*FRIDAY UAE KHUTBA 10-07-2026* 🎙️🇦🇪

الصبر خير العطاء

*Patience Is the Greatest Gift*

*First Khutbah*

All praise is due to Allah, who has promised those who are patient the finest ultimate abode, and has bestowed upon them His bounty beyond all measure. I bear witness that there is no god but Allah, and I bear witness that our Master and Prophet Muhammad is the Messenger of Allah. May Allah send His prayers, peace, and blessings upon him, his family, his Companions, and all who follow him faithfully.

To proceed: I counsel you, servants of Allah, and myself, to be mindful of Allah (taqwā). Allah the Exalted says:

إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَيَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ

Indeed, whoever is mindful of Allah and is patient—then surely Allah never allows the reward of those who excel in goodness to be lost. (Qur'an 12:90)

O believers: Our sermon today concerns a noble virtue beloved by the Lord of the heavens and the earth—a virtue for whose people Allah grants abundant reward: إِنَّمَا يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسَابٍ

Indeed, the patient will be given their reward without measure. (Qur'an 39:10)

It is the virtue of patience (ṣabr), mentioned in more than ninety places in the Book of Allah. Patience is a quality that restrains the soul from wrongdoing and leads it towards virtue. It is the firm rope of the Prophets and their straight path. Allah says:

وَجَعَلْنَا مِنْهُمْ أَئِمَّةً يَهْدُونَ بِأَمْرِنَا لَمَّا صَبَرُوا

We made from among them leaders who guided by Our command when they were patient. (Qur'an 32:24)

Upon the path of patience walked Nūḥ (Noah), Yaʿqūb (Jacob), Ismāʿīl (Ishmael), and Ayyūb (Job). Ayyūb became ill after enjoying good health, and he was tested with the loss of his wealth and loved ones. Yet he remained patient, seeking reward from Allah and content with His decree. Then he turned to his Lord in humble supplication: أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ

Indeed, adversity has touched me, and You are the Most Merciful of those who show mercy. (Qur'an 21:83)

So, Allah restored his health to him, doubled for him his family and his wealth, and declared: إِنَّا وَجَدْنَاهُ صَابِرًا نِعْمَ الْعَبْدُ إِنَّهُ أَوَّابٌ

Indeed, We found him patient. What an excellent servant! Truly, he constantly turned back to Allah. (Qur'an 38:44)

Likewise, our beloved Prophet ﷺ was the finest example of patience before his Lord. Allah supported him with His victory and caused his noble remembrance to endure throughout the world. The same is true for all who follow his example. Allah says:

وَلَئِنْ صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَيْرٌ لِلصَّابِرِينَ

But if you are patient, that is certainly better for those who are patient. (Qur'an 16:126)

How beautiful are the words of ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb (may Allah be pleased with him): وَجَدْنَا خَيْرَ عَيْشِنَا بِالصَّبْرِ

We found the best part of our lives through patience. (Reported by al-Bukhārī)

And how could it be otherwise, when our Prophet ﷺ said: مَا أُعْطِيَ أَحَدٌ عَطَاءً خَيْرًا وَأَوْسَعَ مِنَ الصَّبْرِ

No one has ever been given a gift better and more expansive than patience. (Ṣaḥīḥ al-Bukhārī; Ṣaḥīḥ Muslim)

Patience in acts of worship raises one's ranks and carries the promise of forgiveness and Paradise. Allah says:

إِلَّا الَّذِينَ صَبَرُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ أُولَئِكَ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَأَجْرٌ كَبِيرٌ

Except for those who are patient and do righteous deeds; for them there is forgiveness and a great reward. (Qur'an 11:11)

As for patience in refraining from what Allah has forbidden and avoiding sinful conduct, it is protection, salvation, and a means of attaining Allah's mercy. The Exalted says: وَأَنْ تَصْبِرُوا خَيْرٌ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

But if you are patient, it is better for you. And Allah is All-Forgiving, Most Merciful. (Qur'an 4:25)

Indeed, whoever remains patient in the face of affliction will attain an immense reward. The Prophet ﷺ once passed by a woman weeping over the loss of her child and said to her: اتَّقِي اللَّهَ وَاصْبِرِي

Be mindful of Allah and be patient.

She replied, not recognizing him: إِنَّكَ لَمْ تُصَبْ بِمُصِيبَتِي

You have not suffered what I have suffered.

When she later realised that it had been the Messenger of Allah ﷺ who had addressed her, she came apologising. He said:

إِنَّمَا الصَّبْرُ عِنْدَ الصَّدْمَةِ الْأُولَى

True patience is at the first shock of calamity. (Ṣaḥīḥ al-Bukhārī; Ṣaḥīḥ Muslim)

Meaning, this is the complete and perfect form of patience, for which the greatest reward is reserved. Allah the Exalted says: O you who believe! Obey Allah, obey the Messenger, and those entrusted with authority among you. (Qur'an 4:59) I say these words of mine, and I seek Allah's forgiveness for myself and for you.

Second Khutbah

All praise belongs to Allah alone, and may prayers and peace be upon the one after whom there is no Prophet.

To proceed: O believers, patience is among the greatest treasures of goodness. In seeking knowledge, patience is the path to elevation, Sayyidina Mūsā (Moses), peace and blessings be upon him, said: سَتَجِدُنِي إِنْ شَاءَ اللَّهُ صَابِرًا

You will find me, if Allah wills, patient. (Qur'an 18:69)

Patience in striving diligently in one's work leads to excellence. Patience in honourable conduct and generosity is true righteousness. Our Lord says: وَاصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ

Be patient, for indeed Allah does not allow the reward of those who excel in goodness to be lost. (Qur'an 11:115)

Patience during hardship brings relief and ease. The Prophet ﷺ said:

وَاعْلَمْ أَنَّ فِي الصَّبْرِ عَلَى مَا تَكْرَهُ خَيْرًا كَثِيرًا، وَأَنَّ النَّصْرَ مَعَ الصَّبْرِ، وَأَنَّ الْفَرَجَ مَعَ الْكَرْبِ، وَأَنَّ مَعَ الْعُسْرِ يُسْرًا

Know that in patiently enduring what you dislike there is tremendous good; victory comes with patience, relief comes with distress, and with hardship comes ease. (Musnad Aḥmad)

Patience is also among the greatest pieces of advice believers exchange with one another. Allah says: وَتَوَاصَوْا بِالصَّبْرِ

And they encouraged one another to patience. (Qur'an 103:3)

So, adorn yourselves with patience in all your affairs, and you will attain the companionship of your Lord. And seek refuge in Allah from Satan, the accursed: يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اسْتَعِينُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِينَ

O you who believe! Seek help through patience and prayer. Indeed, Allah is with those who are patient. (Qur'an 2:153)

O Allah, send prayers, peace, and blessings upon our Master and Prophet Muhammad, and upon all his family and Companions.

O Allah, be pleased with Abū Bakr, ʿUmar, ʿUthmān, and ʿAlī, and with all the noble Companions.

O Allah, we ask You for every comprehensive good, the foundations of righteousness, the treasures of Your bounty, and the vastness of Your pardon.

O Allah, continue to bless the United Arab Emirates with honour, victory, stability, prosperity, goodness, and abundance.

O Allah, preserve His Highness Sheikh Mohammed bin Zayed Al Nahyan, the President of the State. Support him, strengthen him, and bless his life and his work. Grant success to him, his deputies, his brothers, the Rulers of the Emirates, and his trustworthy Crown Prince in all that You love and are pleased with.

O Allah, have mercy upon Sheikh Zayed, Sheikh Rashid, and the departed rulers of the Emirates. By Your grace, admit them into the spacious gardens of Paradise.

O Allah, encompass the martyrs of our nation with Your mercy and forgiveness.

O Allah, have mercy upon all Muslim men and women, the living among them and the deceased.

Servants of Allah: Remember Allah, the Magnificent and Majestic, and He will remember you. Thank Him for His blessings, and He will increase you in His favour.

And establish the prayer.

*Surah An-Nur (24:31)*

“And tell the believing women to lower their gaze and guard their chastity, and not display their adornment except what ordinarily appears thereof, and to draw their head coverings (khumur) over their bosoms (juyub)…”

*Surah Al-Ahzab (33:59)*

“O Prophet, tell your wives, your daughters, and the women of the believers to draw over themselves part of their outer garments (jalabib). That is more suitable so that they will be recognized and not be abused. And Allah is Ever-Forgiving, Most Merciful.”

*“Tell the believing men to lower their gaze and guard their chastity…” (Surah An-Nur 24:30)*

Not ~zina ‘~ zeenah means beauty

*FRIDAY UAE KHUTBA 24-07-2026* 🎙️🇦🇪
*الصلاة على النبيﷺ*
*Sending Blessings upon the Prophetﷺ*

الخطبة الأولى:
الحمد لله رب العالمين، أمرنا بالصلاة والسلام على خاتم النبيين، وأشهد أن لا إله إلا الله، وأشهد أن سيدنا ونبينا محمدا رسول الله، اللهم صل وسلم وبارك عليه وعلى آله وصحبه والتابعين.

أما بعد: فأوصيكم عباد الله ونفسي بتقوى الله تعالى القائل: ﴿يا أيها الذين آمنوا اتقوا الله وآمنوا برسوله يؤتكم كفلين من رحمته ويجعل لكم نورا تمشون به ويغفر لكم والله غفور رحيم﴾.

أيها المحبون للنبي ﷺ: ذات يوم جاء حبيبكم محمد ﷺ إلى أصحابه طيب النفس، والبشر يرى في وجهه، فقالوا: يا رسول الله، إنا لنرى السرور في وجهك، فقال: «إنه أتاني ملك، فقال: يا محمد، أما يرضيك أن ربك عز وجل يقول: إنه لا يصلي عليك أحد من أمتك إلا صليت عليه عشرا، ولا يسلم عليك أحد من أمتك إلا سلمت عليه عشرا؟. قال: بلى». فما أجل مكانتك يا رسول الله، وما أعظم منزلتك يا حبيب الله، كيف لا، وأنت الذي صلى عليك رب العالمين، وملائكته المقربون، وأمر بذلك المؤمنين، ألم تقرؤوا قول الله تعالى في كتابه المبين: ﴿إن الله وملائكته يصلون على النبي يا أيها الذين آمنوا صلوا عليه وسلموا تسليما﴾.

ولو علم الناس ما في الصلاة والسلام على النبي ﷺ من الخير؛ لأكثروا منها، في سرهم وجهرهم، وما تركوها في ليلهم ولا نهارهم، فبها يستجاب الدعاء، ويقبل الرجاء، فحين دعا ابن مسعود رضي الله عنه ربه، فبدأ بالثناء عليه، وثنى بالصلاة على نبيه ﷺ، قال له ﷺ: «سل تعطه، سل تعطه».

