🎨 راهنمای رنگ‌های نقشه:
🟩 ارتش سودان
🟪 نیروهای واکنش سریع (RSF)
🟨 جنبش ملی آزادی سودان – جناح عبدالواحد نور
🟦 جنبش ملی آزادی سودان – جناح عبدالعزیز الحلو
⬜️ مناطق غیرمسکونی یا فاقد جمعیت
🟥 مناطق درگیری و منازعه میان طرف‌های جنگ

🔻ترجمۀ خلاصۀ گزارش مؤسسۀ مطالعات استراتژیک قاسیون دربارۀ آخرین تحولات سیاسی و نظامی در سودان:

پس از سقوط شهر الفاشر، ارتش سودان و نیروهای مشترک تلاش کردند نیروهای «واکنش سریع» را در چند محور در منطقۀ کردفان محاصره کنند. در مقابل، نیروهای واکنش سریع نیز با گشودن جبهه‌های متعدد و حمله به اهداف راهبردی، کوشیدند موازنۀ میدانی را تغییر دهند.

نیروهای واکنش سریع با استفاده از پهپادهای راهبردی، شماری از شهرهای شمال سودان را هدف قرار دادند تا تمرکز ارتش در محورهای کردفان را بر هم بزنند. از جمله، سد و فرودگاه مِروی در شمال کشور هدف حمله قرار گرفت که نشان‌دهندۀ تداوم توان رزمی دو طرف است؛ ارتش اعلام کرد این حملات را دفع کرده است. همچنین پهپادهای واکنش سریع به اهداف نظامی و غیرنظامی در شهرهای دمازین و کرمک در ایالت نیل آبی حمله کردند که به زخمی شدن غیرنظامیان انجامید. در ادامه، حملاتی نیز به خارطوم و عطبره انجام شد که با پدافند ارتش خنثی گردید.

نیروی هوایی ارتش سودان چندین حملۀ هوایی به فرودگاه نیالا انجام داد و یک هواپیمای باری حامل تجهیزات نظامیِ متعلق به واکنش سریع را هنگام تخلیه در باند منهدم کرد. همچنین پس از تلاش یک هواپیمای باری برای فرود در فرودگاه الفاشر، این فرودگاه بمباران شد. گزارش‌هایی از حمایت فنی و اطلاعاتی مصر و ترکیه از نیروی هوایی سودان منتشر شده است.

ارتش سودان اعلام کرد کنترل شهر «بارا» در ایالت کردفان شمالی را پس از حملات هوایی که به فروپاشی خطوط دفاعی واکنش سریع انجامید، بازپس گرفته است. همچنین مناطق «ام‌دم حاج احمد» و «کازقیل» در همین ایالت به کنترل ارتش درآمد؛ مناطقی که پیش‌تر در اختیار واکنش سریع بودند. افزون بر این، حملات هوایی به شهرهای نیالا، الخوی، الضعین و الجنینه (مرکز ایالت دارفور غربی) انجام شد.

فرماندۀ ارتش و رئیس شورای حاکمیت، عبدالفتاح البرهان، با فراخوان «بسیج عمومی» از همۀ افراد توانمند برای پیوستن به نبرد علیه نیروهای واکنش سریع دعوت کرد و گفت این نیروها و حامیانشان جایی در سودان ندارند.

در موضوعی جنجالی، یک پلتفرم نزدیک به ارتش ادعا کرد کاروانی متشکل از حدود ۵۰۰ خودروی غیرنظامیِ درحال خروج از الفاشر، هدف حملۀ هوایی طرف خارجی قرار گرفته است. به‌گفتۀ این منبع، حجم آتش موردنیاز برای چنین تخریبی فراتر از توان پهپادی واکنش سریع بوده و احتمالاً توسط جنگنده‌های متخاصم انجام شده است.

شورای امنیت سازمان ملل نشست ویژه‌ای دربارۀ الفاشر برگزار کرد و گزارش‌هایی از مقامات سازمان ملل ارائه شد. نمایندۀ آمریکا در سازمان ملل، نیروهای واکنش سریع و متحدانشان را به ارتکاب «نسل‌کشی» متهم کرد. همچنین شورای حقوق بشر سازمان ملل با اجماع اعضا، کمیته‌ای مستقل برای تحقیق دربارۀ نقض‌های گسترده حقوق بشر در الفاشر تشکیل داد.

