه بخواهد عوام‌فریبی كند و گریۀ دروغی كند، در مبارزه واقع شوم قطعاً مغلوب می‌شوم و بالأخره این را باید بدانند كه در مسائل عالیۀ مملكتی آیا بایستی دماگوژی كرد یا بایستی شاگرد بنده شد».
شاید چنین مواجهه‌هایی را باید در ردیف دشنام‌های سیاسی قرار داد که در جریان کشمکش‌های سیاسی میان رجال واقع می‌شود؛ کشمکش‌هایی که فروغی در مقام یک بوروکرات از آنها حذر می‌کرد و مصدق در مقام یک سیاست‌مدار به آنها داخل می‌شد.
@flith کانال پروازفکروانديشه🔷
#مصدق سیاست‌مدار در جدل با فروغی بوروکرات
#داوود_هرمیداس_باوند
قیاس تطبیقی منش سیاسی ذکاء‌الملک فروغی و محمد مصدق شاید از جهاتی مع‌الفارق باشد. اولی فردی است محقق که کتاب مهمی همچون سیر حکمت در اروپا را تألیف کرده و شخصیت او بیش از یک سیاست‌مدار به یک آکادمیسین پهلو می‌زند. دومی اما دیوان‌سالاری است از طبقۀ اشراف، برآمده از خاندان قاجار و داخل به منازعات سیاست در ایران. فروغی در هر مسئولیتی که حضور دارد تلاش می‌کند به نحو مطلوبی مؤثر باشد؛ خواه این مسئولیت رئیس‌الوزرایی باشد و خواه عضویت در یک هیئت نمایندگی. فروغی در هر نظامی چه قاجار و چه پهلوی در مقام یک دولت‌مرد می‌توانست مؤثر باشد. به این ترتیب فروغی یک بوروکرات محسوب می‌شود که به دنبال انجام وظایف محوله به بهترین شیوۀ ممکن است. این خصیصۀ بوروکرات‌ها در همه‌جای دنیاست که برای حفظ وضع موجود و بهینه‌سازی آن تلاش می‌کنند و فروغی نیز از این قائده مستثنا نیست. فروغی به دنبال اشغال ایران توسط متفقین قرارداد مهم 1942 میلادی میان ایران و متفقین را کارگردانی کرد که به موجب آن ایران که به اتهام همکاری با آلمان به اشغال درآمده بود، در صف متفقین قرار گرفت. او مانند هر بوروکرات دیگری در این برهۀ حساس زمانی تلاش کرد با مذاکره و ضمن نظر گرفتن مقتضیات روز و واقعیت تلخ اشغال ایران، از مشکلات کشور گره‌گشایی کند. کارنامۀ او نشان می‌دهد که از ورود به فعل و انفعالات روزمرۀ سیاسی به‌خصوص جدل‌های کلامی و کشمکش‌های رایج در دنیای سیاسی پرهیز دارد و شاهد این مدعا همین نامه‌ای است که درخصوص نطق دکتر مصدق نوشته و تا سال‌ها از چشم افکار عمومی پنهان بوده است.
در سوی دیگر اما دکتر مصدق به عنوان یک سیاست‌مدار تمام‌عیار قرار دارد. شخصیتی سیاسی و مبرز که در مجالس مختلف حضور داشته و در هر مجلسی که حاضر بوده نقش محوری در ایفای وظایف نمایندگی بازی کرده است. به خلاف فروغی که امکان پذیرش مسئولیت در مقاطع مختلف سیاسی را دارد، مصدق در دوره‌ای همچون مجلس پنجم و ششم در مقام منتقد سیاست‌های رضاخان ظاهر می‌شود و پس از آن در دورۀ استیلای رضاخان خانه‌نشین و حتا تبعید می‌شود. اما پس از سقوط رضاشاه به صحنۀ سیاست باز‌می‌گردد، در نهضت ملی نقش محوری ایفا می‌کند، با کودتا سرنگون می‌شود و تا پایان عمر در حصر خانگی می‌ماند. این‌ها خصوصیات یک سیاست‌مدار در ایران است که به تناسب موقعیت‌های تاریخی ارتقا می‌یابد یا سقوط می‌کند. مصدق پروژۀ بزرگ‌تری در ذهن داشت و آن قطع نفوذ خارجی و تأمین استقلال ایران بود. مظهر مداخلۀ خارجی در ایران در عصر مصدق انگلستان محسوب می‌شد، از این‌رو در نظام فکری ـ سیاسی مصدق که صورت‌بندی تاریخی داشت، نیروهایی که به زعمش در تحولات ایران به نفع انگلستان مشارکت کرده بودند منفور محسوب می‌شدند. مصدق در نظام فکری خود، کودتای اسفند 1299 را کار انگلستان و رضاشاه را عامل این کشور می‌دانست؛ بنابراین غیرطبیعی نبود که افراد برجستۀ مؤثر در عهد پهلوی را متهم به خیانت از طریق همکاری با دول خارجی کند. به زعم مصدق آن‌چه در پنج سال ابتدایی قرن حاضر شمسی رخ داد و منجر به سلطنت رضاخان شد، با قانون اساسی مشروطه در تضاد بود و به همین دلایل رفتار نیروهای سیاسی دخیل را مغایر با مشروطیت ارزیابی می‌کرد. علاوه بر فروغی سرشناسان دیگری نیز بودند که مصدق از تریبون مجلس آنان را به خیانت‌کاری متهم کرد؛ کسانی چون سید ضیاء طباطبایی و سید حسن تقی‌زاده.
ماجرای رأی اعتماد به وزرای کابینۀ مستوفی‌الممالک در مجلس پنجم را از زاویۀ جدال سیاسی میان شخصیت‌های برجسته نیز می‌توان مرور کرد. در همان جلسه از مجلس که مصدق فروغی و وثوق‌الدوله را به خیانت متهم کرد، وثوق‌الدوله ضمن دفاع از خود، مصدق را به باد انتقاد گرفت و او را عوام‌فریب خواند. وثوق در جملات پایانی دفاعیۀ خود در برابر نطق انتقادی مصدق در صحن مجلس چنین گفت، «محصلین و مبتدیان در سیاست در دورۀ تحصیلات خودشان یك دوره درس وجاهت لازم دارند بخوانند و ایشان اگر فعلاً در آن دوره از تحصیلات خودشان واقع شده‌اند بنده عرضی ندارم، ولی بنده عرض می‌کنم در دورۀ تحصیلات خودم اصلش از این كلاس صرف‌نظر كردم؛ یعنی از آن كلاس ماقبل طفره زدم و یكسره آمدم در مابعد و هیچ‌وقت این مسئله اهمیت ندارد و هر وقت بنده با شخصی كه بخواهد عوام‌فریبی كند و گریۀ دروغی كند، در مبارزه واقع شوم قطعاً مغلوب می‌شوم و بالأخره این را باید بدانند كه در مسائل عالیۀ مملكتی آیا بایستی دماگوژی كرد یا بایستی شاگرد بنده شد».
