این کاریکاتور-نقشه دربارۀ مداخله و حملۀ اخیر ایالات متحدۀ آمریکا به ونزوئلا منتشر شده است. همان‌طور که می‌دانیم، ونزوئلا ۲۵ درصد از ذخایر نفت دنیا را دارد. در این تصویر، آمریکا به‌صورت نمادین درحال مکیدن منابع نفتی ونزوئلا نشان داده شده، همان‌طور که انگیزهٔ اصلی و غایت مقصود این مداخله، کنترل و بهره‌برداری از منابع نفتی و گازی این کشور است و حاکی از نقش نفت در معادلات قدرت است.

در ۳ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ایالات متحدۀ آمریکا حملات هوایی گسترده‌ای را در شمال ونزوئلا، از جمله در پایتخت کاراکاس، با هدف قرار دادن تأسیسات و زیرساخت‌های راهبردی نظامی انجام داد. نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، و همسرش سیلیا فلورس دستگیر و از کشور خارج شدند.

این عملیات که با نام «عملیات نیزهٔ جنوبی» یا «ارادهٔ مطلق» شناخته می‌شود، بزرگ‌ترین تشدید رویارویی میان واشنگتن و یک کشور آمریکای لاتین از زمان تهاجم به پاناما در سال ۱۹۸۹ به شمار می‌رود.

دولت کاراکاس حالت فوق‌العاده اعلام کرد و اقدامات آمریکا را «تجاوز امپریالیستی» توصیف نمود. جامعهٔ بین‌المللی نیز به‌شدت واکنش نشان داد. برخی کشورها این حملات را نقض حاکمیت دانستند و برخی دیگر بر ضرورت گفت‌وگو و احترام به حقوق بین‌الملل تأکید کردند.

البته این اولین بار نیست که آمریکا با حملات نظامی خود اقدام به مداخله در کشورهای لاتین می‌کند. تعدادی از این مداخلات در نقشۀ فوق مرور شده که همگی از ۱ تا ۳ بار و مربوط به بعد از جنگ جهانی دوم هستند.

در دوران باستان، امپراتوری روم بر سراسر مدیترانه و بخش بزرگی از اروپا، آسیای غربی و شمال آفریقا تسلط داشت. رومی‌ها بیشتر این سرزمین‌ها را در دورهٔ جمهوری فتح کردند و پس از به قدرت رسیدن اوکتاویان در سال ۲۷ پیش از میلاد، ادارهٔ آن به دست امپراتوران افتاد. در سال ۳۹۵ میلادی، امپراتوری بزرگ روم به دو بخش شرقی و غربی تقسیم شد. عمر امپراتوری روم غربی به یک قرن نرسید و در سال ۴۷۶ میلادی فروپاشید، درحالی‌که امپراتوری روم شرقی یا همان بیزانس تا زمان سقوط قسطنطنیه توسط سلطان محمد فاتح عثمانی در سال ۱۴۵۳ پابرجا ماند و بیش از هزار سال و نیم قرن عمر کرد. به‌طور کلی، مدت حیات امپراتوری روم از تأسیس جمهوری تا سقوط قسطنطنیه ۱۴۸۰ سال بود که البته فرازونشیب‌های خود را داشت و همان‌گونه که در نقشه می‌بینید تدریجا رو به زوال نهاد و نهایتاً برافتاد.

🎨راهنمای رنگ‌های نقشه
🟢 حمایت از حملۀ آمریکا
🔵 بی‌طرف
🔴 محکومیت حملۀ آمریکا
🔴🟢 محکومیت هم‌زمان حملۀ آمریکا و رژیم مادورو

🌎 حملۀ ایالات متحده به ونزوئلا موجی از واکنش‌های شدید جهانی را برانگیخت. در سراسر آمریکای لاتین، اروپا، آفریقا و بخش بزرگی از آسیا، بسیاری از دولت‌ها به‌طور علنی این حمله را محکوم کردند و آن را نقض آشکار حاکمیت ملی و حقوق بین‌الملل دانستند. درعین‌حال، بخش قابل توجهی از جامعۀ بین‌المللی تمایز روشنی قائل شد: محکوم کردن اقدام آمریکا به معنای دفاع از نیکلاس مادورو نیست. دولت او به‌طور گسترده نامشروع تلقی می‌شود و انتخابات برگزارشده در ونزوئلا به‌دلیل نبود شفافیت و عدالت و اپوزیسیون واقعی مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. نتیجه، واکنشی دوگانه است؛ بیشتر کشورها هم‌زمان با رد مداخلۀ نظامی، از مشروعیت‌بخشی به حاکمیت مادورو نیز خودداری می‌کنند.

