#یادداشت_منتخب

🔸 نقش مشارکت‌های مردمی و جامعه مدنی در بحران سیل گلستان

🖌 محدثه جلیلی؛ پژوهشگر مرکز بررسی‌های استراتژیک

سالانه میلیون‌ها نفر متأثر از خطر سیل‌اند. آمارها نشان می‌دهد که سیلاب در ۵ دهه اخیر نیمی از کل خسارات ناشی از بلایاي طبیعی در دنیا را به خود اختصاص داده است. تحقیقات نشان‌دهنده افزایش دفعات وقوع و بزرگی سیل در دهه‌های اخیر است.

مقابله با فجایع نیازمند تدابیر استراتژیک است و یکی از این استراتژی­‌ها، «کاهش خطر فاجعه» است که در سال ۲۰۱۵ توسط ۱۸۷ کشور عضو سازمان ملل تأیید شد و دفتری با همین نام در سازمان ملل مشغول فعالیت است. دفتر کاهش خطر فاجعه سازمان ملل، در سال­‌های اخیر بر نقش جامعه مدنی در کاهش خطر تأکید دارد. بررسی اهمیت نقش جامعه مدنی در فاجعه از ملزومات توسعه اجتماعی است. بنابراین این گزارش به نقش مشارکت­‌های مردمی و #جامعه_مدنی در #بحران_سیل گلستان توجه دارد.

مرور تجربه سیل گلستان در جلب همکاری اجتماع محلی در زمان حادثه نشان می­‌دهد «علقه مکانی»، افراد را به سمت #خدمت_داوطلبانه در جلوگیری از پیشروی سیلاب سوق داده‌ است. بدون حمایت و تعهد نیروهای داوطلب امکان مهار بحران وجود نداشت. نیروهای داوطلب به سرعت ساماندهی شدند و به‌طور گسترده­‌ای برای برقراری ارتباط و انتقال اطلاعات حادثه، هماهنگی آن‌ها در جمع­‌آوری­‌های مالی از طریق رسانه­‌های اجتماعی، مشاوره و پشتیبانی استفاده شد.

مجموع واکنش­‌هایی که همیاران محلی نسبت به سانحه انجام دادند عبارتند از:

1️⃣ جلوگیری از خسارت جانی و مالی بیشتر

2️⃣ احیای نظم در دوران سانحه

3️⃣ برقراری وضعیت عادی

همیاران محلی توانستند خلأهایی را ساماندهی کنند. این خلاء‌ها عبارتند از:
خلأ شناختی
خلأ اطلاع­‌رسانی
خلأ مشارکتی
خلأ حضور تسهیلگران
خلأ آموزشی

اما هم‌زمان به دلیل #مدیریت_دوگانه بحران، نوعی مکانیسم­‌های ناسازگار بروز یافت.

مکانیسم ناسازگار #اول، نمایش مدیران دلسوز برای کسب عنوان مسئول موفق بود. متأسفانه بخش دیگری از نمایش، حضور افراد ناآگاه و آموزش ندیده در زمان بحران است. تجمع­‌های نامنظم و ساماندهی نشده افراد در زمان حادثه که بخشی از آن ناشی از همدلی، اضطراب و بخشی ناشی از کنجکاوی و یا حتی رفتارهای ضداجتماعی مانند غارت از منازل تخلیه‌شده، که چه در صورت اجتماعی و چه ضداجتماعی، خروجی آن ایجاد مزاحمت و چالش برای مدیریت در زمان بحران بود.

مکانیسم ناسازگار #دوم، خطای نیروهای امدادی داوطلب و آموزش ندیده است که در کنار کمبود امکانات و تجهیزات، منجر به غرق شدن شهروندان گمیشان شد.

مکانیسم ناسازگار #سوم در سطح اجرایی، برخوردهای فیزیکی بین شهروندان محلات و روستاهای مختلف متشکل از گروه‌های خودیاری کوچک، برای نجات محله و شهر خود از خطر سیلاب بود.

تسهیلات دولت برای فعالیت­های مدنی در زمان بحران:

از حادثه پلاسکو تا کنون بارها درخصوص نقش شهروندان مدنی در مدیریت بحران گفته شد. متأسفانه، آمارها در خصوص فعالیت داوطلبانه در ایران چندان دلگرم کننده نیست. برحسب آخرین آماری که از زمستان ۹۴ مرکز آمار ایران در دست است افراد ۱۵ سال و بیشتر ایرانی ساکن در مناطق شهری در ۲۴ ساعت به طور متوسط، فقط دو دقیقه برای فعالیت­‌های داوطلبانه اختصاص می­‌دهند. این آمار با این واقعیت مشارکت مدنی فاصله بسیاری دارد. در ادامه به مهمترین اقداماتی که برای تقویت چنین نمایش­‌هایی ضروری است اشاره می­‌شود:

همبستگی ناشی از بحران، تعامل برای نجات را افزایش داد. اما از نقش­شان تعریف رسمی نشد. داوطلبان باید مطمئن باشند که خدمات ارائه شده توسط آنها تحت حمایت کامل قرار دارد. افراد غرق شده در گمیشان ضروری است که تحت حمایت بیمه حوادث قرار گیرند. از خانواده­‌های آنها تقدیر شود و حتی ضروری است به عنوان نمادی از شهروندان مدنی در حادثه سیل شناخته شوند.

قطعا خلق چنین نمایش باشکوهی رهبران آگاه، توانمند و مؤثر در شبکه­‌سازی محلی داشت. دولت می­‌تواند پتانسیل و تجربه موفق موجود را به عنوان بخشی از دستورالعمل مواجهه با سیل تدوین کند. تجربه زیست بومی افراد درگیر حادثه در مدیریت بحران مؤثر بود. خوب است پیشوایان حرکت مدنی شناسایی و معرفی شوند.

شهروندان مدنی بدون هیچ­گونه آموزشی خدمات امدادی ارائه کردند. بخش مهمی از افراد داوطلب آموزش دیده نبودند و به امکانات اولیه برای امداد دسترسی نداشتند. دولت می­‌تواند با ایجاد ارتباط مؤثر میان متولیان آموزش در زمینه امداد، ایمنی و بحران با داوطلبان، تسهیلگر مؤثری در این خصوص باشد. / کانال تحلیل اجتماعی

🆔 @jameeno
🔻بیشتر بخوانید

https://t.me/tahlyleejtemaaey/11546