این جنگ میان سپاه بزرگی از ساسانیان به‌فرماندهی پیروز یکم و قوای کمتر هپتالیان به‌رهبری خوشنواز رخ داد. این نبرد با شکستی فاجعه‌بار برای ساسانیان پایان یافت؛ چنان‌که تقریباً تمام سپاه آنان نابود شد و شاهنشاه ساسانی در میدان نبرد کشته شد. پیروز با سپاهی عظیم سوی شمال شرق حرکت کرد و تا بلخ پیش رفت و اردو زد. او فرستادگان پادشاه هون را نپذیرفت و نیروهایش از هرات به بلخ پیشروی کردند. هون‌ها که از مسیر حرکت ارتش ساسانی آگاه شده بودند، در کمینی ازپیش‌تعیین‌شده آنان را به دام انداختند. در نبردی که در نزدیکی بلخ رخ داد، سپاه ساسانی به‌کلی نابود شد و پیروز نیز کشته شد و پیکرش هرگز پیدا نشد. علی‌رغم تردید بعضی از محققان معاصر که گودال مرگبار را جعل یا اغراق ساسانیان برای توجیه شکست سنگین و حفظ اعتبار نظامی خود دانسته‌اند، معروف است که هپتالیان از خندقی عمیق و پنهان و طویل با استتار قوی برای شکست سهمگین ساسانیان استفاده کردند.

دولت مُرابِطون یکی از دولت‌های مهم اسلامی در مغرب و اندلس بود که قریب یک قرن دوام داشت. بنیان‌گذار فکری این جنبش، عبدالله‌بن یاسین، عالم مسلمان مالکی‌مذهب بود که با حمایت قبایل صنهاجه جنبش مرابطی را پایه‌گذاری کرد. اما اوج قدرت و گسترش این دولت در دوران فرمانروایی امیرالمسلمین یوسف‌بن تاشَفین بود؛ فرمانده‌ای خردمند و دولتمردی زاهد که نه‌تنها مغرب را متحد کرد، بلکه با عبور از تنگۀ جبل‌الطارق وارد اندلس شد و در سال ۱۰۸۶ میلادی طی نبرد مشهور زلاقه، در نبرد سختی شکست سنگینی بر نیروهای مسیحی تحمیل کرد. ابن‌تاشفین پس از آن به‌عنوان امیر مسلمانان اندلس نیز شناخته شد که البته ضمن بیعت با خلیفۀ عباسی مسلمانان (امام المستظهر بالله) او را به‌عنوان امیرالمؤمنین به رسمیت شناخت. وی با تکیه بر شریعت اسلامی و تقویت نظام اداری و نظامی، بنیان دولت مرابطون را مستحکم ساخت. با وفات ایشان در سن صد سالگی، اقتدار دولت مرابطون رفته‌رفته کاهش یافت تا اینکه سرانجام به‌دست موحدون برافتاد.

بنیان حکومت اسلامی سامانی توسط چهار برادر از نسل دهقانی به‌نام سامان‌خدای نهاده شد که از جانب خلیفۀ مسلمانان (امام عبدالله المأمون) بر سرزمین‌های ولایت اسلامی خراسان حکومت می‌کردند و مقابل تهاجمات خارجی از مرزهای دولت اسلامی دفاع می‌کردند. این چهار برادر، نوح و احمد و یحیی و الیاس نام داشتند و پسران اسد بودند. سرانجام امیر اسماعیل سامانی (پسر احمد) در حمایت از خلافت اسلامی عباسیان علیه صفاریان برخاست که علی‌رغم فتح اسلامی سرزمین‌های شرقی مهمی چون کابلستان، از اطاعت خلافت خارج شده بودند. او توانست صفاریان را شکست دهد و عمروبن لیث را اسیر کند و نزد خلیفه به بغداد بفرستد. بنابراین امیر اسماعیل سامانی با تأیید خلیفه (امام المعتضد بالله) و تابعیت از خلافت اسلامی عباسیان توانست مشرق دولت اسلامی (عمدتاً خراسان و ماوراءالنهر) را تحت تسلط امارت سامانی درآورد، که سرآغاز دورانی از شکوه فرهنگی و علمی تمدن اسلامی در شرق بود.

برخلاف اکاذیب و دل‌نوشته‌های شبه‌تاریخی و غیرعلمی عده‌ای که سعی در معرفی چهره‌ای کاملاً ایرانی و ضداسلامی از پادشاه مسلمان صفاری یعنی یعقوب لیث دارند، شواهد و مستندات معتبر تاریخی حاکی از اعتقاد راسخ او و اخلافش به دین مبین اسلام است. دکتر منوچهر پزشک در فصل اختصاصی «صفاریان» از مجموعۀ تاریخ جامع ایران با استناد به منابع تاریخی دراین‌باره نوشته است: «یعقوب لیث صفاری شخصاً در دین خود بسیار استوار بود و نماز بسیار می‌خوانْد. در جنگ با خداپرستان احتیاط بسیار می‌کرد و دست به شمشیر نمی‌برد، مگر پیش از آن همۀ راه‌ها را می‌آزمود و به نتیجه نمی‌رسید. همچنین در جنگ با کافران، نخست اسلام عرضه می‌کرد و در صورت پذیرفته شدن، نه‌تنها از گرفتن مال و اسیر خودداری می‌کرد، بلکه پاداش نیز می‌داد. این‌گونه بود که سال‌ها پیش از حملات غزنویان به هند، مردم بسیاری در میانۀ سیستان و هند به‌دست او مسلمان شده بودند. درحالی‌که یعقوب نسبت به خلفای عباسی زمان خود سخت بدبین شده بود، ولی هرگز حاضر نشد با خوارج و زنگیان بر ضد آن‌ها متحد شود.»

