غیر از مسلمانان عرب اهل‌سنت که اکثریت جمعیت سوریه را تشکیل می‌دهند، اقلیت‌های دینی این کشور (مسیحی، علوی، دروزی، شیعیان امامی و اسماعیلی) نیز عمدتاً عرب هستند و برخلاف اطلاعات این نقشه، اقلیت‌های قومی مسلمان بیشتری در سوریه وجود دارد.

در کنار کردها و ترکمان‌ها، اقلیت‌های قومی متعدد دیگری نیز در سوریه حضور دارند. از ارمنی‌ها و آشوری‌ها و سریانی‌های غالباً مسیحی گرفته تا مسلمانان یونانی، چرکس، چچنی، آبخازی، بوسنیایی، آلبانیایی، جوامع آفریقایی‌تبار و گروه‌های برخاسته از هند و پاکستان، هرکدام بخشی از ترکیب قومی سوریه محسوب می‌شوند.

تحولات مختلف تاریخی در طول قرون متمادی، سوریه را به محل تلاقی مردمان خاورمیانه، قفقاز، بالکان، آفریقا و جنوب آسیا تبدیل کرده است. بسیاری از این جوامع، با وجود حفظ بخشی از سنت‌ها و هویت تاریخی خود، زبان عربی را پذیرفته و در جامعهٔ سوریه ادغام شده‌اند.

تِنگری یا تانری: در ترکی باستان به معنای آسمان بوده است.
هودا یا خودای: این واژه برگرفته از زبان فارسی است.
الله: واژه‌ای عربی است و در کنار کاربرد گسترده‌اش، همان است که عموم ترکان مسلمان از واژه‌های معادل آن در نظر دارند.
بورهان: در برخی مناطق برای بودا به کار می‌رفته است. «بور» معادل نام بودا بود و «خان» نیز به معنای انسان والا و رهبر است.

در ترکی قدیم، چند واژه همچون تنگری، اوغان، ایدی و بیات به‌صورت مترادف برای «خدا» به کار می‌رفته‌اند. تنگری، همانند «اله»، نامی عام برای همهٔ معبودان نزد مشرکان بوده است. در برخی ترجمه‌های ترکی قرآن کریم، «بیرتنگری» به معنای «الله» و «خدای یکتا» به کار رفته که در متون و کتیبه‌های ترکی قبل از اسلام سابقه ندارد. ظاهراً پس از تشرف ترکان به اسلام برای تمایز از معبودان شرکی ابداع شده و بعداً با پذیرش اسلام از سوی اکثریت، منسوخ شده است. ابن فضلان واژهٔ بیرتنگری را میان اغوزهایی شنیده که در معرض اسلام بوده‌اند. همچنین ابوالمعالی بلخی نوشته که ترکان خدای تعالی را تانگری خوانند و بیرتانگری یعنی «یکی خدای».

با تداوم روند کنونی مهاجرت و بر اساس پیش‌بینی‌ها، تا سال ۲۰۵۰ در برخی از کشورهای اروپایی، مهاجران بیش از نیمی از جمعیت را تشکیل خواهند داد. لوکزامبورگ با ۶۴ درصد در صدر قرار دارد و پس از آن قبرس با ۵۸ درصد و مالت با ۵۳ درصد قرار می‌گیرند. در میان کشورهای بزرگ‌تر اروپایی، اسپانیا با ۴۰ درصد پیشتاز است و پس از آن ایرلند (۳۶ درصد)، پرتغال (۳۳ درصد) و آلمان و بریتانیا (هر کدام ۲۷ درصد) قرار دارند.

البته این ارقام، پیش‌بینی رسمی از روند مهاجرت در آینده نیستند؛ بلکه سناریویی فرضی را نشان می‌دهند. در این سناریو فرض شده که هر کشور با همان سرعت میانگین سال‌های اخیر خود به پذیرش مهاجر ادامه می‌دهد و این تعداد را نسبت به کل جمعیت پیش‌بینی‌شده‌اش در سال ۲۰۵۰ می‌سنجد.

بی‌گمان پدیدۀ مهاجرت می‌تواند ساختار جمعیتی اروپا را در دهه‌های آینده به‌شکل مثبتی تغییر دهد؛ به‌ویژه در شرایطی که بسیاری از کشورهای غربی که زمانی به استعمار و غارت و کشتار ملل می‌پرداختند، اکنون با پیری جمعیت و کاهش نرخ زادوولد نسل الکلی و هرزه و کاهش نیروی کار جوان مواجه هستند.

