Ko‘plab muammolar o‘z vaqtida aytilmagan gaplardan boshlanadi.

Xodim rahbariga noroziligini aytmaydi. Turmush o‘rtoqlar bir-biridan kutayotgan narsalarini ochiq muhokama qilmaydi. Jamoada kimdir muammoni ko‘radi, lekin munosabatlar buzilishidan qo‘rqib sukut saqlaydi.

Vaqt o‘tadi. Muammo esa yo‘qolmaydi. Aksincha, kattalashib, hal qilish yanada qiyinlashadi.
Ochiq gapirish har doim ham oson emas. Ba’zan noqulay suhbatdan qochish hozircha tinchlikni saqlagandek ko‘rinadi. Ammo bugungi noqulaylikdan qochish ertangi katta muammoga sabab bo‘lishi mumkin.

Muhimi, har bir fikrni aytish shart emas, lekin aytilishi zarur bo‘lgan gapni qo‘rquv sabab yashirish ham to‘g‘ri emas. Muhimi, haqiqatni o‘z vaqtida, hurmat bilan va muammoni hal qilish niyatida aytish.
Ba’zan munosabatlarni buzadigan narsa og‘ir gaplar emas, o‘z vaqtida aytilmagan gaplardir.

Maqsad tanlash haqida

Ko‘pchilik hayotini maqsadlar asosida quradi.
Yuqori lavozimga erishish. Ko‘proq pul topish. Katta biznes yaratish. Mashhur bo‘lish.

Bularning hech biri o‘z-o‘zidan yomon emas. Muammo shundaki, inson ba’zan maqsadiga erishish uchun o‘zi istagan hayotdan voz kechadi.

Ko‘proq daromad topaman deb oilasiga vaqt ajratmaydi. Muvaffaqiyatga erishaman deb sog‘lig‘ini e’tiborsiz qoldiradi. Katta tashkilot quraman deb butun hayotini ishga bag‘ishlaydi.

Oxirida maqsadiga erishishi mumkin. Ammo shu yo‘lda yo‘qotgan narsalari uning uchun qanchalik muhim bo‘lganini kech anglaydi.

Shuning uchun savol faqat «Nimaga erishmoqchiman?» emas. Asosiy savol: «Men qanday hayot kechirishni xohlayman?»

Maqsad hayotingizga xizmat qilsin, hayotingiz maqsadga emas
Tasavvur qiling, siz katta maktab tashkil qilmoqchisiz.
Bu yaxshi maqsad. Ammo uning ortida qanday hayot bor?
- Oilangizga vaqt ajrata olasizmi?
- Farzandlaringiz tarbiyasida qatnasha olasizmi?
- Sog‘lig‘ingiz va ibodatingiz uchun vaqt topa olasizmi?
- Yangi narsalarni o‘rganishga imkoningiz bo‘ladimi?
- Ishdan tashqari ham o‘zingizga tegishli hayotingiz qoladimi?

Agar siz uchun bular muhim bo‘lsa, maktabni shunday tizimda qurishingiz kerakki, uning faoliyati doimiy ravishda faqat sizning ishtirokingizga bog‘liq bo‘lib qolmasin.

Demak, hayot tarzingizni avval belgilaysiz. Keyin maqsadlaringizni va ish usulingizni shu hayotga moslashtirasiz.

Daromad vosita, hayot tarzi esa mezon
Muallif daromad topishdan voz kechishni aytmayapti. U daromad topish usulini o‘zingiz istagan hayot bilan muvofiqlashtirishni taklif qilyapti.
Masalan, siz uchun erkinlik muhim bo‘lsa, faqat yuqori daromadli, lekin vaqtingizni to‘liq egallaydigan ishni tanlash to‘g‘ri kelmasligi mumkin.

Agar siz uchun katta ta’sir ko‘rsatish muhim bo‘lsa, shaxsiy daromadingizni maksimal darajaga chiqarishdan ko‘ra, ko‘proq insonlarga foyda keltiradigan tizim yaratishni tanlashingiz mumkin.

Bir xil daromad turli hayot tarzlarini ta’minlashi mumkin. Muhimi, siz nimani qadrlashingizni bilishingiz kerak.

Islom insonni faqat dunyoviy natijalar ortidan quvishga emas, hayotini muvozanat bilan tashkil etishga ham undaydi.
Payg‘ambarimiz Muhammad s.a.v.ning Abdulloh ibn Amrga aytgan nasihatlarida tananing, ko‘zning va oilaning ham inson oldida haqlari borligi ta’kidlangan. Bu mazmun Sahih Buxoriyda rivoyat qilingan.

Bundan bir muhim xulosa chiqadi: yaxshi maqsad boshqa muhim mas’uliyatlarni unutishga sabab bo‘lmasligi kerak.

Boylik, martaba va katta loyihalar hayotning bir qismi. Ammo ular oila, sog‘liq, ibodat va insoniy burchlarni butunlay siqib chiqarmasligi lozim.

Maqsadlar sizni oldinga olib borishi mumkin. Ammo qaysi yo‘nalishda harakat qilishingizni qadriyatlaringiz belgilashi kerak.