شاید چنین مواجهه‌هایی را باید در ردیف دشنام‌های سیاسی قرار داد که در جریان کشمکش‌های سیاسی میان رجال واقع می‌شود؛ کشمکش‌هایی که فروغی در مقام یک بوروکرات از آنها حذر می‌کرد و مصدق در مقام یک سیاست‌مدار به آنها داخل می‌شد.
@flith کانال پروازفکروانديشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
سرنوشت ايران چه خواهد بود؟ / احمد كسروي .................................................................................................................................................... ٤
در جنگ جهاني دوم )١٣٢٤ ـ ١٣١٨ خورشيدي( كه ميهن ما ايران باشغال نيروهاي متفقين )شوروي و انگليس( درآمد، در شمال ايران كه زير اشغال ارتش شوروي بود، فرقه دموكرات آذربايجان پديد آمد. در پاييز سال ١٣٢٤ خورشيدي، اين فرقه براي استان آذربايجان از دولت درخواست خودمختاري )استقلال داخلي( كرد، و خود اسلحه بدست گرفته با استفاده از بودن ارتش بيگانه در آنجا همه سازمانهاي كشوري و لشگري آذربايجان را بزور تحت اختيار گرفته مجلس ملي و حكومتي مستقل بنخست وزيري سيدجعفر پيشه وري بوجود آورد. شكي نبود كه موافقت با درخواستهاي فرقه دموكرات آذربايجان موجب از ميان رفتن استقلال كشور و آغاز جنگهاي داخلي با دخالت كشورهاي رقيب و ايجاد بدبختي و تباهي براي مردم ايران بود. شادروان احمدكسروي بنيادگزار و راهنماي جمعيت آزادگان كه باهميت اين غائله و نتايج بسيار شوم آن بيش از همه بينش داشت، براي جلوگيري از نيات دموكراتهاي آذربايجان و راهنمايي دولت و ملت ايران مصمم شد و چون روزنامه پرچم )ارگان جمعيت آزادگان( از سوي دولت در توقيف بود، عقايد خود را با نام مستعار )يك ايراني( در دو كتاب »سرنوشت ايران چه خواهد بود؟« و »امروز چاره چيست؟« نوشت كه بنظر خوانندگان گرامي ميرسد. اميد است در اين موقعيت حساس كنوني كه بار ديگر نغمه هاي هوسبازانه خودمختاري از آذربايجان و كردستان و خوزستان و بلوچستان و ساير نقاط ايران بگوش ميرسد، اين دو كتاب باز هم راهنماي ملت ايران باشد. غائله آذربايجان در آذرماه ١٣٢٥ خورشيدي با كوششهاي دولت و ارتش ايران بنحويكه دلخواه نويسنده بود پايان پذيرفت ولي افسوس كه كسروي تا آنزمان زنده نماند تا نتيجه راهنماييهاي خود را ببيند. آن شادروان بيستم اسفند ١٣٢٤ در حاليكه نزد بازپرس دادگستري از عقايد خود دفاع ميكرد، بتحريك دشمنان كشور در كاخ دادگستري كشته شد.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
سرنوشت ايران چه خواهد بود؟ / احمد كسروي .................................................................................................................................................... ٤
در جنگ جهاني دوم )١٣٢٤ ـ ١٣١٨ خورشيدي( كه ميهن ما ايران باشغال نيروهاي متفقين )شوروي و انگليس( درآمد، در شمال ايران كه زير اشغال ارتش شوروي بود، فرقه دموكرات آذربايجان پديد آمد. در پاييز سال ١٣٢٤ خورشيدي، اين فرقه براي استان آذربايجان از دولت درخواست خودمختاري )استقلال داخلي( كرد، و خود اسلحه بدست گرفته با استفاده از بودن ارتش بيگانه در آنجا همه سازمانهاي كشوري و لشگري آذربايجان را بزور تحت اختيار گرفته مجلس ملي و حكومتي مستقل بنخست وزيري سيدجعفر پيشه وري بوجود آورد. شكي نبود كه موافقت با درخواستهاي فرقه دموكرات آذربايجان موجب از ميان رفتن استقلال كشور و آغاز جنگهاي داخلي با دخالت كشورهاي رقيب و ايجاد بدبختي و تباهي براي مردم ايران بود. شادروان احمدكسروي بنيادگزار و راهنماي جمعيت آزادگان كه باهميت اين غائله و نتايج بسيار شوم آن بيش از همه بينش داشت، براي جلوگيري از نيات دموكراتهاي آذربايجان و راهنمايي دولت و ملت ايران مصمم شد و چون روزنامه پرچم )ارگان جمعيت آزادگان( از سوي دولت در توقيف بود، عقايد خود را با نام مستعار )يك ايراني( در دو كتاب »سرنوشت ايران چه خواهد بود؟« و »امروز چاره چيست؟« نوشت كه بنظر خوانندگان گرامي ميرسد. اميد است در اين موقعيت حساس كنوني كه بار ديگر نغمه هاي هوسبازانه خودمختاري از آذربايجان و كردستان و خوزستان و بلوچستان و ساير نقاط ايران بگوش ميرسد، اين دو كتاب باز هم راهنماي ملت ايران باشد. غائله آذربايجان در آذرماه ١٣٢٥ خورشيدي با كوششهاي دولت و ارتش ايران بنحويكه دلخواه نويسنده بود پايان پذيرفت ولي افسوس كه كسروي تا آنزمان زنده نماند تا نتيجه راهنماييهاي خود را ببيند. آن شادروان بيستم اسفند ١٣٢٤ در حاليكه نزد بازپرس دادگستري از عقايد خود دفاع ميكرد، بتحريك دشمنان كشور در كاخ دادگستري كشته شد.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
سرنوشت ايران چه خواهد بود؟ / احمد كسروي .................................................................................................................................................... ٥
