در اواخر قرن بیستم، جنگ عراق و ایران آغاز شد و به نقطۀ عطفی برای جنگ سرد و خاورمیانه بدل گشت. این جنگ که ۸ سال به طول انجامید، اگرچه در سال ۱۹۸۸ پایان یافت، اما پیامدهای آن موجب بحران اقتصادی شدیدی در عراق گردید. بااین‌حال، صدام حسین برای جبران این وضعیت، در سال ۱۹۹۰ به کویت حمله کرد. این اقدام عراق با واکنش شدید جامعۀ بین‌المللی مواجه شد و در نتیجه، با مداخلۀ کشورهای غربی، کویت آزاد شد. افزون بر این، ناحیۀ شمالِ مدار ۳۶ درجه به‌عنوان «منطقۀ پروازممنوع» اعلام شد. همچنین تحریم‌هایی که در سراسر دهۀ ۱۹۹۰ علیه عراق ادامه یافت، در عمل با هدف فرسایش اقتصاد عراق اعمال شد، اما هزینۀ آن بر دوش مردم عراق افتاد که حتی دسترسی آنان به کالاهای اساسی نیز محدود شده بود.

اما حملات موفق ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱ نقطۀ عطفی در سیاست خارجی ایالات متحده به شمار می‌رفت. پس از این حملات، دولت بوش در چهارچوب «مبارزه با تروریسم»، با ادعای اینکه عراق دارای سلاح‌های کشتار جمعی است، زمینۀ مشروعیت‌بخشی به اقدام نظامی را فراهم کرد. بدین ترتیب، با جلب حمایت حدود ۴۰ کشور جهان، نیروهای ائتلاف تشکیل شد. بر اساس طرح عملیات، قرار بود حمله به‌طور هم‌زمان از شمال و جنوب آغاز شود. در این راستا، آمریکا خواستار استفاده از خاک ترکیه شد، اما این درخواست در رأی‌گیری ۱ مارس ۲۰۰۳ در مجلس ترکیه رد گردید. در نتیجه، آمریکا در شمال تنها به پیاده‌سازی محدود نیروهای هوابرد بسنده کرد. عملیات در ۲۰ مارس ۲۰۰۳ آغاز شد. نیروهای ائتلاف که از کویت وارد عراق شده بودند، از طریق ناصریه و نجف به سوی بغداد پیشروی کردند و هم‌زمان، با انجام عملیات هوابرد در شمال و حمایت نیروهای محلی، از آن محور نیز فشار وارد آمد. در نهایت، با سقوط بغداد در مدتی کوتاه و حدود سه هفته، رژیم صدام عملاً فروپاشید.

پس از عملیات، صدام حسین دستگیر و اعدام شد و بدین‌ترتیب رژیم بعث رسماً پایان یافت. در پی آن، «ادارۀ موقت ائتلاف» تشکیل شد و ارتش عراق منحل گردید و اعضای حزب بعث از نهادهای دولتی کنار گذاشته شدند. این اقدام، علاوه‌بر بیکار شدن بخش بزرگی از نظامیان و کارگزاران باتجربه، خلأ قدرت بسیار قابل توجهی در کشور ایجاد کرد؛ امری که به شعله‌ور شدن هرچه بیشتر درگیری‌های فرقه‌ای و قومی که سال‌ها سرکوب شده بود انجامید. چنین فضای آشوب‌زده‌ای، در سال‌های بعد بستر رشد گروه‌های نظامی و شبه‌نظامی افراطی را فراهم کرد و ظهور داعش نیز جزو نتایج بارز حملۀ آمریکا بوده است. جدا از همۀ این‌ها، خسارت‌های واردشده به زیرساخت‌های کشور عراق، حتی تا امروز نیز جبران نشده است.

