.
هفتاد سال پیش، ساموئل بکت نمایشی نوشت دربارهٔ دو مرد که کنار جاده‌ای خالی ایستاده‌اند و منتظر کسی‌اند به نام «گودو».
نمی‌دانند او کیست،
کِی می‌آید، یا اصلاً می‌آید یا نه. هر غروب پیامی می‌رسد: امشب نمی‌آید، اما فردا حتماً. و فردا، باز همان جاده است؛
همان درخت، همان انتظار …

این نمایش اکنون در جشنوارهٔ تئاتر استراتفورد روی صحنه است، اما انگار دربارهٔ ما ایرانیان نوشته شده.
دربارهٔ مردمی که این روزها هر روز منتظریم و نمی‌دانیم چه در راه است.
هر روز به ما می‌گویند تغییر نزدیک است، و روزها می‌گذرد و هیچ نمی‌شود.
بکت می‌گوید بی‌رحم‌ترین شکل انتظار، نه آمدن است و نه نیامدن؛ بلاتکلیفی است.
وعده‌ای که هر صبح تازه می‌شود و نمی‌گذارد بروی، نمی‌گذارد فراموش کنی، نمی‌گذارد زندگی کنی.
و حرف اصلی همین‌جاست: امید همیشه در برابر اسارت نیست.
گاهی خودش بند است.
آن دو مرد را هیچ طنابی به آن جاده نبسته؛ وعدهٔ فردا بسته است.
نمایش با یک کلمه تمام می‌شود: «برویم.» و بعد، آخرین دستور صحنه؛ شاید تلخ‌ترین جملهٔ تئاتر قرن بیستم: «حرکت نمی‌کنند.»

هفتاد سال است تماشاگران به این جمله خیره مانده‌اند.
و حالا همان پرسش به ما نگاه می‌کند: ما چه؟ تا کِی منتظر می‌مانیم؟...

https://t.me/Hrman11
@hooreechannel 🌹

دین، قدرت، مصلحت

در روزگارِ معاصر، با پدیده‌ای غریب و تکان‌دهنده به نام خستگی از دین روبرو هستیم. این خستگی، نه یک خروجِ ساده از مدارِ ایمان، بلکه یک «فرسایشِ معنایی» است.
پرسش این است که این فرسایش از کجا نشأت می‌گیرد؟ آیا دین، خودِ معنا را از دست داده، یا آنچه از دین ارائه می‌شود، خود به دشمنِ معنا بدل شده است؟ بررسی‌ لایه‌ی بنیادین که از تلاقیِ چند عاملِ ساختاری ریشه می‌گیرد:

حجیم‌سازی و نمایشِ دینی
نخستین و اصلی‌ترین علت، حضورِ سنگین و خسته‌کننده‌ی تبلیغات و توصیه‌های دینی در تمامی عرصه‌هاست. دین که باید «نورِ پنهان در دلِ زندگی» باشد، به «نمایشِ عمومی و پررنگ» بدل شده است. این حضورِ بی‌وقفه، در هر زمان و مکان، حتی در امور غیرمرتبط، باعث شده است که دین از مرتبه‌ی «معنا» به مرتبه‌ی «شعار و نمایش» سقوط کند.

دین به مثابه‌ی «مزاحم» (دینِ کنترل‌گر)
دین در این قرائت، با زیستِ انسانی سازگار نیست؛ بلکه به مثابه‌ی یک «مزاحمِ مداوم» ظاهر می‌شود.
دینی که نمی‌تواند «زندگی» را به رسمیت بشناسد و همواره می‌کوشد بر هر لحظه و هر ابزار، سیطره‌ی کنترل‌گر خود را اعمال کند، به جای آنکه به انسان «معنا» ببخشد، به او «اضطراب» می‌دهد.

فقهِ فراگیر و اسارت در «باید و نباید»
شریعت و فقه، وقتی از حدِ توان و حوصله‌ی انسانی فراتر می‌روند، به جای هدایت، به «قفس» بدل می‌شوند.
این «فقهی فراگیر» که می‌کوشد هر وجب از فضای زندگی را تصاحب کند، فرد را در احساسِ همیشگیِ «اسارت در بندِ شریعت» رها می‌کند. اینجا، دین دیگر راهِ رهایی نیست، بلکه بارِ سنگینی از فرمان‌ها و تکالیفِ بی‌وقفه است.

کهکشانِ مفاهیمِ سنگین
تعالیم دینی، به جای آنکه رگ‌های حیاتیِ زندگی باشند، به توده‌ای عظیم و سنگین از مفاهیمِ انتزاعی بدل شده‌اند که انسان را احاطه کرده و او را زیر فشارِ سنگینِ «باید زیستن» و  «باید بودن» له می‌کند.

تاریخِ دوردست و گسست از «اکنون»
تاریخِ ارائه شده از دین، تاریخی است مملو از غلیان‌های حُبّ و بغض، جنگ‌ها و دشمنی‌ها؛ تاریخی که بیش از حد سنگین و از واقعیتِ «اکنونِ» زندگی فاصله گرفته است.
وقتی تاریخ، پیوندی با لحظه‌ی زیستِ امروز نداشته باشد، تنها به یک «بارِ سنگینِ کهن» بدل می‌شود.

ناچاریِ انسان (انسان در برابر قربانی)
قرائتِ موجود از دین، انسان را به رسمیت نمی‌شناسد؛ او را همواره به عنوان یک «قربانی» یا «ابزار» در نظر می‌گیرد و از ظرفیت‌های اصیلِ انسانی او غافل می‌ماند.

پارادوکسِ «گفتار و رفتار» (بحرانِ اصالت)
بزرگترین ضربه به پیکره‌ی دین، تناقضِ آشکار میانِ مروّجان و متولیان است. کسانی که در محراب و منبر، سخن از پاکی و پارسایی می‌گویند، در خلوت و در مقامِ عمل، با واقعیت‌هایِ متفاوت روبرو هستند. همان‌گونه که حافظ شیرازی با گزینشِ دقیقِ کلام، این «دغل‌کاریِ معنوی» را به تصویر کشیده است:
واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می کنند
چون به خلوت می روند آن کار دیگر می کنند...

ریشه‌های ساختاری پیوندِ دین و مصلحتِ قدرت
اما فراتر از این‌ها، باید به ریشه‌ی عمیق‌تر نگریست. «پیوندِ ناگسستنیِ دین با ضرورت‌های نظام».
وقتی دین، به جای آنکه به دنبالِ حقیقت باشد، به ابزاری برای «تأمینِ مشروعیتِ سیاسی» و «کادرسازیِ فقهی» بدل شود، معنای خود را از دست می‌دهد.
زمانی که «نصرت الهی» با «نصرت نظام» یکی خوانده می شود و حمایت از حوزه، به شرطِ حمایت از نظام مشروط است، در واقع دین  واردِ بازیِ «مصلحت» شده است.
در این فضای مصلحت‌محور، حتی بزرگانی که اهلِ ستایشِ حاکمان نیستند، تحتِ تأثیرِ «تأمینِ بودجه»، «برگزاری کنگره‌های بزرگداشت» و «قدرتِ نهادهای وابسته»، ناگهان ستایشگر حاکمان می شوند و به ستایش می‌پردازند. این یعنی: «انسانِ نیازمند، آزاد نیست.»
وقتی نیازهای مادی و معنویِ یک شخصیت یا نهاد، با قدرتِ سیاسی گره می‌خورد، «نیاز»، خود به نخستین «قید» و زنجیر تبدیل می‌شود. در چنین فضایی، دیگر خبری از «جستجوی صادقانه برای حقیقت» نیست؛ بلکه با «تولیدِ حقیقتِ مصلحت‌اندیش» روبرو هستیم.

خستگی از دین، در واقع، خستگی از این «نسخه‌یِ مصلحت‌اندیشانه و حجیم از دین» است؛ دینی که میانِ «خدا» و «انسان» قرار گرفته تا میانِ «ایمان» و «قدرت» پل بزند.

✍ محمد ابراهیم نوروزی بامی* دبیر بازنشسته آموزش و پرورش تهران

🔹کانال انجمن اسلامی مدرسین دانشگاه‌ها

@hooreechannel 🌹

.


🫟زن بودن، علاوه بر هزینه‌های معمول زندگی، یک‌سری هزینه‌های اضافه و اجتناب‌ناپذیر هم دارد که بسیاری از مردان با آن‌ها روبه‌رو نیستند.

هزینه‌های بهداشت و سلامت زنان مثل محصولات قاعدگی، دارو، ویزیت و مراقبت‌های مرتبط، بخش ثابتی از مخارج ماهانه است.

مادر شدن و پذیرفتن بخش بزرگی از مسئولیت‌های خانواده، معمولاً برای زنان هزینه شغلی و اقتصادی دارد. بسیاری از زنان بعد از بچه‌دار شدن فرصت‌های شغلی، زمان، درآمد و امکان تمرکز روی رشد فردی و حرفه‌ای خود را تا حدی از دست می‌دهند یا با محدودیت بیشتری روبه‌رو می‌شوند

بسیاری از هزینه‌های ظاهری مثل مراقبت از پوست و مو، اصلاح، لوازم بهداشتی و لباس، تا حدی تحت تأثیر انتظارات اجتماعی از زنان است و اغلب برای پذیرفته‌شدن در محیط کار یا جامعه احساس می‌شود.

پیشگیری از بارداری در بسیاری از موارد از نظر هزینه، عوارض جسمی و مسئولیت، بیشتر بر دوش زنان قرار می‌گیرد.

