با افزایش تراکم جمعیت و شتاب روزافزون روند شهرنشینی، خاورمیانه شاهد تمرکز فزایندۀ جمعیت در کلان‌شهرهاست.

صندوق بین‌المللی پول پیش‌بینی می‌کند که اقتصاد آفریقا در سال ۲۰۲۶ به ۳.۳۲ تریلیون دلار برسد، اما رشد همچنان به‌شدت متمرکز باقی می‌ماند. انتظار می‌رود ۱۰ اقتصاد برتر حدود ۶۸٪ از کل تولید را ایجاد کنند. بیشترین وزن اقتصادی متعلق به آفریقای جنوبی، مصر و نیجریه است که مجموع تولید ناخالص داخلی اسمی آن‌ها طبق برآوردها از ۱.۱۷ تریلیون دلار فراتر خواهد رفت. آفریقای جنوبی با ۴۰۱.۵۸ میلیارد دلار در صدر قرار دارد؛ جایگاهی که به پشتوانۀ ساختار متنوع اقتصادی و عمق نهادی در بخش‌های مالی، خدمات، صنعت و معدن به‌دست آمده است. مصر با ۳۹۹.۵۱ میلیارد دلار در جایگاه بعدی قرار می‌گیرد؛ رشدی که از توسعه زیرساخت‌ها، اصلاحات کلان اقتصادی و نقش این کشور به‌عنوان هاب لجستیک و انرژی ناشی می‌شود. نیجریه نیز با تولید ناخالص داخلی ۳۳۴.۳۴ میلیارد دلاری همچنان یکی از پایه‌های اصلی اقتصاد قاره است؛ جایی که تغییرات سیاستی و سرمایه‌گذاری‌ها به‌تدریج رشد را از وابستگی به نفت به سمت صنعت، فناوری اطلاعات، ساخت‌وساز و کشاورزی سوق می‌دهد.

در بسیاری از نقاط جهان، سلام و‌ احوال‌پرسی با بوسه بر گونه همراه است؛ از جنوب اروپا و آمریکای لاتین گرفته تا خاورمیانه و بخش‌هایی از اروپای شرقی، این حرکت نشانه‌ای از صمیمیت، آشنایی و احترام محسوب می‌شود. اما تعداد بوسه‌ها، اینکه چه کسی را می‌بوسند و در چه موقعیتی، می‌تواند از کشوری به کشور دیگر تفاوت چشمگیری داشته باشد. در برخی جاها یک بوسه رایج است، در برخی دیگر دو یا سه بوسه؛ گاهی این رفتار به دوستان و اعضای خانواده محدود می‌شود و گاهی حتی در محیط‌های کاری نیز معمول است.

داده‌ها حاکی از تمرکز بالای تجارت خارجی ایران است؛ به‌طوری‌که مناسبات اقتصادی کشور عمدتاً بر چند شریک محدود، با محوریت چین و امارات، استوار است.

اتریش 🇦🇹، الجزایر 🇩🇿، بلغارستان 🇧🇬، لیبریا 🇱🇷، نیجریه 🇳🇬 و سوریه 🇸🇾

🇪🇹 اتیوپی تنها کشور آفریقایی است که هرگز مستعمره نشد. این کشور در سال ۱۸۹۶ در نبرد آدوا ارتش متجاوز ایتالیا را مقتدرانه شکست داد و استقلال خود را مقابل استعمارگران حفظ کرد.