تاج‌گذاری شارلمانی؛ نقطۀ عطف جدایی غرب و بیزانس: پاپ لئون سوم که در سال ۷۹۵ به مقام پاپی برگزیده شد، شخصیتی است که از منظر تاریخ مقام پاپ در مسیحیت و حتی تاریخ اروپا می‌توان او را بسیار مهم دانست. لئون از همان سال‌های نخست کار خود، عملاً از سوی اشراف رومی مورد دشمنی قرار گرفت. هرچند در ظاهر این مسئله را به آن نسبت می‌دادند که او از خاندان اشرافی برنخاسته است، اما علت اصلی اختلاف منافع بود. در نهایت، لئون با اتهاماتی همچون رشوه‌خواری و ارتکاب زنا زندانی شد. طبق تصمیم اتخاذشده، قرار بود زبانش را ببرند و چشمانش را کور کنند تا بدین‌ترتیب از نظر جسمانی برای تصدی مقام پاپ ناتوان شود و جایگاه خود را از دست بدهد.

در چنین وضعیت دشواری، شارلمانی به یاری پاپ لئون سوم شتافت. لئون که به‌وسیلۀ دو نگهبان او فراری داده شده بود، از کوه‌های آلپ گذشت و به پادربورن (واقع در آلمان کنونی) رفت. آن دو در آنجا دیدار کردند و سپس همراه یکدیگر سوی رم به حرکت درآمدند. لئون در یک شورای کلیسایی که به‌ابتکار شارلمانی در رم تشکیل شد، تبرئه و دوباره به‌عنوان پاپ برگزیده شد. کسانی که علیه او توطئه کرده بودند تبعید شدند. در مقابل، لئون سوم در شب کریسمس بر سر شارلمانی تاج گذاشت و او را به‌عنوان «امپراتور مقدس روم» اعلام کرد (۸۰۰ میلادی).

بدین‌ترتیب، برای نخستین بار پس از سال ۴۷۶ میلادی، رهبری از غرب شروع به استفاده از این عنوان کرد. این رویداد در بیزانس یک رسوایی بزرگ تلقی شد؛ زیرا بر اساس سنت رومی، در سراسر جهان تنها می‌توانست یک امپراتور وجود داشته باشد و امپراتوران بیزانس این حق را منحصر به خود می‌دانستند. در آن زمان، امپراتریس ایرنه بر تخت بیزانس نشسته بود. بنابراین، هرچند ایرنه از عنوان «باسیلیوس» (امپراتور) استفاده می‌کرد، در عمل منصب امپراتوری خالی به نظر می‌رسید. بااین‌حال، این وضعیت نیز نتوانست از بروز بحران دیپلماتیک جلوگیری کند. شارلمانی برای کاهش تنش، به ایرنه پیشنهاد ازدواج داد، اما پذیرفته نشد. از آن پس، پاپ به‌جای بیزانس، امپراتوران غربی را به‌عنوان مرجع مشروع قدرت تلقی کرد. بدین‌گونه، جدایی سیاسی میان کلیسای روم و قدرت بیزانس عمیق‌تر شد؛ انفصالی که در طول زمان بیشتر شد و سرانجام در سال ۱۰۵۴ با رخداد شقاق بزرگ (جدایی غرب و شرق) به اوج رسید. شقاق بزرگ به جدایی رسمی و نهایی مسیحیت به دو شاخهٔ مستقلِ کلیسای کاتولیک روم در غرب و کلیسای ارتدکس شرقی در شرق گفته می‌شود. در این ماجرا نمایندۀ پاپِ رم و اسقف قسطنطنیه یکدیگر را شدیداً تکفیر کردند و با این اقدام، کلیسای غربیِ کاتولیک و کلیسای شرقیِ ارتدکس رسماً از هم جدا شدند.

این نقشه بر اساس منابع و مآخذ موثق تاریخی و جغرافیایی تهیه و تنظیم شده است. متون کهن مورد استفاده در ترسیم نقشۀ حاضر، شامل آثار متقدمان از جمله سیاحان و مورخان و فرهنگ‌نامه‌های جغرافی‌دانان و علمای سیره و ادب بوده است. بعلاوه، تحقیقات متأخر کسانی چون حمد الجاسر و همکاران در «المعجم الجغرافي للبلاد السعودية» نیز مورد بررسی قرار گرفته است. اما نکتۀ مهم‌تر این است که علاوه‌بر تحقیق در آثار معتبر، اطلاعات به‌دست‌آمده به‌صورت میدانی نیز مورد بررسی و راستی‌آزمایی قرار گرفته تا اطمینان حاصل شود که موقعیت استقرار قبایل مختلف و چگونگی پراکندگی آن‌ها با واقعیات مسلم تاریخی مطابقت داشته باشد؛ امری تحسین‌برانگیز که نقشۀ تهیه‌شده را تبدیل به منبعی قابل اعتماد و مرجعی معتبر و آکادمیک برای محققان و علاقه‌مندان این حوزه می‌کند.