دولت سودان در واکنش به پیشنهاد «گروه چهارجانبه» دربارۀ آتش‌بس انسانی، چهار شرط اصلی مطرح کرد: خروج کامل نیروهای واکنش سریع از مناطق تحت کنترل، استقرار پلیس سودان برای حفظ امنیت، تجمیع نیروهای واکنش سریع در مناطق مشخص، و ایجاد سازوکار بین‌المللی برای نظارت بر آتش‌بس و جلوگیری از انتقال سلاح. بااین‌حال، خارطوم اعلام کرد به‌طور رسمی با سازوکار چهارجانبه همکاری نمی‌کند و روابط خود را به‌صورت دوجانبه با مصر، عربستان و آمریکا دنبال می‌کند؛ همچنین به دخالت‌های امارات در این وضعیت اعتراض دارد.

پس از وقایع الفاشر، بحث آتش‌بس انسانی سه‌ماهه بالا گرفت. نیروهای واکنش سریع آتش‌بس یک‌جانبه اعلام کردند، اما ارتش آن را تاکتیکی برای وقت‌کشی و پنهان‌سازی جنایات دانست.

در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی، رئیس‌جمهور آمریکا از عزم خود برای مداخلۀ فوری به‌منظور پایان جنگ بنابه درخواست ولیعهد عربستان خبر داد. رئیس‌جمهور اریتره نیز به شهر بندری پورت‌سودان سفر کرد و بر حمایت از ثبات و وحدت سودان تأکید شد. هم‌زمان، تظاهرات و کارزارهای رسانه‌ای سودانی‌ها در خارج از کشور علیه امارات برگزار شد. در نهایت، مصر تلاش‌هایی برای احیای مسیر مذاکرات جده آغاز کرد، هرچند پیچیدگی‌های میدانی و سیاسی همچنان پابرجاست.

🤱 اگر همین لحظه نوزادی متولد شود، عملاً شانس اینکه آسیایی باشد تقریباً مثل بازی شکل یا خط در پرتاب سکه است.

🗺 این نقشه، احتمال تولد در هر قاره را بر اساس نرخ‌های فعلی زاد‌وولد نشان می‌دهد؛ نگاهی جالب و تأمل‌برانگیز به اینکه جمعیت آیندهٔ جهان از کجا درحال شکل‌گیری است.

📈 درحالی‌که معمولاً تمرکز ما روی جمعیت کل کشورها و قاره‌هاست، داده‌های مربوط به تولدها داستان متفاوتی از «شتاب جمعیتی» روایت می‌کنند.

🌏 آسیا همچنان قدرت اصلی باقی مانده و نزدیک به نیمی از تمام تولدهای جدید جهان را به خود اختصاص داده است (۴۹٫۶۹٪).

🌍 اما جهش واقعی در آفریقا رخ می‌دهد؛ قاره‌ای که اکنون تقریباً ۳۵٪ از کل تولدهای جهان را شامل می‌شود.

📊 در مجموع، این دو قاره روی‌هم‌رفته ۸۴٫۵٪ از تمام تولدهای انسانی در جهان را تشکیل می‌دهند.

🌍🌎 در مقابل، آمار اروپا (۴٫۸٪) و آمریکای شمالی (۳٫۰۴٪) در مقایسه با سلطهٔ تاریخی آن‌ها در نمودارهای جمعیتی، به‌طرز شگفت‌آوری پایین است. این موضوع به‌خوبی تغییر جهت جمعیتی جهان به‌سوی «جهان جنوب» را نشان می‌دهد.

🇮🇳 در سال ۲۰۲۴، ۱۱ شهر از میان ۲۰ شهرِ دارای بیشترین آلودگی هوا در جهان، در هند قرار داشتند. شهر بیرنیهات (Byrnihat) در صدر این فهرست قرار گرفت؛ به‌طوری‌که میزان ذرات معلق ریز (PM2.5) در آن بیش از ۲۵ برابر حد مجاز توصیه‌شده توسط سازمان جهانی بهداشت بود.

🌆 در این نقشه، ۲۰ شهر دارای بیشترین آلودگی هوا در جهان در سال ۲۰۲۴ بر اساس داده‌های PM2.5 منتشرشده از سوی IQAir به تصویر کشیده شده‌اند.

