Tasavvur qiling, ishingizda jiddiy muammo yuzaga keldi. Rejalaringiz buzildi, kimdir sizni tanqid qildi yoki kutilmagan qaror butun kuningizni o‘zgartirib yubordi.

Bunday paytda fikringiz faqat shu muammo atrofida aylanadi. Vaziyatni qayta-qayta o‘ylaysiz, jahlingiz chiqadi, xavotirlanasiz. Ba’zan muammoning o‘zidan ko‘ra, unga bo‘lgan munosabatingiz sizni ko‘proq charchatadi.

Shunda bir qadam ortga chekinish kerak.

Siz jahlingiz chiqqan paytda unga keskin munosabat bildirsangiz, muammoni yanada kattalashtirishingiz mumkin.

Ammo vaziyatga xotirjam qarasangiz, xatoning sababini aniqlaysiz, javobgarlikni belgilaysiz va uning takrorlanishiga yo‘l qo‘ymaydigan tizim yaratasiz.

Vaziyat o‘zgarmagan bo‘lishi mumkin. Lekin unga bo‘lgan munosabatingiz o‘zgargani uchun endi yaxshiroq qaror qabul qila olasiz.

Vaziyatdan ustun turish - hech narsani his qilmaslik degani emas. Jahlingiz chiqishi, xavotirlanishingiz yoki xafa bo‘lishingiz tabiiy.

Gap hissiyotlarni yo‘qotishda emas, ularga qarorlaringizni boshqarib olishga yo‘l qo‘ymaslikda.

Bitirib ketgan shogirdlarim vaqti-vaqti bilan yo‘qlab kelishadi. Ko‘pincha suhbatimiz hayotdagi muhim qarorlar haqida bo‘ladi. Kimdir yangi ish taklifini qabul qilishga ikkilanadi, kimdir loyiha boshlashni o‘ylaydi, yana kimdir oila qurish masalasida maslahat so‘raydi.

Shunday suhbatlardan birida aytilgan fikrlarni sizlar bilan ham bo‘lishmoqchiman. Balki ayni paytda shunday qarorlar oldida turgan, lekin suhbatlashishga imkon topmagan shogirdlarimga ham foydasi tegar.

Shogirdim mendan so‘radi:
— Ustoz, biror ishni boshlashdan oldin ko‘p o‘ylab qolaman. Agar noto‘g‘ri qaror qabul qilsam-chi? Vaqtimni yo‘qotsam-chi?
— Masalan, nimada ikkilanayapsan?
— Yaxshi ishga kirishim kerak. Yana bir loyiha boshlash haqida ham o‘ylayapman. Lekin qaysi birini tanlashni bilmayman. Birini tanlasam, ikkinchisidan quruq qoladigandekman. Tanlagan yo‘lim o‘xshamasa, keyin nima qilaman?
Men undan so‘radim:
— Sen istagan ishingga kira olmasang, hayoting to‘xtab qoladimi?
— Yo‘q, albatta. Boshqa ish qidiraman.
— Unda nega aynan shu ishga kira olmaslikni bunchalik katta muammo deb ko‘ryapsan?
U biroz o‘ylanib qoldi.
— Chunki shu ishni juda xohlayapman. O‘xshamasa, o‘zimdan xafa bo‘lsam kerak.
— Uni xohlashing yaxshi. Qo‘lingdan kelganicha harakat qil. Lekin natija sen kutgandek bo‘lmasa, bu sening qobiliyatsizligingni anglatmaydi. Ba’zan imkoniyat chiqmaydi, ba’zan esa boshqa yo‘l yaxshiroq bo‘lib chiqadi.
Keyin u yana so‘radi:
— Unda loyiha boshlashda ham tavakkal qilaverish kerakmi? Muvaffaqiyatsiz bo‘lsam-chi?
— Yo‘q, shunchaki tavakkal qilaver, demayman. Rejangni tuz, hisob-kitob qil, xavflarni bahola. Keyin qaror qabul qil. Faqat muvaffaqiyatsizlik ehtimoli borligi uchun umuman urinmay qo‘yma. Loyiha o‘xshamasa ham, undan nimanidir o‘rganishing mumkin.
Suhbat oxirida u yana bir savol berdi:
— Oila qurishda-chi, ustoz? Noto‘g‘ri insonni tanlab qo‘yishdan qo‘rqish kerak emasmi?
— Albatta, bu jiddiy qaror. Insonni yaxshilab tanish, qadriyatlaringiz mosligini tushunish va shoshilmaslik kerak. Lekin yolg‘iz qolishdan qo‘rqib, o‘zingga mos kelmaydigan insonni tanlash ham to‘g‘ri emas. Qo‘rquv seni qaror qabul qilishga majburlamasin.
So‘ng unga shunday dedim:
— Hayotda biror narsani juda xohlashing mumkin. Lekin o‘zingdan shuni ham so‘ra: «Agar bu amalga oshmasa, hayotimni mazmunli davom ettira olamanmi?» Agar javobing «ha» bo‘lsa, sen bu qarorni qo‘rquv ta’sirida emas, ongli ravishda qabul qilishga yaqinlashasan.
Bu gaplar maqsadlaringga beparvo bo‘lishing kerakligini anglatmaydi. Aksincha, istagan narsang uchun bor kuching bilan harakat qil. Faqat butun kelajagingni bitta natijaga bog‘lab qo‘yma.
Biror narsani chin dildan xohlash boshqa, unga erisholmasang hayoting barbod bo‘lishiga ishonish boshqa.
Yaxshi ishga kira olmasang, boshqa imkoniyatlar bor. Loyihang o‘xshamasa, saboq olib, qayta urinishing mumkin. Bir qaroringni o‘zgartirishga to‘g‘ri kelsa, bu hayotda yutqazding degani emas.
Muhim qarorlarni qo‘rquv bilan emas, ongli ravishda qabul qil. Biror narsani yo‘qotishdan qo‘rqib emas, uni chindan ham xohlaganing uchun tanla.
Chunki hayotda yaxshi yashashning bitta yo‘li yo‘q. Bir eshik yopilsa, boshqa yo‘l topish mumkin. Muhimi, bitta eshik ochilmay qolishidan qo‘rqib, umuman oldinga yurmay qo‘yma.

