جماعت دعوت و اصلاح

⭐️اصول اخلاقی در مجالس عمومی

💫لحظه ای کوتاه در محضر
رسول الله( ص)

📖79- عَنِ ابْنِ عُمَرَ ، عَنِ النَّبِيِّ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " لَا يُقِيمُ الرَّجُلُ الرَّجُلَ مِنْ مَقْعَدِهِ ثُمَّ يَجْلِسُ فِيهِ، وَلَكِنْ تَفَسَّحُوا وَتَوَسَّعُوا ".( مسلم/2177)
( ابن عمر( رض) از پیامبر( ص) روایت می کند: که فرمود: هیچ کسی را نسزد که یکی را در مجلسی بلند کند سپس بر جایش بنشیند؛ بلکه گشایش و توسعه در مجالس ایجاد کنید.)

☀️نکات قابل تأمل در حدیث:

1⃣نکته ی اول:
ظاهر فرموده ی پیامبر( ص) عرف و فرهنگ عربی آن زمان را به تصویر می کشد، که گویای تفاوت های فرهنگی می باشد. اما اصول مطرح در حدیث اصلاح رفتاری مشترک، بین فرهنگ ها و ملیت های مختلف است.

2⃣نکته ی دوم:
آیین اسلام و آموزه های دینی؛ همانگونه که در جهت تغییر باور و اصلاح بینش اقدام مؤثر انجام می دهد؛ به همان نسبت در اصلاح رفتار جامعه ی اسلامی هم عنایت لازم را بکار می گیرد؛ چون اصلاح بینش و منش هم، مکمل همدیگر و لازمه ی تغییر همزمانی با هم می باشند؛ چه بسا می توان گفت اصلاحات بیرونی و رفتاری، نماینده و سفیر اصلاحات درون می باشند.

3⃣نکته ی سوم:
با توجه به فرهنگ و عرف، مجالس در دو دسته قابل تقسیم بندی می باشد:

✅ 1-مجالس خصوصی؛ شامل مهمانی و مجالس فامیلی و عشیره ای است، که به مناسبت های مختلف تشکیل می شود و اصولا در چنین مجالسی جایگاه پیران و سالمندان محفوظ است. و عرف سنتی و فامیلی، این حرمت را
نگهداشته است.

✅2- مجالس عمومی؛ مجالسی است که عمومیت داشته و همه ی افراد بدون تفاوت، در آن حضور می یابند، لذا این سفارش و توصیه اصلاحی اخلاقی پیامبر( ص) بیشتر متوجه این بخش از مجالس می گردد؛ که قرآن هم این قضیه ی اخلاقی را مطرح می کند:
"يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ إِذَا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُواْ فِى ٱلْمَجَٰلِسِ فَٱفْسَحُواْ يَفْسَحِ ٱللَّهُ لَكُمْ ۖ وَإِذَا قِيلَ ٱنشُزُواْ فَٱنشُزُواْ يَرْفَعِ ٱللَّهُ ٱلَّذِينَ ءَامَنُواْ مِنكُمْ وَٱلَّذِينَ أُوتُواْ ٱلْعِلْمَ دَرَجَٰتٍۢ ۚ وَٱللَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ"( مجادله/11)
(ای کسانی که ایمان آورده اید اگر به شما گفته شد در مجالس جا بسازید سپس جا بیاندازید که خداوند برای شما جا باز می کند...).

4⃣ نکته ی چهارم:
اصل مورد تأکید در حدیث و آیه ی فوق؛ رعایت حقوق تازه واردان به مجالس عمومی است. مکان و محل تشکیل جلسات عمومی، تحت هر عنوانی باشد؛ چه جنبه واجب پیدا کند همانند نماز جمعه، و چه جنبه مستحب داشته باشد همانند تعزیه یا سایر مجالس روزمره؛ برای تازه وارد ایجاد حق می کند و پاسداشت آن حق، گشایش و باز نمودن جا برای آنان است.

5⃣نکته ی پنجم:
رعایت حقوق نشستگان است؛ یعنی همانگونه تازه واردان صاحب حق هستند؛ همان حق را کسانی که در مجلس نشسته اند دارا می باشند، که می توان در چند حق خلاصه نمود:

☑️1- هیچ تازه واردی را نسزد که نشسته ای را بلند کند؛ و خود بر جای او تکیه زند؛ پیامبر( ص) از این عمل نهی فرموده است:
"عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو ، عَنْ رَسُولِ اللَّهِ صَلَّى اللَّهُ عَلَيْهِ وَسَلَّمَ قَالَ : " لَا يَحِلُّ لِرَجُلٍ أَنْ يُفَرِّقَ بَيْنَ اثْنَيْنِ إِلَّا بِإِذْنِهِمَ"
( ابی داود/4845- ترمذی/2752).
(برای هیچ کسی حلال نیست که خود را میان دو نفر جای دهد و آن دو را از هم جدا کند؛ مگر به اجازه ی آنها)

☑️2- حق دوم، شایسته نیست تازه واردان حرمت شکنی کرده و با عبور در میان صفوف مجلس، در صدر مجلس قرار گیرند. متأسفانه عده ای دچار فهم غلط از فرموده پیامبر( ص) شده اند که فرموده :صف اول نماز دارای ثواب بسیار است. تفسیر درست این فرموده آن است که نمازگزار زودتر به مسجد برود و در صف مقدم جای گیرد؛ و دیرتر از دیگران بیرون بیاید؛ این اجر وعده داده شده به همین جهت است.

☑️3- حق سوم؛ وارد شوندگان به ترتیب، صف ها و جاهای خالی را پر نمایند، تا تازه واردها در جای خالی مستقر شوند و روی نشستگان گام بر ندارند.

6⃣نکته ی ششم:
حدیث از گشایش و توسعه صحبت می کند که این موضوع علاوه بر بعد بیرونی و مکانی موضوع، یک بعد درونی و روحی دارد، گویی این گشایش و وسعت، ابتدا باید در درون آدمی شکل گیرد، آنگاه تحقق آن در بیرون ممکن می گردد؛ که این همان بعد تربیتی حدیث است.

✍🏻سقز: محمد احمدیان
جمعه ٦ خرداد ۱٤۰۱

🌐 www.islahweb.org

t.me/Islahweb