Avval o‘zingiz uchun muhim bo‘lgan narsalarni aniqlang. Keyin shu narsalarni saqlab qolishga imkon beradigan kasb, biznes va maqsadlarni tanlang.

Aks holda, boshqalarning muvaffaqiyat mezonlari ortidan yurib, o‘zingiz istamagan hayotni qurib qo‘yishingiz mumkin.

Agar siz bugun istagan daromadingizga va kasbiy muvaffaqiyatingizga erishsangiz-u, ammo shu yo‘lda o‘zingiz uchun eng qadrli narsalarni yo‘qotgan bo‘lsangiz, bu muvaffaqiyatni haqiqatan ham "muvaffaqiyat" deb atay olasizmi?.

• Оилангиздаги муносабатларни яхшиламоқчимисиз?
• Бахтли ва саодатли оила қуриш ниятингиз борми?
• Шахсан Икром Шарифдан жонли тавсиялар олишни истайсизми?

Акамиз Икром Шариф "Фароғат қасри" курсига қабул бошлабдилар. “Фароғат қасри” оилада тотувлик, бирдамлик, сакинатни бардавом бўлишига хизмат қиладиган курсдир.

Оила илмини ўрганаман деганлар учун тавсия қиламиз. Дарслар 19 октябр санасидан бошланар экан.

👤 Қабул менежерига ёзиш

📎 Курс ҳақида батафсил

@ikromsharif

O‘zimizni qanday aldaymiz?

Yoshligimda ko‘p eshitardim: yaxshi mashinada borsang, ishing bitadi. Odamlar boshqacha kutib oladi, gaplaringga ko‘proq quloq soladi, hurmating oshadi.

Qaysidir ma’noda bunga men ham ishonganman. Chunki hayotda mashinasi yaxshi odamga boshqacha munosabat qilinadigan holatlarni ko‘rganman. Lekin vaqt o‘tib, ko‘p narsani kuzatganim sari bir haqiqatni tushundim: ba’zan biz muammoni hal qilish uchun emas, nafsimizni xursand qilish uchun o‘zimizga chiroyli bahona topamiz.

O‘zimizga: «Menga yaxshi mashina kerak, chunki odamlar hurmat qilishi kerak», deymiz. Aslida esa yaxshi mashinani xohlayotgan bo‘lamiz. Nafsimiz istagan narsani aqlimiz orqali oqlaymiz.

Albatta, yaxshi mashinaning qulayligi, xavfsizligi va amaliy foydasi bor. Ayrim ishbilarmonlik muhitlarida tashqi ko‘rinish ham dastlabki taassurotga ta’sir qilishi mumkin. Buni inkor qilmayman.

Lekin bir savol bor: menga haqiqatan ham yaxshiroq mashina kerakmi yoki odamlar meni boyroq, obro‘liroq va muvaffaqiyatliroq deb o‘ylashini xohlayapmanmi?

Bu ikkisi bir xil narsa emas.

Agar hozirgi mashinam ehtiyojimga javob bermasa, uni almashtirish oqilona qaror bo‘lishi mumkin. Ammo mashinam bor, ehtiyojimni qondiryapti, faqat boshqalarning nazarida yaxshiroq ko‘rinish uchun yangisini olmoqchi bo‘lsam, bu qarorning asl sababini tan olishim kerak.

Chunki ba’zan biz mashina sotib olmaymiz. Boshqalarning ko‘zidagi o‘zimiz haqidagi tasavvurni sotib olamiz.

Muammo mashinada emas. Muammo unga qanday ma’no yuklayotganimizda.

Mashinani qulaylik uchun olish boshqa, uni o‘z qadrimizning o‘lchoviga aylantirish boshqa. Chiroyli kiyinish boshqa, kiyimimiz orqali o‘zimizni boshqalardan ustun ko‘rsatishga urinish boshqa.

Dunyo bizga doim bir xil xabarni beradi: yana ozgina pul, yana yaxshiroq buyum, yana balandroq maqom. Shunda odamlar sizni ko‘proq hurmat qiladi, go‘yo shundagina o‘zingizni yetarli his qilasiz.

Lekin bu istakning oxiri bormi?

Bugun yaxshi mashina kerak. Ertaga undan qimmatroq mashina. Bugun kattaroq uy kerak. Ertaga undan ham kattarog‘i. Bugun boshqalarning hurmatini xohlaymiz. Ertaga ularning havasini ham kutamiz.

Nafsning eng nozik hiylasi shundaki, u istakni ehtiyoj qilib ko‘rsatadi. Keyin esa o‘sha ehtiyojni qondirishni hayotiy maqsadga aylantiradi.

Natijada inson o‘z hayotini yaxshilash uchun ishlayaptimi yoki boshqalarning ko‘zida yaxshi ko‘rinish uchun ishlayaptimi, farqiga bormay qoladi.

«Albatta, Alloh nazdida sizlarning eng hurmatlirog‘ingiz eng taqvodorrog‘ingizdir».

Hujurot surasi, 13-oyat.

Bu oyat insonning asl qadri uning mol-mulki, kiyimi yoki mashinasi bilan belgilanmasligini eslatadi. Asosiy mezon taqvo va insonning qanday yashayotganidir.