این کاریکاتور-نقشه دربارۀ مداخله و حملۀ اخیر ایالات متحدۀ آمریکا به ونزوئلا منتشر شده است. همان‌طور که می‌دانیم، ونزوئلا ۲۵ درصد از ذخایر نفت دنیا را دارد. در این تصویر، آمریکا به‌صورت نمادین درحال مکیدن منابع نفتی ونزوئلا نشان داده شده، همان‌طور که انگیزهٔ اصلی و غایت مقصود این مداخله، کنترل و بهره‌برداری از منابع نفتی و گازی این کشور است و حاکی از نقش نفت در معادلات قدرت است.

در ۳ ژانویهٔ ۲۰۲۶، ایالات متحدۀ آمریکا حملات هوایی گسترده‌ای را در شمال ونزوئلا، از جمله در پایتخت کاراکاس، با هدف قرار دادن تأسیسات و زیرساخت‌های راهبردی نظامی انجام داد. نیکلاس مادورو، رئیس‌جمهور ونزوئلا، و همسرش سیلیا فلورس دستگیر و از کشور خارج شدند.

این عملیات که با نام «عملیات نیزهٔ جنوبی» یا «ارادهٔ مطلق» شناخته می‌شود، بزرگ‌ترین تشدید رویارویی میان واشنگتن و یک کشور آمریکای لاتین از زمان تهاجم به پاناما در سال ۱۹۸۹ به شمار می‌رود.

دولت کاراکاس حالت فوق‌العاده اعلام کرد و اقدامات آمریکا را «تجاوز امپریالیستی» توصیف نمود. جامعهٔ بین‌المللی نیز به‌شدت واکنش نشان داد. برخی کشورها این حملات را نقض حاکمیت دانستند و برخی دیگر بر ضرورت گفت‌وگو و احترام به حقوق بین‌الملل تأکید کردند.

البته این اولین بار نیست که آمریکا با حملات نظامی خود اقدام به مداخله در کشورهای لاتین می‌کند. تعدادی از این مداخلات در نقشۀ فوق مرور شده که همگی از ۱ تا ۳ بار و مربوط به بعد از جنگ جهانی دوم هستند.

در دوران باستان، امپراتوری روم بر سراسر مدیترانه و بخش بزرگی از اروپا، آسیای غربی و شمال آفریقا تسلط داشت. رومی‌ها بیشتر این سرزمین‌ها را در دورهٔ جمهوری فتح کردند و پس از به قدرت رسیدن اوکتاویان در سال ۲۷ پیش از میلاد، ادارهٔ آن به دست امپراتوران افتاد. در سال ۳۹۵ میلادی، امپراتوری بزرگ روم به دو بخش شرقی و غربی تقسیم شد. عمر امپراتوری روم غربی به یک قرن نرسید و در سال ۴۷۶ میلادی فروپاشید، درحالی‌که امپراتوری روم شرقی یا همان بیزانس تا زمان سقوط قسطنطنیه توسط سلطان محمد فاتح عثمانی در سال ۱۴۵۳ پابرجا ماند و بیش از هزار سال و نیم قرن عمر کرد. به‌طور کلی، مدت حیات امپراتوری روم از تأسیس جمهوری تا سقوط قسطنطنیه ۱۴۸۰ سال بود که البته فرازونشیب‌های خود را داشت و همان‌گونه که در نقشه می‌بینید تدریجا رو به زوال نهاد و نهایتاً برافتاد.