در سال میلادی جاری، ایتالیا بیش از پنج میلیون ساکن خارجی دارد. بزرگ‌ترین گروه مهاجران را رومانیایی‌ها با بیش از یک میلیون نفر تشکیل می‌دهند. پس از آن‌ها آلبانیایی‌ها (حدود ۴۱۴ هزار نفر)، مراکشی‌ها (حدود ۴۱۲ هزار نفر)، چینی‌ها (حدود ۳۱۱ هزار نفر) و اوکراینی‌ها (بیش از ۲۰۰ هزار نفر) قرار دارند. همچنین بنگلادشی‌ها، هندی‌ها و فیلیپینی‌ها از دیگر جمعیت‌های مهم مهاجر به‌شمار می‌روند. بیشتر مهاجران در شمال و مرکز ایتالیا زندگی می‌کنند و نزدیک به ۶۰ درصد آنان در مناطق شمالی ساکن‌اند؛ جایی که فرصت‌های صنعتی فراوان است. مهاجران نقش مهمی در بخش‌های کشاورزی، صنعت، تولید و خدمات مراقبتی دارند؛ برای نمونه هندی‌ها در دامداری و اوکراینی‌ها در مراقبت خانگی فعال‌اند. شهرهایی مانند میلان و پراتو میزبان جامعۀ بزرگ چینی هستند. در سال‌های اخیر رشد بنگلادشی‌ها چشمگیر بوده است. در مجموع، ترکیب جمعیتی مهاجران ایتالیا متنوع و چندقومیتی است و از اروپا، آسیا، آفریقا و آمریکای جنوبی تشکیل می‌شود.

دیاسپورای ونزوئلا یکی از بزرگ‌ترین موج‌های مهاجرت در تاریخ معاصر قارۀ آمریکاست؛ بر اساس برآوردهای معتبر، تا سال ۲۰۲۵ بیش از ۸ میلیون ونزوئلایی در خارج از کشورشان زندگی می‌کنند که این رقم بیش از ۲۰٪ جمعیت کل ونزوئلا را تشکیل می‌دهد. بیشتر این افراد در کشورهای آمریکای لاتین و کارائیب ساکن هستند، به‌طوری که کلمبیا با حدود ۲.۸ میلیون و پرو با نزدیک به ۱.۷ میلیون جمعیت ونزوئلایی، بزرگ‌ترین جوامع میزبان را دارند. جمعیت قابل توجهی نیز در ایالات متحده، شیلی، برزیل و اکوادور مستقر شده‌اند. این مهاجرت گسترده عمدتاً به‌دلیل بحران‌های اقتصادی، سیاسی و اجتماعی در ونزوئلا بوده است که باعث شده مردم برای جستجوی فرصت‌های بهتر و امنیت بیشتر به سایر کشورهای قارۀ آمریکا نقل مکان کنند. اکثر مهاجران به‌خاطر نزدیکی جغرافیایی، زبان و شبکه‌های خانوادگی در همان منطقۀ آمریکایی و خاصه لاتین اقامت می‌یابند و نقش قابل توجهی در تحولات اقتصادی و اجتماعی جوامع میزبان ایفا می‌کنند.

این نقشه میانگین تعداد ساعت کاری هر کارمند در هفته را در کشورهای مختلف نشان می‌دهد. کمترین میانگین ساعات کاری متعلق به هلند با ۲۹.۸ ساعت در هفته است، درحالی‌که بیشینۀ آن مربوط به هند با ۵۶ ساعت در هفته می‌باشد. در بخش پایین، پنج کشور با کمترین ساعات کاری عبارتند از: هلند (۲۹.۸)، رواندا (۲۹.۹)، عراق (۳۱.۶)، اتریش (۳۲.۴) و دانمارک (۳۲.۶). در مقابل، پنج کشور با بیشترین ساعات کاری شامل: کامبوج (۴۹.۵)، اوگاندا (۵۰.۳)، بنگلادش (۵۰.۴)، بوتان (۵۳.۳) و هند (۵۶) هستند. داده‌ها از سازمان بین‌المللی کار (ILO) به دست آمده و آخرین آمار سال‌های ۲۰۲۱ تا ۲۰۲۳ را شامل می‌شود، که برای ۱۰۸ کشور از ۱۸۷ کشور عضو ILO جمع‌آوری شده است. این آمار فقط کارمندان حقوق‌بگیر را شامل می‌شود و مسلماً خوداشتغالی و مشاغل درآمدزای آزاد در آن لحاظ نشده است.