این نقشه، تقسیم‌بندی ژئوپلیتیک اروپا را در طول جنگ جهانی اول (۱۹۱۴ تا ۱۹۱۸) نشان می‌دهد. کشورها به سه بلوک اصلی تقسیم شده‌اند: متفقین (آبی)، قدرت‌های مرکزی (قرمز) و کشورهای بی‌طرف (خاکستری).

جناح متفقین عمدتاً شامل بریتانیا، فرانسه و امپراتوری روسیه بود که ایتالیا نیز در سال ۱۹۱۵ به آن‌ها پیوست. در مقابل، قدرت‌های مرکزی با محوریت امپراتوری آلمان و اتریش-مجارستان شکل گرفتند و امپراتوری عثمانی و بلغارستان نیز به آن‌ها ملحق شدند. موقعیت جغرافیایی قدرت‌های مرکزی، آن‌ها را در وضعیت محاصره‌ای میان متفقین در جبهه‌های شرق و غرب قرار داده بود.

اسپانیا، سوئیس، هلند و اسکاندیناوی با بی‌طرفی از ورود به این درگیری ویرانگر اجتناب کردند. این نقشه همچنین مرزهای سیاسی-تاریخی پیش از فروپاشی امپراتوری‌های عثمانی، روسیه و اتریش-مجارستان در پایان جنگ را نمایش می‌دهد؛ تحولاتی که ساختار ژئوپلیتیک قرن بیستم را تا امروز تغییر داد.

🎨 راهنمای رنگ‌ها و اختلاف با گرینویچ:
🟢 زمان استاندارد شرقی (۵-)
🟤 قهوه‌ای: زمان استاندارد مرکزی (۶-)
🟡 زمان استاندارد کوهستان (۷-)
🔴 زمان استاندارد اقیانوس آرام (۸-)
🟡 زمان استاندارد آلاسکا (۱۰-)
🟠 زمان استاندارد هاوایی (۱۰:۳۰-)

یک قرن پیش، مناطق زمانی ایالات متحدهٔ آمریکا تفاوت‌های چشمگیری با وضعیت امروزی داشتند!

در سال ۱۹۲۴، مرزهای مناطق زمانی اغلب به‌جای پیروی از مرز ایالت‌ها، بر اساس مرز شهرستان‌ها تعیین می‌شدند. همین موضوع باعث ایجاد الگویی نامنظم از تفاوت‌های زمانی در مناطق مختلف می‌شد.

از آن زمان تاکنون، این مرزها بارها تغییر کرده‌اند تا با تحولات حمل‌ونقل، نیازهای اقتصادی و شرایط منطقه‌ای هماهنگ شوند.

تا سال ۱۰۰۰ میلادی، جهان اسلام با سه خلافت رقیب و مقارن به وضعیت سیاسی بی‌سابقه‌ای رسیده بود. عباسیان بغداد عنوان خلیفه و اعتبار رسمی آن را حفظ کردند، اما قدرت سیاسی در سایۀ آل بویه تضعیف شد و نتوانستند میراث اقتدار خلفای سابق عباسی و اموی را نگه دارند تا اینکه سلطان طغرل سلجوقی بساط بوییان را جمع کرد. البته قدرت سابق خلافت احیا نشد و اقتدار خلفایی چون الناصر از عراق و نواحی مجاور فراتر نرفت. عبیدیان اسماعیلی نیز خلافتی خودخوانده بنا کردند و فاطمیان نام گرفتند که نهایتاً توسط سلطان صلاح‌الدین ایوبی ساقط شدند. اما در همین مقطع، در اندلس بود که سایۀ شکوه امویان بار دیگر در مفهوم خلافت احیا شد: عبدالرحمن سوم در ۹۲۹ رسماً در قرطبه اعلام خلافت کرد و اندلس را به کانون قدرت، دانش، معماری و تجارت غرب مدیترانه بدل ساخت؛ احیایی که شکوفایی تمدنی فرخنده‌ای در پی داشت. البته بغداد نیز از حیات علمی و فرهنگی ممتازی برخوردار بود.

این نقشه نشان می‌دهد که هر بخش از شبه‌جزیرۀ ایبری بین ۷۱۱ تا ۱۴۹۲ چه مدت تحت حاکمیت مسلمانان بوده است؛ این مدت از کمتر از ۲۰۰ سال در شمال تا بین ۷۰۰ تا ۷۸۱ سال در سایر نواحی و حوالی غرناطه متغیر است. حاکمیت مسلمانان زمانی آغاز شد که طارق‌بن زیاد از جبل‌الطارق گذشت و زمانی پایان یافت که امارت غرناطه در دوم ژانویۀ ۱۴۹۲ به فردیناند و ایزابلا تسلیم شد.

