‍ جامعه موازی و چهره‌های ناشناخته

شخصاً تا پیش از این، نام «نیما تکیدو» را نشنیده بودم؛ هرچند او بیش از یک میلیون دنبال‌کننده در اینستاگرام و رقمی نزدیک به همین میزان در یوتیوب دارد. اما طول نکشید که دریافتم او اصولاً در میان افراد بزرگسال شناخته‌شده نیست.

حالا خبر رویدادی که با هجوم ۱۵ هزار نفر از کنترل خارج شده تعجب بسیاری برانگیخته شده است.

البته این تعبیر که «کسی او را نمی‌شناسد»، شاید ناشی از نوعی قضاوت خودبرترپندارانه باشد؛ این باور غلط که نسل بزرگسال تنها زمانی کسی را به رسمیت می‌شناسد که یا هم‌نسل خودش باشد یا دغدغه‌هایش با دغدغه‌های آنان همسو گردد.
معمولا واکنش کلیشه‌ای ما به چنین خبرهایی، بی هیچ تقلای ذهنی، در همین یک جمله خلاصه می‌شود: «دیگر نسل جدید است؛ کاری نمی‌شود کرد!»

حال آنکه این ماجرا را نمی‌توان با یک جمله ساده و تحقیرآمیز از سر گذراند که «نسل جدید سطحی شده است». آنچه رخ داده، نشانه‌ای روشن و بی‌تعارف از یک دگرگونی آرام اما عمیق در ساختار مرجعیت اجتماعی است؛ تغییری که اگر نادیده گرفته شود، فهم ما از جامعه امروز بسیار ناقص و بی‌ارزش خواهد بود.

وقتی یک بلاگر با یک‌ونیم میلیون دنبال‌کننده می‌تواند تنها با یک فراخوان، پانزده هزار نوجوان را به نقطه‌ای مشخص بکشاند، در حالی که بسیاری از بزرگسالان حتی نام او را نشنیده‌اند، این اتفاق حامل چند پیام مهم است.

اولین پیام این ماجرا، شکاف نسلی در مرجعیت است به این معنا که مرجعیت دیگر از رسانه ملی، نهادهای رسمی، دانشگاه یا حتی چهره‌های شناخته‌شده‌ی اجتماعی، سیاسی یا هنری دیروز نمی‌آید.
نوجوان امروز در زیست‌جهان دیجیتال زندگی می‌کند؛ جایی که الگوریتم اینستاگرام و تیک‌تاک و یوتیوب برایش مرجع می‌سازند. ممکن است فردی برای والدین کاملا ناشناخته باشد، اما در جهان نوجوانان قدرت بسیج اجتماعی داشته باشد؛ قدرتی که نسل‌های دیگر حتی از وجودش خبر ندارند چون اصولا دغدغه‌هایش هم‌‌سنگ دغدغه آنان نیست.

کافی است به صفحه نیما تکیدو در اینستاگرام بروید و زاویه دید او از منظر یک نوجوان و چالش‌هایش با والدین یا نظام اجتماعی و فرهنگی پیرامونش را ببینید تا متوجه نزدیکی ذهنی و روحی نوجوانان با او شوید.( در محتواهای او رگه پررنگی از رویکرد سیاسی معناداری وجود ندارد).

پیام دوم این رویداد، پیدایش «جوامع موازی» است. جامعه ایران دیگر یک فضای عمومی مشترک ندارد. هر نسل در شبکه‌ای جداگانه زندگی می‌کند. میلیون‌ها نوجوان در جهانی فرهنگی رفت‌وآمد می‌کنند که نسل‌های دیگر تقریباً به آن راهی ندارند و به همین علت است که بسیاری از بزرگسالان با حیرت می‌پرسند: «این آدم اصلا کیست؟»

پیام سوم این ماجرا، کمبود فضاهای هویت‌ساز برای نوجوانان است. در جامعه‌ ایران که امکان مشارکت اجتماعی، تفریح سازمان‌یافته و تجربه جمعی برای نوجوان محدود و مشمول اما و اگر است، یک گردهمایی ساده حول یک اینفلوئنسر، به فرصتی برای دیده شدن، احساس تعلق و تجربه هیجان جمعی تبدیل می‌شود. بسیاری از نوجوانان شاید بیش از آنکه برای دیدن بلاگر آمده باشند، برای حضور در یک «رویداد اجتماعی» آمده‌اند؛ برای اینکه لحظه‌ای از انزوای روزمره بیرون بیایند و در جمعی هم‌سن‌وسال خود نفس بکشند آن هم در محیطی که سیاست یا جریان‌های سیاسی در آن دست نبرند.
این نوجوان البته آنقدر دقیق و سیاسی نیست که بنشیند و تحلیل کند که مبادا ماجرا سیاسی نباشد اما غریزه او این اطمینان را می‌دهد که وقتی دعوت به این رویداد در هیچ شبکه تلویزیونی داخلی و خارجی یا توسط فلان نهاد و موسسه نیست بلکه یکی مثل خودشان دعوتشان کرده مطمئن می‌شود که: «این یکی داستان نمی‌شود!»

نکته و‌ پیام چهارم هم  اهمیت و قدرت اقتصاد توجه است. مفهوم اقتصاد توجه را نخستین‌بار هربرت سایمون، مطرح کرد: «وقتی اطلاعات فراوان می‌شود، توجه انسان‌ها کمتر به سوی چیزها جلب می‌شود.» اینجاست که شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها برای خریدوفروش توجه انسان دست به کار می‌شوند و هرکس بتواند توجه بیشتری را به خود جلب کند، به قدرت اقتصادی، فرهنگی و حتی سیاسی بیشتری دست پیدا می‌کند .

قدرت در جامعه ایران همچون سایر نقاط جهان در حال جابه‌جایی است. زمانی نهادهای رسمی، رسانه‌های سراسری و چهره‌های فرهنگی توان بسیج اجتماعی داشتند اما امروز بخشی از این قدرت به شبکه‌های اجتماعی و تولیدکنندگان محتوای دیجیتال منتقل شده و‌ حتی نهادهای قدرت سنتی نیز در همین فضا دنبال مخاطب می‌گردند.

هر نخبه، سیاست‌گذار یا پژوهشگری که هنوز با الگوهای دهه‌های گذشته جامعه ایران را تحلیل می‌کند و می‌پندارد از مختصات فکری آن مطلع است یا نمایندگی مطلق آن را برعهده دارد عملا بخش بزرگی از واقعیت را نمی‌بیند.

✍سهند ایرانمهر

@hooreechannel 🌹

چند وقت پیش، همراه خواهرزاده‌ام از پارس‌آباد به سمت اصلاندوز می‌رفتیم.
«از جاده ای در همسایگی رود ارس ،میان دشت‌ سرسبز مغان»
مردهایی را دیدیم که کنار جاده ایستاده بودند و برای ماشینهای عبوری دست تکان می دادند..
و کمی جلوتر، چند خودرو کنار جاده پارک کرده بودند و زن و مرد و بچه، داخل مزرعه مشغول جمع کردن «پیاز» بودند.
از خواهرزاده‌ام پرسیدم: «قضیه چیه؟»
گفت: «اونا صاحب زمین بودن ، از مردم دعوت میکنن برن هرچقدر می‌خوان پیاز جمع کنن و ببرن.»
با تعجب گفتم: «یعنی هزینه‌ی کارگر زیاده و براش صرف نمی‌کنه خودش برداشت کنه؟»
گفت: «نه دایی... این کشاورزا رو می‌شناسم.
محصولشون رو برداشت کردن، بیشتر از چیزی که انتظار داشتن  ، سودشون رو هم کردن. گفتن این باقیمانده، سهم خلق‌الله.»
چند دقیقه فقط نگاه می‌کردم.
یادم آمد پدرم میگفت ، قدیما وقتی مشت‌مشت گندم برای کشت می‌پاشیدند، زیر لب می‌گفتند:
«این سهم خودمان... این سهم مسافران و نیازمندان... این سهم پرندگان و چرندگان.»
یا رسم دیگری هم بود...
باغدارها وقتی برداشت میوه تمام می‌شد، هر روز مقداری از بهترین میوه‌ها را داخل صندوقی کنار در باغ می‌گذاشتند.
اسمش را گذاشته بودند «سرچراغی».
هر رهگذری، هر نیازمندی، سهمش را برمی‌داشت و می‌رفت
حالا
ای کاش این رسم‌ها دوباره زیاد شوند.
ای کاش دوباره برکت، از سفره‌های مردم تا دل‌هایشان برگردد.
ای کاش مهربانی، دوباره رسم این سرزمین شود
و ای کاش روزی برسد که هیچ‌کس از سر نیاز کنار مزرعه‌ای نایستد، اما همه از سر محبت، چیزی برای دیگری کنار بگذارند..

@iraneazadvaabad
@hooreechannel 🌹

طبقه متوسط در سراشیبی فقر

طبقه متوسط همواره ستون اصلی ثبات اجتماعی و موتور محرک توسعه در هر کشوری بوده است این طبقه با نقش آفرینی در تولید اشتغال آموزش و سرمایه انسانی زمینه رشد اقتصادی و پیشرفت اجتماعی را فراهم می کند هر اندازه طبقه متوسط قدرتمندتر باشد امید به آینده افزایش می یابد و جامعه با آرامش بیشتری مسیر توسعه را طی می کند اما تضعیف این طبقه تنها یک مسئله اقتصادی نیست بلکه پیامدهای گسترده اجتماعی فرهنگی و حتی سیاسی به همراه دارد

در سال های اخیر قدرت خرید طبقه متوسط به طور مستمر کاهش یافته است بسیاری از خانواده هایی که زمانی برای خرید خانه بهتر سرمایه گذاری یا ارتقای کیفیت زندگی برنامه داشتند امروز تمام توان خود را صرف حفظ حداقل های زندگی می کنند آنها هنوز شاید همان خانه یا همان خودرو را داشته باشند اما دیگر توان نوسازی تعویض یا حتی نگهداری مناسب از دارایی های خود را ندارند آنچه امروز در اختیار دارند حاصل درآمدهای گذشته است نه توان اقتصادی امروز

فقیرشدگی طبقه متوسط همیشه به معنای نداشتن غذا یا سرپناه نیست بلکه به معنای از دست رفتن تدریجی کیفیت زندگی است وقتی خانواده ای هزینه درمان آموزش فرزندان سفر یا فعالیت های فرهنگی را از برنامه زندگی خود حذف می کند در حقیقت بخشی از رفاه خود را از دست داده است این نوع فقر آرام و تدریجی شاید در ظاهر دیده نشود اما آثار آن در زندگی روزمره مردم کاملا آشکار است