🎨 راهنمای نقشه:
🔴 جمهوری خلق چین
🔵 مناقشات زمینی
🟢 مناقشات دریای جنوبی چین
🟣 مناقشات دریای شرقی چین
🟡 مناقشات حاکمیتی

چین درگیر برخی از پیچیده‌ترین و گسترده‌ترین مناقشات سرزمینی جهان است که مرزهای زمینی و مناطق کلیدی دریایی را در بر می‌گیرد. این مناقشات شامل چندین کشور همسایه بوده و از هیمالیا تا دریای شرقی و جنوبی چین امتداد دارد.

این مناقشات بر مسیرهای دریایی حیاتی، امنیت منطقه‌ای و روابط دیپلماتیک در سراسر آسیا تأثیر می‌گذارند و ادعاهای ارضی چین را به عامل اصلی بسیاری از تنش‌های ژئوپلیتیکی منطقه تبدیل می‌کنند.

حکومت‌های صلیبی در شام که پس از جنگ اول صلیبی (۱۰۹۸ میلادی) با نام‌های کنت‌نشین ادسا (الرها)، شاهزاده‌نشین انطاکیه، کنت‌نشین طرابلس و پادشاهی اورشلیم تأسیس شده بودند، در یک بازۀ زمانی ۱۵۰ ساله توسط چهار تن از فاتحان مسلمان نابود شدند. نخستین ضربه را ابوالمظفر عمادالدین زنگی در سال ۱۱۴۴ با فتح ادسا وارد کرد. سپس ابوالمظفر صلاح‌الدین ایوبی با پیروزی در نبرد سرنوشت‌ساز حطین (۱۱۸۷)، قدس شریف را آزاد نمود. سرانجام سلاطین ممالیک بحری، یعنی الظاهر بِیبَرس (فاتح انطاکیه در ۱۲۶۸)، الناصر قلاوون (فاتح طرابلس در ۱۲۸۹) و سرانجام پسرش اشرف خلیل (فاتح عکا در ۱۲۹۱)، به حیات این دولت‌های نصاری پایان دادند و بدین‌ترتیب تا پایان سدۀ سیزدهم میلادی دورۀ حضور صلیبیون در بیت‌المقدس به پایان رسید.

🎨 راهنمای نقشه:
🔴 استانبول یا تلفظ‌های مشابه آن
🟡 استانبول و گاهی «تزارگراد»
🔵 آبی روشن: استانبول، گاهی «قسطنطنیه»
🔵 آبی تیره: قسطنطنیه

استانبول یکی از معدود شهرهای جهان است که تاریخ آن در نام‌هایش متجلی است؛ این شهر قرن‌ها با نام «قسطنطنیه» شناخته می‌شد؛ پایتخت امپراتوری روم و سپس امپراتوری بیزانس. در بسیاری از زبان‌ها و فرهنگ‌ها، آن نام هرگز به‌طور کامل از میان نرفت. حتی امروز نیز در بخش‌هایی از اروپا، به‌ویژه در یونان و در میان نسل‌های قدیمی‌تر، «قسطنطنیه» همچنان واژه‌ای زنده است.

در کشورهای اسلاوی، نام دیگری نیز باقی ماند: «تزارگراد»؛ که به‌طور تحت‌اللفظی به معنای «شهر امپراتور» است. این نام بازتاب‌دهندۀ جایگاه شهر به‌عنوان مرکز قدرت امپراتوری بوده است؛ بسیار پیش از آنکه ترکیهٔ مدرن شکل بگیرد. در همین حال، در بیشتر نقاط اروپا و جهان، نام «استانبول» رواج یافت؛ به‌ویژه پس از آنکه جمهوری ترکیه در سال ۱۹۳۰ به‌طور رسمی این نام را پذیرفت و از کشورهای خارجی خواست در مکاتبات بین‌المللی از آن استفاده کنند.