سرزمین‌های فرادریایی فرانسه، میراث دوره‌ای طولانی از استعمار و گسترش اجباری و متجاوزانۀ نفوذ سیاسی و فرهنگی پاریس در فراسوی اروپا هستند. از کارائیب و اقیانوس هند تا اقیانوس آرام، پیوند این مناطق با فرانسه از طریق لشکرکشی، سرکوب، تغییر ساختارهای بومی و ادغام تحمیلی شکل گرفته است. هرچند در گفتمان رسمی از شهروندی برابر و توسعه سخن گفته می‌شود، اما شکاف‌های اقتصادی، وابستگی ساختاری، و تداوم تصمیم‌گیری‌های مرکزی نمی‌تواند ماهیت حقیقی استعمار غربی را پنهان سازد. با درک این واقعیت می‌توان روحیات استقلال‌طلبانۀ مردم این سرزمین‌ها را با یادآوری استقلال مستعمرات آفریقایی فرانسه به‌خوبی درک کرد.

در این زمان هفت سال از فتح قسطنطنیه و نابودی بیزانس توسط سلطان محمد دوم عثمانی گذشته بود و جهانشاه قراقویونلو بر ایران حکومت می‌کرد.

📜قسمتی از فتح‌نامۀ سلطان محمد فاتح به سلطان جهان‌شاه بارانی (قراقویونلو) در بشارت فتح مبارک قسطنطنیه:

«روز بیستم ماه جمادی‌الاول که صبح صادقِ روز سه‌شنبه بود، یک‌باره از خشکی و دریا، همچون نجومِ سماء رجوماً للشياطين هجوم نموده و نبرد عظیم از هر دو طرف برخاست. مشرکان، دمرهم الله، چندان که مدافعت نمودند، ممانعت نتوانستند و از شعلۀ دولت قاهره، مانند خفاش صورتِ پریشانی بر ایشان ظهور یافت و بادِ صولتِ باهره که بر صورت «اعصار فيه نار» جلوه نموده، بر خرمنِ جمعیتِ اعدای دین چون وزیدن گرفت، کشتکار اعمار آن ملاعین «کعصف مأکول» کرد و دود از دودمانشان بر اوج آسمان پیوست و هریکی از فراعنۀ اهل بغی مصراً و مستکبراً علف تیر و شمشیر غازیان گشت. ولله الحمد که قوانین منسوخِ اهل طغیان با سوانحِ شرعِ اهل ایمان فرو مانده و کوسِ شرعِ محمدی بر منارهای ناقوس‌زدنی آوازۀ تکبیر و تهلیل برداشته و معابد عبدۀ اوثان، مساجد اهل ایمان ساخته؛

از سعی ما به‌جای صلیب و کلیسا
در دار کفر، مسجد و محراب و منبر است
آنجا که بود نعره و فَریادِ مشرکان
اکنون خروشِ نغمۀ الله اکبر است»*

📙*. منشآت‌السلاطین فریدون‌بیگ، جلد اول، ص ۲۴۸-۲۴۴

این پرنده وقتی مضطرب می‌شود رنگ پوست برهنۀ واقع در ناحیۀ گلو و سرش، از خاکستری به رنگ‌های قرمز و سفید و آبی تغییر می‌کند و به همین دلیل، در فارسی به آن بوقلمون می‌گویند که نام نوعی از پارچۀ دیباست که با تغییر جهت تابش نور به آن از رنگی به رنگی دیگر درمی‌آید. البته در افغانستان فیل‌مُرغ و در تاجیکستان مَرجان‌مُرغ نیز نامیده می‌شود. پوستی از بالای نوک بوقلمون آویزان است و به خرطوم فیل می‌ماند؛ از همین رو این جانور را پیل‌مرغ هم نامیده‌اند. اروپاییان در نخستین برخورد با بوقلمون در شمال آمریکا آن را به‌اشتباه گونه‌ای از پرندۀ گینی دانستند که از راه ترکیه وارد مرکز اروپا شده بود. بااین‌حال نام ترکیه روی این پرنده در زبان انگلیسی باقی ماند، ولی جالب اینکه در کشور ترکیه به این پرنده هندی (Hindi) گفته می‌شود. همچنین نام‌های زیادی در زبان‌های دیگر برای بوقلمون‌ها وجود دارد؛ مثلاً در بیشتر کشورهای عربی آن را مرغ رومی (الدجاج الرومي) یا حتی خروس رومی (الديك الرومي) می‌نامند.