یکی از مهم ترین پیامدهای این وضعیت کاهش امید اجتماعی است زمانی که مردم احساس کنند تلاش بیشتر به بهبود زندگی منجر نمی شود انگیزه برای کار سرمایه گذاری و برنامه ریزی نیز کاهش پیدا می کند در چنین شرایطی ازدواج دیرتر انجام می شود فرزندآوری کاهش می یابد و مهاجرت نیروهای متخصص افزایش پیدا می کند این روند در نهایت سرمایه انسانی کشور را با تهدید جدی روبه رو می سازد

طبقه متوسط بیش از هر گروه دیگری به ثبات اقتصادی نیاز دارد زیرا نه از دارایی های بزرگ برای حفظ ارزش سرمایه خود برخوردار است و نه مشمول حمایت های مستقیم معیشتی می شود به همین دلیل تورم مزمن کاهش ارزش پول ملی و نااطمینانی نسبت به آینده بیشترین فشار را بر این قشر وارد می کند

از نگاه سیاستگذاری عمومی تضعیف طبقه متوسط هشداری جدی برای آینده کشور است زیرا این طبقه مهم ترین پشتوانه قانون گرایی مشارکت اجتماعی و توسعه پایدار به شمار می رود کوچک شدن آن به افزایش شکاف اجتماعی کاهش سرمایه اجتماعی و تضعیف اعتماد عمومی منجر خواهد شد

تجربه کشورهای موفق نشان داده است که توسعه پایدار بدون وجود طبقه متوسط توانمند امکان پذیر نیست رشد اقتصادی زمانی ارزشمند است که مردم آثار آن را در زندگی خود احساس کنند افزایش درآمد واقعی امنیت شغلی امکان پس انداز و امید به آینده مهم ترین نشانه های قدرت این طبقه هستند

بازسازی طبقه متوسط نیازمند سیاست هایی پایدار مانند مهار تورم ایجاد ثبات اقتصادی حمایت از تولید افزایش بهره وری مبارزه با فساد و فراهم کردن فضای قابل پیش بینی برای فعالیت های اقتصادی است آنچه امروز بیش از کاهش درآمد طبقه متوسط را فرسوده کرده کاهش اعتماد به آینده است

حفظ طبقه متوسط به معنای حفظ امید سرمایه انسانی امنیت اجتماعی و مسیر توسعه کشور است اگر این طبقه توان برنامه ریزی برای آینده را از دست بدهد جامعه نیز بخش مهمی از ظرفیت پیشرفت و نوآوری خود را از دست خواهد داد

✍بابک کاظمی
کانال تلگرام سیاست‌شناسی

@hooreechannel 🌹

📍بهایِ دوست داشتن
(چرا بعضی والدین، ناخواسته، مانع استقلال فرزندشان می‌شوند؟)

🔻 گاهی بزرگ شدن، هیچ ربطی به سن ندارد. آدم ممکن است چهل سالش باشد، اما هنوز برای مهم‌ترین تصمیم‌های زندگی، چشم به تأیید پدر یا مادرش بدوزد. ممکن است ازدواج کرده باشد، اما هر اختلافی با همسرش، او را اول به خانه‌ی پدری بکشاند؛ نه برای مشورت، بلکه برای آرام گرفتن. بعضی‌ها پیش از خریدن خانه، تغییر شغل یا مهاجرت، بیش از آنکه نگران درست یا غلط بودن تصمیمشان باشند، نگران دلخوری پدر و مادرشان هستند. از بیرون، این آدم‌ها خانواده‌دوست به نظر می‌رسند، اما در واقع هنوز استقلال روانی را تجربه نکرده‌اند.

▪️ سالوادور مینوچین، روان‌شناس برجسته‌ی خانواده، این الگو را «درهم‌تنیدگی» می‌نامد. در خانواده‌ی درهم‌تنیده، محبت کم نیست؛ گاهی حتی بیش از اندازه است. مسئله اینجاست که مرزهای عاطفی میان اعضای خانواده کم‌رنگ می‌شود. احساسات، تصمیم‌ها و هویت افراد آن‌قدر به هم گره می‌خورد که جدا شدن، به جای آنکه نشانه‌ی رشد باشد، شبیه بی‌وفایی به نظر می‌آید. در چنین فضایی، فرزند به‌جای اینکه یاد بگیرد چگونه خودش باشد، یاد می‌گیرد چگونه دیگران را از خودش راضی نگه دارد.

▪️ این الگو معمولاً از عشق آغاز می‌شود، نه از سلطه. مادری را تصور کنید که هر بار به دخترش می‌گوید: «فقط من را تنها نگذار.» یا پدری که به پسرش می‌گوید: «اگر از این شهر بروی، کمرم می‌شکند.» پشت این جمله‌ها اغلب محبت واقعی وجود دارد، اما محبتی که مرز نداشته باشد، ناخواسته به وابستگی تبدیل می‌شود. کودک کم‌کم احساس می‌کند مسئول آرامش پدر و مادرش است. از همان‌جا، احساس گناه جای اشتیاق را می‌گیرد و هر انتخاب تازه، باری بر دوش او می‌شود.

▪️ کارل یونگ معتقد بود یکی از مهم‌ترین وظایف روان، رسیدن به «تفرد» است؛ یعنی انسان بتواند به هویت مستقل خودش برسد، حتی اگر این مسیر با تأیید همیشگی دیگران همراه نباشد. تفرد به معنای بریدن از خانواده نیست؛ به معنای پیدا کردن صدای خود است. انسان بالغ، خانواده‌اش را دوست دارد، اما زندگی‌اش را با ترس از ناراحت کردن دیگران اداره نمی‌کند.

▪️ درهم‌تنیدگی همیشه با اتفاق‌های بزرگ خودش را نشان نمی‌دهد. گاهی مردی در چهل‌سالگی هنوز بدون نظر پدرش ماشین نمی‌خرد. دختری از رشته‌ی مورد علاقه‌اش می‌گذرد، چون مادرش آن را نمی‌پسندد. زوجی برای ساده‌ترین تصمیم‌های زندگی، منتظر رضایت دو خانواده می‌مانند. این رفتارها فقط از احترام نمی‌آید؛ گاهی نشان می‌دهد که مرز میان «زندگی من» و «خواست خانواده» هنوز به‌درستی شکل نگرفته است.

▪️ هنرِ والدگری، پرورش انسانی مستقل است؛ انسانی که بتواند انتخاب کند، مسئولیت انتخابش را بپذیرد و در عین حال، پیوند عاطفی‌اش با خانواده را حفظ کند. موفقیت از روزی آغاز می‌شود که فرزند، با آرامش و اعتماد، مسیر زندگی خودش را انتخاب کند و باز هم خانه‌ی پدری را جایی برای عشق بداند، نه جایی برای گرفتن اجازه. عشقِ بالغ، امنیت می‌آفریند، نه وابستگی. بهترین هدیه‌ای که یک پدر و مادر می‌توانند به فرزندشان بدهند، جرئتِ زندگی کردن با پای خود اوست.

✍️ مصطفی سلیمانی

https://t.me/tarbiat_mind
@hooreechannel 🌹

.
چرا این روزها خبرهای بد دیگر مثل قبل روی ما اثر نمی‌گذارند؟

گاهی آدم خبرهای ناراحت‌کننده را یکی بعد از دیگری می‌بیند، اما دیگر مثل قبل هیچ حسی ندارد.

نه اشکش درمی‌آید، نه خشمگین می‌شود، نه حتی تعجب می‌کند. شاید فکر کند بی‌احساس شده یا دیگر برایش چیزی مهم نیست؛ اما واقعیت معمولاً چیز دیگری است.

ذهن انسان ظرفیت محدودی برای تحمل فشار دارد. وقتی برای مدت طولانی در معرض خبرهای تلخ، استرس، بحران یا اتفاقات نگران‌کننده قرار می‌گیریم، مغز برای اینکه از ما محافظت کند، شدت احساسات را موقتاً پایین می‌آورد


. این واکنش طبیعی باعث می‌شود بتوانیم همچنان کارهای روزمره، رسیدگی به خانواده و مسئولیت‌های زندگی را ادامه دهیم.

به همین دلیل، بی‌حسی احساسی همیشه نشانه بی‌تفاوتی نیست. گاهی یعنی ذهن آن‌قدر خسته شده که دیگر توان واکنش نشان دادن به هر اتفاقی را ندارد.

شبکه‌های اجتماعی هم این وضعیت را شدیدتر می‌کنند. در چند ثانیه ممکن است یک ویدیوی خنده‌دار، تصویری از یک فاجعه، خبرهای نگران‌کننده و ده‌ها محتوای مختلف را پشت سر هم ببینیم.

مغز فرصت نمی‌کند هیچ‌کدام را درست پردازش کند و کم‌کم برای محافظت از خودش، احساسات را کمرنگ‌تر می‌کند.