اگر زنی بخواهد از یک رابطه ناسالم خارج شود، معمولاً برای استقلال مالی، مسکن و شروع دوباره به پشتوانه اقتصادی بیشتری نیاز دارد.

«نه» گفتن برای زنان گاهی هزینه‌های اجتماعی و شغلی بیشتری نسبت به مردان دارد و ممکن است مجبور شوند برای حفظ امنیت یا آرامش، تغییرات بزرگی در زندگی‌شان ایجاد کنند.

زنان معمولاً برای حفظ امنیت شخصی، زمان، انرژی و پول بیشتری صرف می‌کنند؛ از‌ انتخاب مسیر و وسیله رفت‌وآمد گرفته تا نوع پوشش و اقدامات احتیاطی.

در مجموع، هزینه‌های زندگی برای زنان فقط به پول محدود نمی‌شود؛ بلکه زمان، انرژی، سلامت، امنیت و فشارهای اجتماعی هم بخشی از هزینه‌ای است که بسیاری از آن‌ها به‌طور روزمره می‌پردازند. البته میزان این تجربه می‌تواند بسته به کشور، فرهنگ، شرایط اقتصادی و موقعیت هر فرد متفاوت باشد.

psychology with helia
https://t.me/Hrman11
@hooreechannel 🌹

مهربانی میان آوار ویرانی؛ 
وقتی جنگ، غریبه‌ها را همراه و همدل می‌کند

در یکی از روزهای بمباران و خاموشی دیجیتال وقتی با هزار ترفند توانستم با دوستی در تهران تماس بگیرم، از دوست مشترک دیگرمان گفت که پزشک داروساز است و در این روزها آستین بالا زده، گروهی داوطلبِ اغلب جوان را گرد هم آورده تا داروهای افراد سالمند و تنها یا بیماران زمین‌گیر از بیماری را به دستشان برساند.

وقتی بالاخره بعد روزها دوست داروساز هم با بدبختی و صرف پول بسیار، چند ساعتی آنلاین شد، چند جمله‌ای گفت که در ذهنم باقی ماند: «دوروبر خودم و در میان مشتریان داروخانه، تعداد مردان و زنان مسن که بچه‌هایشان رفته‌اند و تنهایند، از تعداد آن‌ها که بچه‌هایشان دوروبر خودشان‌اند، بیشتر شده است. از همان روزی که بمب‌ها دوباره سرمان آوار شد، به این فکر کردم که این دسته از مشتریانم که می‌دانم صدجور بیماری و کم‌توانی دارند، چه‌جور سر می‌کنند؟‌ فکر کردم حالا که دوستانم و دیگرانی شبیه دوستانم دستشان از والدینشان کوتاه است،
من که این‌جایم باری از روی دوش والدینشان بردارم و از والدین آن‌ها در حد توان اندک خودم مراقبت کنم.»

✍فرناز سیفی

@hooreechannel 🌹

♻️هر چه کنی کشت همان بدروی؛

به نظر شما حال بد این روزهای ما با ۴۶ سال نفرت پراکنی و حزن و اندوه ارتباط دارد ؟

در هلند که بزرگ‌ترین صادرکننده‌ی گل جهان است، دانشمندان تستی را انجام دادند:
بچه‌های مهد کودکی را به مزارع گل‌ها بردند، و به آن‌ها گفتند كه در مسیرهایی که بین ردیف‌های گل وجود داشت بازی کنند يا راه بروند يا حتی بدوند ولی مواظب باشند كه به گل‌ها صدمه نزنند.

نتيجه‌ی اين آزمون بسيار جالب بود؛ آن‌ها ملاحظه می‌كنند جاهایی که بچه‌ها در آن بازی کردند، گل‌ها با نشاط تر و شاداب‌تر شدند و زودتر هم رشد کردند!
دانشمندان نتیجه‌ی تحقیقاتشان را به دولت هلند اعلام کردند.
دولت هلند بخشنامه‌ای به مهد کودک‌ها داد که هر مهد کودک موظف شد هفته‌ای یک روز، مهد را تعطيل کرده و بچه‌ها را به مراکز پرورش گل  برده و اجازه بدهند تا در آن‌جا به بازی مشغول شوند.
اين كار باعث شد كه محصول گل‌ها به طرز چشمگيری افزايش پيدا كند و كودكان نيز دارای نشاطی مضاعف شدند.

نشاط و شادابی نه فقط انسان‌ها بلکه به تمام موجودات زنده انرژی مثبت می‌دهد و عشق به زيستن را افزايش می‌بخشد، و برعكس...
محزون بودن، دنبال غم و غصه رفتن باعث پایين آمدن كيفيت زندگی شده و در نتيجه احساس منفی به زندگی افزايش می‌يابد.

شدیداً بدان ایمان دارم. به هر آنچه فکر کنیم بدان مبتلا می شویم. 
نیستی و نابودی را برای دیگران طلب کنیم به همان گرفتار می آییم.
چنانچه زبان را به دشنام و‌نفرین بگشاییم و دعا که ابزار قربت است و نعمت ، به بدی بیالاییم و برای نابودی دیگران خدا را واسطه قرار دهیم خب پر آشکار است هر آنچه برای دیگران طلب کنبم بدان گرفتار خواهیم شد.
   «اين جهان كوه است و فعل ما ندا
سوي ما آيد نداها را صدا
فعل تو كان زايد از جان و تنت
همچو فرزندي بگيرد دامنت
پس تو را هر غم كه پيش آيد ز درد
بر كسي تهمت منه، بر خويش گرد»

شاید که نه قطعا آنچه برای دیگران خواسته ایم خوب یا بد امروز دامن خود ما را گرفته است.
حاکمیت زندگی را پیکار و جنگ تعریف کرد اما زندگی پیکار نیست، بازی است.
به قول فلورانس اسکاول شین که می گوید :«

زندگی بازی است بازی که بدون آگاهی از قانون معنویت نمی توان در آن پیروز شد خداوند در عهد عتیق و عهدجدید با وضوحی شگفت انگیز قواعد این بازی را بیان می کند [خداوند می فرماید:« زندگی ، بازی بزرگ دادن و ستاندن است.»]

دنیا جاده یک طرفه نیست.

برای آبادانی شهرها و روستاها ، محیط زیست زاگرس و البرز ، کویر و دریاچه پریشان و ارومیه ،برای بارش های قدیم برای شادابی و نشاط. برای زندگی در زندگی، باید راهبردها تغییر یابد.
نفرین و طلب مرگ بر این و آن جز پاشیدن گرد مرگ و غم و اندوه بر آسمان کشور حاصلی نداشته است.

این موضوع از دیرباز در ادبیات عرفانی و اجتماعی ما جاری و ساری بوده است اما آدمیان شیرخام خورده متکبر خود حق پندار نه گوشی برای شنیدن داشتند و نه چشمی برای دیدن؛
بنابراین ۴۷ سال بر طبل فرسوده کوبیدند تا امروز صدای غمبار جامعه را با صدایی بلند تر بشنویم.

✍ح درویشی

https://t.me/darvishane49
@hooreechannel 🌹

‍شب، میدان و بدن‌های نافرمان وقتی شهر به دو روایت تقسیم می‌‌شود


🖊️از درِ خانه خارج می‌شوم. ساعت حدود نه شب است و قصد پیاده‌روی دارم. تا میدان شهر، همه‌چیز عادی است و زندگی در جریان؛ کافه‌ها، رستوران‌ها و مغازه‌ها پر از آدم‌اند. پا به میدان که می‌گذارم، فضا اندک‌اندک تغییر می‌کند. پرچم‌ها در حال جانمایی‌اند، ماشین‌ها یکی‌یکی پارک می‌شوند و آدم‌ها در حال استقرارند. راهم را ادامه می‌دهم. شهر در زیست شبانه و هیچ چیز غیرعادی به نظر نمی‌رسد.

در راه بازگشت، حدود ساعت ده‌ونیم شب، بلندگوها با بیشترین صدا در حال پخش شعار هستند. گروهی از مردان و زنان، در حالی که پرچم در دست دارند، کنار بلندگوها ایستاده‌اند و پرچم تکان می‌دهند. از کنارشان رد می‌شوم. دو زن چادری به سمتم می‌دوند: «خانم، حجابت را رعایت کن. لباست در شأن جامعه نیست.»

به آنها نگاه می‌کنم. نگاهم شبیه نگاه ماهی‌ای است که از درون آب به بیرون خیره شده؛  بی‌آنکه چیزی بگویم، رد می‌شوم.

از میدان که می‌گذرم، شهر دوباره به زندگی خودش بازمی‌گردد؛ کافه‌ها، رستوران‌ها، مغازه‌ها و دختران و زنانی که با پوشش اختیاری در خیابان‌ها در رفت‌وآمدند.

به نظر می‌رسد میدان‌های شهر در دو ساعت آخر شب به صحنه تلاشی برای حفظ قدرتی تبدیل می‌شوند که آرام‌آرام در حال از دست رفتن است. این زورآزمایی در طول روز کم‌رنگ می‌شود. شهر چهره‌ای زنانه به خود می‌گیرد و زنان با پوشش‌های متنوع در آن رفت‌وآمد می‌کنند.