🗓 درحالی‌که بیشتر کشورهای جهان کریسمس را در ۲۵ دسامبر جشن می‌گیرند، مسیحیان در این کشورها کریسمس را در ۷ ژانویه بر اساس تقویم ژولینی برگزار می‌کنند؛ تقویمی که همچنان توسط چندین کلیسای مسیحی ارتدوکس استفاده می‌شود.

🇧🇦 در بوسنی و هرزگوین، هفتم ژانویه توسط جمعیت ارتدوکس صرب جشن گرفته می‌شود که ۱۵ درصد جمعیت این کشور اکثراً مسلمان را تشکیل می‌دهند.

یورو (با نماد € و کد ارزی EUR) واحد پول رسمی ۲۱ کشور از ۲۷ کشور عضو اتحادیۀ اروپاست. بلغارستان نیز اخیراً آن را پذیرفته است. این کشورها به‌طور رسمی «منطقۀ یورو» یا «یوروزون» نامیده می‌شوند. یورو به ۱۰۰ سنت یورو تقسیم می‌شود. این ارز همچنین به‌صورت رسمی توسط نهادهای اتحادیۀ اروپا، چهار دولت خرد اروپایی که عضو اتحادیه نیستند، یک قلمرو فرادریایی بریتانیا و نیز به‌طور یک‌جانبه توسط دو کشور اروپایی غیرعضو اتحادیه استفاده می‌شود. خارج از اروپا نیز برخی قلمروهای کشورهای عضو اتحادیۀ اروپا از یورو به‌عنوان پول رایج خود بهره می‌برند. یورو در یوروزون توسط حدود ۳۵۸ میلیون نفر استفاده می‌شود و علاوه‌بر آن، میلیون‌ها نفر دیگر در کشورها و قلمروهایی زندگی می‌کنند که یورو تنها واحد پول رسمی آن‌هاست. یورو پس از دلار آمریکا، دومین ارز ذخیرۀ بزرگ و دومین ارز پرمعاملۀ جهان به شمار می‌رود. نام یورو در ۱۶ دسامبر ۱۹۹۵ در مادرید به‌طور رسمی پذیرفته شد و از سال ۲۰۰۲ به‌صورت اسکناس و سکه وارد چرخۀ روزمره شد.

پس از تهاجم مکرر عناصر قسد به مناطق حلب که غیرنظامیان را قربانی می‌کند، به‌تازگی نیروهای ارتش سوریه عملیات محدودی را علیه گروه قسد در دو محلۀ کردنشین حلب آغاز کرده‌اند که با خارج کردن شهروندان کرد از منطقۀ تحت اشغال قسد همراه است.

ملاحظۀ تحولات حلب بدون توجه به چهارچوب کلی تحولات شرق سوریه ممکن نیست؛ آنچه اکنون در محله‌های اشرفیه و شیخ‌مقصود می‌گذرد، جزو طرحی فراتر از مرزهای منطقه است که می‌کوشد با فرسایش تدریجی، سوریه را از درون چندپاره کرده و بحران را به وضعیتی مزمن و پایدار تبدیل کند.

قسد در طول انقلاب سوریه که پس از ۱۴ سال به پیروزی رسید، بیش از آنکه در قامت نیرویی معارض با رژیم بشار اسد ظاهر شود، نقش یک ابزار سیاسی‌امنیتی را ایفا کرد؛ ابزاری که مأموریت اصلی آن نه نبرد مستقیم، بلکه کنترل سرزمین و بهره‌برداری از شکاف‌های قومی و مذهبی در سوریه بوده است.

همکاری عملی قسد با برخی گروه‌های مسلح در نوار ساحلی سوریه و استان سویدا، به‌ویژه ارتباط با جریان‌های دروزی مورد حمایت اسرائیل، نشانه‌ای آشکار از همسویی در مسیر تضعیف حاکمیت مرکزی است؛ نوعی هم‌پیمانی نانوشته اما مؤثر که تحت فشارهای هم‌زمان شکل گرفته است.

در بحران کنونی سوریه، هر منطقه با کارتی متفاوت وارد میدان شده است: شرق فرات با تکیه بر مسئلۀ قومیت، ساحل و سویدا با محوریت دین و مذهب، و حلب با پیچیدگی بافت شهری چندلایه؛ تقسیم نقشی حساب‌شده که تنها در اتاق‌های فکر بیرونی قابل توضیح است و نسبتی با خواسته‌های واقعی مردم سوریه ندارد.