اگر این روزها چنین حسی دارید، خودتان را سرزنش نکنید. شاید قلبتان سرد نشده باشد؛ شاید فقط ذهنتان مدت زیادی بدون استراحت در حالت آماده‌باش بوده است. گاهی کم کردن زمان حضور در شبکه‌های اجتماعی، استراحت، خواب کافی و فاصله گرفتن از هجوم مداوم خبرها، می‌تواند به ذهن فرصت بدهد دوباره نفس بکشد.

https://t.me/Hrman11
@hooreechannel 🌹

آدمِ مستأصل را دیده‌اید؟
نویسنده‌ی مستأصل را چطور؟
کسی که دیگر نمی‌تواند از دردهای سرزمینش بنویسد. از مردمانش، از اقتصاد، از روح‌های متلاشی، از زندگی‌های مچاله، از پرسشی که هر روز، شیره‌ی زندگی را می‌مکد:
«آیا جنگ شروع شده است؟»
مگر جنگ، همیشه با صدای بمب، موشک، پدافند و ویرانی آغاز می‌شود؟
مگر هر جنگی، پیش از آن‌که بر نقشه‌ها دیده شود، بر شانه‌های سیاست، آرام‌آرام واردِ زندگیِ مردم نمی‌شود؟
در این خاک، سیاست فقط پشتِ تریبون‌ها و میزهای مذاکره زندگی نمی‌کند.
در نان، تجارت، خریدِ روزمره، مدرسه، بازیِ کودکان و حتی در رؤیاهای شبانه ریشه دوانده است.
هر واژه را که برمی‌داری، بوی باروتِ سیاست از آن بیرون می‌زند.
گاهی نمی‌دانم دارم می‌نویسم، یا زخم را ورق می‌زنم.
از جنگ بنویسم؟
جنگ؛ این وحشیِ ناگزیر.
این واژه‌ی پاره‌پاره؛ واژه‌ای که دیگر در کتاب‌های تاریخ زندگی نمی‌کند.
کنارِ سفره‌ها نشسته است. لای نسخه‌های دارو، پشتِ ویترینِ مغازه‌هایی که چراغشان روشن است، اما خریداری وارد نمی‌شود.
مردی را می‌شناسم که هر صبح، کرکره‌ی مغازه‌اش را بالا می‌دهد.
نه برای فروختن.
برای آن‌که به خودش ثابت کند هنوز شکست نخورده است.
تمام روز، پشتِ دخل می‌ایستد.
غروب، همان چند قلم جنس را دوباره جمع می‌کند و ناتمام به خانه برمی‌گردد؛
انگار تمام روز، فقط نقشِ کاسب بودن را بازی کرده است.
شاید جنگ، پیش از آن‌که شهرها را ویران کند، معناها را ویران می‌کند.
از همان روز، فاصله‌ی میان واژه‌ها و زندگی از بین می‌رود.
دیگر هیچ واژه‌ای، فقط واژه نیست.
نان، فقط نان نیست.
دارو، فقط دارو نیست.
مغازه، فقط مغازه نیست.
فردا، فقط فردا نیست.
جنگ، پیش از آن‌که به شهر برسد، نامِ همه‌ی این‌ها را عوض کرده است.
جهان را با واژه‌ها جابه‌جا می‌کنند.
مرزها را، نقشه‌ها را، توافق‌ها را.
اما همان واژه‌ها، وقتی به خیابان می‌رسند، اقتصاد را به میدانِ مین تبدیل می‌کنند.
مین‌هایی که نه پا،  امید را قطع می‌کنند.
شاید به همین دلیل است که پیش از جانِ آدم‌ها، زبانشان زخمی می‌شود.
واژه‌ها هنوز همان واژه‌های دیروزند، اما دیگر همان معنا را ندارند.
اعتماد.
امنیت.
فردا...
کافی است یک‌بار از دهانِ سیاست عبور کنند تا وقتی به زندگیِ مردم می‌رسند، چیزی از خودشان کم شده باشد.
نه تاجر، جرئتِ معامله دارد.
نه دست‌فروش، جرئتِ پهن کردنِ بساطش را.
نه کارگر، می‌داند دستمزدش تا غروب، چند بار کوچک‌تر خواهد شد.
اینجا همه راه می‌روند.
اما کسی مطمئن نیست قدمِ بعدی را روی زمین می‌گذارد یا روی مین.
مردانِ سیاست...
پشتِ میزهایی که هیچ‌وقت بوی نان نداده‌اند،
واژه‌ها را امضا می‌کنند.
واژه‌هایی آراسته.
اتوکشیده.
بی‌لکه.
توافق‌ها، دست‌به‌دست می‌شوند.
اما وقتی به دستِ مردم می‌رسند،
از جیبشان قبض بیرون می‌آید.
نسخه‌ای ناتمام.
قرصی که نصف شده است.
کودکی که یاد گرفته، پیش از نوشتنِ آرزوهایش، قیمتشان را بپرسد.
گاهی فکر می‌کنم بزرگ‌ترین پیروزیِ جنگ، کشتنِ آدم‌ها نیست.
این است که آدم‌ها را آن‌قدر درگیرِ زنده ماندن می‌کند،
که دیگر فرصتِ زندگی کردن نداشته باشند.
و نویسنده...
می‌ماند با کاغذی سفید.
از ننوشتن نمی‌ترسد.
از روزی می‌ترسد که درد، آن‌قدر عادی شود
که دیگر هیچ واژه‌ای از جایش تکان نخورد.
سکوت، دیگر نشانه‌ی ننوشتن نیست.
نشانه‌ی بی‌اثر شدنِ زبان است.
استیصالِ نویسنده آغاز نمی‌شود.
استیصالِ زبان آغاز می‌شود.

✍ژاله حیدری
@hooreechannel 🌹

‍ زنان بازنشسته و سرپرست خانوار؛ قربانیان خاموش بحران معیشت

▪️از دو شیفت کار تا دغدغه نان و دارو

در روزهایی که جامعه ایران همچنان پیامدهای اقتصادی و اجتماعی دوران جنگ را تجربه می‌کند، زنان بازنشسته و زنان سرپرست خانوار بیش از بسیاری از گروه‌های اجتماعی دیگر با دشواری‌های معیشتی و درمانی روبه‌رو هستند. زنانی که بخش بزرگی از عمر خود را صرف کار، مراقبت از خانواده و مدیریت زندگی کرده‌اند، امروز در سال‌های سالمندی با چالش‌هایی مواجه شده‌اند که آرامش و امنیت اقتصادی آنان را تهدید می‌کند.

بر اساس آمارهای رسمی، میلیون‌ها زن در ایران به عنوان سرپرست خانوار شناخته می‌شوند. بخشی از آنان زنان بازنشسته‌ای هستند که پس از سال‌ها فعالیت در آموزش و پرورش، بخش درمان، ادارات دولتی و سایر مشاغل، اکنون تنها منبع درآمدشان حقوق بازنشستگی است. بسیاری از این زنان در طول زندگی نه تنها مسئولیت شغلی داشته‌اند، بلکه همزمان بار سنگین تربیت فرزندان، مراقبت از سالمندان خانواده و مدیریت امور خانه را نیز بر دوش کشیده‌اند. به بیان دیگر، آنان سال‌ها در دو شیفت کار کرده‌اند؛ یک شیفت در محل کار و شیفتی دیگر در خانه.

اما اکنون شرایط اقتصادی کشور، زندگی این گروه را با مشکلات جدی مواجه کرده است. افزایش مداوم قیمت کالاهای اساسی، هزینه‌های مسکن، انرژی، دارو و خدمات درمانی باعث شده است که حقوق بازنشستگی بخش قابل توجهی از زنان سالمند پاسخگوی نیازهای اولیه زندگی نباشد. بسیاری از بازنشستگان معتقدند افزایش حقوق‌های سالانه با نرخ واقعی تورم همخوانی ندارد و فاصله میان درآمد و هزینه هر روز بیشتر می‌شود.

در چنین شرایطی، مهارت سنتی زنان در مدیریت اقتصادی خانواده نیز دیگر کارآمدی گذشته را ندارد. زنانی که سال‌ها با صرفه‌جویی و برنامه‌ریزی دقیق توانسته بودند هزینه‌های خانواده را کنترل کنند، امروز با واقعیتی روبه‌رو هستند که حتی بهترین مدیریت مالی نیز نمی‌تواند بر آن غلبه کند. هنگامی که هزینه‌های زندگی با سرعتی بسیار بیشتر از درآمد افزایش می‌یابد، صرفه‌جویی دیگر راه‌حل کافی نیست.

مشکلات درمانی نیز بر دشواری‌های این قشر افزوده است. سالمندی به طور طبیعی با افزایش نیاز به خدمات پزشکی، آزمایش‌های تخصصی، دارو و مراقبت‌های درمانی همراه است. با این حال بسیاری از زنان بازنشسته از ضعف پوشش بیمه‌ای گلایه دارند. در سال‌های اخیر مشکلات مالی صندوق‌های بازنشستگی و محدودیت منابع باعث شده است بخشی از خدمات بیمه‌های تکمیلی کاهش یابد یا با تأخیرهای طولانی در پرداخت هزینه‌ها همراه شود. در برخی موارد نیز مراکز درمانی به دلیل دریافت نکردن مطالبات خود، همکاری محدودی با بیمه‌های تکمیلی دارند.

نتیجه این وضعیت آن است که بسیاری از زنان سالمند ناچارند بخش مهمی از هزینه‌های درمان را از جیب خود پرداخت کنند. این در حالی است که هزینه داروها و خدمات پزشکی نیز به شکل قابل توجهی افزایش یافته است. علاوه بر این، گزارش‌هایی از کمبود برخی داروها در بازار منتشر شده که نگرانی بیماران سالمند را افزایش داده است. برای زنانی که با بیماری‌های مزمن زندگی می‌کنند، دسترسی منظم به دارو نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی حیاتی است.

کارشناسان حوزه رفاه اجتماعی معتقدند زنان بازنشسته و سرپرست خانوار از آسیب‌پذیرترین گروه‌های اجتماعی در شرایط کنونی هستند. آنان نسلی هستند که سهم بزرگی در آموزش، پرورش، سلامت و توسعه اجتماعی کشور داشته‌اند و اکنون انتظار دارند دوران سالمندی را با آرامش و امنیت سپری کنند. با این حال تداوم شکاف میان درآمد و هزینه‌های زندگی، ضعف پوشش بیمه‌های درمانی و افزایش فشارهای اقتصادی، این انتظار را با چالش جدی روبه‌رو کرده است.

رسیدگی به وضعیت زنان بازنشسته و سرپرست خانوار تنها یک مطالبه صنفی نیست؛ بلکه مسئله‌ای مرتبط با عدالت اجتماعی و حفظ کرامت انسانی است. کیفیت زندگی این زنان نشان می‌دهد جامعه تا چه اندازه برای سال‌ها کار، مراقبت و فداکاری ارزش قائل است. در شرایط کنونی، بازنگری در نظام حمایت‌های اجتماعی، تقویت بیمه‌های درمانی و متناسب‌سازی واقعی حقوق بازنشستگان بیش از هر زمان دیگری ضروری به نظر می‌رسد.

✍️فتانه عبدالحسینی

@womenstudiesisaorg
@hooreechannel 🌹

چند راهکار برای زندگی در لحظه و آرام‌تر کردن ریتم زندگی:

۱. هر بار فقط یک کار انجام بده. چندوظیفگی اغلب تمرکز را کم و استرس را بیشتر می‌کند.

۳. قبل از عوض کردن هر فعالیت، سه نفس آرام و عمیق بکش. این مکث کوتاه به سیستم عصبی فرصت می‌دهد از حالت هشدار فاصله بگیرد.

۳. سرعت راه رفتن، غذا خوردن و حرف زدنت را گاهی آگاهانه کمی کمتر کن. بدن و ذهن بر یکدیگر اثر می‌گذارند.

۴. روزت را با عجله شروع نکن. حتی پنج دقیقه سکوت، کشش یا نوشیدن چای بدون گوشی می‌تواند ریتم کل روز را تغییر دهد.