Boshqalarning hayotini muhokama qilish oson. O‘z hayotingni o‘zgartirish esa mehnat talab qiladi.
Birovning vazni, kiyimi yoki tashqi ko‘rinishini tanqid qilishimiz mumkin. Boshqalarning oilaviy munosabatlari haqida fikr bildirishimiz, ishlarini muhokama qilishimiz mumkin. Ammo shu paytda o‘zimizning qaysi jihatlarimizni yaxshilashimiz kerakligini unutib qo‘yamiz.
Birovning kamchiligini ko‘rishga sarflagan vaqtimizni o‘zimizni rivojlantirishga sarflasak, hayotimiz ancha yaxshi tomonga o‘zgarishi mumkin.

Buning uchun uchta savolni o‘zimizga berish kifoya:

O‘zimda nimani yaxshilashim kerak? Sog‘lig‘im, bilimim, odatlarim yoki fe’l-atvorim ustida ishlashim kerakmi?

Munosabatlarimga qanday hissa qo‘shyapman? Yaqinlarimga yetarlicha vaqt ajratyapmanmi? Ularni tushunishga harakat qilyapmanmi?

Ishimni yaxshilash uchun nima qilyapman? Vaqtimni foydali ishlarga sarflayapmanmi? Kechagidan yaxshiroq bo‘lishga intilyapmanmi?

Bu boshqalarning xatolarini umuman ko‘rmaslik yoki kerakli joyda fikr bildirmaslik degani emas. Gap boshqalarning hayotiga ortiqcha aralashib, o‘z rivojlanishimizni unutib qo‘ymaslikda.

Ba’zan boshqalarning kamchiliklarini muhokama qilish orqali o‘zimizni ulardan yaxshiroq his qilamiz. Lekin birovning kamchiligi bizning yutug‘imiz emas.
Boshqalarni tanqid qilish bilan emas, o‘zimizni yaxshilash bilan o‘samiz.

Boshqalarning hayotini kuzatishga kamroq, o‘z hayotingizni yaxshilashga ko‘proq vaqt ajrating. Chunki sizning eng muhim vazifangiz boshqalarning kamchiliklarini topish emas, o‘zingizning kechagidan yaxshiroq bo‘lishingizdir