مدت‌زمان روزه‌داری در ماه مبارک رمضان برای بیش از دو میلیارد مسلمان در سراسر جهان، بسته به موقعیت جغرافیایی و زمان سال متفاوت است. امسال کشورهای واقع در نیم‌کرۀ جنوبی، طولانی‌ترین ساعات روزه‌داری را خواهند داشت که به حدود ۱۵ ساعت می‌رسد، درحالی‌که کشورهای واقع در نیم‌کرۀ شمالی، کوتاه‌ترین مدت روزه‌داری را تجربه خواهند کرد که بین ۱۲ تا ۱۳ ساعت است.

به بیان دیگر، ازآنجاکه اکنون در نیم‌کرۀ شمالی زمستان است، مسلمانانی که در کشورهای واقع در آن زندگی می‌کنند، کوتاه‌ترین زمان روزه را خواهند داشت که در اولین روز حدود ۱۲ تا ۱۳ ساعت طول می‌کشد و این مدت در طول ماه افزایش خواهد یافت. اما مسلمانان ساکن کشورهای واقع در نیم‌کرۀ جنوبی مثل شیلی، نیوزیلند و آفریقای جنوبی، طولانی‌ترین روزه را خواهند داشت که در اولین روز حدود ۱۴ تا ۱۵ ساعت است، اما مدت‌زمان روزه در طول ماه کاهش خواهد یافت.

🌙 حلول ماه رمضان بر مسلمانان جهان مبارک باد! تقبل الله منا ومنكم الصيام والقيام✨

ابوالفتوح رکن‌الدین بیبرس بندقداری، چهارمین سلطان ممالیک بحری از خاستگاه ترکان قبچاق بود که پس از سیف‌الدین قطز به سلطنت رسید. او از فرماندهان اصلی سپاه اسلام در شکست سنگین نصاری در جنگ صلیبی هفتم بود، جنگی که با رهبری لویی نهم پادشاه فرانسه آغاز شده بود. بیبرس همچنین در نبرد عین‌جالوت در ۱۲۶۰ میلادی پیش‌قراول سپاه ممالیک را رهبری کرد که اولین شکست بزرگ سپاه مغول و نقطۀ عطفی در تاریخ به شمار می‌رود.

سلطنت بیبرس آغازی بر دوران سلطۀ مملوکان بر مدیترانۀ شرقی و تثبیت دوام ایشان بود. او راه را برای پایان همیشگی حضور صلیبیون در شام هموار کرد و یکپارچگی شامات و حجاز را به‌عنوان دولت برتر مسلمان در منطقه تقویت نمود؛ دولتی که توانست در برابر تهدیدات صلیبیون و مغولان مقاومت کند و حتی پادشاهی مسیحی مقره را که به‌دلیل شکست‌ناپذیری در برابر حملات پیشین مسلمانان شهرت داشت، مغلوب کرد. رکن‌الدین بیبرس در دوران سلطنت خویش توانست قلمرو سلطنت اسلامی ممالیک را گسترش دهد.

نبرد مرج الصُفر یا شَقحَب در ۲ رمضان سال ۷۰۲ق (۲۰ آوریل ۱۳۰۳م) میان ممالیک بحری و مغولان ایلخانی (با متحدان ارمنی) در نزدیکی دمشق رخ داد. این نبرد به‌دلیل پیامدهای نظامی و نیز فتاوای مرتبط با جهاد و رمضان اهمیت تاریخی یافت. شکست سنگین مغولان عملاً به یورش‌های آنان به شام پایان داد. پیش‌تر مغولان بغداد و حلب و دمشق را تصرف کرده بودند، اما پس از نبرد عین‌جالوت (۱۲۶۰) نفوذشان محدود شد؛ سپس در ابلستان (۱۲۷۷) نیز شکستی سنگین و تحقیرآمیز خوردند. غازان بار دیگر به سوریه حمله کرد، ولی ممالیک با دستور بن‌قلاوون آمادۀ مقابله شدند. در جریان نبرد، درگیری‌های سختی میان جناحین دو سپاه رخ داد و نهایتاً با تاکتیک‌های دقیق و موفق فرماندهان مملوکی، مغولان متحمل تلفات سنگین و شکست بزرگی شدند. در این جنگ، شیخ‌الاسلام ابن‌تیمیه (عالم معروف) نیز با صدور فتوا و تقویت روحیۀ مبارزان با حضور در رکاب آنان نقش مؤثری ایفا کرد. پس از پیروزی، جشن‌های گسترده‌ای در مصر و شام برگزار شد. این نبرد به‌عنوان نقطۀ عطفی در تاریخ منطقه ثبت گردید.