جودیت باتلر، می‌گوید هنجارهای اجتماعی و حتی تصور ما از زن و مرد بودن، چیزهایی ثابت و طبیعی نیستند؛ آنها مدام با تکرار رفتارها، گفتارها و آیین‌ها ساخته می‌شوند. از این نگاه، آنچه در میادین شهر می‌بینیم فقط یک تجمع یا یک تذکر ساده نیست. پرچم‌ها، شعارها، بلندگوها و تذکر درباره پوشش، همگی تلاشی هستند برای اینکه یک نظم اجتماعی دوباره به نمایش گذاشته شود و به دیگران یادآوری کند که هنوز وجود دارد.

اما باتلر نکته مهم دیگری هم دارد. او می‌گوید هر هنجاری که مدام نیاز به تکرار داشته باشد، در واقع از استحکام کامل برخوردار نیست. اگر لازم باشد هر شب با پرچم و بلندگو و تذکر، یک نظم اجتماعی دوباره اجرا شود، شاید به این دلیل است که آن نظم دیگر مانند گذشته بدیهی و پذیرفته‌شده نیست.

در این میان، بدن زنان به مهم‌ترین میدان این کشمکش تبدیل می‌شود. تذکر درباره پوشش، تلاشی است برای اینکه بدن زنانه در چارچوبی مشخص قرار بگیرد. اما هم‌زمان، حضور زنانی که در خیابان‌های اطراف با پوشش اختیاری در حال رفت‌وآمد هستند، روایت دیگری است؛ روایتی که بدون شعار و بلندگو، تنها با حضور خود، امکان دیگری برای زندگی کردن را نشان می‌دهد.

باتلر این را «سیاست حضور» می‌نامد؛ یعنی گاهی خودِ حضور در فضای عمومی نوعی کنش و مقاومت است. زنانی که در خیابان‌ها راه می‌روند، در کافه‌ها می‌نشینند و در شهر حضور دارند، فقط از مکانی عبور نمی‌کنند؛ آنها با حضور روزمره خود، تعریف تازه‌ای از شهر و از حق حضور در آن ارائه می‌دهند.

به همین دلیل، میادین شهر نماد کشمکشی عمیق‌تر است؛ کشمکشی میان تلاشی برای حفظ یک روایت واحد از جامعه و واقعیتی که هر روز متکثرتر و متنوع‌تر می‌شود. آنچه شب‌ها در میدان دیده می‌شود، بیش از آنکه نمایش قدرت باشد، رویارویی دو روایت از زندگی است؛ دو روایت از اینکه چه کسی حق دارد در شهر حضور داشته باشد و چگونه می‌توان در آن زندگی کرد.
آنچه در میدان های شهر می‌بینیم، نزاع میان استراتژی‌های قدرت و تاکتیک‌های زندگی روزمره است. و در نهایت، شهر را نه فقط کسانی که با بلندگوها شبها در خیابان  ایستاده‌اند، بلکه کسانی می‌سازند که در تمام روز در خیابان‌هایش راه می‌روند.

و شاید مهم‌ترین نکته این باشد که شهر، به جز میادینی که چند ساعتی پرچم به دست ها تصاحب کرده اند، همچنان به زندگی خود ادامه می‌دهد.

✍️فتانه عبدالحسینی| عضو گروه مطالعات زنان| تیرماه ۱۴۰۵


@womenstudiesisaorg
@hooreechannel 🌹

سونامی خاموش تجرد قطعی در ایران؛
کابوس سالمندان تنها در غبار بحران‌های اقتصادی!

آمارهای جدید منتشرشده در سال ۱۴۰۵ نشان می‌دهد تجرد قطعی در ایران به یکی از مهم‌ترین چالش‌های جمعیتی کشور تبدیل شده است.
بر اساس این گزارش‌ها، بیش از ۱۷ میلیون نفر در سن ازدواج مجرد هستند که حدود ۱۲.۸ میلیون نفر از آنها زیر ۴۵ سال سن دارند.

همچنین نرخ تجرد قطعی، یعنی افرادی که بدون تجربه ازدواج به ۵۰ سالگی رسیده‌اند، در میان زنان به ۱۴ درصد و در میان مردان به ۴.۵ درصد رسیده که نسبت به دهه ۱۳۶۰ حدود هفت برابر افزایش یافته است.

کارشناسان مهم‌ترین عوامل این روند را مشکلات اقتصادی، کاهش قدرت خرید، افزایش هزینه‌های مسکن، ناامنی شغلی و دشواری دسترسی به تسهیلات ازدواج می‌دانند.
بررسی‌ها نشان می‌دهد هزینه آغاز یک زندگی مشترک به بیش از ۴۰۰ میلیون تومان رسیده، در حالی که درآمد بسیاری از جوانان پاسخگوی این هزینه‌ها نیست.

به همین دلیل، نرخ ازدواج در سال‌های اخیر روندی نزولی داشته و فقر به یکی از عوامل اصلی طلاق‌های سال‌های نخست زندگی مشترک تبدیل شده است.

همزمان، گسترش الگوهای جدید زندگی مانند هم‌خانگی‌های غیررسمی نیز مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.
برخی مطالعات حاکی از افزایش این نوع روابط در کلان‌شهرهاست؛ روابطی که به گفته کارشناسان، به دلیل نداشتن پشتوانه قانونی، به‌ویژه برای زنان می‌تواند پیامدهای اجتماعی و اقتصادی به همراه داشته باشد.
 
جمعیت‌شناسان هشدار می‌دهند ادامه این روند، همراه با کاهش نرخ باروری، می‌تواند در دهه‌های آینده پدیده «سالمندی تنها» را تشدید کند؛ وضعیتی که در آن شمار زیادی از سالمندان بدون همسر، فرزند یا شبکه حمایتی زندگی خواهند کرد و فشار بیشتری بر نظام رفاهی و درمانی کشور وارد می‌شود.

کارشناسان تأکید دارند مهار این بحران نیازمند اصلاحات اقتصادی، ایجاد اشتغال پایدار، تسهیل دسترسی به مسکن و اجرای مؤثر سیاست‌های حمایتی از تشکیل خانواده است.

متن کامل
@hooreechannel 🌹

لجاجت فکری: علائم، علت‌ها، عوارض، علاج و عرصه‌ها

لجاجت فکری نوعی ویژگی رفتاری و شناختی‌ست که در آن فرد سرسختانه از باورها، نظرها و عقاید خود دفاع می‌کند؛ درحالی‌که نمی‌تواند یا تمایل ندارد دیدگاه‌های مخالف را بپذیرد یا آنها را تحلیل و ارزیابی کند.

لجاجت فکری یعنی اینکه فرد حتی در برابر شواهد، دلایل یا اطلاعات جدید نیز مایل نیست نظر خود را بررسی یا اصلاح کند و بیشتر از آنکه به دنبال حقیقت باشد، به دنبال اثبات درستی باور خود است.

به‌عبارت‌دیگر، لجاجت فکری یعنی چسبیدن به یک نظر یا باور، نه به دلیل درست بودن آن، بلکه به دلیل اینکه «نظر و باورِ من است».

الف. علائم: نشانه‌های رفتاری و شناختی

فردی که به لجاجت فکری مبتلاست معمولاً رفتارهای زیر را بروز می‌دهد:

۱. تبدیل گفت‌وگو به دادگاه: برای فرد مبتلا به لجاجت فکری گفت‌وگو صرفاً میدانی‌ست که باید در آن پیروز شود و طرف مقابل را شکست دهد.

۲. ناتوانی در به‌ کارگیری عبارت‌های تردید: در فرهنگ لغت فرد مبتلا به لجاجت فکری واژه‌هایی مانند «شاید»، «احتمالاً» یا «نمی‌دانم» یافت نمی‌شود. سخنان او سرشار از گزاره‌های قطعی و مطلق است.

۳. گوش دادنِ مسلحانه: فرد در حین گوش دادن، به‌جای تلاش برای فهم دیدگاه مقابل، در حال «آماده باش» برای پاسخ دادن و ضدحمله است.

۴. حمله به شخص به جای استدلال: زمانی که در برابر استدلال‌های قوی طرف مقابل کم می‌آورد، به‌سرعت به شخصیت یا انگیزه‌های او حمله می‌کند.

ب. علت‌ها: ریشه‌های روان‌شناختی

۱. یکی دانستن باور با هویت: مهم‌ترین ریشه‌ی لجاجت فکری یکی دانستن عقیده با هویت فردی‌ست. در نظر این افراد «اشتباه کردن» به معنای «بی‌ارزش بودن» است. بنابراین، دفاع از عقیده به جنگی برای حفظ هویت و بقا تبدیل می‌شود.

۲. اضطراب و ناامنی درونی: افرادی که اضطراب بالایی دارند معمولاً از ابهام گریزان‌اند. لجاجت برای آنان نوعی امنیت کاذب و تصویری سیاه و سفید از جهان فراهم می‌کند؛ جهانی که در آن تکلیف همه چیز روشن و قطعی‌ست.

۳. سوگیری تأییدی افراطی: ذهن افراد لجباز مانند فیلتری عمل می‌کند که تنها اطلاعات تأییدکننده‌ی باورهایشان را عبور می‌دهد، درحالی‌که شواهد مخالف را نادیده می‌گیرد، تحریف می‌کند یا کم‌اهمیت جلوه می‌دهد.

پ. عوارض: پیامدهای فردی و سازمانی

۱. انجماد فکری و توقف رشد: افراد مبتلا به لجاجت فکری در باورهای قبلی و قدیمی خود متوقف می‌شوند و به‌تدریج ظرفیت یادگیری، تفکر نقادانه و پذیرش ایده‌های جدید را از دست می‌دهند.