۵. وقتی ذهنت به آینده می‌دود، از خودت بپرس: «در این لحظه، دقیقاً چه چیزی به توجه من نیاز دارد؟»

۶. همه‌چیز لازم نیست همین حالا حل شود. بسیاری از کارها با صبر و زمان بهتر پیش می‌روند.

۷. هر روز چند دقیقه بدون تلفن همراه در کنار طبیعت یا کنار پنجره بنشین. فقط مشاهده کن، بدون اینکه کاری انجام دهی.

۸. برای خودت «زمان‌های بدون عجله» تعریف کن. مثلاً ده دقیقه پیاده‌روی بدون مقصد، بدون موسیقی و بدون چک کردن گوشی.

۹. به جای تلاش برای کنترل همه‌چیز، روی قدم بعدی تمرکز کن.


https://t.me/Hrman11
@hooreechannel 🌹

چرا انسان‌ها از خودشان مراقبت نمی‌کنند؟

روز  بیست و چهارم ژوئیه (دوم مردادماه) روز جهانی خودمراقبتی است. به همین مناسبت به نکتۀ مهمی دربارۀ خودمراقبتی اشاره می‌کنم. در نگاه نخست به نظر می‌رسد که همۀ انسان‌ها از خودشان مراقبت می‌کنند. اما مشاهداتِ روزمرۀ به خوبی نشان می‌دهند که چنین نیست و بسیاری از انسان‌ها به معنای درست کلمه از خودشان مراقبت نمی‌کنند.

بهترین دلیل این ادعا آن است که بسیاری از انسان‌ها از تن خودشان مراقبت نمی‌کنند. آنها با تنبلی، پرخوری، لذت‌طلبی و اموری از این قبیل به تدریج تن‌های زیبای خود را بیمار و زشت می‌کنند. تن‌های بیمار و از ریخت افتاده نشان می‌دهند که انسان‌ها واقعاً از بدن‌های خود مراقبت نمی‌کنند.

در دیگر زمینه‌ها نیز همین گونه است؛ برای نمونه شادی از مطلوب‌های غایی و ذاتی انسان‌هاست، ولی عملاً حال بیشتر آن‌ها خوب نیست. در این که بخش مهمی از این بدحالی به خاطر اوضاع سیاسی و اقتصادی و اجتماعی است، تردیدی وجود ندارد، اما در این نکته هم جای شکی نیست که انسان‌ها به گونه‌ای زندگی نمی‌کنند که به شادکامی آنها منجر شود. وجود افراد غمگین و افسرده و پژمرده در میان خانواده‌ها و جامعه‌هایی که اوضاع بسیار خوبی دارند، نشان می‌دهد که تنها علت بدحالی و اندوه‌زدگی انسان‌ها، وضعیت جامعه نیست.

در زمینۀ روابط انسانی نیز ماجرا از همین قرار است. همۀ انسان‌ها دوست دارند روابطی سرشار از عشق و احترام و اعتماد را تجربه کنند، ولی در عمل می‌بینیم که کمتر کسی تواناییِ مراقبت از روابط خود را دارد و بهترین روابط هم به تدریج از بدگمانی و بی‌احترامی و سردی پر می‌شوند.

یک دلیل مهم دیگر برای این اثبات این که انسان‌ها مراقب خودشان نیستند، این است که مراقبت از خود نیاز به آموزش دارد، ولی مراقبت نکردن از خود نیاز به هیچ آموزشی ندارد. هیچ کسی راه‌هایی را برای آسیب زدن به خود یاد نمی‌گیرد، ولی همۀ انسان‌ها به شکل‌های مختلف به خود آسیب می‌زنند. با وجود همۀ توصیه‌های آموزگاران، والدین و مربیان، هم‌چنان بیشتر افراد از خودشان مراقبت نمی‌کنند. حافظ بیت جالبی دارد که به طور غیر مستقیم به بحث ما ربط پیدا می‌کند:

وفا و عهد نکو باشد، ار بیاموزی
وگرنه هر که تو بینی، ستمگری داند

از این بیت می‌توان استنباط کرد که همۀ انسان‌ها به طور ذاتی ستم کردن در حق یک‌دیگر را بلدند؛ چراکه هیچ کسی در کلاسِ ستمگری شرکت نمی‌کند و آن را یاد نمی‌گیرد، ولی عموم انسان‌ها عملاً ظلم کردن را می‌دانند. در مقابل، انسان‌ها باید عدالت و وفاداری را بیاموزند و شگفت این است که پس از سالیان متمادی یادگیری و تمرین و تکرار، باز هم انسان‌ها بیشتر به بیدادگری و بی‌وفایی میل دارند تا به وفادارای و دادگری!

به همین منوال می‌توان گفت که انسان‌ها به مراقبت نکردن از خود تمایل بیشتری دارند تا به مراقبت کردن از خود و به تعبیر دقیق‌تر انسان‌ها به آسیب رساندن به خود بیشتر تمایل دارند تا به محافظت کردن از خود.

این سخن عبدالله منازل، از عارفان مسلمان، بسیار تلخ و دردناک است، ولی از حقیقتی بزرگ پرده برمی‌دارد:  «آدمي عاشق است بر شقاوت  خويش؛ همه آن خواهد كه سببِ بدبختيِ او بُوَد» (تذکره الاولیاء، چاپ دکتر استعلامی، ص ۵۴۱).

مولانا نیز از دزدی سخن می‌گوید که مدت‌ها زحمت کشید و تونلی درست کرد تا بتواند به خانۀ یکی از اشراف شهر راه یابد و پول فراوانی به دست آورد، اما سرانجام از خانۀ خود سر درآورد و معلوم شد که او به خانۀ خودش نقب زده است. منظور مولانا این است که ما خود را می‌فریبیم و از خود می‌دزدیم و به خود آسیب می‌زنیم:
دزد سوی خانه‌ای شد زیردست
چون درآمد، دید کآن خانۀ خود است
(مثنوی، د 2/ 3010)

درست به همین سبب است که باید خودمراقبتی را به انسان‌ها آموخت و نیز به همین جهت است که انسان‌ها هنگام خداحافظی از عزیزانشان به یک‌دیگر می‌گویند: «مراقب خودت باش». گویا همه می‌دانیم که ما مراقب خودمان نیستیم و باید این موضوع را به هم‌دیگر یادآوری کنیم.

اکنون باید این پرسش مهم را دوباره مطرح کنیم: چرا انسان‌ها از تن، روان و روابط خود مراقبت نمی‌کنند و در همۀ این زمینه‌ها به خود آسیب می‌زنند؟ مادام که جواب این پرسش را نیابیم و برای رفع و حل موانعِ خودمراقبتی تمهیدی نیندیشیم، پروژۀ خودمراقبتی عملاً به شکست ختم می‌شود. تا وقتی که موانعِ روان‌شناختی و فکریِ این مسأله برطرف نشوند، نمی‌توانیم در زمینۀ خودمراقبتی پیش‌رفتی بکنیم. با اطمینان می‌توانیم بگوییم که بسیاری از انسان‌ها نقاب خودمراقبتی را بر چهره زده‌اند، ولی در زیر این نقاب، نه تنها مراقب خود نیستند، بلکه به خود آسیب می‌زنند.

✍️ ایرج شهبازی
@irajshahbazi
@hooreechannel 🌹

گاهی خسته‌کننده‌ترین کارهای خانه، اصلاً دیده نمی‌شوند.

فرض کنید از همسرتان بپرسید:
«امروز چه کارهایی انجام دادی؟»

شاید جوابش این باشد:
«چیز خاصی نبود.»

اما واقعاً هیچ کاری نکرده بود؟

از صبح به این فکر کرده بود که شیر رو به اتمام است، وقت دندان‌پزشکی کودک را هماهنگ کرده بود، یادش بود فردا مدرسه اردو دارد، قبض برق را قبل از جریمه شدن پرداخت کرده بود و برای شام هم از قبل برنامه‌ریزی کرده بود.

هیچ‌کدام از این‌ها شاید به چشم نیاید، اما همه انرژی ذهنی می‌خواهد.

روان‌شناسان و جامعه‌شناسان به این بخش پنهان زندگی، بار ذهنی (Mental Load) یا کار شناختی خانه می‌گویند.

جامعه‌شناس دانشگاه هاروارد، آلیسون دمینگر، در پژوهشی که در سال ۲۰۱۹ در American Sociological Review منتشر شد، نشان داد اداره یک خانه فقط انجام کارهای فیزیکی نیست. بخش بزرگی از آن شامل چهار فعالیت ذهنی است:

پیش‌بینی نیازهای آینده
پیدا کردن راه‌حل‌ها
تصمیم‌گیری
پیگیری و اطمینان از انجام شدن کارها

نکته جالب این بود که در بسیاری از خانواده‌های مورد بررسی، زنان بیش از مردان مسئول دو بخش اول و آخر بودند؛ یعنی پیش‌بینی و پیگیری. این همان کاری است که معمولاً کسی آن را نمی‌بیند، اما اگر انجام نشود، خیلی زود همه متوجه نبودنش می‌شوند.

شاید به همین دلیل است که گاهی یک نفر می‌گوید:
«من از انجام کارها خسته نیستم؛ از این خسته‌ام که همیشه باید به همه چیز فکر کنم.»

شاید بهترین تقسیم مسئولیت در خانواده فقط این نباشد که بگوییم «من ظرف‌ها را می‌شویم.»
بلکه این باشد که هر دو نفر، مسئولیت فکر کردن، برنامه‌ریزی و پیگیری زندگی مشترک را هم با هم تقسیم کنند.

گردآورنده: سپیده صفاریان

منبع:
Daminger, A. (2019). The Cognitive Dimension of Household Labor. American Sociological Review, 84(4), 609–633.

@hooreechannel 🌹

ماهی کوچک، میگو شد

چادرش را به دور خود پیچید و زیر تخت، خودش را گم کرد. دستش را در جعبه‌ی زیر تخت می‌چرخاند تا دورریزها را برای اهل  خانه، برای خورشتی، ببرد.

گوشش به فروشنده بود که اگر نهیبی زد، آبرویش را نریزد؛ توی سبد حیا بریزد و از آن‌جا برود.
قبلاً توی بازار، تخت میوه را سه بخش می‌کردند: قیمت بالا، متوسط و ضعیف؛ و یک سبد هم زیر تخت، برای کسانی که چشم به دستان مهربانان داشتند.