وبالصلاة على النبي ﷺ تغفر الذنوب والأوزار، وتزول الهموم والأخطار، ألم يبلغكم قول أبي بن كعب رضي الله عنه لرسول الله ﷺ: إني أكثر الصلاة عليك، فكم أجعل لك من صلاتي؟ فقال: «ما شئت». قال: قلت: الربع؟ قال: «ما شئت، فإن زدت؛ فهو خير لك». إلى أن قال: أجعل لك صلاتي كلها؟ -أي أجعل دعائي كله صلاة عليك- قال: «إذا تكفى همك، ويغفر لك ذنبك».

وبالصلاة على النبي ﷺ تكونون أقرب الناس إليه يوم القيامة، فإنه القائل: «أولى الناس بي يوم القيامة أكثرهم علي صلاة».

وإن فوائد الصلاة على النبي ﷺ أكثر من أن يحصيها عد، وأجل من أن يحدها حد، فما بال بعض الناس يزهدون في فضلها، ويبخلون على أنفسهم بثوابها، أما سمعوا قوله ﷺ: «البخيل من ذكرت عنده فلم يصل علي».

ألا فأكثروا أيها المحبون من الصلاة والسلام على نبيكم، وعودوا أولادكم عليها؛ تكن بركة عليكم وعلى أسركم، وتفوزوا بجنة ربكم.

﴿يا أيها الذين آمنوا أطيعوا الله وأطيعوا الرسول وأولي الأمر منكم﴾.

أقول قولي هذا وأستغفر الله لي ولكم

الخطبة الثانية:

الحمد لله وحده، والصلاة والسلام على من لا نبي بعده.

أما بعد: فيا أيها المصلون على النبي ﷺ: املؤوا أوقاتكم بالصلاة والسلام على نبيكم وحبيبكم ﷺ، وخاصة في يومكم هذا، فإن النبي ﷺ قال: «إن من أفضل أيامكم يوم الجمعة، فأكثروا علي من الصلاة فيه، فإن صلاتكم معروضة علي». و«إذا سمعتم المؤذن فقولوا مثل ما يقول». ثم صلوا على النبي ﷺ، وسلوا الله تعالى له الوسيلة- وهي أعلى منزلة في الجنة- تفوزوا برحمة الله، وتحظوا بشفاعة رسول الله ﷺ.

يا أيها الراجون منه شفاعة … صلوا عليه وسلموا تسليما.

اللهم صل وسلم وبارك على سيدنا ونبينا محمد في كل وقت وحين، صلاة دائمة إلى يوم الدين.

اللهم صل وسلم وبارك عليه؛ عدد ما ذكره الذاكرون، وغفل عن ذكره الغافلون.

اللهم صل على محمد وعلى آل محمد، كما صليت على إبراهيم وعلى آل إبراهيم، وبارك على محمد وعلى آل محمد، كما باركت على إبراهيم وعلى آل إبراهيم، إنك حميد مجيد.

وارض اللهم عن أبي بكر وعمر وعثمان وعلي، وعن سائر الصحابة الأكرمين، وعن زوجات نبينا ﷺ الطاهرات، أمهات المؤمنين، وآل بيته الطيبين الطاهرين.

اللهم إنا نسألك الخير كله: عاجله وآجله.

اللهم أدم على دولة الإمارات عزها ونصرها، واستقرارها وازدهارها، وخيرها ورخاءها.

اللهم احفظ الشيخ محمد بن زايد رئيس الدولة بحفظك، وكن له عونا وسندا، وبارك في عمره وعمله، اللهم وفقه ونوابه وإخوانه حكام الإمارات، وولي عهده الأمين؛ لما تحبه وترضاه.

اللهم ارحم الشيخ زايد، والشيخ راشد، وشيوخ الإمارات الذين انتقلوا إلى رحمتك، وأدخلهم بفضلك فسيح جناتك.

اللهم اشمل شهداء الوطن برحمتك وغفرانك.

اللهم ارحم المسلمين والمسلمات: الأحياء منهم والأموات.

عباد الله: اذكروا الله العظيم الجليل يذكركم، واشكروه على نعمه يزدكم. وأقم الصلاة.

*FRIDAY UAE KHUTBA 24-07-2026* 🎙️🇦🇪
الصلاة على النبيﷺ
Sending Blessings upon the Prophetﷺ

الْخُطْبَةُ الْأُولَى:
الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، أَمَرَنَا بِالصَّلَاةِ وَالسَّلَامِ عَلَى خَاتَمِ النَّبِيِّينَ، وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ سَيِّدَنَا وَنَبِيَّنَا مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، اللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ وَبَارِكْ عَلَيْهِ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ وَالتَّابِعِينَ.

أَمَّا بَعْدُ: فَأُوصِيكُمْ عِبَادَ اللَّهِ وَنَفْسِي بِتَقْوَى اللَّهِ تَعَالَى الْقَائِلِ: ﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَآمِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ وَيَجْعَلْ لَكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ﴾.

نبی کریم ﷺ سے محبت وعقیدت رکھنے والےمؤمنو! ایک مرتبہ ہمارے پیارے نبی، محمدِ عربی ﷺ اپنے صحابۂ کرام رضوان اللہ علیہم اجمعین کے پاس تشریف لائے، آپ علیہ السلام کا چہرۂ مبارک اس وقت خوشی سے چمک رہا تھا، صحابۂ کرام نے دریافت كیا، یا رسول اللہ! ہم آپ کے رُخِ اَنور کو بہت زیادہ پُر مسرَّت دیکھ رہے ہیں، (اس کی کیا وجہ ہے؟) تو آپ علیہ السلام نے فرمایا: میرے پاس ایک فرشتہ آیا تھا اور اس نےکہا: اے محمد! کیا آپ کے لیے یہ خوشی کا باعث نہیں کہ آپ کے رب نے فرمایا ہے: کہ آپ کی امت کا جو بھی فرد آپ پر ایک دفعہ دُرود بھیجے گا میں اس پر دس رحمتیں نازل کروں گا، اور آپ کی امت کا جو بھی فرد آپ پر ایک دفعہ سلام بھیجے گا میں اس پر دس مرتبہ سلامتی نازل کروں گا؟ آپ علیہ السلام نے فرمایا: کیوں نہیں. (‌‌‌‏یعنی الله کا یہ خصوصی کرم میری مسرت و خوشی کا باعث ہے). سبحان اللہ، تو ذرا غور فرمائیے کہ رسول اللہ ﷺکا مقام و مرتبہ کتنا بلند و بالا ہے، اور الله کے نزدیک اس كےحبیب کی شان کتنی عظیم و نِرالی ہے، اور کیسے نہ ہو، جب کون و مکان کاخالق و مالک، دونوں جہاں کا رب، خود اپنے نبی پر دُرود ورحمت بھیج رہا ہے، اس کے مقرب فرشتے نبی پاک ﷺکی خدمت میں دُرود و سلام کا نذرانہ پیش کر رہے ہیں، اور اللہ رب العالمین خود اہلِ ایمان کو حکم فرما رہے ہیں کہ وہ اس کے محبوب نبیﷺپربرابر دُرود و سلام بھیجتے رہیں، کیا آپ نے اللہ رب العزت کا یہ قول سماعت نہیں فرمایا؟:﴿إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا﴾. بیشک اللہ اور اس کے فرشتے نبی پر دُرود بھیجتے ہیں، اے ایمان والو ! تم بھی ان پر دُرود بھیجو، اور خوب سلام بھیجا کرو.

مَحبتِ رسول ﷺسےلبریزمیرےبھائیو! اگر لوگ اس حقیقت کو جان لیں کہ آپ علیہ السلام پر دُرود و سلام بھیجنے سے کتنی خیر و برکت نازل ہوتی ہے تو وہ ہرگز اس سے غفلت کا شکار نہ ہوں، بلکہ صبح و شام، خلوَت و جلوَت، ہر حال میں آپ علیہ السلام پر دُرود و سلام بھیجتے رہیں، کیونکہ درودِ پاک دعاؤں کی قبولیت کی کُنجی ہے، اُمیدوں کی تکمیل کا ذریعہ ہے، چنانچہ جب ایک مرتبہ حضرت عبد اللہ ابن مسعود رضی اللہ عنہ نے رب تعالٰی سے دعا کی، اور اپنی دعا کے آغاز میں پہلے اللہ تعالٰی کی حمد و ثنا بیان کی، پھر نبی کریم ﷺپر دُرود و سلام کا نذرانہ پیش کیا، تو آپ علیہ السلام نے ان سے فرمایا: «سَلْ تُعْطَهْ، سَلْ تُعْطَهْ». اب اللہ سے جو مانگو گے وہ تمہیں ملے گا، جو دعا کرو گے وہ پوری کی جائے گی.

عشقِ نبی سے سرشار میرے بھائیو! آپ علیہ السلام پر دُرود وسلام بھیجنے کی برکت سے انسان کے گناہ دُھل جاتے ہیں، اس کی خطائیں مُعاف ہوتی ہیں، اس کے دکھ درد ختم ہوتے ہیں، اُس پر سے مصائب و خطرات ٹل جاتے ہیں، چنانچہ ایک مرتبہ صحابىِ رسول حضرتِ اُبَىّ بْن كَعْب رضی اللہ عنہ نے رسول الله ﷺسے عرض کیا، اے اللہ کے رسول ! میں آپ پر بکثرت دُرود بھیجتا ہوں، میں اپنی دعا کا کتنا حصہ آپ پر دُرود و سلام کے لیے مختص کر دوں؟آپ ﷺنے فرمایا: «مَا شِئْتَ»جتنا تم چاہو، میں نے عرض کیا: چوتھائی؟تو آپﷺنےفرمایا: «مَا شِئْتَ، فَإِنْ زِدْتَ؛ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ». جتنا تم چاہو، اگر اس سے زیادہ کر لو تو وہ تمہارے لیے بہتر ہے. یہاں تک کہ حضرتِ اُبَىّ بْن كَعْب رضی اللہ عنہ نے عرض کی، اے اللہ کے رسول پھر میں اپنی پوری دعا آپ (پر درود و سلام) کے لیے وقف کر دیتا ہوں، آپﷺنے فرمایا: «إِذًا تُكْفَى هَمَّكَ، وَيُغْفَرُ لَكَ ذَنْبُكَ». پھر تو تمہاری ساری مرادیں پوری ہو جائیں گی اور تمہارے گناہ معاف کر دیے جائیں گے.