Payg‘ambarimiz Muhammad sollallohu alayhi vasallam ham shunday deganlar:

«Albatta, Alloh sizlarning suratlaringizga va mollaringizga qaramaydi, balki qalblaringizga va amallaringizga qaraydi».

Imom Muslim rivoyati.

Bu hadis dunyo ne’matlaridan foydalanishni taqiqlamaydi. Balki ularni insonning qadrini belgilaydigan mezonga aylantirmaslikni o‘rgatadi.

Yaxshi mashina minishingiz mumkin. Chiroyli uyda yashashingiz mumkin. Yaxshi kiyim kiyishingiz ham mumkin. Bularning o‘zi riyo emas.

Lekin bir narsani unutmaslik kerak: ne’matga ega bo‘lish boshqa, o‘z qadringizni o‘sha ne’mat bilan o‘lchash boshqa.

Riyo xavfi ham shu yerda boshlanishi mumkin. Qachonki amalimiz, xarajatimiz yoki ko‘rinishimizda odamlarning maqtovi va e’tirofi asosiy maqsadga aylanib qolsa, o‘zimizni jiddiy tekshirishimiz kerak.

Biror narsani sotib olishdan, yangi maqom ortidan quvishdan yoki katta qaror qabul qilishdan oldin biroz to‘xtash foydali.

O‘zingizdan so‘rang:

- Bu menga haqiqatan kerakmi yoki shunchaki boshqalarga yaxshi ko‘rinishni xohlayapmanmi?

- Buni hech kim ko‘rmasa ham, baribir xohlarmidim?

- Bu xarajat hayotimni yaxshilaydimi yoki faqat tashqi ko‘rinishimni o‘zgartiradimi?

- Shu qaror uchun sarflaydigan pulim va vaqtimni bundan muhimroq narsaga ishlata olamanmi?

Bu savollar sizni dunyo ne’matlaridan voz kechishga majburlamaydi. Ular ne’matlardan ongli foydalanishga yordam beradi.

Menimcha, bizga dunyoni yomon ko‘rish emas, uning asl qiymatini to‘g‘ri baholash kerak. Pul topish, yaxshi mashina minish, chiroyli uyda yashash yoki obro‘ qozonishning yomon joyi yo‘q. Muammo shundaki, ba’zan vositani maqsadga, qulaylikni maqomga, istakni esa ehtiyojga aylantirib yuboramiz.

Eng muhimi, o‘zimizni aldashni bas qilishimiz kerak. Chunki boshqalarni ishontirish uchun chiroyli ko‘rinish mumkin, lekin o‘zimizdan haqiqatni yashirsak, qabul qilgan qarorlarimizning asl sababini ham yo‘qotamiz.

Oxir-oqibat, insonning qadrini uning nimaga egaligi emas, qanday inson ekani, qanday foyda keltirayotgani va qanday iz qoldirayotgani belgilaydi.

Shuning uchun ba’zan yangi narsani sotib olishdan oldin o‘zimizga bitta savol berishimiz kerak:

Men bu narsaga haqiqatan muhtojmanmi yoki u orqali o‘zimni boshqalarga muhimroq ko‘rsatmoqchimanmi?

Bu savolga samimiy javob bera olishning o‘zi ham katta yutuqdir.

Biz sevgan insonimizni yo‘qotishdan qo‘rqamiz. Chunki sevgi bizni unga bog‘laydi. U insonning borligi hayotimizga ma’no beradi. Uning yo‘qligi esa qalbimizda bo‘shliq qoldiradi.

Qayg‘u - sevgining teskarisi emas. Ba’zan u sevgining naqadar chuqur bo‘lganini ko‘rsatadi.
Agar kimnidir chin dildan sevgan bo‘lsangiz, uning yo‘qligini his qilishingiz tabiiy. Uni sog‘inishingiz, xotiralar bilan yashashingiz, ba’zan oddiy bir narsadan ko‘zingizga yosh kelishi mumkin.

Bu sizning kuchsizligingizni anglatmaydi. Bu inson hayotingizda qanchalik muhim bo‘lganini bildiradi.
Biz sevgini tanlaganimizda, yo‘qotish ehtimolini ham qabul qilamiz. Chunki bu dunyoda hech kim va hech narsa abadiy emas.

Ammo qayg‘u hamisha bir xil qolmaydi. Vaqt o‘tishi bilan og‘riqning shakli o‘zgarishi mumkin. Inson sog‘inch bilan yashashni, xotiralarni og‘riq bilangina emas, minnatdorlik bilan ham eslashni o‘rganadi.

Qayg‘udan butunlay qochishga urinish ba’zan sevgining o‘zidan ham uzoqlashishga olib keladi. Bizga og‘riqsiz sevgi emas, og‘riqni ham boshdan kechira oladigan qalb kerak.

Islomda ham musibat paytida qayg‘urish insoniy holat sifatida tan olinadi. Payg‘ambarimiz Muhammad s.a.v. o‘g‘illari Ibrohim vafot etganida ko‘z yosh to‘kkanlar va bu Allohning rahmati ekanini bildirganlar.

Ba’zan muammo yetarlicha harakat qilmayotganimizda emas, noto‘g‘ri usulda harakat qilayotganimizda bo‘ladi.
Bir ishni qayta-qayta bajarib, natija kutamiz. Ko‘proq vaqt sarflaymiz, kuchimizni oshiramiz, ammo natija deyarli o‘zgarmaydi.