خواندن اين كتاب بهر ايراني واجبست. در اينروز يكي از كارهاي بسيار لازم آنست كه قضايا روشن گردد و درباره پيشآمد اتحاد نظري در ميان ايرانيان پديد آيد تا بتوانند در چنين هنگامي موجوديتي از خود نشاندهند. هركسي كه اين كتاب را ميخواند بهتر است دوستان و آشنايان خود را هم بخواندن آن وادارد. بهتر است در پيرامون آن مذاكره ها بعمل آيد و مطالب بروشني افزايد. ما تا توانسته ايم بهاي كتاب را ارزان گزارده ايم. با اينحال انبوهي از مردم استطاعت خريد آنرا نخواهند داشت و يا تحميلي بزندگاني تنگ آنها خواهد بود. از اينجهت بسيار بجاست كه كسانيكه استطاعت دارند چند نسخه بخرند و بكسانيكه استطاعت ندارند از آشنايان و دوستان خود برسانند. اين يك كار نيكيست كه هم مايه خشنودي خدا بوده و هم برهايي كشور و توده از اين گرفتاري و بدبختي كمك خواهد كرد. ما در سايه تنگدستي بيش از چند هزار نسخه چاپ نكرده ايم ولي اميدواريم بتوانيم آنرا چند بار تجديد طبع كنيم. اميدواريم بتوانيم در چنين موقعي يك كمك فكري به هم ميهنان خود كرده باشيم.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
سرنوشت ايران چه خواهد بود؟ / احمد كسروي .................................................................................................................................................... ٥
خواندن اين كتاب بهر ايراني واجبست. در اينروز يكي از كارهاي بسيار لازم آنست كه قضايا روشن گردد و درباره پيشآمد اتحاد نظري در ميان ايرانيان پديد آيد تا بتوانند در چنين هنگامي موجوديتي از خود نشاندهند. هركسي كه اين كتاب را ميخواند بهتر است دوستان و آشنايان خود را هم بخواندن آن وادارد. بهتر است در پيرامون آن مذاكره ها بعمل آيد و مطالب بروشني افزايد. ما تا توانسته ايم بهاي كتاب را ارزان گزارده ايم. با اينحال انبوهي از مردم استطاعت خريد آنرا نخواهند داشت و يا تحميلي بزندگاني تنگ آنها خواهد بود. از اينجهت بسيار بجاست كه كسانيكه استطاعت دارند چند نسخه بخرند و بكسانيكه استطاعت ندارند از آشنايان و دوستان خود برسانند. اين يك كار نيكيست كه هم مايه خشنودي خدا بوده و هم برهايي كشور و توده از اين گرفتاري و بدبختي كمك خواهد كرد. ما در سايه تنگدستي بيش از چند هزار نسخه چاپ نكرده ايم ولي اميدواريم بتوانيم آنرا چند بار تجديد طبع كنيم. اميدواريم بتوانيم در چنين موقعي يك كمك فكري به هم ميهنان خود كرده باشيم.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
سرنوشت ايران چه خواهد بود؟ / احمد كسروي .................................................................................................................................................... ٦
در اين كتاب نام خود را آشكار نساخته ام نه براي آنكه دانسته نشود كه نوشته است. موضوع اين كتاب در نشستي در ميان بيست و سي نفر بگفتگو گزارده شده و پس از آن بچاپش اقدام گرديده. پس يك كار نهاني نيست و چنين خواسته نشده كه شناخته نشود از كجاست. در اين كتاب مطلبي كه كسي از نوشتن آن بترسد نبوده كه نويسنده بخواهد خود را نشناساند. من تنها اين خواسته ام كه نامم بروزنامه ها نيفتد. من نويسنده سياسي نيستم و نميخواهم باشم. من وظيفه ديگري براي خود دارم. اين كتاب را بآنجهت نوشته ام كه يكتن ايراني هستم و به پيشآمدهاي ايران علاقه مندم. اينست نام خود را هم يكتن ايراني شناسانيده ام. در اين كتاب من با شخص كسي كار نداشته ام كه كسي هم با شخص من كار داشته باشد. مقصود مطالب كتابست كه بجلو خوانندگان گزارده شده. آنها را بخوانند و انديشه بكار برند و اگر سخني دارند بنويسند و در روزنامه اي بچاپ رسانند. خود روزنامه ها نيز اگر ايرادي دارند يا بايرادهاي من پاسخي انديشيده اند بنويسند كه مايه خشنودي خواهد گرديد.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
سرنوشت ايران چه خواهد بود؟ / احمد كسروي .................................................................................................................................................... ٦
در اين كتاب نام خود را آشكار نساخته ام نه براي آنكه دانسته نشود كه نوشته است. موضوع اين كتاب در نشستي در ميان بيست و سي نفر بگفتگو گزارده شده و پس از آن بچاپش اقدام گرديده. پس يك كار نهاني نيست و چنين خواسته نشده كه شناخته نشود از كجاست. در اين كتاب مطلبي كه كسي از نوشتن آن بترسد نبوده كه نويسنده بخواهد خود را نشناساند. من تنها اين خواسته ام كه نامم بروزنامه ها نيفتد. من نويسنده سياسي نيستم و نميخواهم باشم. من وظيفه ديگري براي خود دارم. اين كتاب را بآنجهت نوشته ام كه يكتن ايراني هستم و به پيشآمدهاي ايران علاقه مندم. اينست نام خود را هم يكتن ايراني شناسانيده ام. در اين كتاب من با شخص كسي كار نداشته ام كه كسي هم با شخص من كار داشته باشد. مقصود مطالب كتابست كه بجلو خوانندگان گزارده شده. آنها را بخوانند و انديشه بكار برند و اگر سخني دارند بنويسند و در روزنامه اي بچاپ رسانند. خود روزنامه ها نيز اگر ايرادي دارند يا بايرادهاي من پاسخي انديشيده اند بنويسند كه مايه خشنودي خواهد گرديد.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
سرنوشت ايران چه خواهد بود؟ / احمد كسروي .................................................................................................................................................... ٧