مأخذ: پزشک، منوچهر. ۱۳۹۳. صفاریان. در تاریخ جامع ایران، جلد ششم: از سقوط ساسانیان تا حکومت‌های محلی شرق ایران. چاپ نخست. تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص ۴۰۲.

همچنین بدانید که علی‌رغم استقلال عمل سیاسی، پرچم‌ها و سکه‌های یعقوب لیث منقوش به شعائر اسلامی مثل شهادتین و آیات قرآن بود و حتی تاریخ ضرب مسکوکات نیز به عربی نوشته شده و اثری از زبان فارسی در آن‌ها نیست. در کتاب تاریخ سیستان به‌روشنی آمده که یعقوب لیث برای عبادت با برگزاری نماز جمعه در صف اول به نماز می‌ایستاد. وقتی یعقوب موفق به فتح اسلامی کابلستان شده بود، پنجاه بت طلایی و نقره‌ای معابد مشرکان را برای خلیفۀ عباسی (امام المعتمد علی الله) فرستاد و از او خواست تا آن‌ها را به مکۀ مکرمه بفرستد تا مسلمانان بتوانند خواری و زاری کافران را ببینند و خلیفه از این بابت بسیار شاد شد. (نک: تاریخ سیستان، تصحیح بهار، ص ۲۱۶ و ۲۷۹). بماند که طبعاً صفاریان که مسلمان بودند از اهل ذمه (خاصه زرتشتیان) جزیه می‌گرفتند.

🤔 آیا یعقوب لیث احیاگر زبان فارسی بود؟!
اصولاً زبان فارسی با ورود اسلام از میان نرفته بود یا حتی در آستانۀ نابودی نبود که یعقوب متوجه تهدید شود و حیات آن را در خطر ببیند و بخواهد آن را احیا کند و زنده سازد! این ادعا معمولاً با تأکید بر سرایش نخستین شعر فارسی در زمان صفاریان بیان می‌شود، غافل از اینکه شواهد تاریخی دال بر بطلان این مدعاست. احسان یارشاطر (ایران‌شناس شهیر) دراین‌باره می‌نویسد: «این نظریه که نخستین شعر فارسی در زمان صفاریان سروده شده باشد، البته که درست نیست. شواهد و حتی نمونه‌هایی از اشعار فارسی که در زمان طاهریان سروده شده در دست است. مثلاً شامل دو قطعه از حنظلۀ بادغیسی و می‌توان به آسانی تصور نمود که زودتر از آن هم کوشش‌هایی برای سرودن شعر به اوزان محلی و یا در قالب شعر عربی به‌طور پراکنده اینجا و آنجا صورت گرفته باشد، اما از آن‌ها چیزی به دست ما نرسیده است.» یارشاطر معتقد است که سامانیان (امیران خلافت اسلامی عباسیان) پیشروان راستین رستاخیز ادبی ایران بودند و یعقوب لیث محرکی برای سرودن شعر فارسی بود (رک: یارشاطر، احسان. ۱۳۸۰. «رستاخیز ایران و ظهور زبان و ادبیات ملی.» ترجمۀ فریدون وهمن. مجلۀ ایران‌شناسی ۱۳(۲): ۲۸۸-۲۷۳. ص ۲۸۱).

بعلاوه باید دانست که برخلاف تصورات رایج، به‌طور کلی صفاریان از زبان عربی روی‌گردان نبودند. از طرفی دربار و دیوان یعقوب لیث و اخلاف وی میزبان شمار زیادی از کاتبان و دبیران عربی‌زبان و عربی‌دان و عربی‌نویس بود. حتی جانشینان او به شاعرانی که آنان را به‌زبان عربی مدح می‌کردند صله می‌دادند و برخلاف رویکرد سامانیان، علاقۀ فراوانی به زبان عربی داشتند (نک: غلامعلی‌زاد، جواد، و فائزه یوسف‌آبادی. ۱۳۹۸. «جایگاه زبان و ادبیات فارسی و عربی در دربار یعقوب لیث و جانشینان او.» مجلۀ تاریخ ادبیات ۱۵(۲): ۱۴۰-۱۲۷).

در این نقشه، روسیه به سه منطقه با جمعیتی برابر تقسیم شده است، به‌طوری‌که هر منطقه حدود ۴۷ تا ۴۸ میلیون نفر جمعیت دارد. منطقۀ غربی (با رنگ آبی) از نظر مساحت کوچک‌تر است، اما شهرهایی همانند مسکو و سن‌پترزبورگ و همچنین صنایع زیادی را در خود جای داده است. در مقابل، منطقۀ وسیع شرقی (با رنگ قرمز) سراسر سیبری را در بر می‌گیرد، اما جمعیتی برابر با دو منطقۀ آبی و سفید نقشه دارد.