۲. تنهایی و انزوای اجتماعی: لجاجت بیش‌ازحد باعث می‌شود دیگران به‌تدریج از گفت‌وگو با چنین فردی خسته شوند و از او فاصله بگیرند؛ در نتیجه، فرد به سوی انزوا و تنهایی سوق داده می‌شود.

۳. تصمیم‌گیری‌های فاجعه‌بار سازمانی: در عرصه‌ی مدیریت این عارضه می‌تواند به نوعی ناشنوایی نظام‌مند در برابر هشدارها و توصیه‌های کارشناسان منجر شود و زمینه‌ی شکست‌های بزرگ مالی، مدیریتی یا ساختاری فراهم کند.

ت‌. علاج: رهایی از لجاجت فکری

۱. تمرین تفکیک کردن باور از هویت: فرد می‌تواند مدام این گزاره را یادآوری کند: «من آن چیزی نیستم که فکر می‌کنم؛ من کسی هستم که فکر می‌کند. بنابراین، اگر اندیشه‌ام اشتباه باشد، هویت و ارزش من از بین نمی‌رود.»

۲. نهادینه کردن تواضع فکری: انسان موجودی خطاپذیر است. پذیرفتن محدودیت‌های حسی و شناختی به ما یادآوری می‌کند که زاویه‌ی دید ما همواره محدود است. تواضع فکری یعنی پذیرفتن اینکه دانش ما محدود است، همه چیز را نمی‌دانیم و ذهن ما مستعد خطاهای نظام‌مند و سوگیری‌های شناختی‌ست.

۳. استفاده از تکنیک «وکیل مدافع شیطان»: هرگاه روی عقیده‌ای پافشاری می‌کنید، خود را موظف کنید دست کم سه استدلال قوی و منطقی علیه دیدگاه خود بنویسید. این تمرین به شکل قابل توجهی انعطاف‌پذیری شناختی را افزایش می‌دهد.

۴. تقویت انعطاف‌پذیری شناختی: انعطاف‌پذیری شناختی به معنی توانایی بازنگری و اصلاح باورها در پرتو شواهد و اطلاعات جدید است.

۵. تمرین سکوت متفکرانه: پیش از پاسخ دادن، اندکی مکث کنید و با هدف فهمیدن، نه پاسخ دادن، به سخنان طرف مقابل به دقت گوش دهید.

ث. عرصه‌های بروز لجاجت فکری

۱. خانواده: در خانواده، لجاجت فکری سبب می‌شود گفت‌وگوها به‌جای ایجاد صمیمیت و تفاهم به دادگاهی برای تعیین مقصر و اثبات حقانیت خود تبدیل شوند؛ فرآیندی که روابط خانوادگی را به سمت فرسودگی و فروپاشی سوق می‌دهد.

۲. سیاست و مذهب: یکی از آشکارترین جلوه‌های لجاجت فکری در عرصه‌ی سیاست و مذهب مشاهده می‌شود؛ جایی که حقیقت گاه قربانی وفاداری‌های حزبی، ایدئولوژیک یا مذهبی می‌شود.

۳. علم و دانش: لجاجت فکری در محیط‌های علمی نیز مشاهده می‌شود؛ زمانی که پژوهشگر نظریه‌ی خود را حقیقتی تغییرناپذیر می‌پندارد

✍️  محمدرضا سلیمی

@sokhanranihaa
@hooreechannel 🌹

.

بر اساس یک مطالعه بزرگ علمی در سال ۲۰۲۰ (منتشرشده در مجله PNAS) است که داده‌های بیش از ۱۱٬۰۰۰ زوج را از ۴۳ پژوهش طولی بررسی کرده.

نتیجه اصلی مطالعه:
قوی‌ترین پیش‌بینی‌کننده رضایت و ماندگاری رابطه عاطفی، «احساس تعهد و پاسخگویی شریک» است
(نه ویژگی‌های شخصیتی، جذابیت ظاهری یا حتی رضایت فرد از خودش).

پنج ویژگی کلیدی یک شریک قابل اتکا که حس امنیت عاطفی ایجاد می‌کند:

۱. تطابق حرف و عمل: قول می‌دهد و انجام می‌دهد. 

۲. اولویت دادن عمل به حرف: به جای توضیحات طولانی، با رفتارش نشان می‌دهد که برای طرف مقابل اهمیت قائل است. 

۳. پاسخگویی به‌موقع: وقتی نیاز یا درخواست مطرح می‌شود، سریع و مناسب واکنش نشان می‌دهد. 

۴. ابراز قدردانی: تشکر واقعی می‌کند (مطالعات نشان داده قدردانی باعث ۴۵٪ بهبود نتایج رابطه در آینده می‌شود). 

۵. حل مسئله‌محور در تعارض: به جای سرزنش شخصیت طرف مقابل، روی حل مشکل تمرکز می‌کند.

روابط پایدار بیشتر بر پایه اعتماد شهودی ساخته‌شده از رفتارهای تکراری است، نه استدلال‌های منطقی.

https://t.me/Hrman11
@hooreechannel 🌹

جنوبی‌ها با صدای موج بیدار می‌شوند.

خدایا برای مردم ایران،
برای مردم رنج‌کشیده‌ی جنوب ایران،
کاری کن...

مردمی که از نفت،
سهمشان نه رفاه بود، نه آرامش؛
تنها دودش را دیدند، جنگش را،
و باروتش را...

مردمی که از گنج‌های این خاک،
فقط جنگ و رنج نصیب شان شد

کاش بشر
راهی برای صلح پیدا می‌کرد...


خسته‌ایم از این کشمکش‌های تکرار
شونده. غمگینیم، نگرانیم و بلاتکلیف؛
دلمان کمی آرامش و صلح می‌خواهد.

✍ نرگس صرافیان طوفان

@hooreechannel 🌹

یه سوال :

به نظرتون چرا بعضی جوامع انقدر خودشونو دست‌ کم می‌گیرن که فکر می‌کنن حتما باید یکی بالاسرشون باشه براشون خوب و بد رو تعیین کنه؟

بعضی وقت‌ ها مردم به جایی میرسن که باور می‌کنن بدون یه " بزرگ‌تر" نمی‌تونن تصمیم بگیرن.

کم‌کم این فکر جا می‌افته که ما خودمون نمی‌فهمیم، یکی باید از بالا بگه چی درسته، چی غلطه، چه کنیم و چه نکنیم.

کانت یه جمله خیلی معروف داره:

روشنگری یعنی خروج انسان از صغارت خودخواسته

صغارت یعنی ناتوانی در به‌ کار بردن فهم خود بدون هدایت دیگری.

کانت می‌گه مشکل این نیست که آدما عقل ندارن، مشکل اینه که جرات استفاده از عقلشونو ندارن.

از نگاه جامعه‌ شناسی هم این اتفاق بی‌ دلیل نمی‌افته. وقتی یک جامعه سال‌ها عادت می‌کنه که تصمیم‌ های مهم همیشه از بالا گرفته بشه کم‌کم توانایی تصمیم گرفتن در خود مردم ضعیف میشه.

نسلی بعد از نسل دیگه یاد میگیرن که نقششون فقط تبعیت کردنه نه تصمیم گرفتن.

جامعه‌ شناس آلمانی ماکس وبر وقتی درباره اقتدار حرف می‌زنه می‌گه :

بخش بزرگی از قدرت حکومت‌ها از باور مردم به مشروعیت آن قدرت میاد

یعنی وقتی مردم باور کنن باید از بالا هدایت بشن، اون ساختار قدرت هم طبیعی و بدیهی به نظر میاد.

ژان ژاک روسو میگه :

انسان آزاد زاده می‌شود، اما همه جا در زنجیر است

اکثرا این زنجیرها تو ذهن خودمون ساخته می‌شن. وقتی یه جامعه باور کنه همیشه باید یکی بالاسرش باشه راه رو نشون بده خودش داره اون زنجیرها رو محکم‌تر میکنه.

درواقع  " آن‌که خود را ناتوان می‌پندارد، ناتوان‌تر می‌شود "

اریک فروم، روان‌شناس و فیلسوف آلمانی، تو کتاب گریز از آزادی میگه : 

بسیاری از انسان‌ها از آزادی می‌ترسند، چون آزادی مسئولیت می‌آورد.

واقعیت اینه که آزادی فقط این نیست که آدم حق انتخاب داشته باشه، یعنی باید جرات تصمیم گرفتن هم داشته باشه و پای نتیجشم هم بایسته.

جامعه‌ای که از این مسئولیت فرار کنه باید بپذیره که یکی به جاش تصمیم بگیره.

@Ravcast
@hooreechannel 🌹

‍ جامعه موازی و چهره‌های ناشناخته

شخصاً تا پیش از این، نام «نیما تکیدو» را نشنیده بودم؛ هرچند او بیش از یک میلیون دنبال‌کننده در اینستاگرام و رقمی نزدیک به همین میزان در یوتیوب دارد. اما طول نکشید که دریافتم او اصولاً در میان افراد بزرگسال شناخته‌شده نیست.

حالا خبر رویدادی که با هجوم ۱۵ هزار نفر از کنترل خارج شده تعجب بسیاری برانگیخته شده است.

البته این تعبیر که «کسی او را نمی‌شناسد»، شاید ناشی از نوعی قضاوت خودبرترپندارانه باشد؛ این باور غلط که نسل بزرگسال تنها زمانی کسی را به رسمیت می‌شناسد که یا هم‌نسل خودش باشد یا دغدغه‌هایش با دغدغه‌های آنان همسو گردد.
معمولا واکنش کلیشه‌ای ما به چنین خبرهایی، بی هیچ تقلای ذهنی، در همین یک جمله خلاصه می‌شود: «دیگر نسل جدید است؛ کاری نمی‌شود کرد!»