میرےایمانی بھائیو! اسی طرح آپ علیہ السلام پر دُرود و سلام بھیجنے کا ایک عظیم فائدہ یہ بھی ہے کہ قیامت کے دن ہر شخص آپ علیہ السلام سے اتنا ہی قریب ہو گا جتنا زیادہ وہ آپ ﷺ پر دُرود و سلام بھیجتا ہو گا، آپ علیہ السلام کا ارشاد ہے: «أَوْلَى النَّاسِ بِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَكْثَرُهُمْ عَلَيَّ صَلَاةً» قیامت کے دن لوگوں میں سب سے زیادہ مجھ سے قریب وہ ہو گا جو مجھ پر سب سے زیادہ دُرود بھیجے گا.

میرے دوستو! آپ ﷺپر دُرود و سلام بھیجنے کے فوائد و برکات اتنے زیادہ ہیں کہ انہیں شمار نہیں کیا جا سکتا، اس کے فضائل اتنے عظیم ہیں کہ ان سب کو الفاظ میں سمیٹا نہیں جا سکتا، تو پھر کیا کسی مسلمان کو یہ زیب دیتا ہے کہ وہ دُرود و سلام کی برکتوں سے اپنے آپ کو محروم رکھے؟ اور اس کا اجر و ثواب کمانے میں بخل و کنجوسی سے کام لے؟ کیا اس نے آپ علیہ السلام کا یہ ارشاد نہیں سنا؟ «الْبَخِيلُ مَنْ ذُكِرْتُ عِنْدَهُ فَلَمْ يُصَلِّ عَلَيَّ». بخیل تو وہ ہے کہ جس کے سامنے میرا ذِکر ہو اور وہ مجھ پر دُرود نہ بھیجے.

میرے دوستو! اپنے نبی ﷺ سے دلی محبت رکھنے والو! خوب کثرت سے آپ علیہ السلام پر دُرود و سلام کا نذرانہ پیش کرتے رہیں، اپنے بچوں ميں بھی دُرود و سلام پڑھنے کی عادت ڈالیں، اس سے آپ کے گھروں میں برکت ہو گی، آپ کے اہل و عیال پر خیر و سلامتی ہو گی، اور آپ رب تعالیٰ کی جنت کے حقدار قرار پائیں گے.

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ﴾.

أَقُولُ قَوْلِي هَذَا وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ لِي وَلَكُمْ

الْخُطْبَةُ الثَّانِيَةُ:

الْحَمْدُ لِلَّهِ وَحْدَهُ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى مَنْ لَا نَبِيَّ بَعْدَهُ.

أَمَّا بَعْدُ: میرے دوستو، اللہ کے نبی ﷺ پر دُرود و سلام بھیجنے والو! اپنے اوقات کو فارغ نہ رکھیں اور اسے رائیگاں نہ جانے دیں، بلکہ اپنے پیارے نبی، حبیبِ مصطفی اَحمد ِمجتبٰی ﷺ پر دُرود و سلام بھیجتے رہیں دُرود و سلام سے اپنی زبانوں کو معطر کرتے رہیں، اور جمعہ کے اِس با برکت دن میں دُرود شریف پڑھنے کا خصوصی اہتمام کریں، کیونکہ آپ علیہ السلام کا ارشادِ گرامی ہے: «إِنَّ مِنْ أَفْضَلِ أَيَّامِكُمْ يَوْمَ الْجُمُعَةِ، فَأَكْثِرُوا عَلَيَّ مِنَ الصَّلَاةِ فِيهِ، فَإِنَّ صَلَاتَكُمْ مَعْرُوضَةٌ عَلَيَّ». تمہارے ایام میں سب سے افضل و بہتر جمعہ کا دن ہے، اس لیے تم لوگ اُس دن مجھ پر کثرت سے دُرود بھیجا کرو، کیونکہ تمہارا دُرود مجھ پر پیش کیا جاتا ہے.

میرے دوستو! اسی طرح جب آپ اذان سنیں تو وہی کلمات دہرائیں جو مؤذن کہتا ہے، اذان کا جواب دیں، پھر آپ علیہ السلام پر دُرود و سلام کا ہدیہ پیش کریں، اور اللہ تعالیٰ سے آپ علیہ السلام کے لیے وسیلہ کی دعا کریں، جو جنت کا اَعلی ترین مقام ہے، تو آپ پر ربِّ رحمن کی رحمتیں نازل ہوں گی، اور شافعِ کوثر ہادیِ عالَم، رسولِ اكرم ﷺ کی شفاعت آپ کو نصیب ہو گی. کسی شاعر نے کیا خوب کہا ہے:

يَا أَيُّهَا الرَّاجُونَ مِنْهُ شَفَاعَةً … صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا.

روزِ محشر نبی اکرم ﷺ کی شفاعت چاہنے والو، آپ ﷺ پر خوب كثرت سے دُرود و سلام بھیجا کرو.

یا اللہ! تو ہمارے آقا، ہمارے نبی محمد ﷺپر ہر لحظہ دُرود و سلام نازل فرما اور آپ ﷺپر ہر گھڑی رحمتیں اور برکتیں نازل فرما، جو قیامت تک جاری و ساری رہیں، اے اللہ! نبی علیہ السلام پر اتنی بار دُرود و سلام اور برکتیں نازل فرما، جتنی بار ذِکر کرنے والوں نے ان کا ذِکر کیا، اور جتنی بار غافل ان کے ذِکر سے غافل رہے.اور ہم سب كو نبی کریمﷺ کی شفاعت نصیب فرما***

اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا صَلَّيْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، وَبَارِكْ عَلَى مُحَمَّدٍ وَعَلَى آلِ مُحَمَّدٍ، كَمَا بَارَكْتَ عَلَى إِبْرَاهِيمَ وَعَلَى آلِ إِبْرَاهِيمَ، إِنَّكَ حَمِيدٌ مَجِيدٌ. وَارْضَ اللَّهُمَّ عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ وَعَلِيٍّ، وَعَنْ سَائِرِ الصَّحَابَةِ الْأَكْرَمِينَ، وَعَنْ زَوْجَاتِ نَبِيِّنَا ﷺ الطَّاهِرَاتِ، أُمَّهَاتِ الْمُؤْمِنِينَ، وَآلِ بَيْتِهِ الطَّيِّبِينَ الطَّاهِريِنَ.

اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْأَلُكَ الْخَيْرَ كُلَّهُ: عَاجِلَهُ وَآجِلَهُ.

اللَّهُمَّ أَدِمْ عَلَى دَوْلَةِ الْإِمَارَاتِ عِزَّهَا وَنَصْرَهَا، وَاسْتِقْرَارَهَا وَازْدِهَارَهَا، وَخَيْرَهَا وَرَخَاءَهَا.

اللَّهُمَّ احْفَظِ الشّيخ مُحَمَّد بْن زَايد رَئِيسَ الدَّوْلَةِ بِحِفْظِكَ، وَكُنْ لَهُ عَوْنًا وَسَنَدًا، وَبَارِكْ فِي عُمْرِهِ وَعَمَلِهِ، اللَّهُمَّ وَفِّقْهُ وَنُوَّابَهُ وَإِخْوَانَهُ حُكَّامَ الْإِمَارَاتِ، وَوَلِيَّ عَهْدِهِ الْأَمِينَ؛ لِمَا تُحِبُّهُ وَتَرْضَاهُ.

اللَّهُمَّ ارْحَمِ الشّيخ زَايد، وَالشّيخ رَاشِد، وَشُيُوخَ الْإِمَارَاتِ الَّذِينَ انْتَقَلُوا إِلَى رَحْمَتِكَ، وَأَدْخِلْهُمْ بِفَضْلِكَ فَسِيحَ جَنَّاتِكَ.

اللَّهُمَّ اشْمَلْ شُهَدَاءَ الْوَطَنِ بِرَحْمَتِكَ وَغُفْرَانِكَ.

اللَّهُمَّ ارْحَمِ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ: الْأَحْيَاءَ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتَ.

عِبَادَ اللَّهِ: اذْكُرُوا اللَّهَ الْعَظِيمَ الْجَلِيلَ يَذْكُرْكُمْ، وَاشْكُرُوهُ عَلَى نِعَمِهِ يَزِدْكُمْ. وَأَقِمِ الصَّلَاةَ.

*FRIDAY UAE KHUTBA 24-07-2026* 🎙️🇦🇪
*الصلاة على النبيﷺ*
*Sending Blessings upon the Prophetﷺ*


First Khutbah

All praise is due to Allah, Lord of all the worlds, Who has commanded us to invoke blessings and peace upon the Seal of the Prophets. I bear witness that there is nothing worthy of worship but Allah alone, and I bear witness that our Master and Prophet, Muḥammad, is the Messenger of Allah. O Allah, send Your prayers, peace, and blessings upon him, upon his family, his Companions, and all those who follow them in righteousness.

To proceed: I advise you, O servants of Allah and myself, to fear Allah, the Exalted, Who says:

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَآمِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ وَيَجْعَلْ لَكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ وَيَغْفِرْ لَكُمْ وَاللَّهُ غَفُورٌ رَحِيمٌ

O you who believe! Fear Allah and believe in His Messenger. He will grant you a double portion of His mercy, provide you with a light by which you shall walk, and forgive you. And Allah is All-Forgiving, Most Merciful. (Qur'an 57:28)

Dear lovers of the Prophet ﷺ: One day, your beloved Muḥammad ﷺ came to his Companions with joy evident upon his blessed face. They said: O Messenger of Allah, we can see happiness upon your face. He replied: إِنَّهُ أَتَانِي مَلَكٌ، فَقَالَ: يَا مُحَمَّدُ، أَمَا يُرْضِيكَ أَنَّ رَبَّكَ عَزَّ وَجَلَّ يَقُولُ: إِنَّهُ لَا يُصَلِّي عَلَيْكَ أَحَدٌ مِنْ أُمَّتِكَ إِلَّا صَلَّيْتُ عَلَيْهِ عَشْرًا، وَلَا يُسَلِّمُ عَلَيْكَ أَحَدٌ مِنْ أُمَّتِكَ إِلَّا سَلَّمْتُ عَلَيْهِ عَشْرًا؟.