Bunday vaziyatda o‘zimizga berishimiz kerak bo‘lgan savol: «Qanday qilib ko‘proq ishlayman?» emas, balki «Bu ishni yaxshiroq bajarishning boshqa yo‘li bormi?»
Masalan, o‘quvchi matematikadan yaxshi natija ko‘rsatmayapti. Unga shunchaki ko‘proq masala yechishni aytish har doim ham yetarli emas. Balki u mavzuni tushunmayotgandir. Balki unga boshqa tushuntirish usuli kerakdir.

Rahbar ham xuddi shunday. Agar jamoa belgilangan natijaga erishmayotgan bo‘lsa, xodimlardan ko‘proq ishlashni talab qilishdan oldin, tizimdagi muammolarni aniqlash kerak.

Muhim nuqta: qat’iyat - bir xil usulni oxirigacha takrorlash emas. Qat’iyat - maqsaddan voz kechmasdan, unga olib boradigan yo‘lni o‘zgartira olishdir.

Dunyoni qanchalik chuqur his qilsangiz, uning go‘zalligidan ham, og‘riqlaridan ham shunchalik ko‘proq ta’sirlanasiz.

Masalan, boshqalarning dardiga befarq bo‘lmagan insonni olaylik. U birovning ko‘z yoshini ko‘rsa, shunchaki tomosha qilib turolmaydi. Boshqalarning baxtidan chin dildan quvonadi, adolatsizlikdan esa qattiq iztirob chekadi.

Xuddi shuningdek, hayotni chuqur anglaydigan inson oddiy narsalardan ham katta zavq olishi mumkin. Quyosh botishi, farzandining kulgisi, samimiy suhbat yoki biror insonning yaxshiligi unga katta baxt beradi. Ammo u yo‘qotishlarni, xiyonatni, adolatsizlikni va vaqtning o‘tib borishini ham chuqurroq his qiladi.

Og‘riqni his qilmaslik uchun o‘zingizni dunyoning go‘zalligiga ham yopib qo‘yishingiz mumkin. Lekin bunda quvonchni his qilish qobiliyatingizni ham cheklab qo‘yasiz.
Albatta, bu har qanday azobni izlash yoki unga chidash kerak degani emas. Gap hayotdagi muqarrar og‘riqlardan qochish uchun his-tuyg‘ularimizni butunlay o‘chirib qo‘ymaslik haqida.

Hayotning barcha og‘riqlaridan qochib, uning barcha go‘zalliklarini his qilishning iloji yo‘q. Ba’zan chuqur quvonish uchun ham qalbingizni ochishingiz kerak bo‘ladi. Qalbingizni ochish esa sizni ranjish ehtimoliga ham yaqinlashtiradi.

Qalbingizni og‘riqdan butunlay himoya qilishga urinsangiz, hayotning eng go‘zal tuyg‘ularidan ham uzoqlashib qolishingiz mumkin.

📢 AP 2027 Exams at Sodiq School

Early registration is now open! Take your AP exams in Tashkent this May, with around 20 subjects available.

📅 May 3–14, 2027
📍 Sodiq School, Tashkent

For prices, the subject list and registration, follow the link.

Ba’zan insonning dardini yengillashtirish uchun uning muammosini hal qilish shart emas. Shunchaki yonida bo‘lishning o‘zi ham katta yordam.

Yaqin insoningiz qiynalayotganida, ko‘pincha unga darhol maslahat berishga yoki muammoning yechimini topishga shoshilasiz. Uni yupatmoqchi bo‘lasiz. Hammasi yaxshi bo‘lishini aytasiz.

Ammo ba’zan insonga maslahat ham, yechim ham kerak bo‘lmaydi. U shunchaki uni tushunadigan, dardini tinglaydigan va hislarini inkor qilmaydigan insonni istaydi.

Masalan, turmush o‘rtog‘ingiz biror narsadan qattiq xafa bo‘ldi. Siz esa uning muammosini arzimas deb hisoblashingiz yoki vaziyatga mantiqan yondashib, darhol yechim taklif qilishingiz mumkin.
Lekin u ayni paytda yechim emas, tushunishni kutayotgan bo‘lishi mumkin.
Shunday paytda uning gapini bo‘lmasdan tinglash, hislarini kichraytirmaslik va yonida ekaningizni bildirish muhim.

«Buni nimasi yomon?» deyish o‘rniga, «Bu sizga qattiq ta’sir qilganini tushunyapman», deyishingiz mumkin.
«Xafa bo‘lmang», deyish o‘rniga, «Xohlasangiz, gapirib bering. Men sizni tinglayman», desangiz bo‘ladi.
Bu so‘zlar muammoni hal qilmasligi mumkin. Ammo inson o‘z dardi bilan yolg‘iz emasligini his qiladi.

Yaqin insoningizning dardini doim ham yo‘qota olmaysiz. Ba’zi muammolarni hal qilishga kuchingiz yetmasligi ham mumkin.
Ammo uning dardini yolg‘iz ko‘tarishiga majbur emasligini his qildira olasiz.