🇸🇾🇱🇧🇵🇸حضور عرب‌تبارها در دنیای سیاست آمریکای لاتین پدیده‌ای تاریخی است که در نتیجۀ بیش از یک قرن مهاجرت تثبیت شده و به وضعیتی رسیده که از مناصب قانون‌گذاری تا ریاست‌جمهوریِ کشورهای مختلف آمریکای مرکزی و جنوبی را در بر می‌گیرد. این موج مهاجرتی عرب‌ها که عمدتاً از شامیان یعنی لبنانی‌ها و سوری‌ها و فلسطینی‌ها تشکیل می‌شد، چنان در جوامع محلی ادغام شد که به‌تدریج به‌عنوان بخشی مهم و تأثیرگذار از ساختار اجتماعی و سیاسی منطقه شناخته شد. نکته‌ای که در این بحث اغلب نادیده گرفته می‌شود آن است که اکثریت این خانواده‌های مهاجر عرب نه مسلمان بلکه مسیحی (به‌ویژه مارونی، ارتدوکس یا مُلکی) بودند.

🇧🇷 بر پایۀ اسناد و شواهد تاریخی، دست‌کم یازده رئیس‌جمهور در آمریکای لاتین از نژاد عرب بوده‌اند؛ آماری قابل توجه که بازتاب‌دهندۀ موفقیت این ادغام اجتماعی است. در برزیل، برجسته‌ترین نمونه، میشل تمر با خاستگاه لبنانی است که در سال ۲۰۱۶ به ریاست‌جمهوری رسید. علاوه‌بر او، صحنۀ سیاسی برزیل با حضور ده‌ها نام خانوادگی عربی در کنگره، وزارتخانه‌ها و شهرداری‌ها شناخته می‌شود؛ نام‌هایی همانند مالوف، حداد، ژریساتی، کساب و امین و... که نشان‌دهندۀ سنتی طولانی از حضور و نفوذ در دستگاه قدرت هستند.

🇦🇷 در آرژانتین، کارلوس مِنِم به‌عنوان رهبر عرب‌تبار با طولانی‌ترین دورۀ زمامداری شناخته می‌شود؛ او بین سال‌های ۱۹۸۹ تا ۱۹۹۹ کشور را اداره کرد. برخلاف اغلب نمونه‌های آمریکای لاتین، اگرچه منم از خانواده‌ای مسلمان و برخاسته از سوریه بود، ولی برای تصدی ریاست‌جمهوری ناچار شد ولو صوری به کیش مسیحیت کاتولیک بگرود؛ زیرا قانون اساسی آرژانتین تا سال ۱۹۹۴ شرط می‌کرد که رئیس‌جمهور باید مسیحی و حتماً کاتولیک باشد. دولت او اصلاحات اقتصادی عمیقی را در میانهٔ دوران اَبَر‌تورم به اجرا گذاشت، اما مسیر سیاسی‌اش همچنین با جنجال‌های قضایی پسینی همراه بود.

🇸🇻 کشور اِل‌سالوادور مسیر سیاسی خاصی دارد و چندین رهبر عرب‌تبار با خاستگاه فلسطینی در آن حضور داشته‌اند. نجیب بُقیله یا نایب بوکله که در سال ۲۰۱۹ انتخاب شد، به‌عنوان جوان‌ترین رئیس‌جمهور در منطقه شناخته می‌شود. پدر نجیب بقیله مسیحی بود، اما در ال‌سالوادور مسلمان شد و به‌عنوان امام جماعت مساجد به دعوت مردم پرداخت و نقشی اساسی در گسترش اسلام در کشورش داشت؛ امری که باعث می‌شود نجیب در میان عرب‌هایی که عمدتاً مسیحی هستند، تاحدی یک استثنا باشد. پیش از او، آنتونیو ساچا نیز کشور را اداره می‌کرد و در یک انتخابات تاریخی بر شافیک هندال، نامزد دیگری با تبار عربی برخاسته از فلسطین، پیروز شد. دوران مدیریت ساچا به روابط نزدیکش با ایالات متحده و همچنین بحران‌های دیپلماتیک با رژیم اسرائیل به‌دلیل بزرگداشت رهبر فلسطینی یعنی یاسر عرفات شناخته می‌شود.