این صحنه مرا به یاد مثل‌های همسایگانی انداخت که مثل‌هایشان پا به «مثل‌آباد» ما گذاشتند. یک مثل چینی است که می‌گوید:
ماهی بزرگ، ماهی کوچک را می‌خورد؛
ماهی کوچک، میگو را؛
و میگو هم، به ناچار، لجن را.

با رعشه افتادن به پیکر اقتصادی که برخی‌ها می‌گفتند روبناست، خیلی از امور زیربنایی یک «بلرزونی» زدند که با آن لرزش، خیلی چیزها یا فروریخت یا بسیار کم‌رنگ شد.
برخی اتفاقات ناخوشایندی که وقوعشان در حد محال بود، امروز در حد واجب‌شدنی شد.

جامعه‌ای که یک روز دارای طبقات عالی، متوسط و ضعیف بود، امروز دیگر خبری از متوسط نیست. ضعیف هم با پایین آمدن متوسط در جایگاهش، دیگر جایی ندارد.

اگر باور این قضیه سخت است، یک کوچولو چرخی به همان بازار میوه‌فروشان بزنید.
دیگر قیمت‌ها برای ماهی‌های بزرگ است.
میگوهایی که از زیر میز، لجن درمی‌آوردند تا شکم اهل خانه سیر کنند،
دیگر سایه‌ای در بازار ندارند؛ و آن ماهی‌های کوچکی که کنار ماهی‌های بزرگ، از روی تخت میوه‌های ضعیف‌تر را انتخاب می‌کردند، الان از زیر میز میوه جدا می‌کنند.

آن طبقه‌ی متوسطی که یک روزگاری توی سبد سفره‌شان بلیت حاشیه‌ی خلیج و خزر بود، امروز تور داخلی سرعین و سبلان و کویر مصر را هم نمی‌توانند بروند.

تازه این روزها میهمانی‌ها و دورهمی‌ها هم خیلی احساس خنکی یا سردی می‌کنند.

مردمی که برای مرده‌های خودشان حساب ۳۷۴۰۱ داشتند و مراسم سوم و هفتم و چهلم و سالگرد و بالگرد داشتند و با تعصب هرچه تمام‌تر، سبیل اهل بلاد اسلامی را به فیله و راسته و ته‌چین چرب می‌کردند تا یک فاتحه‌ی مشتی برایش بگیرند، آن‌ها هم به نان سوخاری و حلوای توی سینی و خرما، آن هم بعدازظهر به‌صورت تجمیعی، آن حساب عرفی را می‌بندند.

واقعاً خدا به ما رحم کرد که اقتصاد روبناست؛ وگرنه اگر، خدا ناخواسته، زیربنا بود، چه بلاهایی که به سر ما نمی‌آمد!

اگر اقتصاد زیربنا بود و آسیب می‌دید، خیلی از ارزش‌ها فرو می‌ریخت و از تبعات آن، درگیری‌های مردم افزون می‌شد و ناچاراً دادگاه‌ها مانند بازار شام شلوغ می‌شد.

از طرفی، خانواده‌ها از این صفا و صمیمیتی که برخوردارند، دیگر برخوردار نبودند و آمار طلاق بالا می‌رفت و فرزندان بی‌سرپرست و بدسرپرست، توی کوی و برزن پرسه می‌زدند. و شاید مردم ناچار می‌شدند اعضای زوج بدن را فرد کنند؛ همان‌طور که نیروهای جوان به سینگل بودن اصرار دارند.

  این همه نشان از آن دارد که دیگر ماهی کوچک در سلسله نیست و میگو هم جایی برای زیستن ندارد تا به لجن اکتفا کند.

ماهی‌های کوچکی که یک روزی اهل دَدَر دو دور بودند و گاهی مارک و برند می‌پوشیدند و بعد گرفتن حقوق و جدا کردن اقساط، پیش کدبانوی خانه قوپی می‌آمدند که: «لازمه برای رفع خستگی از کار، آی آشپزخانه، بریم بیرون، یه جوج بزنیم به بدن» و بچه‌هایشان به مدارس غیرانتفاعی می‌رفتند، امروز در حد میگوی چینی شدند و   
آهنگ «یاد ایام» خسروی آواز را ریپ می‌کنند و گاهی هم طنز تلخ مدیری را برای تفهیم کباب به اهل خانه نگاه می‌کنند.

و این‌ها یعنی "متوسط"، که به آن یک روزگاری «خیرالامور» می‌گفتند، به «ارذل‌الامور» مبدل گشت.

✍علیرضا اباذری میکلایی
🔹انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه

‌‎@hooreechannel 🌹

قوانین نانوشته ملت‌ها؛
چرا ملت‌ها شکست می‌خورند؟

ملت‌ها همیشه در میدان جنگ شکست نمی‌خورند.

گاهی سال‌ها پیش از آنکه نخستین گلوله شلیک شود، شکست آغاز شده است؛ آن روزی که خرد جمعی جای خود را به خودبزرگ‌بینی داد، قانون در برابر سلیقه عقب نشست، حقیقت قربانی مصلحت شد و گفت‌وگو به میدان حذف یکدیگر تبدیل گردید.

تاریخ، بیش از آنکه تاریخ جنگ‌ها باشد، تاریخ تصمیم‌هاست.

در ظاهر، بسیاری از تمدن‌ها با حمله بیگانگان فروپاشیده‌اند؛ اما هنگامی که مورخان لایه‌های عمیق‌تر را بررسی کرده‌اند، غالباً به این نتیجه رسیده‌اند که دشمن بیرونی، آخرین ضربه را وارد کرده است، نه نخستین ضربه را.
نخستین شکاف‌ها معمولاً در درون جامعه پدید آمده‌اند؛ جایی که اعتماد عمومی کاهش یافته، نهادها کارآمدی خود را از دست داده‌اند، فساد گسترش یافته، رقابت به خصومت تبدیل شده و آینده‌نگری جای خود را به تصمیم‌های کوتاه‌مدت داده است.

این قاعده، نه به یک ملت اختصاص دارد و نه به یک دوره تاریخی.

امپراتوری‌های بزرگ، زمانی که از درون فرسوده شدند، در برابر دشمنانی شکست خوردند که شاید سال‌ها پیش توان رویارویی با آنان را نداشتند. در مقابل، ملت‌هایی که انسجام، قانون، دانش و اعتماد خود را حفظ کردند، حتی پس از شکست‌های سخت نیز توانستند دوباره برخیزند. از این منظر، پرسش اصلی آن نیست که «دشمن چه می‌کند؟»

پرسش مهم‌تر این است که ما با خود چه می‌کنیم؟

هیچ دشمنی نمی‌تواند جای ضعف مدیریت، کاهش سرمایه اجتماعی، فرسایش اعتماد، بی‌توجهی به علم یا فاصله گرفتن از قانون را پر کند. همان‌گونه که هیچ دوست خارجی نیز نمی‌تواند کشوری را که از درون استوار است، به آسانی به زانو درآورد.
یکی از خطاهای رایج در تحلیل‌های سیاسی آن است که همه رخدادها را به عوامل بیرونی نسبت می‌دهند یا برعکس، همه مشکلات را صرفاً داخلی می‌بینند.
واقعیت معمولاً پیچیده‌تر از این دوگانه‌هاست. ملت‌های موفق، هم تهدیدهای بیرونی را جدی می‌گیرند و هم از نقد و اصلاح درونی غافل نمی‌شوند.

تاریخ به ما می‌آموزد که امنیت، تنها با ابزارهای دفاعی حفظ نمی‌شود؛ بلکه با کیفیت حکمرانی، کارآمدی نهادها، اعتماد عمومی، عدالت، آموزش، اقتصاد و مشارکت شهروندان نیز پیوندی ناگسستنی دارد. این عناصر، گرچه کمتر دیده می‌شوند، اما ستون‌های پنهان اقتدار هر کشورند.

در روزگار بحران، وسوسه ساده‌سازی مسائل افزایش می‌یابد. برخی همه مشکلات را به «دشمن» فرو می‌کاهند و برخی دیگر، همه مسائل را نتیجه «خطاهای داخلی» می‌دانند. اما اندیشیدن، از همین‌جا آغاز می‌شود که بپذیریم واقعیت، پیچیده‌تر از شعارهاست. بلوغ یک ملت در آن است که بتواند هم از خود دفاع کند و هم خود را اصلاح کند.

جامعه‌ای که تنها به دفاع بیندیشد و اصلاح را فراموش کند، به تدریج از درون فرسوده می‌شود. جامعه‌ای که تنها به نقد درونی بپردازد و تهدیدهای بیرونی را نادیده بگیرد نیز واقع‌بین نخواهد بود. هنر سیاست و حکمرانی، برقراری تعادل میان این دو مسئولیت است.

از سوی دیگر، شکست همیشه به معنای از دست دادن سرزمین نیست. گاه یک ملت، بدون آنکه حتی یک وجب از خاک خود را از دست بدهد، بخشی از سرمایه انسانی، اعتماد عمومی، امید نسل جوان یا توان علمی خود را از دست می‌دهد.
این شکست‌ها، آرام و بی‌صدا رخ می‌دهند، اما آثارشان ممکن است سال‌ها باقی بماند.

در مقابل، پیروزی نیز همیشه در میدان نبرد تعریف نمی‌شود. ملتی که بتواند در دل سختی‌ها، نهادهای خود را اصلاح کند، قانون را تقویت کند، علم را گسترش دهد، گفت‌وگو را جایگزین نفرت سازد و اعتماد را بازسازی کند، حتی اگر روزهای دشواری را پشت سر گذاشته باشد، در مسیر پیروزی پایدار گام برداشته است.

شاید بزرگ‌ترین درس تاریخ همین باشد که هیچ ملتی با یک حادثه بزرگ شکست نمی‌خورد؛ بلکه با انباشته شدن خطاهای کوچک، بی‌تفاوتی‌های تدریجی و فرصت‌های از دست‌رفته، آسیب‌پذیر می‌شود.
همان‌گونه که هیچ ملتی نیز با یک تصمیم بزرگ ساخته نمی‌شود؛ بلکه با هزاران تصمیم درست، مسئولانه و آینده‌نگر، به تدریج استوار می‌شود.

از این رو، اگر بخواهیم از تاریخ چیزی بیاموزیم، شاید نخستین درس این باشد که نگاه خود را تنها به افق‌های دور ندوزیم؛ گاهی سرنوشت ملت‌ها، در تصمیم‌های روزمره، در کیفیت نهادها، در فرهنگ مسئولیت‌پذیری و در صداقت با خویشتن رقم می‌خورد.