🎨راهنمای رنگ‌های نقشه
🟢 حمایت از حملۀ آمریکا
🔵 بی‌طرف
🔴 محکومیت حملۀ آمریکا
🔴🟢 محکومیت هم‌زمان حملۀ آمریکا و رژیم مادورو

🌎 حملۀ ایالات متحده به ونزوئلا موجی از واکنش‌های شدید جهانی را برانگیخت. در سراسر آمریکای لاتین، اروپا، آفریقا و بخش بزرگی از آسیا، بسیاری از دولت‌ها به‌طور علنی این حمله را محکوم کردند و آن را نقض آشکار حاکمیت ملی و حقوق بین‌الملل دانستند. درعین‌حال، بخش قابل توجهی از جامعۀ بین‌المللی تمایز روشنی قائل شد: محکوم کردن اقدام آمریکا به معنای دفاع از نیکلاس مادورو نیست. دولت او به‌طور گسترده نامشروع تلقی می‌شود و انتخابات برگزارشده در ونزوئلا به‌دلیل نبود شفافیت و عدالت و اپوزیسیون واقعی مورد انتقاد قرار گرفته‌اند. نتیجه، واکنشی دوگانه است؛ بیشتر کشورها هم‌زمان با رد مداخلۀ نظامی، از مشروعیت‌بخشی به حاکمیت مادورو نیز خودداری می‌کنند.

🗓 درحالی‌که بیشتر کشورهای جهان کریسمس را در ۲۵ دسامبر جشن می‌گیرند، مسیحیان در این کشورها کریسمس را در ۷ ژانویه بر اساس تقویم ژولینی برگزار می‌کنند؛ تقویمی که همچنان توسط چندین کلیسای مسیحی ارتدوکس استفاده می‌شود.

🇧🇦 در بوسنی و هرزگوین، هفتم ژانویه توسط جمعیت ارتدوکس صرب جشن گرفته می‌شود که ۱۵ درصد جمعیت این کشور اکثراً مسلمان را تشکیل می‌دهند.

یورو (با نماد € و کد ارزی EUR) واحد پول رسمی ۲۱ کشور از ۲۷ کشور عضو اتحادیۀ اروپاست. بلغارستان نیز اخیراً آن را پذیرفته است. این کشورها به‌طور رسمی «منطقۀ یورو» یا «یوروزون» نامیده می‌شوند. یورو به ۱۰۰ سنت یورو تقسیم می‌شود. این ارز همچنین به‌صورت رسمی توسط نهادهای اتحادیۀ اروپا، چهار دولت خرد اروپایی که عضو اتحادیه نیستند، یک قلمرو فرادریایی بریتانیا و نیز به‌طور یک‌جانبه توسط دو کشور اروپایی غیرعضو اتحادیه استفاده می‌شود. خارج از اروپا نیز برخی قلمروهای کشورهای عضو اتحادیۀ اروپا از یورو به‌عنوان پول رایج خود بهره می‌برند. یورو در یوروزون توسط حدود ۳۵۸ میلیون نفر استفاده می‌شود و علاوه‌بر آن، میلیون‌ها نفر دیگر در کشورها و قلمروهایی زندگی می‌کنند که یورو تنها واحد پول رسمی آن‌هاست. یورو پس از دلار آمریکا، دومین ارز ذخیرۀ بزرگ و دومین ارز پرمعاملۀ جهان به شمار می‌رود. نام یورو در ۱۶ دسامبر ۱۹۹۵ در مادرید به‌طور رسمی پذیرفته شد و از سال ۲۰۰۲ به‌صورت اسکناس و سکه وارد چرخۀ روزمره شد.

پس از تهاجم مکرر عناصر قسد به مناطق حلب که غیرنظامیان را قربانی می‌کند، به‌تازگی نیروهای ارتش سوریه عملیات محدودی را علیه گروه قسد در دو محلۀ کردنشین حلب آغاز کرده‌اند که با خارج کردن شهروندان کرد از منطقۀ تحت اشغال قسد همراه است.