Samimiyat faqat muammoni hal qilishda emas, muammoni hal qila olmay turgan paytda ham insonning yonida qolishda namoyon bo‘ladi.

Boshqalarga yordam berishning ikki xil yo‘li bor.

Birinchisi, ularga nima qilish kerakligini aytish. Qanday yashash, qanday ishlash, nimani tanlash va nimadan voz kechishni belgilab berish.

Ikkinchisi esa, ularga to‘g‘ri qaror qabul qilish uchun kerakli bilim, vosita va fikrlash usullarini berish.

Birinchi yondashuvda inson sizning ko‘rsatmalaringizga tayanadi. Ikkinchisida esa asta-sekin o‘ziga tayanishni o‘rganadi.

Albatta, bu yordam bermaslik yoki yo‘l-yo‘riq ko‘rsatmaslik degani emas. Zarur paytda aniq ko‘rsatma ham beriladi. Ammo asosiy maqsad insonni doimiy ravishda sizga muhtoj qilib qo‘yish emas, uning mustaqilligini rivojlantirishdir.

Ba’zan eng katta yordam tayyor javobni berish emas, insonni o‘z javobini topa oladigan darajaga olib chiqishdir.

Haqiqiy uztozning maqsadi sizga ergashadigan insonlarni emas, sizsiz ham to‘g‘ri yo‘l topa oladigan insonlarni tarbiyalashdir.

Maqsad sizga qayerga yetib borishni ko‘rsatadi. Tizim esa u yerga qanday yetib borishingizni belgilaydi.

Masalan, ozishni maqsad qilgan inson tarozida kerakli raqamni ko‘rishni istaydi. Ammo muntazam mashq qilish, ovqatlanishni nazorat qilish va uyqu tartibiga rioya qilishni odatga aylantirmasa, natijani saqlab qolishi qiyin bo‘ladi.

Ta’limda ham xuddi shunday. Maktabning maqsadi yuqori natija ko‘rsatish bo‘lishi mumkin. Lekin buning uchun kuchli o‘qituvchilarni tanlash, dars sifatini muntazam kuzatish, o‘quvchilar bilimini tahlil qilish va xatolarni tuzatish tizimi kerak.

Maqsadga bir marta erishish mumkin. Ammo natijani qayta-qayta yaratish uchun tizim zarur.
Muhim nuqta: maqsad natijani belgilaydi, tizim esa natijani takrorlash imkonini yaratadi.

Shuning uchun faqat «Nimaga erishmoqchiman?» deb o‘ylamang. «Bu natijani muntazam ta’minlaydigan qanday tizim qurishim kerak?» degan savolga ham javob toping.

Keling, ko'ring va bu jamoamiz muhitini his qiling...)

Sizga yaxshilik qilgan insonni kimga aylantirdingiz?

Futbolni kuzatadiganlar biladi. Ba’zan futbolchi avval o‘ynagan jamoasiga qarshi gol ursa ham, uni nishonlamaydi. Chunki u o‘sha jamoada faoliyat yuritgan, jamoadoshlari bilan birga mehnat qilgan, muxlislarning mehrini ko‘rgan. Bugun boshqa jamoada o‘ynayotgani kechagi xotiralarni qadrsizlantirmaydi.

Afsuski, hayotda hamma ham bunday yo‘l tutmaydi.

Ba’zan insonlar biror gap eshitishi, biror voqeaga guvoh bo‘lishi yoki o‘zlari anglagan vaziyat asosida shoshilinch xulosa chiqarishadi. Voqeaning asl mohiyatini aniqlamaydi, ikkinchi tomonni tinglamaydi. Ammo hukm chiqarishga kelganda shoshiladi.

Eng yomoni, ayrimlar bunday vaziyatda faqat munosabatini o‘zgartirib qolmaydi. Kechagi yaxshiliklarni ham inkor qiladi. Bir vaqtlar hurmat qilgan insonini bugun mensimaydi.

Holbuki, bir insonning butun hayotiga bitta voqea asosida baho berish adolatdan emas.

Tariximizda bu borada juda ibratli voqealar bor.

Abu Bakr Siddiq roziyallohu anhu va Mistah ibn Usasa voqeasi.

Mistah Abu Bakrning moddiy yordami bilan yashardi. Ammo Oisha onamizga tuhmat qilingan voqeada tuhmat tarqatganlar qatorida uning ham ishtiroki bor edi. Bundan qattiq ranjigan Abu Bakr unga boshqa yordam bermaslikka qasam ichdi.

Shunda Alloh taolo Nur surasining 22-oyatida afv etish va kechirishga undadi:

«Ular afv etsinlar va kechirsinlar. Alloh sizlarni mag‘firat qilishini istamaysizlarmi?»

Abu Bakr bu nasihatni qabul qilib, Mistahga yordamini yana davom ettirdi.

Hatib ibn Abu Balta’a roziyallohu anhu voqeasi ham alohida e’tiborga loyiq.

Hatib Makkaga fath yurishi haqidagi maxfiy xabarni Qurayshga yuborgan edi. Umar ibn Xattob uni jazolashni istadi. Ammo Payg‘ambarimiz ﷺ uning Badr jangida qatnashganini va avvalgi xizmatlarini inobatga oldilar. Uning butun hayotiga birgina voqea asosida baho berishga shoshilmadilar.