دولت جدید سوریه که از ارادۀ عمومی و خستگی تاریخی جامعه از جنگ و تجزیه سر برآورده، بر یک قاعدۀ ساده اما سرنوشت‌ساز تأکید دارد: سلاح واحد، حاکمیت یکپارچه و آینده‌ای مشترک؛ اصلی بنیادین که ذاتاً با موجودیت قسد و هم‌پیمانان غیررسمی آن در تعارض قرار می‌گیرد.

بااین‌همه، نشانه‌ها حاکی از آن است که قسد به‌دلیل ضعف سیاسی و فقدان پایگاه اجتماعی در میان سوری‌ها، در چشم‌انداز آیندۀ این کشور جایگاه تعیین‌کننده‌ای نخواهد داشت.

این امپراتوری بزرگ‌ترین دولت یونانی جانشین بیزانس بود که پس از تصرف قسطنطنیه توسط نیروهای اروپای غربی و ونیزی در جریان جنگ صلیبی چهارم و فاجعۀ «غارت قسطنطنیه» پدید آمد. این دولت‌های یونانی را اشراف فراری بیزانس بنیان نهادند.

امپراتوری نیقیه در غرب آناتولی، مثل دیگر دولت‌های تبعیدی و جانشین بیزانس از جمله امپراتوری ترابوزان در ساحل جنوبی دریای سیاه و دسپوت‌نشین اپیروس در غرب بالکان، تداوم حیات امپراتوری روم بود. هم‌زمان، دولت چهارمی با عنوان «امپراتوری لاتین» به‌دست صلیبیان و جمهوری ونیز پس از تصرف قسطنطنیه تأسیس شد.

امپراتوری نیقیه توسط خاندان لاسکاریس تشکیل شد و از سال ۱۲۰۴ تا ۱۲۶۱ دوام یافت؛ زمانی که نیقیایی‌ها با بازپس‌گیری قسطنطنیه، امپراتوری بیزانس را احیا کردند؛ ازاین‌رو نیقیه به‌عنوان ادامۀ مستقیم بیزانس شناخته می‌شود، زیرا در سال ۱۲۰۵ تمامی عناوین سنتی و ساختار حکومتی بیزانسی را به‌طور کامل پذیرفته بود. به‌مرور دو مدعی دیگر بیزانس نیز تجدیدحیات ان توسط نیقیه را پذیرفتند.

بیش از دو هفته پیش، نبرد در محله‌های کردنشین شهر حلب یعنی شیخ‌مقصود و اشرفیه با تخلیۀ منازل و خروج غیرنظامیان آغاز شد و سرانجام به پیروزی ارتش سوریه و پاکسازی مناطق از گروهک‌ها انجامید. پس از آن نبرد گسترده علیه قسد آغاز شد که منجر به آزادسازی بخش عمدۀ مناطق تحت اشغال قسد شد. اینک با توافق آتش‌بس، وضعیت سیاسی سوریه را در نقشۀ فوق می‌بینید.

در دو هفتۀ گذشته، یمن شاهد تحولات سریعی بود که با ورود نیروهای «درع الوطن» و با حمایت ائتلاف عربی به‌رهبری عربستان سعودی، در مقابل نیروهای شورای انتقالی جنوبی رخ داد. این روند با اعلام انحلال کامل شورای انتقالی و تصمیم به منحل کردن تمام هیئت‌ها و دفاتر آن پایان یافت.

پس از آن، کنترل میدانی منتقل شد و نیروهای «درع الوطن» کنترل اردوگاه‌ها و اماکن حساس در عدن، شبوه و مهرة را به دست گرفتند. تحویل این اماکن با هماهنگی تشکیلاتی انجام شد که پیش‌تر وابسته به شورای منحل‌شده بود، از جمله نیروهای نخبۀ حضرموتی، العمالقة و کمربند امنیتی.

اکنون دولت رسمی یمن بر بیش از ۶۰ درصد کشور مسلط است. این کنترل شامل تمام استان‌های جنوب و همچنین بخش‌هایی از مأرب و تعز می‌شود. در مقابل، گروه حوثی‌ها کنترل خود را بر حدود ۳۳ درصد از غرب و شمال غرب یمن حفظ کرده است. درحالی‌که نیروهای وابسته به طارق صالح در ساحل غربی مستقر هستند و محور فعالیتشان منطقۀ المخا و اطراف باب‌المندب است.