ملاحظۀ تحولات حلب بدون توجه به چهارچوب کلی تحولات شرق سوریه ممکن نیست؛ آنچه اکنون در محله‌های اشرفیه و شیخ‌مقصود می‌گذرد، جزو طرحی فراتر از مرزهای منطقه است که می‌کوشد با فرسایش تدریجی، سوریه را از درون چندپاره کرده و بحران را به وضعیتی مزمن و پایدار تبدیل کند.

قسد در طول انقلاب سوریه که پس از ۱۴ سال به پیروزی رسید، بیش از آنکه در قامت نیرویی معارض با رژیم بشار اسد ظاهر شود، نقش یک ابزار سیاسی‌امنیتی را ایفا کرد؛ ابزاری که مأموریت اصلی آن نه نبرد مستقیم، بلکه کنترل سرزمین و بهره‌برداری از شکاف‌های قومی و مذهبی در سوریه بوده است.

همکاری عملی قسد با برخی گروه‌های مسلح در نوار ساحلی سوریه و استان سویدا، به‌ویژه ارتباط با جریان‌های دروزی مورد حمایت اسرائیل، نشانه‌ای آشکار از همسویی در مسیر تضعیف حاکمیت مرکزی است؛ نوعی هم‌پیمانی نانوشته اما مؤثر که تحت فشارهای هم‌زمان شکل گرفته است.

در بحران کنونی سوریه، هر منطقه با کارتی متفاوت وارد میدان شده است: شرق فرات با تکیه بر مسئلۀ قومیت، ساحل و سویدا با محوریت دین و مذهب، و حلب با پیچیدگی بافت شهری چندلایه؛ تقسیم نقشی حساب‌شده که تنها در اتاق‌های فکر بیرونی قابل توضیح است و نسبتی با خواسته‌های واقعی مردم سوریه ندارد.

دولت جدید سوریه که از ارادۀ عمومی و خستگی تاریخی جامعه از جنگ و تجزیه سر برآورده، بر یک قاعدۀ ساده اما سرنوشت‌ساز تأکید دارد: سلاح واحد، حاکمیت یکپارچه و آینده‌ای مشترک؛ اصلی بنیادین که ذاتاً با موجودیت قسد و هم‌پیمانان غیررسمی آن در تعارض قرار می‌گیرد.

بااین‌همه، نشانه‌ها حاکی از آن است که قسد به‌دلیل ضعف سیاسی و فقدان پایگاه اجتماعی در میان سوری‌ها، در چشم‌انداز آیندۀ این کشور جایگاه تعیین‌کننده‌ای نخواهد داشت.

این امپراتوری بزرگ‌ترین دولت یونانی جانشین بیزانس بود که پس از تصرف قسطنطنیه توسط نیروهای اروپای غربی و ونیزی در جریان جنگ صلیبی چهارم و فاجعۀ «غارت قسطنطنیه» پدید آمد. این دولت‌های یونانی را اشراف فراری بیزانس بنیان نهادند.

امپراتوری نیقیه در غرب آناتولی، مثل دیگر دولت‌های تبعیدی و جانشین بیزانس از جمله امپراتوری ترابوزان در ساحل جنوبی دریای سیاه و دسپوت‌نشین اپیروس در غرب بالکان، تداوم حیات امپراتوری روم بود. هم‌زمان، دولت چهارمی با عنوان «امپراتوری لاتین» به‌دست صلیبیان و جمهوری ونیز پس از تصرف قسطنطنیه تأسیس شد.

امپراتوری نیقیه توسط خاندان لاسکاریس تشکیل شد و از سال ۱۲۰۴ تا ۱۲۶۱ دوام یافت؛ زمانی که نیقیایی‌ها با بازپس‌گیری قسطنطنیه، امپراتوری بیزانس را احیا کردند؛ ازاین‌رو نیقیه به‌عنوان ادامۀ مستقیم بیزانس شناخته می‌شود، زیرا در سال ۱۲۰۵ تمامی عناوین سنتی و ساختار حکومتی بیزانسی را به‌طور کامل پذیرفته بود. به‌مرور دو مدعی دیگر بیزانس نیز تجدیدحیات ان توسط نیقیه را پذیرفتند.