Bu voqealar bizga muhim bir saboq beradi: insonni baholashda uning butun tarixini unutmaslik kerak. Eshitgan har bir gapimiz haqiqat bo‘lavermaydi. Ko‘rgan har bir holatimiz voqeaning to‘liq manzarasini aks ettirmaydi. Shuning uchun hukm chiqarishdan oldin aniqlashtirish, tinglash va tushunishga harakat qilish kerak.

O‘zingiz qilgan yaxshilikni unuting, ammo boshqalarning sizga qilgan yaxshiligini hech qachon unutmang.

Ayniqsa, yaxshiligi unutilayotgan inson bir vaqtlar sizga ustoz bo‘lgan bo‘lsa, bu yanada achinarli.

Sizga vaqt ajratgan, bilganini o‘rgatgan, yo‘l ko‘rsatgan, imkoniyat yaratgan insonni birgina tushunmovchilik yoki eshitilgan gap sabab qadrsizlantirish - qanday qilib ilm va tarbiya bilan uyg‘unlashadi?

Ustozning ham inson ekanini, uning ham o‘z qarashlari, qarorlari va shaxsiy hayoti borligini unutmang. Siz uning har bir qarorini ma’qullashingiz shart emas. Ammo sizga bergan ilmini, qilgan mehnatini va hayotingizdagi o‘rnini inkor etishga haqqingiz yo‘q.

Insonning qadrini faqat bugungi mavqei belgilamaydi. Uning sizning hayotingizda qoldirgan izi ham bor.

Bugun o‘zingizni undan kuchliroq, bilimliroq yoki muvaffaqiyatliroq deb hisoblashingiz mumkin. Lekin bu sizga yo‘l ko‘rsatgan insonni kamsitish huquqini bermaydi.

Ustozingiz bilan fikringiz mos kelmasligi mumkin. Uning ayrim qarashlariga qo‘shilmasligingiz ham tabiiy. Ammo bu sizga uning bergan ilmini, qilgan mehnatini va hayotingizdagi o‘rnini unutishga sabab bo‘lmasligi kerak.

Minnatdorlik faqat inson sizga yaxshilik qilib turgan paytda ko‘rsatilmaydi. Haqiqiy minnatdorlik - yo‘llar ajralganda ham, fikrlar qarama-qarshi kelganda ham, insonning avvalgi yaxshiliklarini unutmaslikdir.

Ilmli bo‘lish boshqa, ilmning qadrini bilish boshqa.

O‘zingiz qilgan yaxshilikni qumga yozing. Boshqalarning sizga qilgan yaxshiligini esa toshga yozing.

Sizni bugungi darajangizga olib kelgan insonni bugungi mavqeingizdan turib kamsitmang.

Chunki insonning haqiqiy tarbiyasi uning o‘zidan yuqoridagilarga emas, balki bir vaqtlar unga yaxshilik qilgan insonlarga qanday munosabatda bo‘lishida ko‘rinadi.

Ba’zi sinovlar hayotimizni o‘zgartiradi. Ammo ularning bizni qanday insonga aylantirishi ko‘p jihatdan ularga qanday munosabatda bo‘lishimizga bog‘liq.

Hayotda shunday voqealar bo‘ladiki, ularning nima uchun yuz berganini tushunolmaymiz. Yaqin insonimizdan ayrilamiz, muvaffaqiyatsizlikka uchraymiz yoki hayotimizni butunlay o‘zgartirib yuboradigan sinovga duch kelamiz.

Dastlab faqat og‘riqni his qilamiz. Nega aynan men, nega aynan hozir, degan savollar tug‘iladi. Ba’zan javob ham topolmaymiz.

Bunday paytda o‘zimizni kuchli ko‘rsatishga majbur emasmiz. Yig‘lash, qayg‘urish va dardni his qilish zaiflik emas. Ba’zi og‘riqlarni anglash va qabul qilish uchun vaqt kerak.

Ammo vaqt o‘tishi bilan ayrim sinovlar bizga ilgari anglamagan narsalarimizni ko‘rsatishi mumkin.

Inson yo‘qotishdan keyin bor narsaning qadrini chuqurroq anglaydi. Muvaffaqiyatsizlikdan keyin o‘zining zaif tomonlarini ko‘radi. Yordamga muhtoj bo‘lib qolganida esa hamma narsani yolg‘iz uddalashi shart emasligini tushunadi.

Ilgari boshqalarning dardini tushunish qiyin bo‘lgan bo‘lsa, o‘zi azob chekkanidan keyin ularga nisbatan mehribonroq bo‘lishi mumkin.

Bu og‘riqning o‘zi yaxshi degani emas. Har qanday azob insonni kuchliroq qilishi ham kafolatlanmagan. Muhimi, boshimizdan kechirgan voqealardan nimani anglashimiz va keyin qanday yashashni tanlashimizdir.

Hayotdagi ayrim savollarga javob topolmasligimiz mumkin. Ba’zi voqealar biz uchun uzoq vaqt tushunarsiz bo‘lib qoladi.