حال آنکه این ماجرا را نمی‌توان با یک جمله ساده و تحقیرآمیز از سر گذراند که «نسل جدید سطحی شده است». آنچه رخ داده، نشانه‌ای روشن و بی‌تعارف از یک دگرگونی آرام اما عمیق در ساختار مرجعیت اجتماعی است؛ تغییری که اگر نادیده گرفته شود، فهم ما از جامعه امروز بسیار ناقص و بی‌ارزش خواهد بود.

وقتی یک بلاگر با یک‌ونیم میلیون دنبال‌کننده می‌تواند تنها با یک فراخوان، پانزده هزار نوجوان را به نقطه‌ای مشخص بکشاند، در حالی که بسیاری از بزرگسالان حتی نام او را نشنیده‌اند، این اتفاق حامل چند پیام مهم است.

اولین پیام این ماجرا، شکاف نسلی در مرجعیت است به این معنا که مرجعیت دیگر از رسانه ملی، نهادهای رسمی، دانشگاه یا حتی چهره‌های شناخته‌شده‌ی اجتماعی، سیاسی یا هنری دیروز نمی‌آید.
نوجوان امروز در زیست‌جهان دیجیتال زندگی می‌کند؛ جایی که الگوریتم اینستاگرام و تیک‌تاک و یوتیوب برایش مرجع می‌سازند. ممکن است فردی برای والدین کاملا ناشناخته باشد، اما در جهان نوجوانان قدرت بسیج اجتماعی داشته باشد؛ قدرتی که نسل‌های دیگر حتی از وجودش خبر ندارند چون اصولا دغدغه‌هایش هم‌‌سنگ دغدغه آنان نیست.

کافی است به صفحه نیما تکیدو در اینستاگرام بروید و زاویه دید او از منظر یک نوجوان و چالش‌هایش با والدین یا نظام اجتماعی و فرهنگی پیرامونش را ببینید تا متوجه نزدیکی ذهنی و روحی نوجوانان با او شوید.( در محتواهای او رگه پررنگی از رویکرد سیاسی معناداری وجود ندارد).

پیام دوم این رویداد، پیدایش «جوامع موازی» است. جامعه ایران دیگر یک فضای عمومی مشترک ندارد. هر نسل در شبکه‌ای جداگانه زندگی می‌کند. میلیون‌ها نوجوان در جهانی فرهنگی رفت‌وآمد می‌کنند که نسل‌های دیگر تقریباً به آن راهی ندارند و به همین علت است که بسیاری از بزرگسالان با حیرت می‌پرسند: «این آدم اصلا کیست؟»

پیام سوم این ماجرا، کمبود فضاهای هویت‌ساز برای نوجوانان است. در جامعه‌ ایران که امکان مشارکت اجتماعی، تفریح سازمان‌یافته و تجربه جمعی برای نوجوان محدود و مشمول اما و اگر است، یک گردهمایی ساده حول یک اینفلوئنسر، به فرصتی برای دیده شدن، احساس تعلق و تجربه هیجان جمعی تبدیل می‌شود. بسیاری از نوجوانان شاید بیش از آنکه برای دیدن بلاگر آمده باشند، برای حضور در یک «رویداد اجتماعی» آمده‌اند؛ برای اینکه لحظه‌ای از انزوای روزمره بیرون بیایند و در جمعی هم‌سن‌وسال خود نفس بکشند آن هم در محیطی که سیاست یا جریان‌های سیاسی در آن دست نبرند.
این نوجوان البته آنقدر دقیق و سیاسی نیست که بنشیند و تحلیل کند که مبادا ماجرا سیاسی نباشد اما غریزه او این اطمینان را می‌دهد که وقتی دعوت به این رویداد در هیچ شبکه تلویزیونی داخلی و خارجی یا توسط فلان نهاد و موسسه نیست بلکه یکی مثل خودشان دعوتشان کرده مطمئن می‌شود که: «این یکی داستان نمی‌شود!»

نکته و‌ پیام چهارم هم  اهمیت و قدرت اقتصاد توجه است. مفهوم اقتصاد توجه را نخستین‌بار هربرت سایمون، مطرح کرد: «وقتی اطلاعات فراوان می‌شود، توجه انسان‌ها کمتر به سوی چیزها جلب می‌شود.» اینجاست که شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌ها برای خریدوفروش توجه انسان دست به کار می‌شوند و هرکس بتواند توجه بیشتری را به خود جلب کند، به قدرت اقتصادی، فرهنگی و حتی سیاسی بیشتری دست پیدا می‌کند .

قدرت در جامعه ایران همچون سایر نقاط جهان در حال جابه‌جایی است. زمانی نهادهای رسمی، رسانه‌های سراسری و چهره‌های فرهنگی توان بسیج اجتماعی داشتند اما امروز بخشی از این قدرت به شبکه‌های اجتماعی و تولیدکنندگان محتوای دیجیتال منتقل شده و‌ حتی نهادهای قدرت سنتی نیز در همین فضا دنبال مخاطب می‌گردند.

هر نخبه، سیاست‌گذار یا پژوهشگری که هنوز با الگوهای دهه‌های گذشته جامعه ایران را تحلیل می‌کند و می‌پندارد از مختصات فکری آن مطلع است یا نمایندگی مطلق آن را برعهده دارد عملا بخش بزرگی از واقعیت را نمی‌بیند.

✍سهند ایرانمهر

@hooreechannel 🌹

چند وقت پیش، همراه خواهرزاده‌ام از پارس‌آباد به سمت اصلاندوز می‌رفتیم.
«از جاده ای در همسایگی رود ارس ،میان دشت‌ سرسبز مغان»
مردهایی را دیدیم که کنار جاده ایستاده بودند و برای ماشینهای عبوری دست تکان می دادند..
و کمی جلوتر، چند خودرو کنار جاده پارک کرده بودند و زن و مرد و بچه، داخل مزرعه مشغول جمع کردن «پیاز» بودند.
از خواهرزاده‌ام پرسیدم: «قضیه چیه؟»
گفت: «اونا صاحب زمین بودن ، از مردم دعوت میکنن برن هرچقدر می‌خوان پیاز جمع کنن و ببرن.»
با تعجب گفتم: «یعنی هزینه‌ی کارگر زیاده و براش صرف نمی‌کنه خودش برداشت کنه؟»
گفت: «نه دایی... این کشاورزا رو می‌شناسم.
محصولشون رو برداشت کردن، بیشتر از چیزی که انتظار داشتن  ، سودشون رو هم کردن. گفتن این باقیمانده، سهم خلق‌الله.»
چند دقیقه فقط نگاه می‌کردم.
یادم آمد پدرم میگفت ، قدیما وقتی مشت‌مشت گندم برای کشت می‌پاشیدند، زیر لب می‌گفتند:
«این سهم خودمان... این سهم مسافران و نیازمندان... این سهم پرندگان و چرندگان.»
یا رسم دیگری هم بود...
باغدارها وقتی برداشت میوه تمام می‌شد، هر روز مقداری از بهترین میوه‌ها را داخل صندوقی کنار در باغ می‌گذاشتند.
اسمش را گذاشته بودند «سرچراغی».
هر رهگذری، هر نیازمندی، سهمش را برمی‌داشت و می‌رفت
حالا
ای کاش این رسم‌ها دوباره زیاد شوند.
ای کاش دوباره برکت، از سفره‌های مردم تا دل‌هایشان برگردد.
ای کاش مهربانی، دوباره رسم این سرزمین شود
و ای کاش روزی برسد که هیچ‌کس از سر نیاز کنار مزرعه‌ای نایستد، اما همه از سر محبت، چیزی برای دیگری کنار بگذارند..

@iraneazadvaabad
@hooreechannel 🌹

طبقه متوسط در سراشیبی فقر

طبقه متوسط همواره ستون اصلی ثبات اجتماعی و موتور محرک توسعه در هر کشوری بوده است این طبقه با نقش آفرینی در تولید اشتغال آموزش و سرمایه انسانی زمینه رشد اقتصادی و پیشرفت اجتماعی را فراهم می کند هر اندازه طبقه متوسط قدرتمندتر باشد امید به آینده افزایش می یابد و جامعه با آرامش بیشتری مسیر توسعه را طی می کند اما تضعیف این طبقه تنها یک مسئله اقتصادی نیست بلکه پیامدهای گسترده اجتماعی فرهنگی و حتی سیاسی به همراه دارد

در سال های اخیر قدرت خرید طبقه متوسط به طور مستمر کاهش یافته است بسیاری از خانواده هایی که زمانی برای خرید خانه بهتر سرمایه گذاری یا ارتقای کیفیت زندگی برنامه داشتند امروز تمام توان خود را صرف حفظ حداقل های زندگی می کنند آنها هنوز شاید همان خانه یا همان خودرو را داشته باشند اما دیگر توان نوسازی تعویض یا حتی نگهداری مناسب از دارایی های خود را ندارند آنچه امروز در اختیار دارند حاصل درآمدهای گذشته است نه توان اقتصادی امروز

فقیرشدگی طبقه متوسط همیشه به معنای نداشتن غذا یا سرپناه نیست بلکه به معنای از دست رفتن تدریجی کیفیت زندگی است وقتی خانواده ای هزینه درمان آموزش فرزندان سفر یا فعالیت های فرهنگی را از برنامه زندگی خود حذف می کند در حقیقت بخشی از رفاه خود را از دست داده است این نوع فقر آرام و تدریجی شاید در ظاهر دیده نشود اما آثار آن در زندگی روزمره مردم کاملا آشکار است