An angel came to me and said: 'O Muḥammad, would it not please you that your Lord, the Mighty and Majestic, says: Whoever among your nation sends one blessing upon you, I shall send ten blessings upon him; and whoever sends one salutation of peace upon you, I shall send ten salutations of peace upon him.' The Prophet ﷺ replied: قَالَ: بَلَى

Indeed, it pleases me. (Musnad Aḥmad; al-Nasāʾī)

How exalted is your rank, O Messenger of Allah! How immense is your station, O Beloved of Allah! How could it be otherwise, when the Lord of the worlds Himself sends blessings upon you, His noble angels invoke blessings upon you, and He has commanded the believers to do likewise? Have you not read the saying of Allah in His Noble Book: إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا

Indeed, Allah and His angels send blessings upon the Prophet. O you who believe, send blessings upon him and greet him with perfect peace. (Qur'an 33:56)

If people truly understood the immense good contained in invoking blessings and peace upon the Prophet ﷺ, they would increase in doing so privately and publicly. They would never abandon it by night or by day. For through it, supplications are answered and hopes are fulfilled. When ʿAbdullāh ibn Masʿūd (may Allah be pleased with him) supplicated to his Lord, he began by praising Allah, then invoked blessings upon His Prophet ﷺ. The Prophet ﷺ then said to him: سَلْ تُعْطَهْ، سَلْ تُعْطَهْ

Ask, and you shall be given. Ask, and you shall be given. (Sunan al-Tirmidhī)

Likewise, sending blessings upon the Prophet ﷺ is a means through which sins are forgiven, burdens are lifted, and worries are removed. Have you not heard what Ubayy ibn Kaʿb (may Allah be pleased with him) said to the Messenger of Allah ﷺ: I frequently send blessings upon you. How much of my supplication should I devote to sending blessings upon you? The Prophet ﷺ replied: مَا شِئْتَ

As much as you wish. He asked: A quarter? The Prophet ﷺ said: مَا شِئْتَ، فَإِنْ زِدْتَ؛ فَهُوَ خَيْرٌ لَكَ

As much as you wish, and if you increase it, it is better for you.

He continued asking until he finally said: Shall I devote all of my supplication to sending blessings upon you? The Prophet ﷺ replied: إِذًا تُكْفَى هَمَّكَ، وَيُغْفَرُ لَكَ ذَنْبُكَ

Then your worries will be relieved, and your sins will be forgiven. (Sunan al-Tirmidhī)

Through sending blessings upon the Prophet ﷺ, you will also be among those closest to him on the Day of Resurrection. He ﷺ said: أَوْلَى النَّاسِ بِي يَوْمَ الْقِيَامَةِ أَكْثَرُهُمْ عَلَيَّ صَلَاةً

The people nearest to me on the Day of Resurrection are those who send the most blessings upon me.
(Sunan al-Tirmidhī)

The virtues of sending blessings upon the Prophet ﷺ are too many to enumerate and too great to be confined. So why do some people neglect this immense virtue and deprive themselves of its reward? Have they not heard the words of the Prophet ﷺ: الْبَخِيلُ مَنْ ذُكِرْتُ عِنْدَهُ فَلَمْ يُصَلِّ عَلَيَّ

The miser is the one in whose presence I am mentioned and he does not send blessings upon me. (Musnad Ahmad)

Therefore, O lovers of the Prophet ﷺ, increase in sending blessings and peace upon your Prophet. Teach your children to make it a habit, so that it may become a source of blessing for you and your families, and through it you may attain the Paradise of your Lord. Allah, the Exalted, says: O you who believe! Obey Allah, obey the Messenger, and those in authority among you. (Qur'an 4:59) I say these words of mine, and I seek Allah's forgiveness for me and for you.

Second Khutbah

All praise is due to Allah alone, and may blessings and peace be upon the one after whom there is no prophet.

To proceed: O you who send blessings upon the Prophet ﷺ: Fill your days with sending blessings and peace upon your beloved Prophet ﷺ, especially on this blessed Friday.

The Prophet ﷺ said: إِنَّ مِنْ أَفْضَلِ أَيَّامِكُمْ يَوْمَ الْجُمُعَةِ، فَأَكْثِرُوا عَلَيَّ مِنَ الصَّلَاةِ فِيهِ، فَإِنَّ صَلَاتَكُمْ مَعْرُوضَةٌ عَلَيَّ

Indeed, among your best days is Friday. Therefore, increase your blessings upon me on that day, for your blessings are presented to me.
(Sunan Abī Dāwūd)

He ﷺ also said: إِذَا سَمِعْتُمُ الْمُؤَذِّنَ فَقُولُوا مِثْلَ مَا يَقُولُ

When you hear the Mu'adhdhin, repeat what he says, then send blessings upon him. Then ask Allah to grant me al-Wasīlah—the highest rank in Paradise—for whoever asks Allah to grant me al-Wasīlah will receive his intercession.
(Ṣaḥīḥ Muslim)

O you who hope for his intercession, Send blessings upon him and greet him with perfect peace. O Allah, send Your prayers, peace, and blessings upon our Master and Prophet Muḥammad at every moment and every time, with everlasting blessings until the Day of Judgement. O Allah, send Your blessings upon him as many times as he is remembered by those who remember him, and as many times as he is forgotten by those who are heedless. O Allah, send prayers upon Muḥammad and upon the family of Muḥammad, just as You sent prayers upon Ibrāhīm and the family of Ibrāhīm. Bless Muḥammad and the family of Muḥammad just as You blessed Ibrāhīm and the family of Ibrāhīm. Indeed, You are Most Praiseworthy, Most Glorious.

O Allah, be pleased with Abū Bakr, ʿUmar, ʿUthmān, and ʿAlī; with all the noble Companions; with the pure wives of our Prophet ﷺ, the Mothers of the Believers; and with his blessed and purified Household.

O Allah, we ask You for every good, immediate and deferred.

O Allah, perpetuate for the United Arab Emirates its honour, victory, stability, prosperity, goodness, and well-being. Protect the President of the State, Sheikh Muḥammad bin Zāyid, with Your protection. Be his Helper and Supporter, bless his life and his work, and grant success to him, his deputies, his brothers, the Rulers of the Emirates, and his trustworthy Crown Prince in all that You love and are pleased with.

O Allah, have mercy upon Sheikh Zāyid, Sheikh Rāshid, and the departed rulers of the Emirates. Admit them, through Your grace, into the vastness of Your Gardens.

O Allah, envelop the martyrs of our nation in Your mercy and forgiveness.

O Allah, have mercy upon all Muslim men and women, the living among them and the deceased. Servants of Allah: Remember Allah, the Most Great and Most Majestic, and He will remember you. Thank Him for His blessings, and He will increase you in His favour. And establish the prayer.

യുഎഇ വെള്ളിയാഴ്ച ഖുത്ബ 24-07-2026 🎙️🇦🇪

പ്രവാചകൻ ﷺ ന് സ്വലാത്ത് ചൊല്ലൽ ✨
الصلاة على النبي ﷺ

ആദ്യ ഖുത്ബ

സർവ്വലോകങ്ങളുടെയും രക്ഷിതാവായ അല്ലാഹുവിനാണ് എല്ലാ സ്തുതിയും. പ്രവാചകന്മാരുടെ അന്തിമപ്രവാചകനായ മുഹമ്മദ് ﷺ ന് സ്വലാത്തും സലാമും ചൊല്ലാൻ നമ്മോട് കല്പിച്ചവനാണ് അവൻ. അല്ലാഹുവല്ലാതെ ആരാധനയ്ക്ക് അർഹനായ മറ്റാരുമില്ലെന്ന് ഞാൻ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. നമ്മുടെ നേതാവും പ്രവാചകനുമായ മുഹമ്മദ് ﷺ അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതനാണെന്നും ഞാൻ സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. അല്ലാഹുവേ, അദ്ദേഹത്തിനും കുടുംബത്തിനും സ്വഹാബികൾക്കും സത്യസന്ധമായി അദ്ദേഹത്തെ പിന്തുടരുന്ന എല്ലാവർക്കും അനുഗ്രഹവും സമാധാനവും നൽകണമേ.

ഇനി പറയാനുള്ളത്:

അല്ലാഹുവിന്റെ ദാസന്മാരേ, നിങ്ങളെയും എന്നെയും ഞാൻ അല്ലാഹുവിനെ സൂക്ഷിക്കാൻ ഉപദേശിക്കുന്നു.

അല്ലാഹു പറയുന്നു:

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَآمِنُوا بِرَسُولِهِ يُؤْتِكُمْ كِفْلَيْنِ مِنْ رَحْمَتِهِ وَيَجْعَلْ لَكُمْ نُورًا تَمْشُونَ بِهِ وَيَغْفِرْ لَكُمْ﴾

“വിശ്വസിച്ചവരേ! അല്ലാഹുവിനെ ഭയപ്പെടുകയും അവന്റെ ദൂതനിൽ വിശ്വസിക്കുകയും ചെയ്യുക. അവൻ നിങ്ങൾക്ക് തന്റെ കരുണയുടെ ഇരട്ടി പങ്ക് നൽകുകയും, നിങ്ങൾക്ക് നടക്കുവാനുള്ള ഒരു പ്രകാശം നൽകുകയും, നിങ്ങളെ പൊറുക്കുകയും ചെയ്യും. അല്ലാഹു ഏറെ പൊറുക്കുന്നവനും കരുണാനിധിയുമാകുന്നു.” (അൽ ഹദീദ് 57:28)

പ്രവാചകനെ ﷺ സ്നേഹിക്കുന്നവരേ,

ഒരു ദിവസം നമ്മുടെ പ്രിയപ്പെട്ട പ്രവാചകൻ ﷺ അതീവ സന്തോഷത്തോടെ സ്വഹാബികളുടെ അടുത്തേക്ക് വന്നു.

അവർ ചോദിച്ചു:

“അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതരേ, നിങ്ങളുടെ മുഖത്ത് സന്തോഷം കാണുന്നു.”

അപ്പോൾ നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

“ഒരു മലക്ക് എന്റെ അടുത്ത് വന്ന് പറഞ്ഞു: ‘മുഹമ്മദേ! നിങ്ങളുടെ സമുദായത്തിൽ നിന്ന് ഒരാൾ നിങ്ങളിലേക്ക് ഒരു സ്വലാത്ത് ചൊല്ലിയാൽ, അല്ലാഹു അവനിലേക്ക് പത്ത് അനുഗ്രഹങ്ങൾ അയയ്ക്കുമെന്നും, ഒരാൾ ഒരു സലാം പറഞ്ഞാൽ, അല്ലാഹു അവന് പത്ത് സലാമുകൾ നൽകുമെന്നും നിങ്ങളുടെ റബ്ബ് അറിയിക്കുന്നത് നിങ്ങളെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നില്ലേ?’

അപ്പോൾ നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

“തീർച്ചയായും അത് എന്നെ സന്തോഷിപ്പിക്കുന്നു.” (അഹ്മദ്, നസാഈ)

അല്ലാഹുവിന്റെ ദൂതരേ!