شکست یا پیروزی یک ملت، پیش از آنکه در مرزها تعیین شود، در اندیشه، اخلاق، نهادها و رفتارهای روزانه آن ملت شکل می‌گیرد. و شاید این، نخستین قانون نانوشته تاریخ باشد:

ملت‌ها، پیش از آنکه از بیرون شکست بخورند، اگر مراقب نباشند، از درون فرسوده می‌شوند؛ و پیش از آنکه بر دیگران پیروز شوند، باید بر ضعف‌های خود غلبه کنند.

‌✍حسین صالحی

@hooreechannel 🌹

آیا ازدحام برای تماشای یوتیوبر معروف تاسف‌برانگیز است؟ خیالتان راحت جامعه به قهقرا نمی‌رود!

هجوم گسترده نوجوان‌ها برای حضور در ایونت نیما تکیدو، یوتیوبر و اینفلوئنسر اینستاگرامی، در روزهای اخیر حسابی سروصدا کرده است. با وجود اعلام ظرفیت ۳ هزار نفری برای این رویداد، جمعیت حاضر در محل بسیار فراتر از انتظار بود و مراسم را نیمه‌تمام گذاشت و کار به جایی رسید که این یوتیوبر در میان انبوه تماشاگران دچار بدحالی و بیهوشی شد.

تجمع‌های گسترده برای سلبریتی‌ها در ایران قبلا هم اتفاق افتاده. مثلا در سال ۱۴۰۱، کتاب «من احمق» نوشته شیما کاتوزیان در نمایشگاه کتاب تهران و در سال ۱۳۹۸، کتاب «امیرعلی ق» با واکنش‌های مشابهی روبه‌رو شده بود. نمونه‌های جهانی این اتفاق هم کم نیستند؛ برای مثال در سال ۲۰۲۳، تجمع هزاران نفر برای مراسم کای سنت در اسکوئر نیویورک منجر به بازداشت ۶۵ نفر و زخمی شدن سه افسر پلیس شد.

ماجرای ایونت اخیر این یوتیوبر ایرانی اما دستمایه انتقادات بسیار به‌ویژه از نسل Z و نوجوانان شد. این در حالی است که سبحان یحیایی، عضو هیات علمی دانشکده ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی، معتقد است نباید جامعه را مقصر دانست. او در تحلیل این وضعیت می‌گوید: جامعه‌ای که از ابزارهای ساخت کامیونیتی و اجتماعات تهی شده باشد، به این شکل از طریق فعالیت‌های مشترک اجتماع می‌سازد..

نقطه تأکید ماجرا از نظر یحیایی این است که «جامعه را نباید مقصر دانست بلکه باید آن را فهمید. عوامل کلان‌تری وجود دارد که این وضعیت اجتماعی را می‌سازند. افراد دوست داشته‌اند و به این دیدار جمعی رفته‌اند. ولی در مقابل نظام حکمرانی چه کرده است؟ جامعه را از ابزارهای خودش تهی کرده که بتواند خودش را پیدا کند و با دیگری فعالیت مشترکی داشته باشد.»

@TahlilZamane
@hooreechannel 🌹

از ديار حبيب تا تعلق غريب

آدم‌ها از كشورشان مهاجرت میكنند، اما آيا تعلق‌شان نيز همراه آنها مهاجرت میكند؟
شايد اين، مهم‌ترين پرسشي باشد كه امروز بايد درباره دياسپورای ايرانی از خود بپرسيم.
سال‌هاست درباره «فرار مغزها»، «مهاجرت نخبگان» يا «ايرانيان خارج از كشور سخن میگوييم، اما كمتر از اين گفته‌ايم كه مهاجرت، پيش از آنكه جابه‌جايی انسان‌ها باشد، جابه‌جايی احساس تعلق است؛

غلامحسین ساعدی كه خود در خارج از كشور چشم از جهان فروبست، سال‌ها پيش در يكی از ماندگارترين توصيف‌هايش ميان مهاجر و آواره تمايز گذاشت.
او نوشت: «مهاجر اميدوار است؛ هميشه اميدوار است، هرچند ريش و گيس‌اش به سپيدی نشسته باشد. آواره، اما، از كنار سگ‌های جليقه‌پوش پليس با احترام و لبخند رد می شود كه مبادا كارت اقامتش را بگيرند.»
در روايت ساعدی، مرز ميان مهاجر و آواره، مرز ميان اميد و ترس است.اما آيا دياسپوراي امروز ايران را هنوز مي‌توان با همين دوگانه توضيح داد؟

به گمانم نه.

اگر ساعدی روايتگر آوارگی بود، مهرزاد بروجردی روايتگر وضعيتی ديگر است؛ وضعيتی كه نه میتوان آن را آوارگی ناميد و نه صرفا مهاجرت. او در مقاله از ديار حبيب تا بلاد غريب از تجربه‌ای شخصی سخن میگويد؛ اينكه پس از سه دهه زندگی در امريكا، هنوز هنگام خطاب قرار دادن دانشجويانش، به جای ما امريكايیها میگويد شما امريكايیها. اين فقط يك لغزش زبانی نيست؛ اعترافی است به دشواری زيستن ميان دو جهان. گويی انسان میتواند تابعيتش را عوض كند، زبان ديگری بياموزد و در جامعه‌ای ديگر به موفقيت برسد، اما هنوز نتواند تعلقش را به‌طور كامل جابه‌جا كند.

،شايد تفاوت ساعدی و بروجردی، فقط تفاوت دو نويسنده نباشد؛ تفاوت دو نسل از تجربه ايرانيان خارج از كشور باشد. نسل نخست بيشتر با تبعيد، نآمنی و آوارگی شناخته مي‌شد؛ نسل‌های بعد، با دانشگاه، مهاجرت حرفه‌ای، كارآفرينی، پژوهش و زندگی دوفرهنگی.
اما آنچه در هر دو تجربه مشترك مانده، مساله تعلق است. به همين دليل، دياسپورای ايرانی را نمی توان يك جمعيت يكدست دانست.
استادی كه در دانشگاهی معتبر تدريس میكند، پزشكی كه در بيمارستانی در اروپا مشغول كار است، دانشجويی كه برای ادامه تحصيل مانده، كارآفرينی كه در كانادا كسب‌وكار راه انداخته يا پناهجويی كه راه بازگشتی برای خود نمیبيند، همگی ايرانيان خارج از كشور هستند، اما تجربه زيسته يكسانی ندارند. همانقدر كه نادرست است همه آنها را مهاجر يا آواره بناميم، نادرست است كه با يك نگاه سياسی درباره همه‌شان داوری كنيم.

دياسپورا، برخالف تصور رايج، صرفا مجموعه‌ای از افرادی نيست كه از يك كشور خارج شده‌اند. دياسپورا يعنی شبكه‌ای از انسان‌ها كه اگرچه در جغرافيايی ديگر زندگی میكنند، اما همچنان رشته‌های فرهنگی، عاطفی، زبانی و تاريخی خود را با سرزمين مادری حفظ كرده‌اند.
نوروز، زبان فارسی، موسيقی ايرانی، ادبيات، پيروزی تيم ملی يا حتی نگرانی برای آينده ايران، هنوز بخشی از زندگی ميليون‌ها ايرانی آن سوی مرزهاست. اين تعلق، با مهر خروج از گذرنامه از ميان نمی رود.

شايد به همين دليل است كه بايد در تعریف رابطه  ميان ايران و حاكميت دقت کرد اما در جنگ حاضر، اين دو مفهوم روی هم افتاده و نابودی هر يك، منجر به نابودی ديگری نيز می شود.
در سال‌های اخير، گاه ديده می شود كه هر آنچه به ايران تعلق دارد، تنها از دريچه يك حكومت ديده میشود؛ از تيم ملی فوتبال و ارتش گرفته تا دانشگاه‌ها، زيرساخت‌ها و دستاوردهای علمی. حال آنكه ، دولت‌ها میآيند و میروند، اما ملت و سرزمين، تاريخی طولانی تر از عمر هر دولت دارند.
همان‌گونه كه حافظ، فردوسی، تخت‌جمشيد، نوروز يا خليج فارس را نمیتوان به يك حكومت فروكاست، نهادهای ملی نيز ملك انحصاری هيچ دولت و هيچ جريان سياسی نيستند. تيم ملی، ارتش، دانشگاه، جاده، بندر و فرودگاه، سرمايه‌های يك ملتند؛ محصول رنج و تلاش نسل‌های متوالی ايرانيان.

شايد يكی از آسيب‌های گفت‌وگوی ما درباره دياسپورا نيز از همين‌جا آغاز میشود؛ از آنجا كه گاه اختلاف با حاكميت، به فاصله گرفتن از ايران تعبير میشود و در سوی ديگر، هر نقدی به حاكميت، به معنای بريدن از وطن تلقی میشود. حال آنكه وطن، چيزی فراتر از حاكميت است و تعلق ملی، عميق‌تر از هر مرزبندی سياسی.

شايد امروز ديگر پرسش اصلی اين نباشد كه ايرانيان خارج از كشور مهاجر هستند يا آواره. پرسش مهم‌تر اين است كه آيا ما پيچيدگی تجربه آنان را فهميده‌ايم؟
آيا پذيرفته‌ايم كه تعلق، مفهومی سياه و سفيد نيست و انسان می تواند همزمان در دو جغرافيا زندگی كند، اما قلبش هنوز در يك سرزمين  بتپد؟

✍کاوه
@hooreechannel 🌹

ایرانِ خشمگین، وطن‌دوست و در جست‌وجوی فردا
روایتی از جامعه‌ای که تغییر می‌خواهد، اما ویرانی نه

🔹 خلاصه‌ای از گزارش نظرسنجی و افکارسنجی در اردیبهشت ۱۴۰۵

ایران امروز شبیه خانه‌ایست که دیوارهایش زیر فشار گرانی، نااطمینانی و سایه جنگ ترک برداشته؛ بعضی از ساکنانش چمدان بسته‌اند، بسیاری از اداره‌کنندگان خانه دلخورند، اما هنوز دلشان نمی‌خواهد سقف بر سر همه فرو بریزد.

گزارش تازه‌ای درباره اعتماد اجتماعی، هویت ملی، معیشت، سیاست و انتظارات آینده، تصویری از همین جامعه پیچیده ارائه می‌دهد؛ جامعه‌ای که با چند برچسب ساده مانند «راضی یا ناراضی»، «حامی یا مخالف» و «جنگ‌طلب یا تسلیم‌طلب» فهمیده نمی‌شود. این گزارش با اتکا به چند پیمایش و تمرکز بر نظرسنجی اردیبهشت ۱۴۰۵ مرکز افکارسنجی آرا تنظیم شده است.