در ۳ ژانویۀ ۲۰۲۶، ایالات متحده در یک عملیات نظامی متجاوزانه به ونزوئلا حمله کرد و نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور این کشور و همسرش سیلیا فلورس را در کاراکاس بازداشت و به نیویورک منتقل نمود تا به اتهاماتی مرتبط با تروریسم مواد مخدر (Narcoterrorism) در دادگاه فدرال آمریکا محاکمه شوند؛ این اقدام با تلفات نیروهای ونزوئلایی و کوبایی و واکنش‌های شدید بین‌المللی همراه شد و از سوی بسیاری از کشورها نقض حاکمیت ونزوئلا و منشور سازمان ملل دانسته شد، درحالی‌که رژیم قلدر آمریکا آن را اقدامی قانونی با انگیزه‌های امنیتی و البته نفتی توجیه کرد و هم‌زمان دولت ونزوئلا با ریاست موقت دلسی رودریگز به کار خود ادامه داد. عملیات دستگیری مادورو توسط نیروهای یگان دلتا انجام شد.

مروری بر پیروزی‌ها و شکست‌های یگان دلتا
گروه عملیاتی دلتا یکی از زبده‌ترین واحدهای نیروهای ویژۀ ایالات متحده به شمار می‌رود که در ۲۱ نوامبر ۱۹۷۷ پایه‌گذاری شد. این یگان در طول فعالیت خود در عملیات‌های مهمی نقش داشته است؛ از جمله مشارکت در تهاجم آمریکا به پاناما در سال ۱۹۸۹ و بازداشت مانوئل نوریگا، همکاری در عملیات‌های منتهی به دستگیری پابلو اسکوبار، قاچاقچی مشهور مواد مخدر کلمبیایی در سال ۱۹۹۳، حضور در جنگ خلیج فارس و عملیات طوفان صحرا در کویت در سال ۱۹۹۱، اجرای عملیات «سپیده‌دم سرخ» برای بازداشت صدام حسین در دسامبر ۲۰۰۳ و همچنین مشارکت در عملیات سال ۲۰۱۹ در سوریه که به ترور رهبر و بانی داعش یعنی ابوبکر البغدادی انجامید.

بااین‌حال، کارنامۀ یگان دلتا خالی از ناکامی و شکست نبوده است. عملیات «پنجۀ عقاب» در سال ۱۹۸۰ که با هدف آزادسازی گروگان‌های آمریکایی در سفارت ایالات متحده در تهران طراحی شده بود، نخستین تجربهٔ عملیاتی یگان دلتا بود که البته به شکستی فاحش و مفتضحانه با خسارات شدید انجامید. همچنین در عملیات موگادیشو در سال ۱۹۹۳، تلاش برای دستگیری ژنرال محمد فرح عیدید بی‌نتیجه ماند و این مأموریت نیز با تلفات سنگین همراه شد؛ به‌گونه‌ای که ۱۸ نفر از نیروهای دلتا کشته، ۷۳ نفر زخمی و یک نفر به اسارت درآمد. در تازه‌ترین شکست، ورود نیروهایی از این یگان به غزه در اکتبر ۲۰۲۳ برای آزادی گروگان‌های اسرائیلی-آمریکایی تحت اختیار حماس نیز، بنا بر ارزیابی ناظران، هیچ نتیجۀ موفقیت‌آمیزی در پی نداشت و شکست خوردند.

🟩 راهنمای رنگ سبز از تیره به روشن:
ادارۀ مستقیم
دولت‌های متحد یا تحت‌الحمایه
اشغال نظامی
مرزهای رسمی دولت‌های تحت‌الحمایه

در اوج قدرت ناپلئون در اوایل قرن نوزدهم، امپراتوری او بخش بزرگی از اروپا را به‌وسیلۀ ترکیبی از حکومت مستقیم، دولت‌های تحت‌الحمایه و اشغال نظامی شکل داد. فرانسه در هستۀ قدرت قرار داشت و اطراف آن سرزمین‌هایی بودند که توسط اقوام، متحدان یا حکامی که با پاریس هماهنگ بودند اداره می‌شدند. این نقشه نشان می‌دهد که نفوذ ناپلئون بناپارت چگونه از شبه‌جزیرۀ ایبری تا اروپای شرقی گسترده شد و یک سیستم سیاسی وسیع اما شکننده ایجاد کرد. درحالی‌که ایده‌های انقلابی، اصلاحات قانونی و تغییرات اداری را گسترش داد، امپراتوری در نهایت پایدار نبود و پس از سال‌ها جنگ و مقاومت در سراسر قاره فروپاشید.