അങ്ങയുടെ പദവി എത്ര മഹത്താണ്!

ലോകങ്ങളുടെ രക്ഷിതാവ് തന്നെ അങ്ങേക്ക് സ്വലാത്ത് ചൊല്ലുന്നു.

മലക്കുകൾ അങ്ങേക്ക് സ്വലാത്ത് ചൊല്ലുന്നു.

വിശ്വാസികളോടും അതിന് അല്ലാഹു കല്പിച്ചിരിക്കുന്നു.

അല്ലാഹു പറയുന്നു:

﴿إِنَّ اللَّهَ وَمَلَائِكَتَهُ يُصَلُّونَ عَلَى النَّبِيِّ ۚ يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا صَلُّوا عَلَيْهِ وَسَلِّمُوا تَسْلِيمًا﴾

“തീർച്ചയായും അല്ലാഹുവും അവന്റെ മലക്കുകളും പ്രവാചകനോട് സ്വലാത്ത് ചൊല്ലുന്നു. വിശ്വസിച്ചവരേ! നിങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന് സ്വലാത്തും പൂർണ്ണമായ സലാമും ചൊല്ലുക.” (അൽ അഹ്സാബ് 33:56)

പ്രവാചകൻ ﷺ ന് സ്വലാത്ത് ചൊല്ലുന്നതിന്റെ മഹത്വം മനുഷ്യർ ശരിക്കും മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നുവെങ്കിൽ, രാവും പകലും അവർ അത് ഉപേക്ഷിക്കുമായിരുന്നില്ല.

കാരണം,

സ്വലാത്ത് ചൊല്ലുന്നത് പ്രാർത്ഥനകൾക്ക് ഉത്തരം ലഭിക്കാനുള്ള കാരണമാണ്.

അബ്ദുല്ലാഹ് ഇബ്നു മസ്ഊദ് (റ) അല്ലാഹുവിനോട് ദുആ ചെയ്തപ്പോൾ, ആദ്യം അല്ലാഹുവിനെ സ്തുതിക്കുകയും പിന്നീട് നബി ﷺ ക്ക് സ്വലാത്ത് ചൊല്ലുകയും ചെയ്തു.

അപ്പോൾ നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

“ചോദിക്കൂ, നിങ്ങൾക്ക് നൽകപ്പെടും. ചോദിക്കൂ, നിങ്ങൾക്ക് നൽകപ്പെടും.” (തിർമിദി)

പ്രവാചകൻ ﷺ ന് സ്വലാത്ത് ചൊല്ലുന്നത് പാപങ്ങൾ പൊറുക്കപ്പെടാനും വിഷമങ്ങൾ നീങ്ങാനും കാരണമാകുന്നു.

ഉബയ്യ് ഇബ്നു കഅ്ബ് (റ) ചോദിച്ചു:

“എന്റെ ദുആയിൽ എത്ര ഭാഗം നിങ്ങളിലേക്കുള്ള സ്വലാത്തിനായി മാറ്റിവെക്കണം?”

നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

“നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത്ര.”

അദ്ദേഹം വീണ്ടും ചോദിച്ചു:

“നാലിലൊന്ന്?”

നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

“നിനക്ക് ഇഷ്ടമുള്ളത്ര. കൂടുതൽ വർധിപ്പിച്ചാൽ അത് നിനക്ക് കൂടുതൽ നല്ലതാണ്.”

അവസാനം അദ്ദേഹം ചോദിച്ചു:

“എന്റെ ദുആ മുഴുവനും നിങ്ങളിലേക്കുള്ള സ്വലാത്തിനായി മാറ്റിവെച്ചാലോ?”

അപ്പോൾ നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

“അങ്ങനെയെങ്കിൽ നിന്റെ എല്ലാ വിഷമങ്ങളും നീങ്ങുകയും നിന്റെ പാപങ്ങൾ പൊറുക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യും.” (തിർമിദി)

പ്രവാചകൻ ﷺ ന് ധാരാളമായി സ്വലാത്ത് ചൊല്ലുന്നവർ ഖിയാമത്ത് നാളിൽ അദ്ദേഹത്തോട് ഏറ്റവും അടുത്തവരായിരിക്കും.

നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

“ഖിയാമത്ത് നാളിൽ എന്നോട് ഏറ്റവും അടുത്തവൻ എന്നിലേക്ക് ഏറ്റവും കൂടുതൽ സ്വലാത്ത് ചൊല്ലുന്നവനായിരിക്കും.” (തിർമിദി)

പ്രവാചകൻ ﷺ ന് സ്വലാത്ത് ചൊല്ലുന്നതിന്റെ മഹത്വങ്ങൾ എണ്ണിപ്പറയാൻ കഴിയാത്തത്ര വലുതാണ്.

അങ്ങനെയിരിക്കെ ചിലർ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഈ മഹത്തായ ആരാധന അവഗണിക്കുന്നത്?

നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

“എന്റെ പേര് പറയപ്പെട്ടിട്ടും എന്നിലേക്ക് സ്വലാത്ത് ചൊല്ലാത്തവനാണ് യഥാർത്ഥ പിശുക്കൻ.” (അഹ്മദ്)

അതുകൊണ്ട് പ്രവാചകനെ ﷺ സ്നേഹിക്കുന്നവരേ,

നിങ്ങളുടെ പ്രവാചകനിലേക്ക് ധാരാളമായി സ്വലാത്തും സലാമും ചൊല്ലുക.

നിങ്ങളുടെ മക്കളെയും അത് ശീലിപ്പിക്കുക.

അതിലൂടെ നിങ്ങളുടെ കുടുംബത്തിന് അനുഗ്രഹം ലഭിക്കുകയും നിങ്ങളുടെ റബ്ബിന്റെ സ്വർഗ്ഗം നിങ്ങൾക്ക് ലഭിക്കുകയും ചെയ്യും.

അല്ലാഹു പറയുന്നു:

﴿أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ﴾

“അല്ലാഹുവിനെയും അവന്റെ ദൂതനെയും നിങ്ങളിലെ അധികാരികളെയും അനുസരിക്കൂ.” (നിസാഃ 59)

ഞാൻ പറഞ്ഞ ഈ വാക്കുകളോടെ എനിക്കും നിങ്ങൾക്കും വേണ്ടി അല്ലാഹുവിനോട് പാപമോചനം തേടുന്നു.

രണ്ടാം ഖുത്ബ

അല്ലാഹുവിനാണ് എല്ലാ സ്തുതിയും.

അവസാന പ്രവാചകനായ മുഹമ്മദ് ﷺ ക്ക് സമാധാനവും അനുഗ്രഹവും ഉണ്ടാകട്ടെ.

പ്രവാചകൻ ﷺ ന് സ്വലാത്ത് ചൊല്ലുന്നവരേ,

പ്രത്യേകിച്ച് ഈ അനുഗ്രഹീതമായ വെള്ളിയാഴ്ച, നിങ്ങളുടെ ദിവസങ്ങൾ മുഴുവൻ പ്രവാചകൻ ﷺ ന് സ്വലാത്തും സലാമും ചൊല്ലിക്കൊണ്ട് നിറയ്ക്കുക.

നബി ﷺ പറഞ്ഞു:

“നിങ്ങളുടെ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠമായ ദിവസങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് വെള്ളിയാഴ്ച. അതിനാൽ അന്നേ ദിവസം എന്നിലേക്ക് ധാരാളമായി സ്വലാത്ത് ചൊല്ലുക. നിങ്ങളുടെ സ്വലാത്തുകൾ എനിക്ക് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.” (അബൂദാവൂദ്)

അദ്ദേഹം ﷺ മറ്റൊരു ഹദീസിൽ പറഞ്ഞു:

“നിങ്ങൾ മുഅദ്ദിന്റെ ബാങ്ക് കേൾക്കുമ്പോൾ അവൻ പറയുന്നതുപോലെ ആവർത്തിച്ച് പറയുക. തുടർന്ന് എന്നിലേക്ക് സ്വലാത്ത് ചൊല്ലുക. ശേഷം അല്ലാഹുവിനോട് എനിക്ക് അൽ-വസീല (സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന പദവി) നൽകാൻ പ്രാർത്ഥിക്കുക. അങ്ങനെ പ്രാർത്ഥിക്കുന്നവർക്ക് എന്റെ ശുപാർശ ലഭിക്കും.” (മുസ്ലിം)

പ്രവാചകന്റെ ﷺ ശുപാർശ ആഗ്രഹിക്കുന്നവരേ,

അദ്ദേഹത്തിന് സ്വലാത്തും പൂർണ്ണമായ സലാമും ചൊല്ലുക.

അല്ലാഹുവേ,

നമ്മുടെ നേതാവും പ്രവാചകനുമായ മുഹമ്മദ് ﷺ ക്ക് എല്ലാ സമയത്തും, അന്ത്യനാൾ വരെ നിലനിൽക്കുന്ന അനുഗ്രഹങ്ങളോടെ സ്വലാത്തും സലാമും അനുഗ്രഹവും നൽകണമേ.

അദ്ദേഹത്തെ സ്മരിക്കുന്നവർ സ്മരിക്കുന്നത്രയും, അശ്രദ്ധരായവർ മറക്കുന്നത്രയും അദ്ദേഹത്തിന് സ്വലാത്ത് നൽകണമേ.

ഇബ്രാഹീം (അ) നും കുടുംബത്തിനും നീ സ്വലാത്ത് നൽകിയതുപോലെ മുഹമ്മദ് ﷺ നും കുടുംബത്തിനും സ്വലാത്ത് നൽകണമേ.

ഇബ്രാഹീം (അ) നെയും കുടുംബത്തെയും അനുഗ്രഹിച്ചതുപോലെ മുഹമ്മദ് ﷺ നെയും കുടുംബത്തെയും അനുഗ്രഹിക്കണമേ.

തീർച്ചയായും നീ സ്തുത്യർഹനും മഹത്വവാനുമാകുന്നു.

അല്ലാഹുവേ,

അബൂബക്കർ, ഉമർ, ഉസ്മാൻ, അലി (റ) എന്നിവരോടും എല്ലാ സ്വഹാബികളോടും, പ്രവാചകന്റെ പരിശുദ്ധ ഭാര്യമാരോടും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ കുടുംബത്തോടും നീ തൃപ്തനാകണമേ.

അല്ലാഹുവേ,

ഇഹലോകത്തെയും പരലോകത്തെയും എല്ലാ നന്മകളും ഞങ്ങൾ നിനക്കോട് ചോദിക്കുന്നു.