براي ايران روز بدي پيش آمده، روز بسيار بدي. من در تاريخ ايران از هزار سال باينطرف، روزي را كه از امروز بدتر باشد پيدا نميكنم. حادثه شوم مغول را بنظر آورده ميبينم اين روزهاي سياهي كه در برابر ماست كمتر از آن نخواهد بود. لشكريان مغول از آنسر كشور درآمده از اينسر بيرون ميرفتند و هر شهري را كه ميخواستند تاراج ميكردند و در هر كجا كه ميخواستند دست بكشتار گشاده بزنان و بچگان هم ابقا نميكردند. امروز هم اگر جنگي در ميان شمال و جنوب درگيرد و بدخالت همسايه ها انجامد يا رشته امنيت گسيخته شده آشفتگي در كشور رخ دهد، خدا ميداند تا چه اندازه مردم بيگناه نابود شده چه اندازه شهرها ويران خواهد گرديد. خدا ميداند چه بدبختيها باين مردم رو خواهد آورد. كسي چه داند كه سرگذشت شهرهاي ايران بدتر از شهرهاي آلمان نخواهد بود. من هيچگاه آرزو نداشتم كه در جريانات سياسي، يا بهتر گويم در كشاكشهاي احزاب، دخالت كنم. آنرا شايسته خود و خود را شايسته آن نميدانستم. ولي با حال امروزي جاي خاموشي نيست. با اين پيشآمدها نميتوان گوشهاي گرفت و نشست و چشم براه حوادث دوخت. همه ميدانيم كه اين گرفتاري را براي ما كشاكش حزب توده و آقاي سيد ضياء الدين طباطبايي پديد آورده. اين بدبختي را آنها تدارك ديدهاند. بيست مليون مردم بآتشي كه آقايان افروختهاند ميسوزند. پس ببينيم گفتگوي آنها چيست؟.. بر سر چه كشاكش ميكنند؟.. چرا كشور را باين روز گرفتاري انداختهاند؟.. ببينيم بالاخره چه ميخواهند؟.. بر سر چه كشور را آلوده خون ميگردانند؟.. چه پدر كشتگي با هم دارند؟.. ببينيم اكنون چاره اين گرفتاري چيست؟.. در برابر چنين پيشآمد هراس انگيز چه بايد كرد؟.. پر روشن است كه در اين چند سال در ايران نيروهاي بسياري در كار بوده و در ايجاد اين حادثه عوامل چندي مؤثر افتاده: دولت شوروي، دولت انگليس، آقا سيد ضياء الدين، حزب توده، اقليت و اكثريت مجلس، دولتهايي كه آمده و رفته، بالاخره جمعيت دموكرات آذربايجان ـ همه اينها در پيشآمد تأثير داشته. من دولتهاي انگليس و روس را بكنار ميگزارم. زيرا آنها هر يكي دولت بزرگيست و براي نگهداري خود سياست بسيار دامنه داري را دنبال ميكند، و ما از آنها گله نتوانيم داشت كه چرا فلان نظر را درباره كشور ما داشتهاند يا چرا فلان تصميم را گرفتهاند. ما بايد گله از خودمان كنيم كه زير بار تحميلات آنها رفتهايم. بهرحال در اين موقع كه رشته روابط دو دولت تيره شده در حال گسيختن است، سزا نميشمارم كه منهم بسخناني درباره آنها پردازم و خدا نكرده بگسيخته شدن آن رشته كمك كنم. ما را اين بهتر كه از خود سخن رانيم و خودمان را اصلاح كنيم. از قديم گفتهاند: در خانهات را استوار ببند تا از همسايگانت گله مند نباشي. اين آتشي كه در ايران افروخته شده و نزديك بزبانه كشيدنست، ما بايد منشأ آنرا دستهبنديها و كشاكشهاي داخلي ايران بدانيم و از آنها گله مند باشيم. من در اين كتاب از يكايك آنهاييكه در برافروختن اين آتش دست داشتهاند سخن خواهم راند واندازه دخالت و مسئوليت هر كدام را روشن خواهم گردانيد.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
سرنوشت ايران چه خواهد بود؟ / احمد كسروي .................................................................................................................................................... ٧
براي ايران روز بدي پيش آمده، روز بسيار بدي. من در تاريخ ايران از هزار سال باينطرف، روزي را كه از امروز بدتر باشد پيدا نميكنم. حادثه شوم مغول را بنظر آورده ميبينم اين روزهاي سياهي كه در برابر ماست كمتر از آن نخواهد بود. لشكريان مغول از آنسر كشور درآمده از اينسر بيرون ميرفتند و هر شهري را كه ميخواستند تاراج ميكردند و در هر كجا كه ميخواستند دست بكشتار گشاده بزنان و بچگان هم ابقا نميكردند. امروز هم اگر جنگي در ميان شمال و جنوب درگيرد و بدخالت همسايه ها انجامد يا رشته امنيت گسيخته شده آشفتگي در كشور رخ دهد، خدا ميداند تا چه اندازه مردم بيگناه نابود شده چه اندازه شهرها ويران خواهد گرديد. خدا ميداند چه بدبختيها باين مردم رو خواهد آورد. كسي چه داند كه سرگذشت شهرهاي ايران بدتر از شهرهاي آلمان نخواهد بود. من هيچگاه آرزو نداشتم كه در جريانات سياسي، يا بهتر گويم در كشاكشهاي احزاب، دخالت كنم. آنرا شايسته خود و خود را شايسته آن نميدانستم. ولي با حال امروزي جاي خاموشي نيست. با اين پيشآمدها نميتوان گوشهاي گرفت و نشست و چشم براه حوادث دوخت. همه ميدانيم كه اين گرفتاري را براي ما كشاكش حزب توده و آقاي سيد ضياء الدين طباطبايي پديد آورده. اين بدبختي را آنها تدارك ديدهاند. بيست مليون مردم بآتشي كه آقايان افروختهاند ميسوزند. پس ببينيم گفتگوي آنها چيست؟.. بر سر چه كشاكش ميكنند؟.. چرا كشور را باين روز گرفتاري انداختهاند؟.. ببينيم بالاخره چه ميخواهند؟.. بر سر چه كشور را آلوده خون ميگردانند؟.. چه پدر كشتگي با هم دارند؟.. ببينيم اكنون چاره اين گرفتاري چيست؟.. در برابر چنين پيشآمد هراس انگيز چه بايد كرد؟.. پر روشن است كه در اين چند سال در ايران نيروهاي بسياري در كار بوده و در ايجاد اين حادثه عوامل چندي مؤثر افتاده: دولت شوروي، دولت انگليس، آقا سيد ضياء الدين، حزب توده، اقليت و اكثريت مجلس، دولتهايي كه آمده و رفته، بالاخره جمعيت دموكرات آذربايجان ـ همه اينها در پيشآمد تأثير داشته. من دولتهاي انگليس و روس را بكنار ميگزارم. زيرا آنها هر يكي دولت بزرگيست و براي نگهداري خود سياست بسيار دامنه داري را دنبال ميكند، و ما از آنها گله نتوانيم داشت كه چرا فلان نظر را درباره كشور ما داشتهاند يا چرا فلان تصميم را گرفتهاند. ما بايد گله از خودمان كنيم كه زير بار تحميلات آنها رفتهايم. بهرحال در اين موقع كه رشته روابط دو دولت تيره شده در حال گسيختن است، سزا نميشمارم كه منهم بسخناني درباره آنها پردازم و خدا نكرده بگسيخته شدن آن رشته كمك كنم. ما را اين بهتر كه از خود سخن رانيم و خودمان را اصلاح كنيم. از قديم گفتهاند: در خانهات را استوار ببند تا از همسايگانت گله مند نباشي. اين آتشي كه در ايران افروخته شده و نزديك بزبانه كشيدنست، ما بايد منشأ آنرا دستهبنديها و كشاكشهاي داخلي ايران بدانيم و از آنها گله مند باشيم. من در اين كتاب از يكايك آنهاييكه در برافروختن اين آتش دست داشتهاند سخن خواهم راند واندازه دخالت و مسئوليت هر كدام را روشن خواهم گردانيد.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