نارنجی: کردی شمالی (کرمانجی)
زرد طلایی: کردی میانی (سورانی)
بژ روشن: کردی جنوبی (کلهری و لکی)
زرد زیتونی: زازاکی و گورانی

تذکر: لکی از نظر زبانی در پیوستار کردی جنوبی قرار دارد. این زبان از لحاظ واژگان و ساختار دستوری بیشترین نزدیکی را به گویش‌های کردی جنوبی دارد و فهم‌پذیری آن برای گویشوران سورانی و به‌ویژه کردی جنوبی بیشتر از کرمانجی‌زبان‌هاست.

در زبان‌شناسی، دو دیدگاه دربارهٔ جایگاه لکی وجود دارد: دیدگاه غالب آن را شاخه‌ای متمایز در کردی جنوبی می‌داند، درحالی‌که دیدگاهی دیگر لکی را زبانی مستقل اما خویشاوند با کردی و لری معرفی می‌کند. بااین‌حال، از منظر ساختار زبانی و پیوستگی جغرافیایی، لکی نه خیلی جدا از کردی و نه کاملاً منطبق با دیگر شاخه‌های آن است، بلکه به‌طور کلی در دستۀ کردی جنوبی قرار می‌گیرد.

به همین گونه، دربارهٔ زازا و گورانی هم اختلاف‌نظر وجود دارد و برخی آن‌ها را زبان‌هایی مستقل می‌دانند و جدا از کردی طبقه‌بندی می‌کنند.

این نقشۀ متحرک، نحوۀ حملۀ اخیر ارتش سوریه به مناطق تحت اشغال عناصر قسد در شرق فرات که طی پنج روز از ۱۷ تا ۲۲ ژانویۀ ۲۰۲۶ آزادسازی شدند را نمایش می‌دهد.

برخلاف رژیم بعث، احمد الشرع رئیس‌جمهور سوریه زبان و قومیت کردی را به رسمیت شناخته و حتی نوروز را تعطیل رسمی اعلام کرده و کردها را به‌عنوان «نوادگان صلاح‌الدین ایوبی» تکریم می‌کند.

اساساً تبعیض ساختاری علیه کردهای سوریه از دل سیاست‌های ناسیونالیستی حزب بعث زاده شد؛ تا جایی که عمدۀ کردها حتی از شناسنامه و حقوق پایهٔ شهروندی محروم بودند. بااین‌حال، همان رژیم برای تأمین منافع و فشار بر ترکیه سال‌ها به اوجالان و تشکیلاتش میدان داد و از آن‌ها حمایت مالی کرد که البته در پی مصالحه با آنکارا پایان یافت و به اخراج اوجالان انجامید.

اینک اما با استقرار حکومت جدید سوریه که حقوق کردها را به رسمیت شناخته، موجی از فضاسازی کاذب و اغراق‌آمیز در رسانه‌های سکولار کرد به راه افتاده است. طبعاً گزارش تحولات اخیر سوریه نیز موجب فحاشی چند گمال پانکرد به ادمین تبلیغ ما شده است.

🔴 استفادۀ گسترده در بازه‌های زمانی طولانی
🟡 استفادۀ محدود یا در مقاطعی کوتاه

فیل‌های جنگی، روزگاری از نیرومندترین سلاح‌های جنگی در میدان نبرد بودند. از حوزهٔ مدیترانه تا جنوب و جنوب شرقی آسیا به‌کار گرفته می‌شدند و همچون تانک‌های زنده عمل می‌کردند؛ صفوف دشمن را درهم می‌شکستند، هراس می‌افکندند و قدرت امپراتوری‌ها را به نمایش می‌گذاشتند. گاه حضور آن‌ها حتی پیش از آغاز درگیری، صرفاً از راه ترس و ارعاب، سرنوشت نبرد را تعیین می‌کرد.

این فیل‌ها به‌ویژه در ارتش‌های کارتاژ، پادشاهی‌های هلنیستی، ایران و امپراتوری‌های هند رواج فراوان داشتند و بعدها در بخش‌های وسیعی از جنوب‌شرق آسیا نیز به‌کار رفتند. در برخی مناطق، فیل‌های جنگی برای قرن‌ها جزئی مرکزی از شیوه‌های جنگ بودند، اما در نواحی دیگر تنها به‌طور گذرا یا در شمار اندک ظاهر شدند. با گذر زمان، پیشرفت فناوری‌های نظامی، گسترش سلاح‌های گرم و تغییر تاکتیک‌ها، این سلاح‌ها کارایی خود را از دست دادند.