അല്ലാഹുവേ,

യു.എ.ഇ.യ്ക്ക് എന്നും അഭിമാനവും വിജയവും സുരക്ഷയും സ്ഥിരതയും സമൃദ്ധിയും ക്ഷേമവും നിലനിർത്തണമേ.

രാഷ്ട്രപതിയായ ശൈഖ് മുഹമ്മദ് ബിൻ സായിദിനെ സംരക്ഷിക്കണമേ.

അദ്ദേഹത്തിന് സഹായിയും പിന്തുണയും ആയിരിക്കണമേ.

അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിലും പ്രവർത്തനങ്ങളിലും അനുഗ്രഹം നൽകണമേ.

അദ്ദേഹത്തിനും ഉപരാഷ്ട്രപതിമാർക്കും എമിറേറ്റുകളുടെ ഭരണാധികാരികൾക്കും കിരീടാവകാശിക്കും നീ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നതും പ്രസാദിക്കുന്നതുമായ കാര്യങ്ങളിൽ വിജയം നൽകണമേ.

അല്ലാഹുവേ,

ശൈഖ് സായിദിനും ശൈഖ് റാഷിദിനും അന്തരിച്ച എല്ലാ ഭരണാധികാരികൾക്കും കരുണ നൽകുകയും അവരെ വിശാലമായ സ്വർഗോദ്യാനങ്ങളിൽ പ്രവേശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യണമേ.

അല്ലാഹുവേ,

നമ്മുടെ രാജ്യത്തിന്റെ ശഹീദുമാരെ നിന്റെ കരുണയാലും പൊറുപ്പാലും പൊതിയണമേ.

അല്ലാഹുവേ,

ജീവിച്ചിരിക്കുന്നവരും മരണപ്പെട്ടവരുമായ എല്ലാ മുസ്ലിം പുരുഷന്മാർക്കും സ്ത്രീകൾക്കും കരുണ നൽകണമേ.

അല്ലാഹുവിന്റെ ദാസന്മാരേ,

അല്ലാഹുവിനെ സ്മരിക്കൂ; അവൻ നിങ്ങളെ സ്മരിക്കും.

അവന്റെ അനുഗ്രഹങ്ങൾക്ക് നന്ദി പറയൂ; അവൻ നിങ്ങളെ കൂടുതൽ അനുഗ്രഹിക്കും.

നമസ്കാരം സ്ഥാപിക്കുവിൻ.

*FRIDAY UAE KHUTBA 31-07-2026* 🎙️🇦🇪
*
التواضع من أفضل العبادات*

*Humility Is Among the Finest Acts of Worship*
الخطبة الأولى:

الحمد لله رب العالمين، رفع مكانة المتواضعين، وذم خصال المتكبرين، وأشهد أن لا إله إلا الله، وأشهد أن سيدنا ونبينا محمدا رسول الله، اللهم صل وسلم وبارك عليه وعلى آله وصحبه ومن اتبع هداه.

أما بعد: فأوصيكم عباد الله ونفسي بتقوى الله تعالى القائل: ﴿تلك الدار الآخرة نجعلها للذين لا يريدون علوا في الأرض ولا فسادا والعاقبة للمتقين﴾.

أيها المؤمنون: حديثنا اليوم؛ عن خلق المرسلين والأنبياء، وشيمة ذوي الفضل والحكماء، إنه خلق التواضع، ومعناه تهذيب النفس عن الكبر، ولين الجانب، واحترام الناس، واللطف في معاملتهم، فتحصل المودة والألفة، وقد أمر الله تعالى به نبيه ﷺ، فقال: ﴿واخفض جناحك للمؤمنين﴾. أي: ارفق بهم، وتواضع لهم، ونبينا ﷺ يقول: «إن الله أوحى إلي أن تواضعوا حتى لا يبغي أحد على أحد، ولا يفخر أحد على أحد».

والتواضع من أفضل طاعات الرحمن، وأجل معالي الإيمان، فعن عائشة رضي الله عنها قالت: إنكم لتغفلون أفضل العبادة: التواضع.

وقال معاذ بن جبل رضي الله عنه: لا يبلغ عبد ذرى الإيمان حتى يكون متواضعا، ولم العجب، أوليست أول صفات عباد الرحمن عز وجل؟ قال سبحانه: ﴿وعباد الرحمن الذين يمشون على الأرض هونا﴾، أي: بسكينة ووقار، ولين وتواضع.

فتأملوا -رحمكم الله- كيف بدأ الله وصفهم بالتواضع قبل سائر خصالهم، وكيف كرمهم الله به وشرف ذكرهم، وإلى نفسه أضافهم، فسماهم عباد الرحمن، وما ذاك إلا لأن التواضع سلم المكارم، ومفتاح المعالي، كيف لا، ونبينا ﷺ يقول: «ما تواضع أحد لله إلا رفعه الله»، وقد قيل: إن رفيع القوم من يتواضع.

عباد الله: إن التواضع فضيلة بين نقيصتين، فهو عزة ووقار، لا تعال واستكبار، ولا ذلة وانكسار، فقد رأى عمر بن الخطاب رضي الله عنه رجلا متماوتا متكلفا التواضع، فنهره وقال: لا تمت علينا ديننا.

فالمتواضع عزيز مكرم، محبوب عند ربه، قريب من أهله، فتواضعوا عباد الله، وما أحسن قول من قال:

تواضع تكن كالنجم لاح لناظر*** على صفحات الماء وهو رفيع
ولا تك كالدخان يرفع نفسه *** إلى طبقات الجو وهو وضيع

﴿يا أيها الذين آمنوا أطيعوا الله وأطيعوا الرسول وأولي الأمر منكم﴾.

أقول قولي هذا وأستغفر الله لي ولكم.

الخطبة الثانية:

الحمد لله وحده، والصلاة والسلام على من لا نبي بعده.

أما بعد فيا أيها المتواضعون: إن التواضع قيمة محورية في حياتنا؛ تستقيم بها معاملاتنا، إذ يحمل الإنسان على خدمة الآخرين، ألم تروا إلى نبيكم ﷺ وتواضعه في خدمة غيره؟، فقد أتته امرأة فقالت: يا رسول الله؛ إن لي إليك حاجة. فذهب ﷺ معها، ووقف منصتا إليها، حتى لبى لها حاجتها، فما أعظمه من خلق يعزز التآلف والتكافل في المجتمع، ويحصنه من الآفات الأخلاقية، فمن غاب تواضعه برزت إساءته إذا تكلم، ومنعه الكبر من أن يتعلم، ذلك أن القلب الذي دخلته ظلمة الكبر؛ لا تغشاه أنوار العلم، وقد قيل: «لا يتعلم العلم: مستح، ولا مستكبر». وإنك لترى المتكبر يتعالى على غيره، ويطلب ما لا يستحقه، ويرى في نفسه ما ليس أهلا له، متفاخرا بما ليس عنده، «كلابس ثوبي زور»، كما وصفه نبينا ﷺ.

وأنتم يا أهل الإمارات، يا من عرفتم بالتواضع؛ اعتزوا بقيمكم، وكونوا دوما شامة بين الناس بأخلاقكم، ورسخوا خلق التواضع في أبنائكم. أعوذ بالله من الشيطان الرجيم: ﴿ولا تصعر خدك للناس ولا تمش في الأرض مرحا إن الله لا يحب كل مختال فخور﴾.

هذا وصل اللهم وسلم وبارك على سيدنا ونبينا محمد، وعلى آله وصحبه أجمعين، وارض اللهم عن أبي بكر وعمر وعثمان وعلي، وعن سائر الصحابة الأكرمين.

اللهم إنا نسألك جوامع الخير، ومعاقد البر، وخزائن فضلك، وسعة عفوك.

اللهم أدم على دولة الإمارات عزها ونصرها، واستقرارها وازدهارها، وخيرها ورخاءها.

اللهم احفظ الشيخ محمد بن زايد رئيس الدولة بحفظك، وكن له عونا وسندا، وبارك في عمره وعمله، اللهم وفقه ونوابه وإخوانه حكام الإمارات، وولي عهده الأمين؛ لما تحبه وترضاه.

اللهم ارحم الشيخ زايد، والشيخ راشد، وشيوخ الإمارات الذين انتقلوا إلى رحمتك، وأدخلهم بفضلك فسيح جناتك. اللهم اشمل شهداء الوطن برحمتك وغفرانك. اللهم ارحم المسلمين والمسلمات: الأحياء منهم والأموات.

عباد الله: اذكروا الله العظيم الجليل يذكركم، واشكروه على نعمه يزدكم. وأقم الصلاة.

*FRIDAY UAE KHUTBA 31-07-2026* 🎙️🇦🇪

التواضع من أفضل العبادات

Humility Is Among the Finest Acts of Worship

الْخُطْبَةُ الْأُولَى


الْحَمْدُ لِلَّهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ، رَفَعَ مَكَانَةَ الْمُتَوَاضِعِينَ، وَذَمَّ خِصَالَ الْمُتَكَبِّرِينَ، وَأَشْهَدُ أَنْ لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ، وَأَشْهَدُ أَنَّ سَيِّدَنَا وَنَبِيَّنَا مُحَمَّدًا رَسُولُ اللَّهِ، اللَّهُمَّ صَلِّ وَسَلِّمْ وَبَارِكْ عَلَيْهِ وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ وَمَنِ اتَّبَعَ هُدَاهُ.

أَمَّا بَعْدُ: فَأُوصِيكُمْ عِبَادَ اللَّهِ وَنَفْسِي بِتَقْوَى اللَّهِ تَعَالَى الْقَائِلِ:﴿تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ﴾.