🇪🇺 بر اساس داده‌های جدید «یوروبارومتر»، اکثریت مردم در تمام ۲۷ کشور عضو اتحادیۀ اروپا، از ادامۀ کمک‌های مالی و انسانی به اوکراین حمایت می‌کنند. این آمار نشانگر پشتیبانی گستردۀ افکار عمومی در سراسر اتحادیۀ اروپا از ادامۀ کمک‌ها به اوکراین است.

📊 در مجموع، میانگین حمایت در سطح اتحادیۀ اروپا ۷۶٪ است، اما این میزان در کشورهای مختلف تفاوت دارد:

🥇بیشترین حمایت: سوئد (۹۷٪)
📉 کمترین حمایت: جمهوری چک (۵۹٪)

🇷🇺 راه‌آهن سراسری سیبری (ترانس‌سیب) طولانی‌ترین شبکۀ راه‌آهن جهان و مهم‌ترین خط راه‌آهن روسیه است. راه‌آهن سراسری سیبری یک شبکهٔ ترابری ریلی است که مسکو و بخش اروپایی روسیه را به استان‌های خاور دور روسیه، مغولستان، چین، کرۀ شمالی و دریای ژاپن پیوند می‌دهد. این خط راه‌آهن ۹۲۸۸ کیلومتر درازا دارد و از بزرگ‌ترین شهر اروپا (مسکو) آغاز شده و در شهر ولادی‌وستوک در کرانه‌های اقیانوس آرام پایان می‌یابد. راه‌آهن سراسری سیبری به‌ویژه برای ترابری کالاها اهمیت زیادی دارد. بخش بزرگی از ترابری کالا در روسیه توسط این خط انجام می‌شود و ۳۰ درصد از صادرات روسیه از طریق این مسیر حمل می‌شود. این راه‌آهن، شاهرگ ترابری و اقتصادی سیبری به شمار می‌آید و بسیاری از مناطق، پس از احداث این خط به رونق اقتصادی دست یافتند. گردشگران زیادی نیز هرساله با قطارهای این مسیر مسافرت می‌کنند اما مردم محلی، مسافران عمدهٔ این قطارها هستند. راه‌آهن سراسری سیبری امروزه سالانه ۲۰۰ هزار کانتینر را به اروپا می‌رساند.

۱۰ کشور برتر جهان با بیشترین مساحت آب‌های داخلی (بر حسب کیلومتر مربع)، که شامل مجموع سطح تمام منابع آبی داخلی همانند دریاچه‌ها، سدها و رودخانه‌ها بدون احتساب آب‌های سرزمینی می‌شود، عبارت‌اند از:

🇨🇦 کانادا: ۸۹۱٬۱۶۳
🇷🇺 روسیه: ۷۲۰٬۵۰۰
🇺🇸 ایالات متحده آمریکا: ۴۷۰٬۱۳۱
🇮🇳 هند: ۳۱۴٬۰۷۰
🇨🇳 چین: ۱۳۷٬۰۶۰
🇮🇷 ایران: ۱۱۶٬۶۰۰
🇪🇹 اتیوپی: ۱۰۴٬۳۰۰
🇨🇴 کلمبیا: ۱۰۰٬۲۱۰
🇮🇩 اندونزی: ۹۳٬۰۰۰
🇨🇩 جمهوری دموکراتیک کنگو: ۷۷٬۸۱۰

🇨🇲 کامرون: پل بیا (۵۰ سال)
🇬🇶 گینۀ استوایی: تئودور اوبیانگ انگوئما (۴۵ سال)
🇮🇷 ایران: علی خامنه‌ای (۴۳ سال)*
🇪🇷 اریتره: ایسایاس آفورکی (۳۲ سال)
🇹🇯 تاجیکستان: امامعلی رحمان (۳۲ سال)
🇧🇾 بلاروس: الکساندر لوکاشنکو (۳۱ سال)
🇩🇯 جیبوتی: اسماعیل عمر غیله (۲۶ سال)
🇷🇺 روسیه: ولادیمیر پوتین (۲۵ سال)
🇷🇼 رواندا: پل کاگامه (۲۵ سال)
🇺🇬 اوگاندا: یووری موسوِنی (۳۹ سال)
🇨🇬 جمهوری کنگو: دنیس ساسو نگسو (۳۹ سال)

*. با احتساب هشت سال ریاست‌جمهوری (۱۷ مهر ۱۳۶۰ تا ۲۵ مرداد ۱۳۶۸).

بر اساس آمارهای مرکز آمار ایران، استان سمنان بیشترین نرخ تورم سالانه را در تیرماه ثبت کرد. از سوی دیگر اما کمترین نرخ تورم سالانه، ماهانه و نقطه‌به‌نقطه، مربوط به استان خراسان جنوبی بود.| تجارت‌نیوز