Ammo har bir sinovdan keyin o‘zimizga bitta savol berishimiz mumkin: bu voqea meni qanday insonga aylantiryapti?

O‘tmishni o‘zgartira olmaymiz. Boshimizdan kechirgan og‘riqlarimizni ham har doim tanlay olmaymiz. Lekin ulardan keyin qanday yashashimiz, boshqalarga qanday munosabatda bo‘lishimiz va nimalarning qadriga yetishimiz ustida ishlashimiz mumkin.

Ba’zi narsalarni eshitib tushunamiz, ba’zilarini esa faqat boshimizdan kechirganimizdan keyin anglaymiz.

Birov sizga shoshilmaslikni aytishi mumkin. Ammo shoshqaloqlik tufayli xato qilmaguningizcha, bu maslahatning qadrini to‘liq tushunmasligingiz mumkin.
Kimdir ishonchni qadrlashni o‘rgatishi mumkin. Lekin ishonchingiz oqlanmaganida, uning naqadar qimmatli
ekanini chuqurroq his qilasiz.

Ota-onangizning nasihatlari yoshligingizda ortiqcha tuyulishi mumkin. Yillar o‘tib, hayot sizni o‘sha vaziyatlarga olib kelganida, ularning gaplarini boshqacha anglay boshlaysiz.

Chunki bilim bilan tajriba bir xil narsa emas. Bilim sizga nima to‘g‘ri ekanini aytadi. Tajriba esa bu haqiqatning hayotingizdagi ma’nosini his qildiradi.

Albatta, har bir xatoni o‘zimiz qilib ko‘rishimiz shart emas. Boshqalarning tajribasidan ham o‘rganish mumkin. Ammo ayrim saboqlarni chinakam anglash uchun ularni o‘z hayotimiz bilan bog‘lashimizga to‘g‘ri keladi.

Hayotdagi ayrim haqiqatlarni aqlimiz bilan oldinroq tushunamiz, ammo qalbimiz bilan ancha keyin anglaymiz.

Tasavvur qiling, ishingizda jiddiy muammo yuzaga keldi. Rejalaringiz buzildi, kimdir sizni tanqid qildi yoki kutilmagan qaror butun kuningizni o‘zgartirib yubordi.

Bunday paytda fikringiz faqat shu muammo atrofida aylanadi. Vaziyatni qayta-qayta o‘ylaysiz, jahlingiz chiqadi, xavotirlanasiz. Ba’zan muammoning o‘zidan ko‘ra, unga bo‘lgan munosabatingiz sizni ko‘proq charchatadi.

Shunda bir qadam ortga chekinish kerak.

Siz jahlingiz chiqqan paytda unga keskin munosabat bildirsangiz, muammoni yanada kattalashtirishingiz mumkin.

Ammo vaziyatga xotirjam qarasangiz, xatoning sababini aniqlaysiz, javobgarlikni belgilaysiz va uning takrorlanishiga yo‘l qo‘ymaydigan tizim yaratasiz.

Vaziyat o‘zgarmagan bo‘lishi mumkin. Lekin unga bo‘lgan munosabatingiz o‘zgargani uchun endi yaxshiroq qaror qabul qila olasiz.

Vaziyatdan ustun turish - hech narsani his qilmaslik degani emas. Jahlingiz chiqishi, xavotirlanishingiz yoki xafa bo‘lishingiz tabiiy.

Gap hissiyotlarni yo‘qotishda emas, ularga qarorlaringizni boshqarib olishga yo‘l qo‘ymaslikda.

Bitirib ketgan shogirdlarim vaqti-vaqti bilan yo‘qlab kelishadi. Ko‘pincha suhbatimiz hayotdagi muhim qarorlar haqida bo‘ladi. Kimdir yangi ish taklifini qabul qilishga ikkilanadi, kimdir loyiha boshlashni o‘ylaydi, yana kimdir oila qurish masalasida maslahat so‘raydi.

Shunday suhbatlardan birida aytilgan fikrlarni sizlar bilan ham bo‘lishmoqchiman. Balki ayni paytda shunday qarorlar oldida turgan, lekin suhbatlashishga imkon topmagan shogirdlarimga ham foydasi tegar.

