شبکه ایرانیاران (مؤسس ویکتوریا آزاد)

⭕️

از عدم سرنگونی تا ادعای «جمهوری سوم»

نقدی بر نوشتار اخیر محمد قوچانی

✍م. حسن زاده ( رزمنده جنگ ایران وعراق )

محمد قوچانی در یادداشت «جمهوری سوم» مدعی شده است که تحولات اخیر، جایگاه رئیس‌جمهور را متحول کرده و جمهوری اسلامی را وارد مرحله‌ای تازه کرده است؛ مرحله‌ای که به زعم او، «جمهوریت» تقویت شده و مسعود پزشکیان به معنای واقعی کلمه «رئیس‌جمهور» شده است.
اما مشکل این نوشته، دفاع از پزشکیان یا تأکید بر ظرفیت‌های ریاست‌جمهوری نیست؛ مشکل، پرش‌های ظاهراً استدلالی و نتیجه‌گیری‌هایی است که بیش از آنکه محصول تحلیل باشند، حاصل آرزو هستند.
قوچانی از این نکته آغاز می‌کند که نظام سیاسی از بحران اخیر عبور کرده، اما بدون ارائه استدلالی قانع‌کننده، ناگهان به این نتیجه می‌رسد که «جمهوری سوم» متولد شده است.! این جهش دقیقاً بر چه مبنایی است؟

اگر معیارِ پیروزی صرفاً سرنگون نشدن حکومت باشد، آنگاه هر حکومتی که فقط بر سر قدرت باقی بماند، پیروز است؛ حتی اگر برای حفظ بقا از بخشی از اهداف، شعارها و سیاست‌های اعلامی خود عقب‌نشینی کرده باشد. این دیگر تحلیل سیاسی نیست؛ تقلیل مفهوم پیروزی به صرف زنده ماندن است.
قوچانی همچنین همان خطای عمدی را تکرار می‌کند که سال‌هاست بخشی از تحلیلگران اصلاح‌طلب و اصولگرا مرتکب می‌شوند؛ یعنی میان «بقا» و «موفقیت» تفاوتی قائل نیستند، حال آنکه در علم سیاست موفقیت را با تحقق اهداف می‌سنجند، نه صرف ماندن بر سر قدرت.

اگر نظامی پس از دهه‌ها اصرار بر راهبردی که صدها میلیارده دلار برای آن هزینه شده، ناچار شود برای حفظ خود، در همان راهبرد ایدئولوژیک تجدیدنظر کند، با طرف مقابل توافق کند یا از بخشی از مواضعش عقب‌نشینی کند، دیگر نمی‌توان با بازی با واژه‌ها نام آن را «پیروزی» گذاشت.
مغالطه اصلی آقای قوچانی از آنجا آغاز می‌شود که افزایش اختیارات رئیس‌جمهور را در شرایط اضطراری معادل تقویت «جمهوریت» می‌گیرد، در حالی که این دو هیچ ملازمه‌ای ندارند. جمهوریت یعنی نهادهای پایدار، پاسخگویی، رقابت سیاسی و حاکمیت رأی مردم، نه اعطای اختیارات موقت به یک مقام اجرایی؛ موضوعی که قوچانی علی‌القاعده به آن واقف است اما در نوشته خود نادیده می‌گیرد.
حتی اگر بپذیریم پزشکیان در این مقطع اختیارات بیشتری یافته، پرسش اصلی همچنان پابرجاست: این اختیارات دائمی و ساختاری‌اند یا صرفاً محصول شرایط بحرانی؟
قوچانی بدون پاسخ به این پرسش، از «رئیس‌جمهور شدن رئیس‌جمهور» به «تقویت جمهوریت» و سپس به «جمهوری سوم» می‌رسد؛ گویی این فاصله را می‌توان با چند جمله تبلیغاتی، و نه استدلال، پر کرد.
او همچنین مخالفان نظام را صرفاً چون حکومت سقوط نکرده، شکست‌خورده می‌داند؛ این نیز مغالطه‌ای آشکار است. عدم تحقق هدف سرنگونی، همان‌قدر که دلیل شکست مخالفان نیست، دلیل پیروزی حکومت هم نیست. یک حکومت ممکن است بقا یابد، اما همزمان مشروعیت اجتماعی، سرمایه سیاسی، انسجام ایدئولوژیک و بخشی از اهداف راهبردی خود را از دست بدهد. در چنین شرایطی، اعلام «پیروزی» بیش از آنکه تحلیل باشد، موضع‌گیری سیاسی ناشیانه و ضد مردمی است.

بزرگ‌ترین نقص مقاله قوچانی حذف هزینه‌ها از معادله است. در روایت او، چون نظام باقی مانده و توافقی حاصل شده، پس موفق شده است. اما هزینه‌های اقتصادی، اجتماعی، امنیتی، سیاسی و روانی این بحران کجای این تحلیل قرار دارند؟ در علم سیاست، نتیجه یک بحران را با این پرسش می‌سنجند که «با چه هزینه‌ای باقی ماند و برای این بقا از چه چیزهایی صرف‌نظر کرد؟»
قوچانی پاسخی به این پرسش‌ها نمی‌دهد، زیرا پاسخ به آنها روایت او از «جمهوری سوم» را فرو می‌ریزد. از همین رو، ادعای او مبنی بر تقویت «اسلامیت» و «جمهوریت»، بیش از آنکه تحلیل سیاسی باشد، تلاشی برای روایت‌سازی است.
واقع‌بینانه‌تر آن است که گفته شود نظام سیاسی از یک بحران عبور کرد و موجودیت خود را حفظ کرد. اما تبدیل این واقعیت به ادعای «پیروزی»، آن هم پس از سرکوب و کشتار وحشیانه هزاران معترض مدنی، خفه کردن صدای جامعه با انسداد چندماهه اینترنت و پرداخت هزینه‌های سنگین انسانی، اقتصادی و سیاسی، و سپس نتیجه گرفتن اینکه «جمهوری سوم متولد شده»، نه استدلال، بلکه جهشی تبلیغاتی برای حفظ نظامی نامشروع و به آخر خط رسیده است.

Please open Telegram to view this post