🇪🇺 میان بخش غربی که از تقویم میلادی (گریگوری) پیروی می‌کند و کریسمس را در ۲۵ دسامبر جشن می‌گیرد، و بلوک شرقی (مشخص‌شده با رنگ قرمز) که در آن کشورهایی مانند روسیه و صربستان همچنان به تقویم قدیمی ژولینی پایبند هستند و کریسمس را ۷ ژانویه برگزار می‌کنند؛ امری که نمادی از تمایز مذهبی و فرهنگی آن‌هاست.

🇺🇦 جالب‌ترین نکته در این میان اوکراین است که اکنون در نقشه به رنگ سبز دیده می‌شود؛ نتیجهٔ تغییری تاریخی در ژوئیهٔ ۲۰۲۳، زمانی که رئیس‌جمهور کنونی یعنی ولادیمیر زلنسکی قانونی را امضا کرد که به‌طور رسمی تاریخ کریسمس را به ۲۵ دسامبر منتقل می‌کرد. این اقدام، حرکتی سیاسی و نمادین برای گسست نهایی از سنت روسی و نفوذ مسکو تلقی می‌شود.

🇧🇾 بلاروس که با خطوط قرمز مشخص شده، همچنان میان شرق و غرب گرفتار مانده است؛ تنها کشور منطقه که رسماً هر دو تاریخ را به رسمیت می‌شناسد و بدین‌وسیله به هویت ترکیبی و چندقرنی کاتولیکی–ارتدوکسی خود احترام می‌گذارد.

🌍 در سال ۲۰۲۵ آفریقا بیشترین افزایش جمعیت را تجربه کرد؛ با رشدی چشمگیر در حدود ۳۵ میلیون نفر تنها طی یک سال، که ناشی از نرخ‌های بالای تولد و یکی از جوان‌ترین ساختارهای جمعیتی در جهان است.

🌏 پس از آن، آسیا با افزایشی نزدیک به ۳۰ میلیون نفر قرار می‌گیرد، هرچند در بخش‌هایی از شرق آسیا آهنگ رشد رو به کاهش است.

🌎 قاره‌های آمریکا همچنان با رشدی متعادل‌تر به افزایش جمعیت ادامه می‌دهند؛ رشدی که به‌وسیلهٔ مهاجرت و افزایش طبیعی نسبتاً پایدار حمایت می‌شود.

🌍 اروپا به‌عنوان تنها منطقه با کاهش خالص جمعیت متمایز است؛ حتی با وجود سطح مهاجرپذیری مشابه آمریکای شمالی، جمعیت سالخورده و نرخ‌های بسیار پایین تولد همچنان در کاهش است.

🌏 اقیانوسیه اندکی رشد کرده است، رشدی کوچک از نظر عددی، اما همچنان درحال افزایش.

برگزاری کریسمس در بسیاری از نقاط جهان ریشه در تاریخ استعمار دارد. بخش‌های وسیعی از آفریقا کریسمس را به‌عنوان مهم‌ترین تعطیلات خود جشن می‌گیرند؛ عمدتاً بدین دلیل که قدرت‌های استعماری اروپایی، به‌ویژه کشورهایی همانند فرانسه، بریتانیا، پرتغال و اسپانیا، کیش مسیحیت را در این قاره گسترش دادند. همین وضعیت در مورد فیلیپین نیز صدق می‌کند. این کشور که ابتدا تحت سلطۀ اسپانیا و سپس ایالات متحده بود، به‌تدریج مسیحیت را به‌طور عمیق پذیرفت؛ به‌گونه‌ای که برخلاف اغلب کشورهای آسیایی، کریسمس به‌مراتب بزرگ‌ترین جشن آن شده است. در مقابل، بخش زیادی از آسیا و شمال آفریقا از تقویم‌هایی کاملاً متفاوت پیروی می‌کنند که ریشه در ادیان و فرهنگ‌های دیگر دارند. مثلاً در کشورهای اسلامی، دو عید مبارک و فرخندۀ فطر (رمضان) و قربان (اضحی)، به‌عنوان اعیاد اصلی اسلام نقش پررنگی دارند.

