📌 مقاصد جامع در آیهٔ اعراف

✅ اگر دعای خلیل ابراهیم (علیه‌السلام) خطوط کلی روش رسالت خاتم را ترسیم کرده بود، قرآن در آیه‌ای جامع، بیانی کامل‌تر و فراگیرتر آورده است که می‌توان آن را «قانون اساسی مقاصد نبوی» دانست.

🌾 آن آیه این است:
✨{الَّذِينَ يَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِيَّ الأُمِّيَّ الَّذِي يَجِدُونَهُ مَكْتُوبًا عِندَهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَالإِنجِيلِ يَأْمُرُهُم بِالمَعْرُوفِ وَيَنْهَاهُمْ عَنِ المُنكَرِ وَيُحِلُّ لَهُمُ الطَّيِّبَاتِ وَيُحَرِّمُ عَلَيْهِمُ الخَبَائِثَ وَيَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَالأَغْلَالَ الَّتِي كَانَتْ عَلَيْهِمْ}[الأعراف: ۱۵۷]

🌸 ترجمه:
«کسانی که از پیامبر، پیامبر امّی پیروی می‌کنند، که او را در تورات و انجیل نزد خودشان نوشته شده می‌یابند، آنان را به معروف فرمان می‌دهد و از منکر باز می‌دارد، و پاکی‌ها را برای آنان حلال می‌کند و پلیدی‌ها را بر آنان حرام می‌کند، و بارهای سنگین و زنجیرهایی را که بر آنان بود برمی‌دارد.»


👈 این آیهٔ بزرگ تنها به توصیف پیامبر اکرم ﷺ بسنده نمی‌کند، بلکه مقاصد بعثت او را در شش محور اساسی برمی‌شمارد؛ هر یک از آن‌ها بُعدی از ابعاد رهایی انسان را نمایان می‌سازد و در جهت ساختن انسان آزاد و کریم گام برمی‌دارد:

♡۱. امر به معروف: آزادسازی جامعه با فضیلت
«معروف» همان چیزی است که فطرت‌های سالم آن را خیر و عدل و رحمت می‌شناسند. وظیفهٔ پیامبر ﷺ بیدار کردن وجدان جامعه با این ارزش‌هاست: یادآوری حق، دعوت به عدالت و کاشتن بذر رحمت. این مقصد رهایی‌بخش، خیر را از حالت درونی و فردی خارج کرده و آن را به نظامی جمعی تبدیل می‌کند که جامعه را اصلاح و حرکت آن را هدایت می‌کند.

♡۲. نهی از منکر: پاسداری از انسان در برابر انحراف
«منکر» هر چیزی است که فطرت‌ها و عقل‌های سالم آن را ناپسند بدانند. رسالت پیامبر آمد تا انسان را از سقوط در پرتگاه ظلم و فساد باز دارد و او را از عادات و شهوات ویرانگر نجات بخشد. بنابراین نهی از منکر ابزاری است برای آزادسازی انسان از بند شهوت و نظام‌های ستمگر و برای حفظ او از انحطاط اخلاقی و اجتماعی.

♡۳. حلال کردن طیبات: گسترش افق آزادی
پیامبر آمد تا نعمت‌های پاک را برای مردم حلال کند؛ نعمت‌هایی که ادیان تحریف‌شده یا رسوم ستمگر آن‌ها را محدود یا ممنوع کرده بودند. این کار آزادی مردم را از قیدهای ساختگی رها کرد.
🌾خداوند فرمود:
✨{قُلْ مَنْ حَرَّمَ زِينَةَ اللَّهِ الَّتِي أَخْرَجَ لِعِبَادِهِ وَالطَّيِّبَاتِ مِنَ الرِّزْقِ} [الأعراف: ۳۲]
🌸 ترجمه:
«بگو: چه کسی زینت‌های خدا را که برای بندگانش پدید آورده و روزی‌های پاکیزه را حرام کرده است؟»

این حلال کردن صرفاً «اجازه دادن» نیست، بلکه آزادی‌بخشی به زندگی است تا گسترده و پاکیزه باشد و انسان در آن بی‌حرج و بی‌تنگنا زندگی کند.

♡۴. حرام کردن خبائث: پاسداشت آزادی از هرزگی
اسلام همان‌گونه که آزادی را با طیبات گستراند، آن را با تحریم خبائث مهار کرد. این تحریم محدود کردن انسان نیست، بلکه حفاظت اوست از آنچه جسم و روح و عقل و جامعه‌اش را تباه می‌سازد. پس آزادی در چهارچوب ارزش‌هاست؛ آزادی‌ای که زندگی پاک و مصون را تضمین می‌کند و مانع از تبدیل آن به هرج‌ومرج و تباهی انسانیت می‌شود.

♡۵. برداشتن بارهای سنگین: رهایی از تکالیف تحریف‌شده
«إصر» همان تکالیف سنگینی است که بر امت‌های پیشین به‌عنوان مجازات یا نتیجهٔ تحریف شریعت تحمیل شد. پیامبر آمد تا این بارها را بردارد و شریعتی میانه و معتدل میان افراط و تفریط بیاورد. مقصد این است که تکالیف دینی مانعی بر سر راه انسان نباشند، بلکه نردبانی باشند که او را به کمال برساند.

♡۶. برداشتن غل‌ها: رهایی از بندهای اجتماعی و سیاسی
«أغلال» همان زنجیرهایی است که ملت‌ها را به بند استبداد، ظلم، تحریف دینی یا رسوم ستمگرانه کشانده بود؛ چیزهایی که مردم به جای وحی پذیرفته و آن را همچون دین بر خود تحمیل کرده بودند. پیامبر آمد تا این زنجیرها را بشکند و کرامت و آزادی مردم را بازگرداند؛ تا جز در برابر خداوند سر فرود نیاورند و جز به سلطهٔ حق تن نسپارند. اینجا جوهر رسالت آشکار می‌شود: آزادی فراگیر که انسانیت انسان را دوباره زنده می‌کند.

✔️ این شش مقصد بر محور واحدی جمع می‌شوند: آزادی مسئولانه.
آزادی‌ای که بر معروف بنا می‌شود، از منکر محافظت می‌شود، با طیبات غنا می‌یابد، از خبائث پاک می‌گردد، بارهای سنگین را از دوش برمی‌دارد و زنجیرها را می‌شکند. آیهٔ اعراف، قانون اساسی پروژهٔ محمد ﷺ را به تصویر می‌کشد؛ پروژه‌ای که هدف نهایی آن این است که انسان آزاد و کریم زندگی کند: بندهٔ خدای یکتا باشد، آقا و بزرگ در دنیا، و آبادگر زمین با عدالت و رحمت.

✍️#دکتر_وصفي_عاشور_أبوزيد

➣ https://t.me/islahweb