نخستین تصویر، نگران‌کننده است: جامعه ایران از نظر روانی خسته و فرسوده شده است. ۶۳.۶ درصد مردم گفته‌اند خشم و عصبانیت زیادی را تجربه می‌کنند؛ ۵۰.۲ درصد از ناامیدی، ۴۷.۷ درصد از غم و افسردگی و ۴۵.۴ درصد از ترس و اضطراب سخن گفته‌اند.
میانگین رضایت از زندگی نیز به حدود ۵.۵ از ۱۰ رسیده و نسبت به یک دهه قبل به شدت کاهش یافته است. مهم‌تر آنکه این خشم تقریباً در سراسر کشور جریان دارد.

اعتماد کالایی کمیاب، اما اعتماد به قوای دولت افزایش داشته است!
در کنار این فرسایش روانی، اعتماد کمیاب ترین سرمایه است. درحالی‌که اعتماد اجتماعی در ایران همچنان پایین است و حدود سه‌چهارم مردم دیگران را چندان قابل اعتماد نمی‌دانند و سطح اعتماد بالا به نهادهای اصلی همچنان فقط در محدوده ۲۳ تا ۳۱ درصد قرار دارد. اما از آذر ۱۴۰۴ تا اردیبهشت ۱۴۰۵ اعتماد به بیشتر نهادهای حکمرانی به‌طور متوسط حدود ۷ واحد درصد افزایش یافته است.
این افزایش، بیش از آنکه نشانه رضایت مردم از عملکرد دولت یا حل مشکلات باشد، نتیجه شرایط جنگی و تهدید خارجی است؛ در چنین موقعیت‌هایی، اولویت جامعه موقتاً از معیشت، آزادی‌ها و کیفیت حکمرانی به امنیت، تمامیت ارضی و جلوگیری از بی‌ثباتی تغییر می‌کند و بخشی از منتقدان نیز برای دفاع از کشور به نهادهای رسمی نزدیک‌تر می‌شوند؛ پدیده‌ای که به «همگرایی پیرامون پرچم» معروف است.

مردم به ایران افتخار می کنند اما می خواهند مهاجرت کنند!
اما شاید شگفت‌انگیزترین یافته گزارش، هم‌زمانی «عشق به ایران» و «میل به مهاجرت» باشد. ۸۵.۶ درصد مردم به ایرانی‌بودن خود افتخار می‌کنند و این احساس نسبت به سال ۱۴۰۲ افزایش یافته است؛ بااین‌حال یک‌سوم جامعه، حدود ۴۵ درصد جوانان زیر ۲۹ سال و نزدیک به نیمی از دانشگاه‌رفتگان، در صورت فراهم‌شدن شرایط به مهاجرت فکر می‌کنند.
این تناقض ظاهری یک پیام روشن دارد: بسیاری از ایرانیان از ایران عبور نکرده‌اند؛ از آینده‌ای که در ایران برای خود متصورند ناامید شده‌اند. مسئله، بحران تعلق نیست؛ بحران فرصت، پیشرفت و امکان ساختن فرداست.

مردم از وضع موجود ناراضی اند اما براندازی را هم نمی خواهند!
در سیاست نیز جامعه میان دو قطب رسمی و رسانه‌ای جا نمی‌شود. ۶۵.۶ درصد خواهان اصلاح کشور در چارچوب جمهوری اسلامی‌اند؛ ۵۲.۷ درصد اصلاحات اساسی و ۱۲.۹ درصد اصلاحات محدود می‌خواهند.
در مقابل، تنها ۹ درصد مدافع حفظ کامل وضع موجود و ۱۹ درصد طرفدار تغییر نظام‌اند.

بنابراین بزرگ‌ترین نیروی اجتماعی ایران نه در اردوگاه حفظ وضع موجود قرار دارد و نه در اردوگاه براندازی؛ بلکه «میانه‌ای گسترده» است که تغییرات جدی، ثبات، امنیت و بهبود تدریجی را هم‌زمان طلب می‌کند.
مشکل اینجاست که این اکثریت خاموش، در ساختار حزبی و رسانه‌ای کشور نمایندگی روشنی ندارد.

مردم جنگ نمی خواهند اما تسلیم تحقیرآمیز را هم نمی پذیرند!
همین پیچیدگی در نگاه مردم به جنگ نیز دیده می‌شود. اکثریت، ادامه آتش‌بس و مذاکره را ترجیح می‌دهند، اما با تسلیم کامل یا کنارگذاشتن همه ابزارهای بازدارندگی موافق نیستند. بیش از نیمی از مردم گفته‌اند در صورت حمله خارجی از کشور دفاع خواهند کرد.
به تعبیر گزارش، خواست غالب جامعه «دیپلماسی همراه با بازدارندگی» است: صلح، اما نه صلحی که طعم تحقیر بدهد.

پیام نهایی این گزارش شاید مهم‌تر از همه اعداد آن باشد: مسئله اصلی ایران صرفاً بحران هویت یا حتی نارضایتی سیاسی نیست؛ بحران اعتماد، کارآمدی و افق آینده است.

جامعه هنوز ظرفیت همبستگی، اصلاح و بازسازی دارد، اما نمی‌تواند تا ابد با خشم، نااطمینانی و وعده‌های تکراری زندگی کند.
بزرگ‌ترین وظیفه سیاست‌گذار امروز، فقط مهار قیمت‌ها یا مدیریت یک بحران سیاسی نیست؛ باید دوباره امکان تصور آینده را به جامعه بازگرداند.

ایرانیان هنوز خانه خود را دوست دارند؛ پرسش این است که آیا روزنه‌ای برای ماندن، ساختن و امیدواربودن در آن خواهند یافت؟

فایل کامل گزارش

كانال برنامه ريزي استراتژيك

@hooreechannel 🌹

زوال تدریجی توانایی خواندن

پسرها چنان از سوی نظام آموزشی فاقد آمادگی لازم هستند که هنگام ورود به دبیرستان، حتی قادر به خواندن متونی دشوارتر از کتاب‌های کودکان نیستند.

آمارهای جدید نشان‌دهنده یک بحران عمیق، خاموش و نسل‌شناختی در سیستم آموزشی و توانایی ذهنی جوانان است.
گزارش بزرگ کتاب‌خوانی سال 2026 نشان می‌دهد که بخش بزرگی از پسران نوجوان در مقطع دبیرستان، هنوز توانایی خواندن کتاب‌هایی دشوارتر از کتاب‌های دوره ابتدایی را ندارند. این بحران به مدارس محدود نمانده و اکنون استادان دانشگاه شکایت دارند که دانشجویان جدید حتی از پس خواندن یک مقاله علمی 20 صفحه‌ای هم برنمی‌آیند.

طبق گزارش سالانه رنسانس که 23 میلیون فعالیت خواندنِ بیش از یک میلیون دانش‌آموز را تحلیل کرده، پسران 11 تا 14 ساله تقریبا به طور انحصاری به خواندن کتاب‌های بسیار ساده و مصور نظیر خاطرات یک بچه چلمن محدود شده‌اند و طعم چالش‌های ادبی بزرگتر را نمی‌چشند. دختران هم سن آنها گرچه انتخاب‌های متنوع‌تری دارند، اما همچنان با معیارهای رشد شناختی فاصله دارند.
بررسی‌ها نشان می‌دهد کمتر از 10 درصد پسران 14 تا 16 ساله روزانه برای لذت مطالعه می‌کنند و نمرات خواندن دانش‌آموزان سال آخر دبیرستان به پایین‌ترین حد خود از سال 1992 رسیده است.

بحث تحلیل عصب‌شناختی زوال تمرکز هم جالب است؛ مغز به عنوان یک عضله سیستم عصبی انسان بر اساس اصل استفاده کن یا از دست بده کار می‌کند. مسیرهای عصبی مغز که وظیفه حفظ توجه مستمر و طولانی‌مدت را بر عهده دارند، تنها در صورت تمرین مداوم و مواجهه با متون طولانی ساخته و تقویت می‌شوند؛ در غیر این صورت، این مسیرها دچار آتروفی یا تحلیل رفتن می‌شوند.
وقتی ذهن نوجوانان روزانه با ویدیوهای چند ثانیه‌ای شبکه‌های اجتماعی و اسکرول بی‌انتها بمباران می‌شود، توانایی بیولوژیکی مغز برای تمرکز روی یک متن خطی طولانی فرو می‌پاشد. جالب اینکه طبق تحقیقات، حتی حضور فیزیکی یک گوشی تلفن همراه روی میز حتی به صورت خاموش و رو به پایین، بخشی از ظرفیت پردازش شناختی مغز را برای نادیده گرفتن آن اشغال کرده و عملکرد ذهن را تضعیف می‌کند.

در کنار گوشی‌های هوشمند، ورود ابزارهای هوش مصنوعی مولد نیز به این تنبلی بیولوژیکی دامن زده است. دانش‌آموزان و دانشجویان به جای تلاش برای خواندن متون سخت، از چت‌بات‌ها می‌خواهند تا متون را برای آن‌ها خلاصه کنند یا مقالاتشان را بنویسند؛ فرآیندی که مغز را از مواجهه با چالش و مقاومت فکری محروم می‌کند.

پژوهش دانشگاه MIT نشان داده که هوش مصنوعی چگونه مغز را تنبل می‌کند؛ مطالعه اخیر دانشمندان دانشگاه ام‌آی‌تی بر روی داوطلبانی که از چت‌بات‌ها برای کارهای شناختی نظیر نوشتن مقالات استفاده می‌کردند، حقایق تکان‌دهنده‌ای را فاش کرد.
تصاویر مغزی نشان دادند که در زمان استفاده از هوش مصنوعی، فعالیت نواحی مرتبط با خلاقیت در مغز به شدت کاهش می‌یابد. بدتر از آن، حدود 83 درصد از کاربرانی که از هوش مصنوعی استفاده کرده بودند، پس از پایان کار حتی نتوانستند یک خط از مطلبی که خودشان با کمک ابزار تولید کرده بودند را به یاد بیاورند.
این تحقیق نشان داد که واگذاری تلاش‌های ذهنی به چت‌بات‌ها، مغز را از انجام کارهای فکری عمیق محروم کرده و مانع از یادگیری واقعی می‌شود.