برادرانِ اِیمان، میرے عزیز ساتھیو! ہمارے آج کے خطبے کا موضوع حضراتِ اَنبیاء کرام علیہم السلام کا ایک عظیم وصف ہے، اللہ تعالیٰ کے برگزیدہ رسولوں کے اَعلی اَخلاق کا بنیادی حصہ ہے، اور اہلِ حکمت و بصیرت کی خصلت کا لازمی جزو ہے، جی ہاں میرے بھائیو!اس عظیم صفت اور اعلیٰ اَخلاق کانام تواضع ہے، جس کا مطلب یہ ہے کہ انسان کا نفس تکبر سے پاک ہو، اس کی طبیعت میں نرمی ہو، وہ لوگوں کا احترام کرے، اُن کے ساتھ لین دین اورتمام معاملات میں نرمی و محبت سے پیش آئے، جس کے نتیجے میں دلوں میں اُلفت و مودّت پیدا ہوتی ہے، چنانچہ خالقِ کائنات اللہ سبحانہ و تعالیٰ نے اپنے پیارے حبیب جنابِ رسول اللہﷺ کو اس صفت سے آراستہ ہونے کا حکم فرمایا، ارشادِ باری تعالٰی ہے:﴿وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ﴾.اور جو لوگ ایمان لے آئے ہیں ان کے لیے اپنی شفقت کا بازو پھیلا دیجیے. یعنی ان کے ساتھ نرمی و شفقت کا برتاؤ کریں ، اور ان کے ساتھ عاجزی اور تواضع سے پیش آئیں، اور تواضع ہی کے سلسلے میں نبیِ کریم صاحبِ خُلُق عظیمﷺکا ارشاد ہے:«إِنَّ اللَّهَ أَوْحَى إِلَيَّ أَنْ تَوَاضَعُوا حَتَّى لَا يَبْغِيَ أَحَدٌ عَلَى أَحَدٍ، وَلَا يَفْخَرَ أَحَدٌ عَلَى أَحَدٍ». اللہ تعالیٰ نے مجھ پر یہ وحی فرمائی ہے کہ تم لوگ تواضع اختیار کرو یہاں تک کہ تم میں سے کوئی کسی پر زیادتی نہ کرے اور نہ کوئی کسی پر فخر کرے

میرےایمانی بھائیو! تواضع اختیار کرنا رب رحمن کی اطاعت کا افضل ترین درجہ ہے، اورعاجزی و انکساری ایمان کا اَعلی ترین مقام ہے، چنانچہ ام المؤمنین سیدہ عائشہ رضی اللہ عنہا سے روایت ہے، وہ فرماتی ہیں: إِنَّكُمْ لَتُغْفِلُونَ أَفْضَلَ الْعِبَادَةِ: التَّوَاضُعَ. تم لوگ افضل ترین عبادت سے غافل ہو جاتے ہو اور وہ افضل ترین عبادت تواضع ہے. اسی طرح حضرت معاذ بن جبل رضی اللہ عنہ فرماتے ہیں:لَا يَبْلُغُ عَبْدٌ ذُرَى الْإِيمَانِ حَتَّى يَكُونَ مُتَوَاضِعًا،بندہ ایمان کی بلندی کو اس وقت تک نہیں پہنچ سکتا، جب تک کہ وہ متواضع نہ ہو، اور اس میں کوئی تعجب کی بات نہیں، رب تعالیٰ نے اپنے نیک بندوں کو عِبادُ الرحمن کا لقب عطا فرمایا ہے، اور اُن کی سب سے پہلی صفت تواضع و نرمی اور مَتانت وسنجیدگی بیان فرمائی ہے،ارشادِ باری تعالیٰ ہے:﴿وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا﴾ اور رحمٰن کے بندے وہ ہیں جو زمین پر عاجزی سے چلتے ہیں يعنى سكون ،وقار ،نرمى اور تواضع كى روش اپناتے ہیں ، تو ذرا غور فرمائیے کہ اللہ سبحانہ و تعالیٰ نے اپنے نیک بندوں کے اوصاف و خصائل ذکر فرمائے تو سب سے پہلے تواضع کی صفت بیان فرمائی، اور ان کی یہ صفت بیان کر کے ان کا مقام و مرتبہ بلند فرمایا، ان کی عزت و تکریم فرمائی، اور اپنی طرف ان کی نسبت کرتے ہوئے انہیں عِباد الرحمٰن کالقب عطا فرمایا، اور یہ اس وجہ سے کہ تواضع ہی عمدہ اَخلاق کا زِینہ ہے، عاجزی و انکساری ہی بلند اَقدار کی کنجی ہے، اور بَھلا کیسے نہ ہو، جبکہ ہمارے پیارے نبی جناب رسول اللہﷺکا ارشاد ہے: «مَا تَوَاضَعَ أَحَدٌ لِلَّهِ إِلَّا رَفَعَهُ اللَّهُ»، جو بھی اللہ کے لیے تواضع اور عاجزی اختیار کرتا ہے، اللہ تعالیٰ ضرور اسے بلندی و رفعت عطا فرماتے ہیں. اور مشہورحکمیانہ مقولہ ہے کہ کسی قوم کا سب سے معزز و مکرم شخص وہی ہوتا ہے جو ان میں سب سے زیادہ متواضع اور منکسر المزاج ہو.

اللہ کے نیک بندو! تواضع وہ عظیم اَخلاق ہے، جو دو عیبوں کے درمیان ایک درمیانہ راستہ ہے، جو دو برائیوں کے بیچ ایک اَعلی اَخلاقی قدر ہے، يعنى تواضع دراصل سنجیدگی اور متانت کا نام ہے، جو غرور اور تکبر سے پاک ہو، اسی طرح تواضع عزت و وقار کی وہ راہ ہے، جس میں انسان کی ذلت اور رسوائی نہ ہوتی ہو. چنانچہ حضرت عمر فاروق رضی اللہ عنہ نے ایک شخص کو دیکھا جو مصنوعی عاجزی اختیار کیے ہوا تھا، اور ایسے جُھک رہا تھا کہ گویا وہ کسی بیماری سے لاغر و کمزور ہوا ہو، تو حضرت عمر رضی اللہ عنہ نے اسے سختی سے ڈانٹا اور فرمایا: لَا تُمِتْ عَلَيْنَا دِينَنَا. ہمارے دین کو مردہ اور بے حیثیت نہ بناؤ.

تو میرے بھائیو، متواضع شخص معزز و مکرم ہوتا ہے، رب رحمان کا محبوب ہوتا ہے، اوراپنے اہلِ خانہ کے دل کا سکون ہوتا ہے، لہٰذا تواضع اختیار کیجیے، کسی شاعر نے کیا خوب کہا ہے::

تَوَاضَعْ تَكُنْ كَالنَّجْمِ لَاحَ لِنَاظِرٍ***عَلَى صَفَحَاتِ الْمَاءِ وَهْوَ رَفِيعُ
وَلا تَكُ كَالدُّخَانِ يَرْفَعُ نَفْسَهُ *** إِلَى طَبَقَاتِ الْجَوِّ وَهْوَ وَضِيعُ

تواضع اختیار کرو، تم اس ستارے کی طرح ہو جاؤ گے جو دیکھنے والے کو تو پانی کی سطح پہ نظر آتا ہے مگر چمکتا آسمان کی بلندیوں میں ہے. اور اس دھوئیں کی طرح نہ بنو جو اپنے آپکو آسمان کی بلندیوں تک اٹھا تو لیتا ہے مگروہ بے حیثیت ہوتاہے، پھربہت جلدہمیشہ کے لیے ختم ہو جاتا ہے.

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا أَطِيعُوا اللَّهَ وَأَطِيعُوا الرَّسُولَ وَأُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ﴾.

أَقُولُ قَوْلِي هَذَا وَأَسْتَغْفِرُ اللَّهَ لِي وَلَكُمْ.

الْخُطْبَةُ الثَّانِيَةُ:

الْحَمْدُ لِلَّهِ وَحْدَهُ، وَالصَّلَاةُ وَالسَّلَامُ عَلَى مَنْ لَا نَبِيَّ بَعْدَهُ.

أَمَّا بَعْدُ: عجز و انکساری سے آراستہ میرے مؤمن بھائیو! تواضع اور عاجزی ہماری زندگی کا ایسا بنیادی اور مرکزی وصف ہے، جس سے ہمارے معاملات سَنورتے ہیں اور درست سَمت اختیار کرتے ہیں، اور یہی وہ عظیم صفت ہے جو انسان کو دوسروں کی خدمت کرنے پر آمادہ کرتی ہے، ذرا غور فرمائیے کہ کیسے ہمارے پیارے نبیﷺتواضع اور اخلاص کے ساتھ لوگوں کا تعاون فرمایا کرتے تھے، چنانچہ ایک عورت آپ ﷺکی خدمت میں حاضر ہوئی اورعرض کیا : اے اللہ کے رسول! میں ایک ضرورت کے سلسلے میں آپ کے پاس آئی ہوں، تو آپﷺاس کی بات سننے کے لیے ایک جانب کھڑے ہوئے، اور توجہ سے اس کی پوری بات سنتے رہے، یہاں تک کہ اس کی ضرورت پوری کر دی. سبحان اللہ، کیسی دلی ہمدردی ہے،اور کیسا عظیم اَخلاق ہے، جو معاشرے میں باہمی الفت و تعاون کو مضبوط کرتا ہے، اَخلاقی پستی اور بُرے کردار سے لوگوں کی حفاظت کرتا ہے، لہٰذا جس میں تواضع نہ ہو تو اس کی زبان سے بدی اور برائی ہی نکلتی ہے، پھر اس میں تکبر پیدا ہو جاتا ہے جو حصولِ علم میں رکاوٹ بنتا ہے، کیونکہ جس دل میں تکبر کے اندھیرے بسیرا کر لیں، وہاں علم کے چراغوں سے روشنی پیدا نہیں ہوتی، کسی دانا کا قول ہے کہ دو شخص علم حاصل نہیں کر سکتے، ایک تو وہ جو ضرورت سے زیادہ شرمیلا ہو، اور دوسرا وہ جس کے اندر غرور و تکبر بھرا ہو.

میرے بھائیو! متکبر شخص ہمیشہ دوسروں پر اپنا زور جمانے کی کوشش کرتا ہے، وہ اپنے لیے ان چیزوں کا طلبگار رہتا ہے جس کا وہ حقدار نہیں ہوتا، اپنے آپ کو خود سے اس مقام پر فائز سمجھ لیتا ہے جس کا وہ اہل نہیں ہوتا، اور اُن خوبیوں پر اِتراتا اورفخر کرتا ہے جو اس کے اندر نہیں ہوتیں ، آپ علیہ السلام نے ایسے شخص کے بارے میں فرمایا: «كَلَابِسِ ثَوْبَيْ زُورٍ»، اس کی مثال ایسی ہے جیسے کسی نے جھوٹ کے دو لبادے پہن لیے ہوں.

تو میرے دوستو، سرزمینِ امارات میں بسنے والو! دنیا میں آپ کی پہچان عمدہ اَخلاق ہیں، آپ اپنی عاجزی ا ورتواضع سے پہچانے جاتے ہیں، لہذا اپنی عظیم اَقدار پر فخر کیجیے، عمدہ اَخلاق سے وابستہ رہ کر لوگوں میں معزز و مکرم رہیے، اور اپنے بچوں کے اندر بھی عاجزی اور تواضع کی صفات پیدا کیجیے، أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ:﴿وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ﴾. اور لوگوں کے سامنے (غرور سے) اپنے گال مت پُھلاؤ، اور زمین پر اِتراتے ہوئے مت چلو، یقین جانو اللہ کسی اِترانے والے شیخی باز کو پسند نہیں کرتا***

هَذَا وَصَلِّ اللَّهُمَّ وَسَلِّمْ وَبَارِكْ عَلَى سَيِّدِنَا وَنَبِيِّنَا مُحَمَّدٍ، وَعَلَى آلِهِ وَصَحْبِهِ أَجْمَعِينَ، وَارْضَ اللَّهُمَّ عَنْ أَبِي بَكْرٍ وَعُمَرَ وَعُثْمَانَ وَعَلِيٍّ، وَعَنْ سَائِرِ الصَّحَابَةِ الْأَكْرَمِينَ.