سرنوشت ايران چه خواهد بود؟ / احمد كسروي .................................................................................................................................................... ٨
١ـ آقا سيد ضياء الدين:
اول بايد بگويم من تاكنون آقا سيد ضياء را نديدهام و صورت ًا يكديگر را نميشناسيم. پدرش آقا سيد علي را يكبار ديده بودم و از خانوادهاش كمي آگاهي دارم. ولي با خود او آشنا نبوده برخوردي هم پيدا نكردهام. پس رنجشي در ميانه من و او نيست و من اگر ايرادها بكارهاي او گيرم جز از نظر علاقهمندي بمصالح اجتماعي ايران نيست و قضاوتم كام ًلا بيطرفانه است. درباره آقا سيد ضياء حرف بسيار است. گفته ميشود در جواني هنگاميكه روزنامه شرق را مينوشته هواداري از سياست خفه كننده روس تزاري نموده. هنگاميكه روزنامه رعد را منتشر ميكرده مدافع جدي قرارداد سال ١٩١٩ بوده مقالات مفصل در مورد آن بچاپ رسانيده. آنگاه آقا سيد ضياء عامل اصلي كودتاي سال ١٢٩٩ بوده است. ولي من در اينجا بآن كارها نميپردازم، زيرا كه نميخواهم از مقصود خود دور افتم. آنها بيست و چند سال پيش از اين بوده. چه بسا كساني كه در جواني بكارهايي برخيزند و سپس پشيمان گرديده براي جبران كارهاي نيكي را پيش گيرند. آنگاه درباره كودتا سخن بسيار است. از كجا كه آن بزيان ايران بوده؟!.. بهرحال ما نميخواهيم حساب تمام عمرش را از آقا سيد ضياء الدين بگيريم. در اينجا مورد نظر آن اعماليست كه در اين چند سال ازو ديده شده و در اين پيشآمد مستقيم ًا مؤثر بوده است. در سال ١٣٢٢ كه آقا سيد ضياء از فلسطين بايران آمد و روزنامه هاي حزب توده ببدگويي سخت ازو برخاستند و هاي هويي برپا شد كه پيدا بود او براي مقصدي آمده، در همان هنگام آقا سيد ضياء كتابچه اي بنام »شعائر ملي« بچاپ رسانيده نشر كرد. اين كتابچه را من آنزمان خواندم. اكنون هم در زير دست دارم. در اين كتابچه آقا سيد ضياء كوشيده است تمام اصلاحاتي را كه در زمان رضاشاه رخداده بود، تقبيح كند و درباره هر يكي سخناني گفته است: رخت و كلاه يكسان كه هيچكس منكر نيكي آن نتواند بود، آقا سيد ضياء منكرش شده و آنوقت چون خودش با كلاه پوستي بايران بازگشته بود براي آن محسناتي ذكر كرده و چند صفحه را پر از فلسفه كلاه پوستي گردانيده. عمارتهاي چند طبقه كه در تهران ساخته شده و تكانيكه در طرز معماري و خانه سازي در اين كشور پديد آمده آقا سيد ضياء نپسنديده و ايرادهايي بآن هم گرفته است. به سنگ كيلو و سيستم متريك كه ما از فرانسه گرفتهايم، آقا سيد ضياء خرده گرفته. ميگويد: چشده كه انگليسها با آن نزديكي بفرانسه آنرا نگرفته اند و شما با اين دوري گرفته ايد. تغيير الفبا كه يكي از آرزوهاي شصت و هفتاد ساله نيكخواهان اين كشور است و جاي گفتگو در پيرامونش نيست، آقا سيد ضياء آنرا هم نميپسندد و در برابر واضحات باستدلالات زوركي ميپردازد. اصلاح زبان فارسي و بيرون كردن كلمات بيگانه از آن كه نيز از آرزوهاي ديرين ايرانيان بوده، آقا سيد ضياء بآن هم تعرض ميكند و با نداشتن مطالعه در آن زمينه بسخنراني ميپردازد. رويهم رفته انديشه آقا سيد ضياء اينست كه ايران بايد بدانسان كه تا بيست و چند سال پيش بوده، باشد و هميشه با آنحال بماند و هيچگاه آرزوي پيشرفت و اصلاحات نكند، و اگر گامهايي در راه اصلاحات برداشته است آنها را هم
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
سرنوشت ايران چه خواهد بود؟ / احمد كسروي .................................................................................................................................................... ٨
١ـ آقا سيد ضياء الدين:
اول بايد بگويم من تاكنون آقا سيد ضياء را نديدهام و صورت ًا يكديگر را نميشناسيم. پدرش آقا سيد علي را يكبار ديده بودم و از خانوادهاش كمي آگاهي دارم. ولي با خود او آشنا نبوده برخوردي هم پيدا نكردهام. پس رنجشي در ميانه من و او نيست و من اگر ايرادها بكارهاي او گيرم جز از نظر علاقهمندي بمصالح اجتماعي ايران نيست و قضاوتم كام ًلا بيطرفانه است. درباره آقا سيد ضياء حرف بسيار است. گفته ميشود در جواني هنگاميكه روزنامه شرق را مينوشته هواداري از سياست خفه كننده روس تزاري نموده. هنگاميكه روزنامه رعد را منتشر ميكرده مدافع جدي قرارداد سال ١٩١٩ بوده مقالات مفصل در مورد آن بچاپ رسانيده. آنگاه آقا سيد ضياء عامل اصلي كودتاي سال ١٢٩٩ بوده است. ولي من در اينجا بآن كارها نميپردازم، زيرا كه نميخواهم از مقصود خود دور افتم. آنها بيست و چند سال پيش از اين بوده. چه بسا كساني كه در جواني بكارهايي برخيزند و سپس پشيمان گرديده براي جبران كارهاي نيكي را پيش گيرند. آنگاه درباره كودتا سخن بسيار