Shogirdim mendan so‘radi:
— Ustoz, biror ishni boshlashdan oldin ko‘p o‘ylab qolaman. Agar noto‘g‘ri qaror qabul qilsam-chi? Vaqtimni yo‘qotsam-chi?
— Masalan, nimada ikkilanayapsan?
— Yaxshi ishga kirishim kerak. Yana bir loyiha boshlash haqida ham o‘ylayapman. Lekin qaysi birini tanlashni bilmayman. Birini tanlasam, ikkinchisidan quruq qoladigandekman. Tanlagan yo‘lim o‘xshamasa, keyin nima qilaman?
Men undan so‘radim:
— Sen istagan ishingga kira olmasang, hayoting to‘xtab qoladimi?
— Yo‘q, albatta. Boshqa ish qidiraman.
— Unda nega aynan shu ishga kira olmaslikni bunchalik katta muammo deb ko‘ryapsan?
U biroz o‘ylanib qoldi.
— Chunki shu ishni juda xohlayapman. O‘xshamasa, o‘zimdan xafa bo‘lsam kerak.
— Uni xohlashing yaxshi. Qo‘lingdan kelganicha harakat qil. Lekin natija sen kutgandek bo‘lmasa, bu sening qobiliyatsizligingni anglatmaydi. Ba’zan imkoniyat chiqmaydi, ba’zan esa boshqa yo‘l yaxshiroq bo‘lib chiqadi.
Keyin u yana so‘radi:
— Unda loyiha boshlashda ham tavakkal qilaverish kerakmi? Muvaffaqiyatsiz bo‘lsam-chi?
— Yo‘q, shunchaki tavakkal qilaver, demayman. Rejangni tuz, hisob-kitob qil, xavflarni bahola. Keyin qaror qabul qil. Faqat muvaffaqiyatsizlik ehtimoli borligi uchun umuman urinmay qo‘yma. Loyiha o‘xshamasa ham, undan nimanidir o‘rganishing mumkin.
Suhbat oxirida u yana bir savol berdi:
— Oila qurishda-chi, ustoz? Noto‘g‘ri insonni tanlab qo‘yishdan qo‘rqish kerak emasmi?
— Albatta, bu jiddiy qaror. Insonni yaxshilab tanish, qadriyatlaringiz mosligini tushunish va shoshilmaslik kerak. Lekin yolg‘iz qolishdan qo‘rqib, o‘zingga mos kelmaydigan insonni tanlash ham to‘g‘ri emas. Qo‘rquv seni qaror qabul qilishga majburlamasin.
So‘ng unga shunday dedim:
— Hayotda biror narsani juda xohlashing mumkin. Lekin o‘zingdan shuni ham so‘ra: «Agar bu amalga oshmasa, hayotimni mazmunli davom ettira olamanmi?» Agar javobing «ha» bo‘lsa, sen bu qarorni qo‘rquv ta’sirida emas, ongli ravishda qabul qilishga yaqinlashasan.
Bu gaplar maqsadlaringga beparvo bo‘lishing kerakligini anglatmaydi. Aksincha, istagan narsang uchun bor kuching bilan harakat qil. Faqat butun kelajagingni bitta natijaga bog‘lab qo‘yma.
Biror narsani chin dildan xohlash boshqa, unga erisholmasang hayoting barbod bo‘lishiga ishonish boshqa.
Yaxshi ishga kira olmasang, boshqa imkoniyatlar bor. Loyihang o‘xshamasa, saboq olib, qayta urinishing mumkin. Bir qaroringni o‘zgartirishga to‘g‘ri kelsa, bu hayotda yutqazding degani emas.
Muhim qarorlarni qo‘rquv bilan emas, ongli ravishda qabul qil. Biror narsani yo‘qotishdan qo‘rqib emas, uni chindan ham xohlaganing uchun tanla.
Chunki hayotda yaxshi yashashning bitta yo‘li yo‘q. Bir eshik yopilsa, boshqa yo‘l topish mumkin. Muhimi, bitta eshik ochilmay qolishidan qo‘rqib, umuman oldinga yurmay qo‘yma.

Boshqalarning hayotini muhokama qilish oson. O‘z hayotingni o‘zgartirish esa mehnat talab qiladi.
Birovning vazni, kiyimi yoki tashqi ko‘rinishini tanqid qilishimiz mumkin. Boshqalarning oilaviy munosabatlari haqida fikr bildirishimiz, ishlarini muhokama qilishimiz mumkin. Ammo shu paytda o‘zimizning qaysi jihatlarimizni yaxshilashimiz kerakligini unutib qo‘yamiz.
Birovning kamchiligini ko‘rishga sarflagan vaqtimizni o‘zimizni rivojlantirishga sarflasak, hayotimiz ancha yaxshi tomonga o‘zgarishi mumkin.

Buning uchun uchta savolni o‘zimizga berish kifoya:

O‘zimda nimani yaxshilashim kerak? Sog‘lig‘im, bilimim, odatlarim yoki fe’l-atvorim ustida ishlashim kerakmi?

Munosabatlarimga qanday hissa qo‘shyapman? Yaqinlarimga yetarlicha vaqt ajratyapmanmi? Ularni tushunishga harakat qilyapmanmi?

Ishimni yaxshilash uchun nima qilyapman? Vaqtimni foydali ishlarga sarflayapmanmi? Kechagidan yaxshiroq bo‘lishga intilyapmanmi?

Bu boshqalarning xatolarini umuman ko‘rmaslik yoki kerakli joyda fikr bildirmaslik degani emas. Gap boshqalarning hayotiga ortiqcha aralashib, o‘z rivojlanishimizni unutib qo‘ymaslikda.

Ba’zan boshqalarning kamchiliklarini muhokama qilish orqali o‘zimizni ulardan yaxshiroq his qilamiz. Lekin birovning kamchiligi bizning yutug‘imiz emas.
Boshqalarni tanqid qilish bilan emas, o‘zimizni yaxshilash bilan o‘samiz.

Boshqalarning hayotini kuzatishga kamroq, o‘z hayotingizni yaxshilashga ko‘proq vaqt ajrating. Chunki sizning eng muhim vazifangiz boshqalarning kamchiliklarini topish emas, o‘zingizning kechagidan yaxshiroq bo‘lishingizdir