اللَّهُمَّ إِنَّا نَسْأَلُكَ جَوَامِعَ الْخَيْرِ، وَمَعَاقِدَ الْبِرِّ، وَخَزَائِنَ فَضْلِكَ، وَسَعَةَ عَفْوِكَ.

اللَّهُمَّ أَدِمْ عَلَى دَوْلَةِ الْإِمَارَاتِ عِزَّهَا وَنَصْرَهَا، وَاسْتِقْرَارَهَا وَازْدِهَارَهَا، وَخَيْرَهَا وَرَخَاءَهَا. اللَّهُمَّ احْفَظِ الشّيخ مُحَمَّد بْن زَايد رَئِيسَ الدَّوْلَةِ بِحِفْظِكَ، وَكُنْ لَهُ عَوْنًا وَسَنَدًا، وَبَارِكْ فِي عُمْرِهِ وَعَمَلِهِ، اللَّهُمَّ وَفِّقْهُ وَنُوَّابَهُ وَإِخْوَانَهُ حُكَّامَ الْإِمَارَاتِ، وَوَلِيَّ عَهْدِهِ الْأَمِينَ؛ لِمَا تُحِبُّهُ وَتَرْضَاهُ.

اللَّهُمَّ ارْحَمِ الشّيخ زَايد، وَالشّيخ رَاشِد، وَشُيُوخَ الْإِمَارَاتِ الَّذِينَ انْتَقَلُوا إِلَى رَحْمَتِكَ، وَأَدْخِلْهُمْ بِفَضْلِكَ فَسِيحَ جَنَّاتِكَ.

اللَّهُمَّ اشْمَلْ شُهَدَاءَ الْوَطَنِ بِرَحْمَتِكَ وَغُفْرَانِكَ. اللَّهُمَّ ارْحَمِ الْمُسْلِمِينَ وَالْمُسْلِمَاتِ: الْأَحْيَاءَ مِنْهُمْ وَالْأَمْوَاتَ.

عِبَادَ اللَّهِ: اذْكُرُوا اللَّهَ الْعَظِيمَ الْجَلِيلَ يَذْكُرْكُمْ، وَاشْكُرُوهُ عَلَى نِعَمِهِ يَزِدْكُمْ. وَأَقِمِ الصَّلَاةَ.

*FRIDAY UAE KHUTBA 31-07-2026* 🎙️🇦🇪

التواضع من أفضل العبادات

*Humility Is Among the Finest Acts of Worship*

The First Sermon

All praise is due to Allah, Lord of all the worlds, who has elevated the rank of the humble and condemned the traits of the arrogant. I bear witness that there is no deity worthy of worship except Allah, and I bear witness that our Master and Prophet Muhammad is the Messenger of Allah. O Allah, bestow Your blessings, peace and abundant grace upon him, his family, his Companions and all those who follow his guidance.

To proceed: Servants of Allah, I counsel you and myself to remain mindful of Allah, the Exalted, who says: تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ

“That Home of the Hereafter We shall assign to those who seek neither superiority upon the earth nor corruption. The ultimate outcome belongs to those who are mindful of Allah.” (Qurʾān 28:83)

Believers, our subject today is one of the defining qualities of the Messengers and Prophets and one of the noble characteristics of virtuous and wise people. It is the quality of humility. Humility means disciplining the soul and purifying it of arrogance, being gentle and approachable, respecting people and treating them with kindness. Through this, affection and harmony are established among people. Allah, the Exalted, commanded His Prophet ﷺ to embody this quality, saying: وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِلْمُؤْمِنِينَ

“And lower your wing to the believers.” (Qurʾān 15:88)

That is: treat them gently and conduct yourself humbly toward them. Our Prophet ﷺ said: إِنَّ اللَّهَ أَوْحَى إِلَيَّ أَنْ تَوَاضَعُوا حَتَّى لَا يَبْغِيَ أَحَدٌ عَلَى أَحَدٍ، وَلَا يَفْخَرَ أَحَدٌ عَلَى أَحَدٍ

“Indeed, Allah has revealed to me that you must be humble toward one another, so that no one transgresses against another and no one boasts over another.”
(Al Adab al Mufrad)

Humility is among the finest acts of obedience to the Most Merciful and among the loftiest stations of faith. ʿĀʾishah, may Allah be pleased with her, said: إِنَّكُمْ لَتُغْفِلُونَ أَفْضَلَ الْعِبَادَةِ: التَّوَاضُعَ

“You are indeed neglecting one of the finest acts of worship: humility.” (Al-Nisāi)

Muʿādh ibn Jabal, may Allah be pleased with him, said: لَا يَبْلُغُ عَبْدٌ ذُرَى الْإِيمَانِ حَتَّى يَكُونَ مُتَوَاضِعًا

“A servant will not reach the highest summits of faith until he becomes humble.” (Sharh li Sunna Baghawī)

Why should this be surprising? Is humility not the first quality by which Allah, Mighty and Majestic, describes the servants of the Most Merciful? He says: وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا

“The servants of the Most Merciful are those who walk upon the earth gently.” (Qurʾān 25:63)

That is, they walk with tranquillity, dignity, gentleness and humility.

Reflect—may Allah have mercy upon you—on how Allah began His description of them with humility before mentioning their other qualities. Reflect on how Allah honoured them through it, elevated their mention and attributed them to Himself, calling them “the servants of the Most Merciful.” This is because humility is the ladder by which noble qualities are attained and the key to the highest ranks. How could it be otherwise when our Prophet ﷺ said: مَا تَوَاضَعَ أَحَدٌ لِلَّهِ إِلَّا رَفَعَهُ اللَّهُ

“No one humbles himself for the sake of Allah except that Allah raises him.” (Ṣaḥīḥ Muslim, no. 2588)

It has therefore been said: Truly elevated among his people is the one who humbles himself.

Servants of Allah: humility is a virtue situated between two deficiencies. It is honour accompanied by dignity: neither haughtiness and arrogance nor humiliation and brokenness.

ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb, may Allah be pleased with him, once saw a man affecting a lifeless manner and making an ostentatious display of humility. He rebuked him, saying: لَا تُمِتْ عَلَيْنَا دِينَنَا

“Do not cause our religion to appear lifeless before us.” (nihāya fī gharīb al-hadīth)

The humble person therefore possesses honour and dignity. He is beloved by his Lord and close to his family and community. Be humble, servants of Allah. How beautiful are the words of the poet: Be humble, like the star whose light, shines on the water, yet rests at height. Be not like smoke that climbs the air, though low in worth, it rises there.

Allah, the Exalted, says: “O you who believe, obey Allah, obey the Messenger and those entrusted with authority among you.” (Qurʾān 4:59) I say these words of mine, and I seek Allah’s forgiveness for myself and for you.

The Second Sermon

All praise is due to Allah alone, and may blessings and peace be upon the one after whom there is no Prophet.

To proceed: People of humility, humility is a central value in our lives through which our dealings with one another are set aright. It moves a person to serve others. Have you not considered your Prophet ﷺ and the humility he displayed in serving others? A woman once came to him and said:إِنَّ لِي إِلَيْكَ حَاجَةً

“O Messenger of Allah, I have a need that I wish to bring before you.”

The Prophet ﷺ went with her and stood listening attentively until he had attended to her need. In another wording, he invited her to choose any street in which she wished to sit, and he sat with her until her need was fulfilled. (Ṣaḥīḥ Muslim, no. 2326)

What a magnificent quality this is. It strengthens harmony, mutual support and social solidarity within society, while protecting the community from moral afflictions. When humility is absent from a person, his offensive behaviour becomes apparent whenever he speaks, and his arrogance prevents him from learning. This is because a heart into which the darkness of arrogance has entered cannot be enveloped by the lights of knowledge. It has therefore been said: لَا يَتَعَلَّمُ الْعِلْمَ: مُسْتَحٍ، وَلَا مُسْتَكْبِرٌ

“Knowledge is not acquired by one who is overcome by shyness, nor by one who is arrogant.” (Sunna Kubra al-Bayhaqi)

You will see an arrogant person elevating himself above others, demanding what he does not deserve and attributing to himself qualities for which he is not qualified. He boasts of things he does not possess and is, as our Prophet ﷺ described: كَلَابِسِ ثَوْبَيْ زُورٍ

“Like one who wears two garments of falsehood.” (Ṣaḥīḥ al-Bukhārī; Ṣaḥīḥ Muslim)

People of the Emirates: You who are known for your humility: take pride in your values. Always remain distinguished among people through your noble character and firmly instil the quality of humility in your children. I seek refuge in Allah from Satan, the accursed: وَلَا تُصَعِّرْ خَدَّكَ لِلنَّاسِ وَلَا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحًا إِنَّ اللَّهَ لَا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتَالٍ فَخُورٍ

“Do not turn your cheek contemptuously away from people, nor walk upon the earth exultantly. Indeed, Allah does not love anyone who is conceited and boastful.” (Qurʾān 31:18)

O Allah, bestow Your blessings, peace and abundant grace upon our Master and Prophet Muhammad and upon all his family and Companions. O Allah, be pleased with Abū Bakr, ʿUmar, ʿUthmān and ʿAlī, and with all the noble Companions. O Allah, we ask You for all-encompassing goodness, the foundations of righteousness, the treasures of Your grace and the vastness of Your pardon. O Allah, perpetuate the honour, victory, stability, prosperity, goodness and well-being of the United Arab Emirates. O Allah, protect Sheikh Mohamed bin Zayed, President of the State, through Your protection. Be his Helper and Supporter and bless his life and his deeds.

O Allah, grant success to him, his deputies, his brothers the Rulers of the Emirates, and his trustworthy Crown Prince, guiding them to everything that You love and with which You are pleased. O Allah, have mercy upon Sheikh Zayed, Sheikh Rashid and the Sheikhs of the Emirates who have passed into Your mercy. By Your grace, admit them into the expansive gardens of Your Paradise. O Allah, encompass the martyrs of the nation in Your mercy and forgiveness.