است. از كجا كه آن بزيان ايران بوده؟!.. بهرحال ما نميخواهيم حساب تمام عمرش را از آقا سيد ضياء الدين بگيريم. در اينجا مورد نظر آن اعماليست كه در اين چند سال ازو ديده شده و در اين پيشآمد مستقيم ًا مؤثر بوده است. در سال ١٣٢٢ كه آقا سيد ضياء از فلسطين بايران آمد و روزنامه هاي حزب توده ببدگويي سخت ازو برخاستند و هاي هويي برپا شد كه پيدا بود او براي مقصدي آمده، در همان هنگام آقا سيد ضياء كتابچه اي بنام »شعائر ملي« بچاپ رسانيده نشر كرد. اين كتابچه را من آنزمان خواندم. اكنون هم در زير دست دارم. در اين كتابچه آقا سيد ضياء كوشيده است تمام اصلاحاتي را كه در زمان رضاشاه رخداده بود، تقبيح كند و درباره هر يكي سخناني گفته است: رخت و كلاه يكسان كه هيچكس منكر نيكي آن نتواند بود، آقا سيد ضياء منكرش شده و آنوقت چون خودش با كلاه پوستي بايران بازگشته بود براي آن محسناتي ذكر كرده و چند صفحه را پر از فلسفه كلاه پوستي گردانيده. عمارتهاي چند طبقه كه در تهران ساخته شده و تكانيكه در طرز معماري و خانه سازي در اين كشور پديد آمده آقا سيد ضياء نپسنديده و ايرادهايي بآن هم گرفته است. به سنگ كيلو و سيستم متريك كه ما از فرانسه گرفتهايم، آقا سيد ضياء خرده گرفته. ميگويد: چشده كه انگليسها با آن نزديكي بفرانسه آنرا نگرفته اند و شما با اين دوري گرفته ايد. تغيير الفبا كه يكي از آرزوهاي شصت و هفتاد ساله نيكخواهان اين كشور است و جاي گفتگو در پيرامونش نيست، آقا سيد ضياء آنرا هم نميپسندد و در برابر واضحات باستدلالات زوركي ميپردازد. اصلاح زبان فارسي و بيرون كردن كلمات بيگانه از آن كه نيز از آرزوهاي ديرين ايرانيان بوده، آقا سيد ضياء بآن هم تعرض ميكند و با نداشتن مطالعه در آن زمينه بسخنراني ميپردازد. رويهم رفته انديشه آقا سيد ضياء اينست كه ايران بايد بدانسان كه تا بيست و چند سال پيش بوده، باشد و هميشه با آنحال بماند و هيچگاه آرزوي پيشرفت و اصلاحات نكند، و اگر گامهايي در راه اصلاحات برداشته است آنها را هم
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
سرنوشت ايران چه خواهد بود؟ / احمد كسروي .................................................................................................................................................... ٩
بازپس گردد. اين نظر اوست و بيك رشته استدلالات برميخيزد كه مسلم است مقصودش اقناع خوانندگان و پيشرفت دادن بمقصود خود ميباشد. من ميپرسم: چرا؟!.. چرا بايد كسي درباره توده و كشور خود داراي چنين نظري باشد؟!.. پيشرفت يكي از نواميس كونه ست. تودههاي جهان همه در پيشرفتند، چرا بايد ايران در همانجا كه هست بايستد و يك گام هم برندارد؟!.. اين چه فلسفه اي دارد؟!.. چه رازي در آن ميباشد؟!.. كسانيكه آقا سيد ضياء را »عامل ارتجاع« ميخوانند دروغ نميگويند. من گفته هاي آنها را تصديق ميكنم. گذشته از رفتار و كردار، اين كتابچه معرف انديشه ها و آرزوهاي آقا سيد ضياست. يكي از كارهاي آقا سيد ضياء در اين دو سال چه در مجلس و چه در بيرون، طرفداري از ايلات بوده. يكروز در مجلس جمله هايي گفته است كه من فراموش نكردهام: »از مسلح شدن آنها همه نگران هستند، بنده بروحيه عشاير سابقه دارم و از اين قضيه دلتنگ و نگران نيستم. زيرا وقتيكه بدانند در مركز حكومت دارند اسلحه را كنار خواهند گذاشت و از نظريه مجلس و دولت قانوني پيروي خواهند كرد«. اينهاست جمله هاي آقا سيد ضياء. اول بايد دانست كه زندگاني ايلاتي يادگار دوره هاييست كه تمدن پيش نرفته بوده و اين ايلات كه در كشور ما هستند، بيگانگان آنرا دليل ميگيرند كه تمدن در اين كشور بسيار پست است. دوم ما خودمان ميدانيم كه اين ايلات كه در كشور ما هستند تابع نظامات نميباشند، پابند قوانين نيستند، ادارات در ميان آنها تأسيس نيافته و با حال كنونيشان تأسيس نتواند يافت. آنها خود را جز تابع ايلخاني و ايل بيكي نميشناسند. افراد ايل صددرصد بيسوادند. با آن زندگاني كه دارند دبستان در ميان ايشان باز نميتوان كرد و بر فرض باز شدن نتيجه نميتوان گرفت. سوم اين ايلات آفت بزرگي براي امنيت اين كشور هستند كه هر زمان كه دولت مركزي ناتوان گرديد، آنها سربرافراشته بازار چپاول و تاخت و تاز را گرم ميسازند. خودشان كه كشاورزي نميكنند و بآبادي زمينها نميپردازند مانع ديگران نيز هستند. تاكنون چقدر خونها كه ريخته شده. چه جنگهايي كه در ميان ايلات و آرتشهاي دولت رفته است. اگر پاره ايلات نيك بودهاند و گاهي خدمت بدولت و كشور كرده اند، آن دليل نخواهد بود كه ما از همه ايلها و از زندگاني ايلاتي طرفداري كنيم. اينها چيزهاييست كه باربران سبزه ميدان تهران هم ميدانند. جاي شگفت است كه آقا سيد ضياء نداند و بآن آشكاري و پافشاري از ايلات هواداري كند. آيا اينها جز هواداري از ارتجاع معناي ديگري دارد؟!.. يك گفتگوي ديگر كه با آقا سيد ضياء بايد كرد آنست كه او چه در اين كتاب و چه در جاهاي ديگر نام اسلام را بميان ميآورد و گفتارها و كردارهاي خود را بآن دين منتسب ميسازد. اين ايراد ديگري باوست. زيرا بديه يست كه چه آقا سيد ضياء و چه طرف مقابل او، جز در پي يكرشته مقاصد سياسي خود نيستند و علاقهاي بدين اسلام در ميان نيست. نه آقا سيد ضياء ميخواهد كه دين اسلام را پايدارتر گرداند و نه حزب توده علاقهمند است كه اسلام را براندازد. پس براي چيست كه نام اسلام بميان ميآيد؟!.. آيا نه آنست كه آقا سيد ضياء ميخواهد اسلام را وسيله پيشرفت مقاصد