در برخی کشورها کریسمس چند روز تعطیل است، اما در کشورهای دیگر تنها یک روز تعطیل محسوب می‌شود یا اصلاً تعطیل رسمی نیست. در جوامع مسیحی، کریسمس یک روز مهم تلقی می‌شود، اما در دیگر کشورها صرفاً یک روز کاملاً عادی و معمولی است.

استرالیا با وسعت ۷٬۶۸۸٬۰۰۰ کیلومتر مربع، ششمین کشور پهناور جهان است؛ آن‌قدر بزرگ که می‌توان کشورهایی چون هند، مکزیک، اسپانیا، ژاپن، آلمان، بریتانیا، اوکراین، ویتنام و ایرلند را به‌طور کامل در آن جا داد. اما جالب این است که مجموع جمعیت این ۹ کشور بیش از ۲ میلیارد نفر است، درحالی‌که جمعیت استرالیا تنها حدود ۲۷ میلیون نفر است. ازآنجاکه روی نقشه‌های مسطح، مناطق نزدیک به استوا کوچک‌تر و نواحی نزدیک به قطب‌ها بزرگ‌تر از واقعیت ارضی نمایش داده می‌شوند، استرالیا نیز کوچک‌تر از اندازۀ واقعی خود دیده می‌شود. حدود ۴۰ درصد از خاک استرالیا غیر قابل سکونت است و به همین دلیل، بیش از ۸۵ درصد جمعیت استرالیا در امتداد سواحل آن زندگی می‌کنند و در شهرهایی مانند سیدنی، مِلبورن و بریزبِن متمرکز شده‌اند. البته استرالیا از نظر اقتصادی فراتر از وزن جمعیتی خود عمل می‌کند و با تکیه بر منابع طبیعی غنی، صادرات قوی و موقعیت راهبردی، تولید ناخالص داخلی آن در رتبۀ چهاردهم جهان قرار دارد.

این حملۀ هدفمند و موفق بخشی از انتقام کریمه بود، زیرا مسکو در دهه‌های گذشته به قلمرو خاقان کریمه حمله و روستاها و شهرهای مسلمانان را آتش زده و کشتار کرده بود. تا سال ۱۵۶۳، روابط مسکو و خاقان‌نشین کریمه به وخامت کشیده شد. آتش‌سوزی بزرگ مسکو در ۲۴ مۀ ۱۵۷۱ رخ داد، زمانی که ارتش کریمه و عثمانی به‌فرماندهی خاقان کریمه، دولت گِرای اول، شامل حدود ۴۰ هزار سوار تاتار، ۱۳ هزار شبه‌نظامی ترک و ۷ هزار ینی‌چری عثمانی، از خطوط دفاعی سربوخوف در رود اوکا عبور کردند، از رود اوگرا گذشتند و به حومۀ مسکو رسیدند و جناح ارتش روسیه را محاصره کردند که حدود ۳۶ تا ۴۰ هزار نفر بود. نیروهای روسیه توسط تاتارها و قوای عثمانی شکست خوردند و ارتش روسیه با عقب‌نشینی به مسکو گریخت. مردم روستایی نیز به پایتخت ریختند.

تا ۲۳ مۀ ۱۵۷۱، نیروهای تاتار به نزدیکی مسکو رسیدند و اردو زدند. نیروهای روسیه در خیابان‌ها و دشت‌های حومه مستقر شدند، اما در نبرد اولیه، تاتارها روس‌ها را عقب راندند، شاهزاده بلِسکی زخمی شد و آتش‌سوزی بزرگی در شهر آغاز گردید. در ۲۴ مه، نیروهای تاتار حومۀ شهر مسکو را به کام آتش کشیدند و وزش باد نیز شعله‌ها را به درون مسکو کشاند و حوادث متعاقب آن به یک فاجعۀ بزرگ بدل شد.

طی شش ساعت، تمام شهر، کاخ‌ها و حومۀ مسکو به‌طور کامل در آتش انتقام سوخت. مردم به کلیساهای شهر گریختند، اما بسیاری از پناهندگان در اثر ریزش بناها یا ازدحام جمعیت کشته و خفه شدند. بسیاری نیز هنگام فرار در رود مسکو افتادند و غرق شدند. بعد هم آتش به انبار باروت کرملین رسید و با شدت بزرگی منفجر شد و افراد پناه‌گرفته در زیرزمین خفه شدند. آثار فاجعه همچنان ادامه داشت؛ اجساد انبوه کشته‌ها خیابان‌های مسکو را فراگرفت که جمع‌آوری کامل آن‌ها تا بیش از یک سال طول کشید! بعد از پایان آتش‌سوزی در مسکو، برای تسهیل تردد و پیشگیری از آلودگی و جلوگیری از شیوع بیماری‌های خطرناک، تمام اجساد را در رود مسکو ریختند؛ اما حجم بسیار زیاد جسدها باعث شد که رودخانه از آب لبریز شود و این بار بخش‌هایی از شهر مسکو را سیل فراگرفت!