یکی از مهم ترین پیامدهای این وضعیت کاهش امید اجتماعی است زمانی که مردم احساس کنند تلاش بیشتر به بهبود زندگی منجر نمی شود انگیزه برای کار سرمایه گذاری و برنامه ریزی نیز کاهش پیدا می کند در چنین شرایطی ازدواج دیرتر انجام می شود فرزندآوری کاهش می یابد و مهاجرت نیروهای متخصص افزایش پیدا می کند این روند در نهایت سرمایه انسانی کشور را با تهدید جدی روبه رو می سازد

طبقه متوسط بیش از هر گروه دیگری به ثبات اقتصادی نیاز دارد زیرا نه از دارایی های بزرگ برای حفظ ارزش سرمایه خود برخوردار است و نه مشمول حمایت های مستقیم معیشتی می شود به همین دلیل تورم مزمن کاهش ارزش پول ملی و نااطمینانی نسبت به آینده بیشترین فشار را بر این قشر وارد می کند

از نگاه سیاستگذاری عمومی تضعیف طبقه متوسط هشداری جدی برای آینده کشور است زیرا این طبقه مهم ترین پشتوانه قانون گرایی مشارکت اجتماعی و توسعه پایدار به شمار می رود کوچک شدن آن به افزایش شکاف اجتماعی کاهش سرمایه اجتماعی و تضعیف اعتماد عمومی منجر خواهد شد

تجربه کشورهای موفق نشان داده است که توسعه پایدار بدون وجود طبقه متوسط توانمند امکان پذیر نیست رشد اقتصادی زمانی ارزشمند است که مردم آثار آن را در زندگی خود احساس کنند افزایش درآمد واقعی امنیت شغلی امکان پس انداز و امید به آینده مهم ترین نشانه های قدرت این طبقه هستند

بازسازی طبقه متوسط نیازمند سیاست هایی پایدار مانند مهار تورم ایجاد ثبات اقتصادی حمایت از تولید افزایش بهره وری مبارزه با فساد و فراهم کردن فضای قابل پیش بینی برای فعالیت های اقتصادی است آنچه امروز بیش از کاهش درآمد طبقه متوسط را فرسوده کرده کاهش اعتماد به آینده است

حفظ طبقه متوسط به معنای حفظ امید سرمایه انسانی امنیت اجتماعی و مسیر توسعه کشور است اگر این طبقه توان برنامه ریزی برای آینده را از دست بدهد جامعه نیز بخش مهمی از ظرفیت پیشرفت و نوآوری خود را از دست خواهد داد

✍بابک کاظمی
کانال تلگرام سیاست‌شناسی

@hooreechannel 🌹

📍بهایِ دوست داشتن
(چرا بعضی والدین، ناخواسته، مانع استقلال فرزندشان می‌شوند؟)

🔻 گاهی بزرگ شدن، هیچ ربطی به سن ندارد. آدم ممکن است چهل سالش باشد، اما هنوز برای مهم‌ترین تصمیم‌های زندگی، چشم به تأیید پدر یا مادرش بدوزد. ممکن است ازدواج کرده باشد، اما هر اختلافی با همسرش، او را اول به خانه‌ی پدری بکشاند؛ نه برای مشورت، بلکه برای آرام گرفتن. بعضی‌ها پیش از خریدن خانه، تغییر شغل یا مهاجرت، بیش از آنکه نگران درست یا غلط بودن تصمیمشان باشند، نگران دلخوری پدر و مادرشان هستند. از بیرون، این آدم‌ها خانواده‌دوست به نظر می‌رسند، اما در واقع هنوز استقلال روانی را تجربه نکرده‌اند.

▪️ سالوادور مینوچین، روان‌شناس برجسته‌ی خانواده، این الگو را «درهم‌تنیدگی» می‌نامد. در خانواده‌ی درهم‌تنیده، محبت کم نیست؛ گاهی حتی بیش از اندازه است. مسئله اینجاست که مرزهای عاطفی میان اعضای خانواده کم‌رنگ می‌شود. احساسات، تصمیم‌ها و هویت افراد آن‌قدر به هم گره می‌خورد که جدا شدن، به جای آنکه نشانه‌ی رشد باشد، شبیه بی‌وفایی به نظر می‌آید. در چنین فضایی، فرزند به‌جای اینکه یاد بگیرد چگونه خودش باشد، یاد می‌گیرد چگونه دیگران را از خودش راضی نگه دارد.

▪️ این الگو معمولاً از عشق آغاز می‌شود، نه از سلطه. مادری را تصور کنید که هر بار به دخترش می‌گوید: «فقط من را تنها نگذار.» یا پدری که به پسرش می‌گوید: «اگر از این شهر بروی، کمرم می‌شکند.» پشت این جمله‌ها اغلب محبت واقعی وجود دارد، اما محبتی که مرز نداشته باشد، ناخواسته به وابستگی تبدیل می‌شود. کودک کم‌کم احساس می‌کند مسئول آرامش پدر و مادرش است. از همان‌جا، احساس گناه جای اشتیاق را می‌گیرد و هر انتخاب تازه، باری بر دوش او می‌شود.

▪️ کارل یونگ معتقد بود یکی از مهم‌ترین وظایف روان، رسیدن به «تفرد» است؛ یعنی انسان بتواند به هویت مستقل خودش برسد، حتی اگر این مسیر با تأیید همیشگی دیگران همراه نباشد. تفرد به معنای بریدن از خانواده نیست؛ به معنای پیدا کردن صدای خود است. انسان بالغ، خانواده‌اش را دوست دارد، اما زندگی‌اش را با ترس از ناراحت کردن دیگران اداره نمی‌کند.

▪️ درهم‌تنیدگی همیشه با اتفاق‌های بزرگ خودش را نشان نمی‌دهد. گاهی مردی در چهل‌سالگی هنوز بدون نظر پدرش ماشین نمی‌خرد. دختری از رشته‌ی مورد علاقه‌اش می‌گذرد، چون مادرش آن را نمی‌پسندد. زوجی برای ساده‌ترین تصمیم‌های زندگی، منتظر رضایت دو خانواده می‌مانند. این رفتارها فقط از احترام نمی‌آید؛ گاهی نشان می‌دهد که مرز میان «زندگی من» و «خواست خانواده» هنوز به‌درستی شکل نگرفته است.

▪️ هنرِ والدگری، پرورش انسانی مستقل است؛ انسانی که بتواند انتخاب کند، مسئولیت انتخابش را بپذیرد و در عین حال، پیوند عاطفی‌اش با خانواده را حفظ کند. موفقیت از روزی آغاز می‌شود که فرزند، با آرامش و اعتماد، مسیر زندگی خودش را انتخاب کند و باز هم خانه‌ی پدری را جایی برای عشق بداند، نه جایی برای گرفتن اجازه. عشقِ بالغ، امنیت می‌آفریند، نه وابستگی. بهترین هدیه‌ای که یک پدر و مادر می‌توانند به فرزندشان بدهند، جرئتِ زندگی کردن با پای خود اوست.

✍️ مصطفی سلیمانی

https://t.me/tarbiat_mind
@hooreechannel 🌹

.
چرا این روزها خبرهای بد دیگر مثل قبل روی ما اثر نمی‌گذارند؟

گاهی آدم خبرهای ناراحت‌کننده را یکی بعد از دیگری می‌بیند، اما دیگر مثل قبل هیچ حسی ندارد.

نه اشکش درمی‌آید، نه خشمگین می‌شود، نه حتی تعجب می‌کند. شاید فکر کند بی‌احساس شده یا دیگر برایش چیزی مهم نیست؛ اما واقعیت معمولاً چیز دیگری است.

ذهن انسان ظرفیت محدودی برای تحمل فشار دارد. وقتی برای مدت طولانی در معرض خبرهای تلخ، استرس، بحران یا اتفاقات نگران‌کننده قرار می‌گیریم، مغز برای اینکه از ما محافظت کند، شدت احساسات را موقتاً پایین می‌آورد


. این واکنش طبیعی باعث می‌شود بتوانیم همچنان کارهای روزمره، رسیدگی به خانواده و مسئولیت‌های زندگی را ادامه دهیم.

به همین دلیل، بی‌حسی احساسی همیشه نشانه بی‌تفاوتی نیست. گاهی یعنی ذهن آن‌قدر خسته شده که دیگر توان واکنش نشان دادن به هر اتفاقی را ندارد.

شبکه‌های اجتماعی هم این وضعیت را شدیدتر می‌کنند. در چند ثانیه ممکن است یک ویدیوی خنده‌دار، تصویری از یک فاجعه، خبرهای نگران‌کننده و ده‌ها محتوای مختلف را پشت سر هم ببینیم.

مغز فرصت نمی‌کند هیچ‌کدام را درست پردازش کند و کم‌کم برای محافظت از خودش، احساسات را کمرنگ‌تر می‌کند.