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
سرنوشت ايران چه خواهد بود؟ / احمد كسروي .................................................................................................................................................... ٩
بازپس گردد. اين نظر اوست و بيك رشته استدلالات برميخيزد كه مسلم است مقصودش اقناع خوانندگان و پيشرفت دادن بمقصود خود ميباشد. من ميپرسم: چرا؟!.. چرا بايد كسي درباره توده و كشور خود داراي چنين نظري باشد؟!.. پيشرفت يكي از نواميس كونه ست. تودههاي جهان همه در پيشرفتند، چرا بايد ايران در همانجا كه هست بايستد و يك گام هم برندارد؟!.. اين چه فلسفه اي دارد؟!.. چه رازي در آن ميباشد؟!.. كسانيكه آقا سيد ضياء را »عامل ارتجاع« ميخوانند دروغ نميگويند. من گفته هاي آنها را تصديق ميكنم. گذشته از رفتار و كردار، اين كتابچه معرف انديشه ها و آرزوهاي آقا سيد ضياست. يكي از كارهاي آقا سيد ضياء در اين دو سال چه در مجلس و چه در بيرون، طرفداري از ايلات بوده. يكروز در مجلس جمله هايي گفته است كه من فراموش نكردهام: »از مسلح شدن آنها همه نگران هستند، بنده بروحيه عشاير سابقه دارم و از اين قضيه دلتنگ و نگران نيستم. زيرا وقتيكه بدانند در مركز حكومت دارند اسلحه را كنار خواهند گذاشت و از نظريه مجلس و دولت قانوني پيروي خواهند كرد«. اينهاست جمله هاي آقا سيد ضياء. اول بايد دانست كه زندگاني ايلاتي يادگار دوره هاييست كه تمدن پيش نرفته بوده و اين ايلات كه در كشور ما هستند، بيگانگان آنرا دليل ميگيرند كه تمدن در اين كشور بسيار پست است. دوم ما خودمان ميدانيم كه اين ايلات كه در كشور ما هستند تابع نظامات نميباشند، پابند قوانين نيستند، ادارات در ميان آنها تأسيس نيافته و با حال كنونيشان تأسيس نتواند يافت. آنها خود را جز تابع ايلخاني و ايل بيكي نميشناسند. افراد ايل صددرصد بيسوادند. با آن زندگاني كه دارند دبستان در ميان ايشان باز نميتوان كرد و بر فرض باز شدن نتيجه نميتوان گرفت. سوم اين ايلات آفت بزرگي براي امنيت اين كشور هستند كه هر زمان كه دولت مركزي ناتوان گرديد، آنها سربرافراشته بازار چپاول و تاخت و تاز را گرم ميسازند. خودشان كه كشاورزي نميكنند و بآبادي زمينها نميپردازند مانع ديگران نيز هستند. تاكنون چقدر خونها كه ريخته شده. چه جنگهايي كه در ميان ايلات و آرتشهاي دولت رفته است. اگر پاره ايلات نيك بودهاند و گاهي خدمت بدولت و كشور كرده اند، آن دليل نخواهد بود كه ما از همه ايلها و از زندگاني ايلاتي طرفداري كنيم. اينها چيزهاييست كه باربران سبزه ميدان تهران هم ميدانند. جاي شگفت است كه آقا سيد ضياء نداند و بآن آشكاري و پافشاري از ايلات هواداري كند. آيا اينها جز هواداري از ارتجاع معناي ديگري دارد؟!.. يك گفتگوي ديگر كه با آقا سيد ضياء بايد كرد آنست كه او چه در اين كتاب و چه در جاهاي ديگر نام اسلام را بميان ميآورد و گفتارها و كردارهاي خود را بآن دين منتسب ميسازد. اين ايراد ديگري باوست. زيرا بديه يست كه چه آقا سيد ضياء و چه طرف مقابل او، جز در پي يكرشته مقاصد سياسي خود نيستند و علاقهاي بدين اسلام در ميان نيست. نه آقا سيد ضياء ميخواهد كه دين اسلام را پايدارتر گرداند و نه حزب توده علاقهمند است كه اسلام را براندازد. پس براي چيست كه نام اسلام بميان ميآيد؟!.. آيا نه آنست كه آقا سيد ضياء ميخواهد اسلام را وسيله پيشرفت مقاصد
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
سرنوشت ايران چه خواهد بود؟ / احمد كسروي .................................................................................................................................................... ١٠
سياسي خود گرداند؟!.. آيا نه آنست كه اين توهين بزرگيست كه از ناحيه او باسلام وارد ميشود؟!.. يك دين مقدسي را آنقدر كوچك ميگيرند كه افزار دست خود ميگردانند!. من چون بيطرفانه قضاوت ميكنم ناچارم اينها را بگويم. اساسا اسلام با حاليكه دارد و مسلمانان امروز پست تر و كم قدرتر از ملل ديگر هستند، جاي هيچ طرفداري از آن نيست. اگر مقصود اصلاح مسلمين و برگردانيدن آنها باسلام اوليه است آنهم كار يك سياستمدار نيست. پس گفتگو از اسلام بچه مقصود است؟!.. شايد آقا سيد ضياء و همفكران او بگويند: »مقصود ما از طرفداري كه باسلام ميكنيم جلوگيري از رواج و پيشرفت كمونيستي است«. )چنانكه گاهي كساني اينرا بزبان ميآورند(. ميگويم: او ًلا كمونيستي يا سوسياليستي را مردان نيكخواهي بنياد گزاردهاند و اساس آن مراعات حال كارگران و رنجبران و بيچيزانست و شما نبايستي با اساس آن مخالف باشيد، و اگر در بعضي مواد آن و يا در طرز اجرايش ايرادهايي بنظرتان ميرسد بايستي در آن باره بگفتگو وارد شويد و با دلايل نظريه خود را روشن گردانيد. ثانـي ًا ايـن مذاهـب متعدده امروزي كه جانشين اسلام گرديده از بس پايهاش متزلزل و اركانش سست است داراي نيرويي كه بتواند جلوگيري از كمونيستي يا از هر نظريه علمي يا اجتماعي كند، نيست. كمونيستي كه يك نظريه اجتماعيست و مخالفت صريح با اديان ندارد بماند. اين مذاهب از ماديگري كه مبنايش بانكار خدا و عالم آخرتست و تضاد صريح با اساس اديان دارد جلوگيري نميتوانند كرد. در اروپا و آمريكا ساليان دراز است كه علوم طبيعي و فلسفه مادي رواج گرفته. كشيشها ميروند