💠سخن سدید

✍ دکتر وصفی عاشور

بخش اول

چه بسیار سخنانی که صاحب آن نشنیده، از آن ناراحت نشده و به‌خاطرش دلش نسبت به برادرش تیره نشده است؛تا اینکه کسی نزد او می‌آید ومی‌گوید:

«می‌دانی فلانی درباره تو چه گفته است؟»

سپس شروع می‌کند به تعریف کردن ماجرا و آن را با لحن خودش،برداشت خودش، تفسیر خودش وگمان‌های خودش درهم می‌آمیزد؛تا جایی که آن سخن به صاحبش می‌رسد،اما دیگر همان سخنی نیست که از دهان گوینده خارج شده بود؛بلکه سخنی است که ناقل آن را از نوساخته وپرداخته است.

به همین دلیل، قرآن کریم اصل بزرگی را به ما آموخته است:

﴿يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِنْ جَاءَكُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَيَّنُوا أَنْ تُصِيبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَى مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِينَ﴾[حجرات:۶]

«ای مؤمنان! اگر فرد فاسقی خبری برای شما آورد، درباره آن تحقیق و بررسی کنید؛ مبادا ناآگاهانه به گروهی آسیب برسانید و سپس از کاری که کرده‌اید پشیمان شوید.»

قرآن تنها به تحقیق درباره اخبار سفارش نکرده،بلکه سخن‌چینی و انتقال سخن با هدف ایجاد فساد میان مردم را نیز نکوهش کرده است. خداوند درباره برخی افراد شرور می‌فرماید:

﴿هَمَّازٍ مَشَّاءٍ بِنَمِيمٍ﴾[قلم: ۱۱]

«عیب‌جو و بسیار سخن‌چین.»

به این تعبیر دقت کنید:

﴿مَشَّاءٍ بِنَمِيمٍ﴾

یعنی کسی که برای سخن‌چینی این‌سو و آن‌سو می‌رود؛گویی نمّامی چیزی است که با خود حمل می‌کند و میان مردم می‌گرداند. از یک مجلس آتشی برمی‌دارد و در مجلس دیگری می‌اندازد،سپس به مجلس اول برمی‌گردد و آتش دیگری می‌آورد؛ تا سرانجام میان دل‌ها آتش اختلاف شعله‌ور می‌شود.

از پیامبر اکرم ﷺ نیز به‌طور صحیح نقل شده است که از کنار دو قبر عبور کردند و فرمودند:

«إِنَّهُمَا لَيُعَذَّبَانِ وَمَا يُعَذَّبَانِ فِي كَبِيرٍ»

«این دو نفر در حال عذاب هستند و عذابشان به خاطر گناه بزرگی نیست.»

سپس درباره یکی از آنان فرمودند:

«وَأَمَّا الْآخَرُ فَكَانَ يَمْشِي بِالنَّمِيمَةِ»

«اما دیگری سخن‌چینی می‌کرد.»

این حدیث را بخاری ومسلم روایت کرده‌اند.

پس نمّامی آن‌گونه که گاهی تصور می‌کنیم، یک سخن ساده و بی‌اهمیت نیست؛بلکه گناهی است که می‌تواند سبب عذاب قبر شود.

«برید شیطان»نباشیم

از برخی بزرگان سلف در این زمینه سخن زیبایی نقل شده است.

مردی نزد وهب بن منبّه رحمه‌الله آمد و سخن بدی را که درباره او گفته شده بود، برایش نقل کرد.وهب به او گفت:

«آیا شیطان رسول و فرستاده‌ای جز تو پیدا نکرده است؟»

چه سخن پرمعنایی!

شیطان می‌خواهد تیر سخن به قلب انسان برسد؛اما گاهی گوینده خودش نمی‌تواند این تیر را به هدف برساند،پس به دنبال کسی می‌گردد که آن را حمل کند و به قلب دیگری برساند!

فرض کنید شخصی در مجلسی دور از تو، سخنی درباره تو می‌گوید؛تو نه آن را شنیده‌ای،نه ناراحت شده‌ای و نه قلبت نسبت به او تغییر کرده است.

سپس فردی نزد تو می‌آید ودر ظاهر از روی دلسوزی می‌گوید:

«فقط می‌خواهم در جریان باشی..»

تو سخن را می‌شنوی،سینه‌ات تنگ می‌شود، نگاهت نسبت به آن شخص تغییر می‌کند، شروع می‌کنی رفتارهای گذشته او را دوباره تفسیر کردن، سخنان قدیمی‌اش را به یاد آوردن وشاید در نهایت از برادرت دور شوی، با خویشاوندی قطع رابطه کنی یادوستی را از دست بدهی.

پس چه کسی این تیر را به قلب تو رساند؟

بله،نفر اول تیر را پرتاب کرد؛اما نفر دوم آن را برداشت و در سینه تو فرو برد.

گوینده در برابر سخنش مسئول است، ناقل در برابر انتقال آن مسئول است و شنونده نیز دربرابر آنچه وارد گوش و قلب خود می‌کند،مسئول است.

خداوند می‌فرماید:

﴿وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ كُلُّ أُولَئِكَ كَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا﴾ [اسراء: ۳۶]

«از چیزی که درباره آن علم و آگاهی نداری پیروی مکن؛زیرا گوش وچشم و دل،همه مورد سؤال قرار خواهند گرفت.»

«حالقه»؛چیزی که دین را می‌تراشد

بندگان خدا!

مسئله تنها به غیبت و نمّامی محدود نمی‌شود؛ بلکه ممکن است به یک آسیب اجتماعی بسیار خطرناک، یعنی برهم زدن روابط و ایجاد دشمنی میان مردم، منتهی شود.


پیامبر اکرم ﷺ فرمودند:

«أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِأَفْضَلَ مِنْ دَرَجَةِ الصِّيَامِ وَالصَّلَاةِ وَالصَّدَقَةِ؟»

«آیا شما را از چیزی باخبر نکنم که از روزه و نماز و صدقه برتر است؟»

صحابه گفتند:آری.

فرمودند:

«صَلَاحُ ذَاتِ الْبَيْنِ فَإِنَّ فَسَادَ ذَاتِ الْبَيْنِ هِيَ الْحَالِقَةُ»

«اصلاح میان مردم؛زیرا فساد و برهم زدن روابط میان مردم،نابودکننده است.»

این حدیث را ابوداوود وترمذی روایت کرده‌اند.

و در ادامه حدیث آمده است:

«لَا أَقُولُ تَحْلِقُ الشَّعْرَ وَلَكِنْ تَحْلِقُ الدِّينَ»

«نمی‌گویم مو را می‌تراشد،بلکه دین را می‌تراشد واز بین می‌برد.»

☆ ادامه دارد ☆

📲 در شبکه‌های اجتماعی همراه ما باشید: 

🔸 اینستاگرام 🔸 تلگرام 🔸 وب‌سایت 🔸 آپارات