اگر این روزها چنین حسی دارید، خودتان را سرزنش نکنید. شاید قلبتان سرد نشده باشد؛ شاید فقط ذهنتان مدت زیادی بدون استراحت در حالت آماده‌باش بوده است. گاهی کم کردن زمان حضور در شبکه‌های اجتماعی، استراحت، خواب کافی و فاصله گرفتن از هجوم مداوم خبرها، می‌تواند به ذهن فرصت بدهد دوباره نفس بکشد.

https://t.me/Hrman11
@hooreechannel 🌹

آدمِ مستأصل را دیده‌اید؟
نویسنده‌ی مستأصل را چطور؟
کسی که دیگر نمی‌تواند از دردهای سرزمینش بنویسد. از مردمانش، از اقتصاد، از روح‌های متلاشی، از زندگی‌های مچاله، از پرسشی که هر روز، شیره‌ی زندگی را می‌مکد:
«آیا جنگ شروع شده است؟»
مگر جنگ، همیشه با صدای بمب، موشک، پدافند و ویرانی آغاز می‌شود؟
مگر هر جنگی، پیش از آن‌که بر نقشه‌ها دیده شود، بر شانه‌های سیاست، آرام‌آرام واردِ زندگیِ مردم نمی‌شود؟
در این خاک، سیاست فقط پشتِ تریبون‌ها و میزهای مذاکره زندگی نمی‌کند.
در نان، تجارت، خریدِ روزمره، مدرسه، بازیِ کودکان و حتی در رؤیاهای شبانه ریشه دوانده است.
هر واژه را که برمی‌داری، بوی باروتِ سیاست از آن بیرون می‌زند.
گاهی نمی‌دانم دارم می‌نویسم، یا زخم را ورق می‌زنم.
از جنگ بنویسم؟
جنگ؛ این وحشیِ ناگزیر.
این واژه‌ی پاره‌پاره؛ واژه‌ای که دیگر در کتاب‌های تاریخ زندگی نمی‌کند.
کنارِ سفره‌ها نشسته است. لای نسخه‌های دارو، پشتِ ویترینِ مغازه‌هایی که چراغشان روشن است، اما خریداری وارد نمی‌شود.
مردی را می‌شناسم که هر صبح، کرکره‌ی مغازه‌اش را بالا می‌دهد.
نه برای فروختن.
برای آن‌که به خودش ثابت کند هنوز شکست نخورده است.
تمام روز، پشتِ دخل می‌ایستد.
غروب، همان چند قلم جنس را دوباره جمع می‌کند و ناتمام به خانه برمی‌گردد؛
انگار تمام روز، فقط نقشِ کاسب بودن را بازی کرده است.
شاید جنگ، پیش از آن‌که شهرها را ویران کند، معناها را ویران می‌کند.
از همان روز، فاصله‌ی میان واژه‌ها و زندگی از بین می‌رود.
دیگر هیچ واژه‌ای، فقط واژه نیست.
نان، فقط نان نیست.
دارو، فقط دارو نیست.
مغازه، فقط مغازه نیست.
فردا، فقط فردا نیست.
جنگ، پیش از آن‌که به شهر برسد، نامِ همه‌ی این‌ها را عوض کرده است.
جهان را با واژه‌ها جابه‌جا می‌کنند.
مرزها را، نقشه‌ها را، توافق‌ها را.
اما همان واژه‌ها، وقتی به خیابان می‌رسند، اقتصاد را به میدانِ مین تبدیل می‌کنند.
مین‌هایی که نه پا،  امید را قطع می‌کنند.
شاید به همین دلیل است که پیش از جانِ آدم‌ها، زبانشان زخمی می‌شود.
واژه‌ها هنوز همان واژه‌های دیروزند، اما دیگر همان معنا را ندارند.
اعتماد.
امنیت.
فردا...
کافی است یک‌بار از دهانِ سیاست عبور کنند تا وقتی به زندگیِ مردم می‌رسند، چیزی از خودشان کم شده باشد.
نه تاجر، جرئتِ معامله دارد.
نه دست‌فروش، جرئتِ پهن کردنِ بساطش را.
نه کارگر، می‌داند دستمزدش تا غروب، چند بار کوچک‌تر خواهد شد.
اینجا همه راه می‌روند.
اما کسی مطمئن نیست قدمِ بعدی را روی زمین می‌گذارد یا روی مین.
مردانِ سیاست...
پشتِ میزهایی که هیچ‌وقت بوی نان نداده‌اند،
واژه‌ها را امضا می‌کنند.
واژه‌هایی آراسته.
اتوکشیده.
بی‌لکه.
توافق‌ها، دست‌به‌دست می‌شوند.
اما وقتی به دستِ مردم می‌رسند،
از جیبشان قبض بیرون می‌آید.
نسخه‌ای ناتمام.
قرصی که نصف شده است.
کودکی که یاد گرفته، پیش از نوشتنِ آرزوهایش، قیمتشان را بپرسد.
گاهی فکر می‌کنم بزرگ‌ترین پیروزیِ جنگ، کشتنِ آدم‌ها نیست.
این است که آدم‌ها را آن‌قدر درگیرِ زنده ماندن می‌کند،
که دیگر فرصتِ زندگی کردن نداشته باشند.
و نویسنده...
می‌ماند با کاغذی سفید.
از ننوشتن نمی‌ترسد.
از روزی می‌ترسد که درد، آن‌قدر عادی شود
که دیگر هیچ واژه‌ای از جایش تکان نخورد.
سکوت، دیگر نشانه‌ی ننوشتن نیست.
نشانه‌ی بی‌اثر شدنِ زبان است.
استیصالِ نویسنده آغاز نمی‌شود.
استیصالِ زبان آغاز می‌شود.

✍ژاله حیدری
@hooreechannel 🌹

‍ زنان بازنشسته و سرپرست خانوار؛ قربانیان خاموش بحران معیشت

▪️از دو شیفت کار تا دغدغه نان و دارو

در روزهایی که جامعه ایران همچنان پیامدهای اقتصادی و اجتماعی دوران جنگ را تجربه می‌کند، زنان بازنشسته و زنان سرپرست خانوار بیش از بسیاری از گروه‌های اجتماعی دیگر با دشواری‌های معیشتی و درمانی روبه‌رو هستند. زنانی که بخش بزرگی از عمر خود را صرف کار، مراقبت از خانواده و مدیریت زندگی کرده‌اند، امروز در سال‌های سالمندی با چالش‌هایی مواجه شده‌اند که آرامش و امنیت اقتصادی آنان را تهدید می‌کند.

بر اساس آمارهای رسمی، میلیون‌ها زن در ایران به عنوان سرپرست خانوار شناخته می‌شوند. بخشی از آنان زنان بازنشسته‌ای هستند که پس از سال‌ها فعالیت در آموزش و پرورش، بخش درمان، ادارات دولتی و سایر مشاغل، اکنون تنها منبع درآمدشان حقوق بازنشستگی است. بسیاری از این زنان در طول زندگی نه تنها مسئولیت شغلی داشته‌اند، بلکه همزمان بار سنگین تربیت فرزندان، مراقبت از سالمندان خانواده و مدیریت امور خانه را نیز بر دوش کشیده‌اند. به بیان دیگر، آنان سال‌ها در دو شیفت کار کرده‌اند؛ یک شیفت در محل کار و شیفتی دیگر در خانه.

اما اکنون شرایط اقتصادی کشور، زندگی این گروه را با مشکلات جدی مواجه کرده است. افزایش مداوم قیمت کالاهای اساسی، هزینه‌های مسکن، انرژی، دارو و خدمات درمانی باعث شده است که حقوق بازنشستگی بخش قابل توجهی از زنان سالمند پاسخگوی نیازهای اولیه زندگی نباشد. بسیاری از بازنشستگان معتقدند افزایش حقوق‌های سالانه با نرخ واقعی تورم همخوانی ندارد و فاصله میان درآمد و هزینه هر روز بیشتر می‌شود.

در چنین شرایطی، مهارت سنتی زنان در مدیریت اقتصادی خانواده نیز دیگر کارآمدی گذشته را ندارد. زنانی که سال‌ها با صرفه‌جویی و برنامه‌ریزی دقیق توانسته بودند هزینه‌های خانواده را کنترل کنند، امروز با واقعیتی روبه‌رو هستند که حتی بهترین مدیریت مالی نیز نمی‌تواند بر آن غلبه کند. هنگامی که هزینه‌های زندگی با سرعتی بسیار بیشتر از درآمد افزایش می‌یابد، صرفه‌جویی دیگر راه‌حل کافی نیست.

مشکلات درمانی نیز بر دشواری‌های این قشر افزوده است. سالمندی به طور طبیعی با افزایش نیاز به خدمات پزشکی، آزمایش‌های تخصصی، دارو و مراقبت‌های درمانی همراه است. با این حال بسیاری از زنان بازنشسته از ضعف پوشش بیمه‌ای گلایه دارند. در سال‌های اخیر مشکلات مالی صندوق‌های بازنشستگی و محدودیت منابع باعث شده است بخشی از خدمات بیمه‌های تکمیلی کاهش یابد یا با تأخیرهای طولانی در پرداخت هزینه‌ها همراه شود. در برخی موارد نیز مراکز درمانی به دلیل دریافت نکردن مطالبات خود، همکاری محدودی با بیمه‌های تکمیلی دارند.

نتیجه این وضعیت آن است که بسیاری از زنان سالمند ناچارند بخش مهمی از هزینه‌های درمان را از جیب خود پرداخت کنند. این در حالی است که هزینه داروها و خدمات پزشکی نیز به شکل قابل توجهی افزایش یافته است. علاوه بر این، گزارش‌هایی از کمبود برخی داروها در بازار منتشر شده که نگرانی بیماران سالمند را افزایش داده است. برای زنانی که با بیماری‌های مزمن زندگی می‌کنند، دسترسی منظم به دارو نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی حیاتی است.