و در دانشگاهها آن علوم و فلسفه را درس ميخوانند و رتبه هاي علمي )از دكتري و پروفسوري و مانند اينها( ميگيرند، و در همانحال ميآيند و وارد كليسا ميشوند و انجيل را باز كرده بمردم موعظه ميكنند و منافاتي در ميان دو كار نميبينند. اين جز نتيجه سستي آن عقايد و از نيرو افتادن آنها نيست. در عالم اسلام نيز همانست. سالهاست كتابهاي سلامه موسي و شبلي شميل و ديگران در فلسفه مادي، در زبان عربي چاپ شده و در مصر و عراق و ايران و هند و ديگر جاها انتشار يافته و ملاها، بخصوص متجددين، آنها را خواندهاند و استفاده كردهاند و بصدد معارضه نيامدهاند. نتيجه آنها اين شده كه عقايد مذهبي در دلهاشان هرچه سست تر گردد و هرچه موهونتر باشد. بهرحال اميد آنكه بدستياري مذاهب جلوگيري از كمونيستي كنيد بيجاست. اگر كسي در آرزوي جلوگيري از كمونيستي است بايد سخناني پايه دارتر و والاتر از گفته هاي كمونيستها بگويد و ايرادهايي را كه بمبادي كمونيستي توان گرفت با دلايل روشن گرداند. از اينراه است كه ميتوان بنتيجهاي رسيد. اين مذاهب كمونيستي را سست و بي اثر تواند گردانيد ولي از پيشرفت آن جلو نتواند گرفت. باين معني اگر در ايران تبليغات كمونيستي بشود، مسلمانان بعنوان آنكه مسلمان ميباشند از گرويدن بآن خودداري نخواهند كرد. ولي با اين عقايد درهمي كه در مغزهاي خود آگندهاند، اگر مبادي كمونيستي را هم فرا گيرند، اينها را با آنها در هم آميخته يك معجون تهوع آوري پديد خواهند آورد )چنانكه همين رفتار را با مشروطه كردند و آن را گرفتند و بحال تهوع آوري انداختند(.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
سرنوشت ايران چه خواهد بود؟ / احمد كسروي .................................................................................................................................................... ١٠
سياسي خود گرداند؟!.. آيا نه آنست كه اين توهين بزرگيست كه از ناحيه او باسلام وارد ميشود؟!.. يك دين مقدسي را آنقدر كوچك ميگيرند كه افزار دست خود ميگردانند!. من چون بيطرفانه قضاوت ميكنم ناچارم اينها را بگويم. اساسا اسلام با حاليكه دارد و مسلمانان امروز پست تر و كم قدرتر از ملل ديگر هستند، جاي هيچ طرفداري از آن نيست. اگر مقصود اصلاح مسلمين و برگردانيدن آنها باسلام اوليه است آنهم كار يك سياستمدار نيست. پس گفتگو از اسلام بچه مقصود است؟!.. شايد آقا سيد ضياء و همفكران او بگويند: »مقصود ما از طرفداري كه باسلام ميكنيم جلوگيري از رواج و پيشرفت كمونيستي است«. )چنانكه گاهي كساني اينرا بزبان ميآورند(. ميگويم: او ًلا كمونيستي يا سوسياليستي را مردان نيكخواهي بنياد گزاردهاند و اساس آن مراعات حال كارگران و رنجبران و بيچيزانست و شما نبايستي با اساس آن مخالف باشيد، و اگر در بعضي مواد آن و يا در طرز اجرايش ايرادهايي بنظرتان ميرسد بايستي در آن باره بگفتگو وارد شويد و با دلايل نظريه خود را روشن گردانيد. ثانـي ًا ايـن مذاهـب متعدده امروزي كه جانشين اسلام گرديده از بس پايهاش متزلزل و اركانش سست است داراي نيرويي كه بتواند جلوگيري از كمونيستي يا از هر نظريه علمي يا اجتماعي كند، نيست. كمونيستي كه يك نظريه اجتماعيست و مخالفت صريح با اديان ندارد بماند. اين مذاهب از ماديگري كه مبنايش بانكار خدا و عالم آخرتست و تضاد صريح با اساس اديان دارد جلوگيري نميتوانند كرد. در اروپا و آمريكا ساليان دراز است كه علوم طبيعي و فلسفه مادي رواج گرفته. كشيشها ميروند و در دانشگاهها آن علوم و فلسفه را درس ميخوانند و رتبه هاي علمي )از دكتري و پروفسوري و مانند اينها( ميگيرند، و در همانحال ميآيند و وارد كليسا ميشوند و انجيل را باز كرده بمردم موعظه ميكنند و منافاتي در ميان دو كار نميبينند. اين جز نتيجه سستي آن عقايد و از نيرو افتادن آنها نيست. در عالم اسلام نيز همانست. سالهاست كتابهاي سلامه موسي و شبلي شميل و ديگران در فلسفه مادي، در زبان عربي چاپ شده و در مصر و عراق و ايران و هند و ديگر جاها انتشار يافته و ملاها، بخصوص متجددين، آنها را خواندهاند و استفاده كردهاند و بصدد معارضه نيامدهاند. نتيجه آنها اين شده كه عقايد مذهبي در دلهاشان هرچه سست تر گردد و هرچه موهونتر باشد. بهرحال اميد آنكه بدستياري مذاهب جلوگيري از كمونيستي كنيد بيجاست. اگر كسي در آرزوي جلوگيري از كمونيستي است بايد سخناني پايه دارتر و والاتر از گفته هاي كمونيستها بگويد و ايرادهايي را كه بمبادي كمونيستي توان گرفت با دلايل روشن گرداند. از اينراه است كه ميتوان بنتيجهاي رسيد. اين مذاهب كمونيستي را سست و بي اثر تواند گردانيد ولي از پيشرفت آن جلو نتواند گرفت. باين معني اگر در ايران تبليغات كمونيستي بشود، مسلمانان بعنوان آنكه مسلمان ميباشند از گرويدن بآن خودداري نخواهند كرد. ولي با اين عقايد درهمي كه در مغزهاي خود آگندهاند، اگر مبادي كمونيستي را هم فرا گيرند، اينها را با آنها در هم آميخته يك معجون تهوع آوري پديد خواهند آورد )چنانكه همين رفتار را با مشروطه كردند و آن را گرفتند و بحال تهوع آوري انداختند(.
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
@flith کانال پروازفکرواندیشه
كتاب صوتى #دو_قرن_سكوت
#دكتر_عبدل_الحسين_زرين_كوب
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷
كتاب صوتى #دو_قرن_سكوت
#دكتر_عبدل_الحسين_زرين_كوب
@flith کانال پروازفکرواندیشه🔷