نظام آموزشی امروزی با کاهش زمان‌های مطالعه کلاسی و حذف مواجهه‌های فکری دشوار، عملا به این عقب‌گرد شناختی دامن زده است. کارشناسان هشدار می‌دهند که برای نجات تمرکز و تفکر انتقادی نسل‌های آینده، بازگرداندن فضاهای بدون فناوری و اختصاص زمان‌های مطالعه مستمر در طول روز، یک ضرورت حیاتی و غیرقابل چشم‌پوشی است.

كانال برنامه ريزي استراتژيك

@hooreechannel 🌹

🔰 کودکان ایرانی پیش از ۱۰ سالگی صاحب موبایل می‌شوند و زودتر از آنچه تصور می‌کنیم به فیلترشکن می‌رسند!

♈️یک پیمایش ملی نشان می‌دهد میانگین سن داشتن دستگاه هوشمند شخصی به ۹.۸ سال رسیده است. بیش از نیمی از کودکان زیر پنج سال با این دستگاه‌ها سروکار دارند و نزدیک به یک‌چهارم افراد ۶ تا ۱۵ ساله از فیلترشکن استفاده می‌کنند.

♈️این یک هشدار و زنگ خطر جدی است.

♈️سال‌ها تندروی فرهنگی و محدودیت‌های بی‌ضابطه، خانواده‌ها را برای دسترسی عادی به اینترنت به نصب فیلترشکن وادار کرده است. نتیجه، نسلی از کودکان است که خیلی زود به ابزاری دسترسی دارد که هر سد و نظارتی را دور می‌زند.

♈️مسئولان برای جلوگیری از دسترسی والدین به واتساپ، تلگرام و اینستاگرام، کودکان را در معرض محتوای پورن و غیراخلاقی قرار داده‌اند.

♈️آنان که اینترنت عادی را دشوار کرده‌اند، نمی‌توانند حالا از رواج فیلترشکن میان کودکان ابراز نگرانی کنند.

♈️نسلی در حال رشد است که پیش از آموختن مهارت‌های زندگی، وارد اینترنت و جهانی بدون مرز شده است.

♈️مسئله فقط موبایل داشتن کودکان نیست؛ سیاست‌های غلط، آن‌ها را زودتر از موعد وارد اینترنت بی‌دروازه کرده است.

@TahlilZamane
@hooreechannel 🌹

✍🏻
چیزهایی که نمی‌دانیم

در جمعی دانشگاهی بحث شد که دانشجویان، حتی در رشته‌های علوم انسانی، شناختی حداقلی از مفاخر فکری، فرهنگی و ادبی خود ندارند؛ آن‌قدر که نام شهرام ناظری، هوشنگ گلشیری یا حتی علی شریعتی به گوششان نخورده است. همان‌طور که هیچ‌یک از اعضای آن جمع هم لابد نام «نیما تکیدو» را نشنیده بودند.

از کجا باید بدانند؟ از کجا باید بدانیم؟

هر از گاهی مناسبت‌های مختلف به رویمان می‌آورد که شناخت ما از دنیای خودمان چگونه محدود، بریده‌بریده و تکه‌تکه شده است. بی‌خبریم و نمی‌دانیم و شگفت‌زده می‌شویم که عجب مردمان پیش‌بینی‌ناپذیری هستیم‌ها!

حالا بیش از هر زمان دیگری متوجه هستیم که جهل صرفاً به معنای «فقدان دانش» نیست. مسئله فقط ندانستن نیست؛ مهم‌تر آن است که چرا برخی دانستنی‌ها اساساً از افق شناخت ما حذف می‌شوند.

موضوع «معرفت‌شناسی جهل» همین است: بررسی سازوکارهای قدرت و ساختارهایی که باعث می‌شوند افراد نه فقط برخی چیزها را ندانند یا نتوانند بدانند، بلکه حتی نخواهند بدانند.

ما فقط کم‌مطالعه یا کمتر کنجکاو نیستیم؛ مشکل فقط شبکه‌های مجازی و الگوهای فوری‌شان برای لذت و راحت هم نیست. ما از گذشته‌مان، از معاصران‌مان و از یکدیگر بریده‌ایم. دچار نوعی «کوری متقابل» شده‌ایم.

معرفت با ژن منتقل نمی‌شود. معرفت در بافتار زبان، تجربه، نهادهای اجتماعی، روایت‌ها، کتابت، گفت‌وگو و تعلیم و تربیت شکل می‌گیرد؛ در همین بسترها حفظ، نقد، تصحیح و انباشته می‌شود و از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌شود.

معرفت، خلاف اطلاعات، امری انباشتی است و هر نسل بر دوش میراث معرفتی نسل‌های پیش از خود می‌ایستد.

وقتی شبکه‌ها و نهادهای تولید و انتقال معرفت دستخوش گسست، دستکاری یا حذف شوند، فقط بخشی از دانسته‌های ما از میان نمی‌رود؛ نفسِ امکان شناخت، تشخیص و مفاهمه میان مردم آسیب می‌بیند:
زبان هم را نمی‌فهمیم گرچه با یک زبان حرف می‌زنیم.

پنهان‌کردن، دور از دسترس کردن و سانسور؛ تحریف و بی‌اعتبار کردن منابع و اشخاص؛ تقویت «سانسور خودانگیخته» چه با حملات سایبری و چه با نظارت‌های دولتی؛ تشدید آموزش رسمی ایدئولوژیک، حذف، معدوم‌کردن یا برخورد گزینشی با منابع معرفت؛ برچسب‌زنی و ممنوعیت‌هایی که دایره «نپذیرفتنی‌ها» یا «تهدیدها» را بزرگ‌تر می‌کند؛ همگی هم‌دستی در ناآگاه نگاه داشتن و ساختن نظم سستی است که بر پایه «بی‌خبر نگه داشتن» استوار شده.

ایجاد انقطاع با حذف و دستکاری اندیشه‌ها، حقایق تاریخی، موضوعات و افرادی که باب طبع ما نیستند، فقط جهل تولید نمی‌کند؛ زنجیره انتقال معرفت را می‌بُرد. در نتیجه، تشخیص ریشه‌ها، فهم اکنون و امکان گفت‌وگو را مختل می‌کند.

جامعه‌ای که پیوند خود را با حافظه معرفتی‌اش قطع کند، فقط گذشته‌اش را از دست نداده، بلکه توان فهم امروز، گفتگوی منصفانه و تخیل فردا را هم از دست خواهد داد.

✍مریم نصر

@neocritic
@hooreechannel 🌹

مهمانی‌های ساده؛ راهی برای حفظ صمیمیت در روزهای سخت اقتصادی


✔️در روزهایی که فشارهای اقتصادی بسیاری از خانواده‌ها را با محدودیت‌های مالی روبه‌رو کرده، یکی از مشکلات این است که به‌دلیل نگرانی از هزینه‌ها، ارتباط‌های خانوادگی و دوستانه کم‌رنگ شود.اما تجربه‌های اجتماعی نشان می‌دهد که سرمایه‌های انسانی مثل محبت، همدلی و ارتباط نزدیک، در دوره‌های سخت اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.

📌پیشنهاد ما، حذف و کاهش دورهمی‌ها و مهمانی‌ها نیست؛ بلکه با تغییر و تعدیل در نگاهمان به مهمانی‌ها و بازگشت به سادگی و صمیمیت ، می‌توانیم آن را حفظ کنیم.


🔻مهمانی‌های پرهزینه را به دورهمی‌های ساده و صمیمی تبدیل کنید.

🔻به‌جای پذیرایی کامل، هر خانواده یک خوراکی یا غذا همراه بیاورد (مهمانی دونگی و مشارکتی).

🔻تعداد مهمانی‌ها را کم نکنید؛ اما زمان آن‌ها را کوتاه‌تر و ساده‌تر کنید.

🔻پذیرایی را از نمایش و تجمل خارج کنید و بر گفت‌وگو و باهم‌بودن تمرکز کنید.

🔻از غذاهای سنتی، خانگی و کم‌هزینه بیشتر استفاده کنید.

🔻مهمانی‌های بیرون از خانه و رستوران را با دورهمی‌های خانگی جایگزین کنید.

🔻بین دوستان و خانواده‌ها توافق کنید که هدیه‌ها ساده، کاربردی یا حتی نمادین باشند.

🔻برنامه‌های جمعی کم‌هزینه مثل پیاده‌روی، چای عصرانه، بازی خانوادگی و دیدارهای کوتاه را جایگزین کنید.

🔻خانواده‌ها هزینه‌های مهمانی را پنهان نکنند و فرهنگ "خجالت از سادگی" را کاهش دهند.

🔻ارزش مهمانی را از مقدار هزینه جدا کنید و معیار را محبت، ارتباط و حمایت اجتماعی قرار دهید.

جامعه‌ای بهتر بسازیم

@zistboommedia
@hooreechannel 🌹

.


🫟شما نمی‌توانید با یک قورباغه چاهی در مورد اقیانوس صحبت کنید
او محدود به فضایی است که در آن زندگی می‌کند.

برای کسی که فقط صدای خودش رو شنیده، شنیدن حقیقت سخته.

آدمی که تمام عمرش توی قفس بوده، از آزادی فقط یه تصور مبهم داره.

نمی‌شه از پرواز برای کسی حرف زد که همیشه به زمین چسبیده.

کسی که فقط تاریکی دیده، باورش نمی‌شه جایی هم پر از نوره.

برای کسی که به یه اتاق کوچیک عادت کرده، دنیا همیشه همون چهار دیواره.

نمی‌شه وسعت آسمون رو برای کسی توضیح داد که نگاهش همیشه به سقف بوده.

کسی که هیچ‌وقت از ساحل دور نشده، عمق دریا رو درک نمی‌کنه.

برای آدمی که فقط یک راه رو دیده، انتخاب‌های تازه ترسناک به نظر می‌رسن.

کسی که همیشه با دیوار روبه‌رو بوده، باور کردن پنجره براش سخته.

نمی‌شه از آرامش با کسی حرف زد که تمام عمرش به شلوغی عادت کرده.

کسی که فقط سایه دیده، خورشید رو افسانه می‌دونه.

آدمی که دنیاش کوچیک مونده، آرزوهای بزرگ دیگران رو اغراق می‌بینه.

نمی‌شه از کوه برای کسی گفت که تمام عمرش بین تپه‌ها زندگی کرده.

کسی که همیشه در یک مسیر بسته چرخیده، راه تازه رو گم شدن می‌بینه

باید یه سری چیزارو بزنی نابود کنی تا بتونی رها شی...

https://t.me/Hrman11
@hooreechannel 🌹