در ۳ رمضان سال ۳۵۰ هجری قمری (۱۵ اکتبر ۹۶۱ میلادی)، الحکم دوم اموی ملقب به المستنصر بالله در دارالسلام اندلس به خلافت رسید. او نهمین حاکم و دومین خلیفۀ اموی اندلس، ملقب به ابوالْمُطرّف و فرزند عبدالرحمن الناصر بود و نسبش به عبدالرحمن الداخل می‌رسید. دوران حکومتش از ۳۵۰ تا ۳۶۶ قمری ادامه داشت. وی به «عاشق کتاب‌ها» شهرت داشت و ثروت فراوانی را صرف گردآوری کتاب می‌کرد، تا جایی که کتابخانه‌های عظیمی پدید آورد. او در فقه، نسب‌شناسی و تاریخ دانش گسترده‌ای داشت و حامی جدی علم و علما بود؛ چنان‌که شمار مدارس رایگان اندلس در عصرش به ۲۷۷ مدرسه رسید و فصلی دیگر از تمدن درخشان اسلامی در اندلس را رقم زد. با وجود افزایش تهدید نصاری، او با ترکیبی از قدرت نظامی و دیپلماسی هوشمندانه و بهره‌گیری از اختلافات داخلی آنان، ثبات سیاسی را حفظ کرد. خلافتش ۱۵ سال و ۵ ماه طول کشید و در ۶۳ سالگی وفات یافت. پس از او، پسر ده‌ساله‌اش هشام المؤید بالله جانشینش شد.

🦅 سلطان طغرل بیک سلجوقی (متوفای ۲ رمضان ۴۵۵ق) از رهبران برجستۀ ترکان اغوز بود که با متحد کردن قبایل ترکمان آسیای مرکزی، قدرتی نو در جهان اسلام پدید آورد. او پس از پیروزی سرنوشت‌ساز در نبرد دندانقان بر غزنویان، خراسان بزرگ را به دست گرفت و با تثبیت حکومت خود، پایه‌های دولت سلجوقی را استوار کرد. طغرل با کسب فرمان رسمی از خلیفۀ عباسی (امام القائم بأمرالله)، مشروعیت دینی یافت و در سال ۱۰۵۵م با ورود به بغداد، به حکومت شیعۀ آل‌بویه پایان داد و اقتدار سیاسی خلافت را احیا کرد، هرچند قدرت اجرایی و رهبری سیاسی را خودش در دست گرفت.

او با فرماندهی سپاه خلافت اسلامی علیه بیزانس و فاطمیان، در پی گسترش مرزهای سرزمین‌های اسلامی و تقویت وحدت سیاسی جهان اسلام بود. طغرل به ساخت مسجد و مدرسه اهتمام داشت و الگویی تازه از «سلطنت» را پدید آورد که در آن، خلیفه مرجع معنوی و سلطان صاحب قدرت سیاسی بود. میراث او ایجاد ثبات سیاسی، پایان پراکندگی قدرت‌های محلی و تقویت هویت اسلامی در ساختار دولت سلجوقی برای مقابله با دشمنان اسلام بود.