کارشناسان حوزه رفاه اجتماعی معتقدند زنان بازنشسته و سرپرست خانوار از آسیب‌پذیرترین گروه‌های اجتماعی در شرایط کنونی هستند. آنان نسلی هستند که سهم بزرگی در آموزش، پرورش، سلامت و توسعه اجتماعی کشور داشته‌اند و اکنون انتظار دارند دوران سالمندی را با آرامش و امنیت سپری کنند. با این حال تداوم شکاف میان درآمد و هزینه‌های زندگی، ضعف پوشش بیمه‌های درمانی و افزایش فشارهای اقتصادی، این انتظار را با چالش جدی روبه‌رو کرده است.

رسیدگی به وضعیت زنان بازنشسته و سرپرست خانوار تنها یک مطالبه صنفی نیست؛ بلکه مسئله‌ای مرتبط با عدالت اجتماعی و حفظ کرامت انسانی است. کیفیت زندگی این زنان نشان می‌دهد جامعه تا چه اندازه برای سال‌ها کار، مراقبت و فداکاری ارزش قائل است. در شرایط کنونی، بازنگری در نظام حمایت‌های اجتماعی، تقویت بیمه‌های درمانی و متناسب‌سازی واقعی حقوق بازنشستگان بیش از هر زمان دیگری ضروری به نظر می‌رسد.

✍️فتانه عبدالحسینی

@womenstudiesisaorg
@hooreechannel 🌹

چند راهکار برای زندگی در لحظه و آرام‌تر کردن ریتم زندگی:

۱. هر بار فقط یک کار انجام بده. چندوظیفگی اغلب تمرکز را کم و استرس را بیشتر می‌کند.

۳. قبل از عوض کردن هر فعالیت، سه نفس آرام و عمیق بکش. این مکث کوتاه به سیستم عصبی فرصت می‌دهد از حالت هشدار فاصله بگیرد.

۳. سرعت راه رفتن، غذا خوردن و حرف زدنت را گاهی آگاهانه کمی کمتر کن. بدن و ذهن بر یکدیگر اثر می‌گذارند.

۴. روزت را با عجله شروع نکن. حتی پنج دقیقه سکوت، کشش یا نوشیدن چای بدون گوشی می‌تواند ریتم کل روز را تغییر دهد.

۵. وقتی ذهنت به آینده می‌دود، از خودت بپرس: «در این لحظه، دقیقاً چه چیزی به توجه من نیاز دارد؟»

۶. همه‌چیز لازم نیست همین حالا حل شود. بسیاری از کارها با صبر و زمان بهتر پیش می‌روند.

۷. هر روز چند دقیقه بدون تلفن همراه در کنار طبیعت یا کنار پنجره بنشین. فقط مشاهده کن، بدون اینکه کاری انجام دهی.

۸. برای خودت «زمان‌های بدون عجله» تعریف کن. مثلاً ده دقیقه پیاده‌روی بدون مقصد، بدون موسیقی و بدون چک کردن گوشی.

۹. به جای تلاش برای کنترل همه‌چیز، روی قدم بعدی تمرکز کن.


https://t.me/Hrman11
@hooreechannel 🌹

چرا انسان‌ها از خودشان مراقبت نمی‌کنند؟

روز  بیست و چهارم ژوئیه (دوم مردادماه) روز جهانی خودمراقبتی است. به همین مناسبت به نکتۀ مهمی دربارۀ خودمراقبتی اشاره می‌کنم. در نگاه نخست به نظر می‌رسد که همۀ انسان‌ها از خودشان مراقبت می‌کنند. اما مشاهداتِ روزمرۀ به خوبی نشان می‌دهند که چنین نیست و بسیاری از انسان‌ها به معنای درست کلمه از خودشان مراقبت نمی‌کنند.

بهترین دلیل این ادعا آن است که بسیاری از انسان‌ها از تن خودشان مراقبت نمی‌کنند. آنها با تنبلی، پرخوری، لذت‌طلبی و اموری از این قبیل به تدریج تن‌های زیبای خود را بیمار و زشت می‌کنند. تن‌های بیمار و از ریخت افتاده نشان می‌دهند که انسان‌ها واقعاً از بدن‌های خود مراقبت نمی‌کنند.

در دیگر زمینه‌ها نیز همین گونه است؛ برای نمونه شادی از مطلوب‌های غایی و ذاتی انسان‌هاست، ولی عملاً حال بیشتر آن‌ها خوب نیست. در این که بخش مهمی از این بدحالی به خاطر اوضاع سیاسی و اقتصادی و اجتماعی است، تردیدی وجود ندارد، اما در این نکته هم جای شکی نیست که انسان‌ها به گونه‌ای زندگی نمی‌کنند که به شادکامی آنها منجر شود. وجود افراد غمگین و افسرده و پژمرده در میان خانواده‌ها و جامعه‌هایی که اوضاع بسیار خوبی دارند، نشان می‌دهد که تنها علت بدحالی و اندوه‌زدگی انسان‌ها، وضعیت جامعه نیست.

در زمینۀ روابط انسانی نیز ماجرا از همین قرار است. همۀ انسان‌ها دوست دارند روابطی سرشار از عشق و احترام و اعتماد را تجربه کنند، ولی در عمل می‌بینیم که کمتر کسی تواناییِ مراقبت از روابط خود را دارد و بهترین روابط هم به تدریج از بدگمانی و بی‌احترامی و سردی پر می‌شوند.

یک دلیل مهم دیگر برای این اثبات این که انسان‌ها مراقب خودشان نیستند، این است که مراقبت از خود نیاز به آموزش دارد، ولی مراقبت نکردن از خود نیاز به هیچ آموزشی ندارد. هیچ کسی راه‌هایی را برای آسیب زدن به خود یاد نمی‌گیرد، ولی همۀ انسان‌ها به شکل‌های مختلف به خود آسیب می‌زنند. با وجود همۀ توصیه‌های آموزگاران، والدین و مربیان، هم‌چنان بیشتر افراد از خودشان مراقبت نمی‌کنند. حافظ بیت جالبی دارد که به طور غیر مستقیم به بحث ما ربط پیدا می‌کند:

وفا و عهد نکو باشد، ار بیاموزی
وگرنه هر که تو بینی، ستمگری داند

از این بیت می‌توان استنباط کرد که همۀ انسان‌ها به طور ذاتی ستم کردن در حق یک‌دیگر را بلدند؛ چراکه هیچ کسی در کلاسِ ستمگری شرکت نمی‌کند و آن را یاد نمی‌گیرد، ولی عموم انسان‌ها عملاً ظلم کردن را می‌دانند. در مقابل، انسان‌ها باید عدالت و وفاداری را بیاموزند و شگفت این است که پس از سالیان متمادی یادگیری و تمرین و تکرار، باز هم انسان‌ها بیشتر به بیدادگری و بی‌وفایی میل دارند تا به وفادارای و دادگری!

به همین منوال می‌توان گفت که انسان‌ها به مراقبت نکردن از خود تمایل بیشتری دارند تا به مراقبت کردن از خود و به تعبیر دقیق‌تر انسان‌ها به آسیب رساندن به خود بیشتر تمایل دارند تا به محافظت کردن از خود.

این سخن عبدالله منازل، از عارفان مسلمان، بسیار تلخ و دردناک است، ولی از حقیقتی بزرگ پرده برمی‌دارد:  «آدمي عاشق است بر شقاوت  خويش؛ همه آن خواهد كه سببِ بدبختيِ او بُوَد» (تذکره الاولیاء، چاپ دکتر استعلامی، ص ۵۴۱).

مولانا نیز از دزدی سخن می‌گوید که مدت‌ها زحمت کشید و تونلی درست کرد تا بتواند به خانۀ یکی از اشراف شهر راه یابد و پول فراوانی به دست آورد، اما سرانجام از خانۀ خود سر درآورد و معلوم شد که او به خانۀ خودش نقب زده است. منظور مولانا این است که ما خود را می‌فریبیم و از خود می‌دزدیم و به خود آسیب می‌زنیم:
دزد سوی خانه‌ای شد زیردست
چون درآمد، دید کآن خانۀ خود است
(مثنوی، د 2/ 3010)

درست به همین سبب است که باید خودمراقبتی را به انسان‌ها آموخت و نیز به همین جهت است که انسان‌ها هنگام خداحافظی از عزیزانشان به یک‌دیگر می‌گویند: «مراقب خودت باش». گویا همه می‌دانیم که ما مراقب خودمان نیستیم و باید این موضوع را به هم‌دیگر یادآوری کنیم.

اکنون باید این پرسش مهم را دوباره مطرح کنیم: چرا انسان‌ها از تن، روان و روابط خود مراقبت نمی‌کنند و در همۀ این زمینه‌ها به خود آسیب می‌زنند؟ مادام که جواب این پرسش را نیابیم و برای رفع و حل موانعِ خودمراقبتی تمهیدی نیندیشیم، پروژۀ خودمراقبتی عملاً به شکست ختم می‌شود. تا وقتی که موانعِ روان‌شناختی و فکریِ این مسأله برطرف نشوند، نمی‌توانیم در زمینۀ خودمراقبتی پیش‌رفتی بکنیم. با اطمینان می‌توانیم بگوییم که بسیاری از انسان‌ها نقاب خودمراقبتی را بر چهره زده‌اند، ولی در زیر این نقاب، نه تنها مراقب خود نیستند، بلکه به خود آسیب می‌زنند.

✍️ ایرج شهبازی
@irajshahbazi
@hooreechannel 🌹