تهاجم کریمه، مخرب‌ترین حملۀ تاتارها به روسیه از سال ۱۵۲۱ بود و وسعت آن حتی بیشتر از آتش‌سوزی بزرگ مسکو در ۱۵۴۷ گزارش شده است. تعداد دقیق کشته‌ها و اسرای روس مشخص نیست ولی مسلماً بسیار بالا بوده و منابع مختلف ارقام متفاوتی تا ۱۲۰ هزار برای کشته‌ها و ۶۰ تا ۱۵۰ هزار برای تعداد اسیرها ارائه می‌دهند. سفیر کریمه در ورشو تعداد قربانیان را ۶۰ هزار نفر و تعداد اسیران را برابر آن اعلام کرد. تخریب کامل و ویرانی گستردۀ مسکو توسط آنتونیو پوسووینو، فرستاده پاپ، تأیید شد؛ وی جمعیت شهر در ۱۵۸۰ را حدود ۳۰ هزار نفر گزارش داد که در مقایسه با حداقل ۱۰۰ هزار نفر در ۱۵۲۰، کاهش بسیار چشمگیری بوده است.

پیامدهای این وقایع تأثیر عمیقی بر توان نظامی روسیه داشت؛ واگن‌ها و اسب‌ها نابود شدند و توپخانه آسیب شدید و جدی دید. این حادثه همچنین سیاست داخلی و خارجی ایوان مخوف را تحت تأثیر قرار داد. ناتوانی اپریچنیک‌ها (نیروهای وفادار ایوان مخوف) در محافظت از پایتخت، ضرورت انحلال اوپریچنینا را آشکار کرد، کاخ اوپریچنی نیز بازسازی نشد و برخی اپریچنیک‌های برجسته اعدام شدند. پس از این حوادث، تصمیم به ساخت دیوار سنگی در اطراف بلوک بلی گورود گرفته شد که در اوایل دهۀ ۱۵۹۰ توسط حکومت بوریس گودونوف اجرا شد. در عرصۀ سیاست خارجی، حملۀ کریمه روابط بین‌المللی روسیه را به‌نفع رقبای آن تغییر داد.

ژوستینیان یکم که با عنوان ژوستینیان کبیر نیز شناخته می‌شود، امپراتور روم شرقی از سال ۵۲۷ تا ۵۶۵ بود. دوران ۳۸ سالۀ او اوج قدرت بیزانس بود و با پیگیری ایدۀ «بازسازی امپراتوری» شناخته می‌شود؛ تلاشی که با بازپس‌گیری بخش‌هایی از قلمرو ازدست‌رفتهٔ روم غربی جلوه یافت. سردارش بلیساریوس دولت وندال را در شمال آفریقا سرنگون کرد و سپس به‌همراه نارسس، دالماتیا، سیسیل، ایتالیا و روم را از فرمانروایی اوستروگوت‌ها خارج ساخت. در ایبری نیز استان هیسپانیا تصرف شد و کنترل رومیان بر مدیترانهٔ غربی احیا گردید و درآمد سالانهٔ امپراتوری افزایش یافت. ژوستینیان در شرق با ساسانیان نیز درگیر جنگ‌هایی شد. او به‌سبب اصلاح و تدوین یکنواخت حقوق رومی که پایهٔ حقوق مدنی بسیاری از کشورهای اروپاست، چهره‌ای ماندگار به شمار می‌آید. شکوفایی فرهنگ بیزانسی و ساخت کلیسای ایاصوفیه نیز میراث ماندگار او بوده است. او نزد کلیسای ارتدکس شرقی با عنوان «قدیس ژوستینیان بزرگ» شناخته می‌شود و پس از عمویش ژوستین یکم، دومین امپراتور بیزانس از دودمان ژوستینی بود.