محاصره و سقوط انطاکیه در ۴ رمضان سال ۶۶۶ق (۱۲۶۸م)، نقطۀ عطفی در نبردهای ممالیک با صلیبیان بود. ملک ظاهر بیبرس پس از تثبیت قدرت خویش، سیاستی تهاجمی نسبت به صلیبی‌ها در پیش گرفت و متعاقب حمایت امارت صلیبی انطاکیه از مغولان، از سال ۱۲۶۰ فشار نظامی را آغاز کرد؛ او پیش‌تر قیصریه، حیفا و ارسوف را آزاد کرده و جلیل و ارمنستان کیلیکیه را درهم کوبیده بود. انطاکیه به‌عنوان مرکز مهم صلیبی در شرق مدیترانه، که با کشمکش‌های داخلی و ضعف دفاعی تضعیف شده بود، پس از محاصره‌ای سخت فتح شد. تلاش نافرجام سیمون مانسل برای شکستن حلقۀ محاصره و اسارت او راه را برای فروپاشی مقاومت هموار ساخت و ممالیک موفق به فتح انطاکیه شدند. این پیروزی بزرگ سلطان مظفر مملوکی ضربه‌ای هولناک به حضور صلیبیان در شام وارد کرد، روحیۀ مسلمانان را بیش از پیش تقویت نمود و زمینه را برای محدود شدن صلیبیان به پایگاه‌های ساحلی و افول نهایی آنان در اوایل قرن چهاردهم فراهم ساخت. فتح انطاکیه به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین فتوحات مسلمانان پس از آزادسازی قدس شریف شناخته می‌شود.

تا پیش از به قدرت رسیدن سلطان سلیم شاه (۱۵۱۲م)، رویکرد امپراتوری عثمانی بر گسترش سرزمینی در اروپا متمرکز بود. از قرن چهاردهم تا اوایل قرن شانزدهم، فتوحات اسلامی عثمانیان پس از آناتولی عمدتاً در بالکان پیش رفت و با فتح قسطنطنیه در سال ۱۴۵۳ میلادی به‌دست سلطان محمد فاتح تثبیت شد؛ در این دوره، توجه جدی به شرق وجود نداشت و آناتولی (غرب ترکیۀ کنونی) عرصۀ تثبیت قدرت داخلی دولت عثمانی بود. به همین خاطر عثمانی در شرق رویکردی دفاعی داشت و مقابل حملات تیمور لنگ و اوزون‌حسن آق‌قویونلو، به‌ترتیب بایزید ایلدرم در نبرد آنکارا (۱۴۰۲) شکست خورد و محمد فاتح در نبرد اوتلوق‌بئلی (۱۴۷۳) پیروز شد، بی‌آنکه فاتح در قلمرو اوزون‌حسن پیشروی کند. اما ظهور صفویان و قدرت‌گیری آن در منطقه (۱۵۰۱) با تهدید قلمرو عثمانی که موطن قوای نظامی آن (قزلباشان) بود، به‌مرور موازنۀ قدرت را تغییر داد و یک دهه بعد، سلیم را به‌محض قبضۀ قدرت، به سیاست تهاجمی در شرق واداشت. او با پیروزی بزرگ و قاطع بر صفویان در نبرد چالدران (۱۵۱۴) و سپس شکست و نابودی متحد آنان یعنی قانصوه الغوری سلطان ممالیک برجی (۱۵۱۷)، قلمرو عثمانی را طی هشت سال به‌طور چشمگیری گسترش داد. سرانجام پس از درگذشت سلطان سلیم شاه (۱۵۲۰) که زودهنگام بود، پسرش سلیمان از همان ابتدا بدون حمله به صفویه بار دیگر تمرکز را به اروپا معطوف کرد؛ فتح بلگراد (۱۵۲۱)، پیروزی در نبرد موهاچ (۱۵۲۶) و پیشروی تا دروازه‌های وین، نشان‌دهندۀ تداوم اولویت اروپایی عثمانیان در اوج قدرتشان بود، هرچند صفویان تا زمان شاه سلیمان همچنان محبوب اروپاییان و تهدیدی برای عثمانی محسوب می‌شدند. بی‌گمان در نبود تهدید جدی در شرق، عثمانیان قادر بودند بیش از آنچه گرفتند اروپاگیری کنند.