جامعه نو

#یادداشت_منتخب

🔸هپکو و مشکلات خصوصی‌سازی در ایران

🔻 سرواژ صنعتی

▫️تصوّر می‌کنم این برای آن‌چه در ایران «خصوصی‌سازی» نامیده می‌شود، اصطلاح بسیار مناسب‌تری باشد. سرواژ یا رعیت‌داری (Serfdom، Servage) نظام کار در فئودالیسم اروپای قرون وسطی بود که در آن سرف‌ها یا رعیت‌ها تخته‌بند زمین بودند و حق نداشتند زمینی که روی آن کشاورزی می‌کردند را ترک کنند. در صورت فروش یا انتقال زمین، سرفها نیز به همراه آن معامله می‌شدند. نظامی یک آب شُسته‌تر از برده‌داری.

حالا و در قوانین خصوصی‌سازی ایران هم کارگر تخته‌بند کارخانه است و مالک حق اخراج او را ندارد. سرف‌های قدیم اسیر مالک بودند. امّا سرف‌هایی که قانون خصوصی‌سازی خلق کرده، مثلاً مالکند و عملاً اسیر کارگرانی که باید حتّی در شرایط ماه‌ها تعطیلی و تعلیق کارخانه نیز دستمزد کاری که انجام نمی‌شود را به آنان بپردازند.

دستورالعمل نحوه تنظیم قراردادهای واگذاری و تعیین اختیارات و تعهدات طرفین قراردادها، توسط هیئت واگذاری تصویب شده است. مادۀ 10 این دستورالعمل، قید و بندهایی عجیب و کاملاً ضداقتصادی را به گردن خریداران شرکت‌های دولتی می‌گذارد که ممنوعیت تعدیل کارکنان فقط یکی از آن‌هاست.

و عجیب‌تر از این قانون، فریادهای عدالت‌خواهانۀ بعضی دوستان ماست که برایشان نفس اعتراض آن قدر مقدس است که اهمیت چندانی به موضوع اعتراض نمی‌دهند. نگاهی به ترازنامه‌های مالی نمی‌اندازند. تأثیر سقوط شدید بودجۀ عمرانی بر کارخانۀ تولید ماشین‌آلات راهسازی را نادیده می‌گیرند. انتظار دارند هر شرکتی بزرگ‌ترین شرکت خاورمیانه در نوع خود بود، تا ابد و تحت هر شرایطی همین جایگاه را حفظ کند؛ بدون آن که درک کنند شرکت‌های خصوصی شده نمی‌توانند تافته‌ای جدا بافته از کلّ یک اقتصاد در حال کما باشند.

ورشگستگی‌ این گونه شرکت‌ها عجیب نیست، اگر پررونق و شکوفا بودند جای شگفتی بود.

وقتی نتوانید سرمایه و تکنولوژی خارجی جذب کنید، نمی‌توانید رقابت کنید. معنای جا ماندن در رقابت این است که با قیمت یک بولدوزری که تولید می‌کنید می‌توان سه دستگاه با کیفیت‌تر خرید که زحمت واردات یا قاچاقش را برادران تیول‌دار می‌کشند و هُرم هیچ آتش اعتراضی هم هیچگاه دامن منافع هنگفتشان را نمی‌گیرد. چون گردنشان فوق‌العاده کلفت‌تر از آن است که مثل خریداران مفلوک کارخانه‌های در حال نزع، تیتر خبرهای هیجان‌انگیز و سیبل لعنت و نفرین شوند.

تأثیر آن‌ها و دلواپسی‌های گوناگونشان (از برجام، تا مواجه شدن با ورزشکار اسرائیلی، تا حجاب، تا دختران تماشاگر ورزشگاه، تا سریال شمس، تا هرچیز دیگری که فقط با حساب و کتاب منحصربفرد خودشان جای دلواپسی دارد) بر حال و روز سیاه هپکو هیچ‌گاه دیده نخواهد شد، وقتی چشم‌ها به راه‌آهن بند آمدۀ اراک و سر و روی خونین کارگران کتک‌خورده خیره باشد.

آن‌چه به زعم دوستان به ثمن بخس فروخته شد، در واقع صدها میلیارد تومان بدهی در حال افزایش بود و حقوق و مزایای ماهانۀ حدود هزار نفر کارگر بیکار و مقدار زیادی زمین و اموال که هیچ اختیاری برای فروش یا تغییر کاربری‌شان وجود ندارد.

پس چرا خریدار حاضر شد این کوه بلا را بخرد؟ نمی‌دانیم. باید از خودش پرسید. باید آرزو کرد کاش روزنامه‌نگارانی داشتیم که به جای کپی پیست حرّافی‌های باب روز، زحمت کشف و تحقیق اطلاعات میدانی و دست اوّل را به خود هموار می‌کردند و می‌توانستند «نمی‌دانیم»‌ها را به «می‌دانیم» تبدیل کنند. و کاش قانونی داشتیم که خبرنگار به جای آن‌که از آن بترسد، به آن پشتگرم بود. کاش جرأت و حمیّت اعتراض داشتیم و کاش می‌دانستیم چیست که باید به آن معترض بود.

▫️منبع: کانال امیررضا عبدلی

🆔 @jameeno

4.28K views14:21