خطای استراتژیک مسلمانان در فتح اندلس، رها کردن پایگاه‌های مسیحی در کوهستان‌های صعب‌العبور شمال ایبریا بود که دلیل آن به ادارۀ سرزمین وسیع اندلس و بعدها اختلافات داخلی بازمی‌گشت. بقای دولت‌شهرهای نصاری، آغاز جنگ فرسایشی موسوم به رکونکیستا را در پی داشت. در مقابل، منصور عباسی با فتح اسلامی طبرستان نشان داد که نباید به سنگرهای کوهستانی دشمن امان داد.

یک رمان تاریخی در دوران اشغال مصر توسط فرانسه، این افسانه را درانداخت که دلیل سقوط اندلس، فسق و فساد اخلاقی مسلمانان بود؛ اما در حقیقت، عامل آن ملوک‌الطوایف و اختلافات سیاسی شدید مسلمانان بود که حتی به اتحاد با نصاری علیه یکدیگر تن می‌دادند.

این کتابچه پژوهشی دربارۀ منشأ و چگونگی رواج یکی از روایت‌های مشهور، اما غیراصیل، پیرامون سقوط اندلس است. نویسنده در این اثر، مسیر انتقال روایتی داستانی به نوشته‌های تاریخی و رواج آن در فضای فارسی‌زبان را پیگیری می‌کند. محور پژوهش، داستانی است که عبدالرحمن اسماعیل، پزشک و نویسندۀ مصری، در قالب رمان «غادة الأندلس» پرداخته و در آن، سقوط حکومت مسلمانان در اندلس را به توطئه‌ای برای تضعیف اخلاقی و اجتماعی جامعۀ مسلمانان نسبت داده است. جعفریان با بررسی بازتاب این داستان در تفسیر «الجواهر» طنطاوی و سپس کتابچۀ «غروب آفتاب در اندلس» نوشتۀ عبدالجواد قریب، نشان می‌دهد که چگونه روایتی ادبی و تخیلی، در گذر زمان به‌عنوان گزارشی تاریخی بازگو شده است.

واقعۀ تلخ سقوط اندلس را باید در بستر تاریخیِ واگرایی سیاسی، منازعات شدید داخلی، تجزیۀ قدرت یکپارچه و فقدان انسجام میان مسلمانان تحلیل کرد. فروکاستن این فرایند تاریخی به ادعاهایی کلی دربارۀ فساد اخلاقی، نه‌فقط تبیینی تقلیل‌گرایانه، بلکه افسانه‌ای فاقد وجاهت است.

این نقشه امپراتوری آلمان را پیش از جنگ جهانی اول نشان می‌دهد؛ امپراتوری‌ای که از متز و استراسبورگ در غرب تا کونیگسبرگ در پروس شرقی گسترده بود و در لبۀ شرقی خود شامل شهرهای پوزن، دانتزیگ، برسلاو و کاتوویتس می‌شد. این امپراتوری در ۱۸ ژانویۀ ۱۸۷۱ اعلام موجودیت کرد، زمانی که ویلهلم اول در تالار آینه‌های کاخ ورسای به‌عنوان امپراتور معرفی شد. پس از جنگ، پیمان ورسای ۶۵,۰۰۰ کیلومتر مربع از خاک و ۷ میلیون نفر از جمعیت آلمان را از این کشور جدا کرد.

تصور کنید هم‌زمان با شیوع طاعون سیاه در ایتالیای سال ۱۳۴۸ میلادی یا در دوران قحطی بزرگ ایرلند در دهۀ ۱۸۴۰ میلادی زندگی می‌کردید. هر دو دوره با رنج و مصائب بسیار گسترده‌ای همراه بودند و بیماری، گرسنگی و آشفتگی‌های اجتماعی، جوامع را به‌شدت نابود کردند.

در اروپای قرن چهاردهم، طاعون سیاه میلیون‌ها نفر را به کام مرگ کشاند و ساختار جوامع را دگرگون کرد. چندین قرن بعد، قحطی بزرگ ایرلند، که در پی نابودی محصولات سیب‌زمینی و در نتیجۀ شرایط نامساعد سیاسی و اقتصادی تشدید شد، به گرسنگی گسترده، شیوع بیماری‌ها و موج وسیع مرگ‌ومیر و مهاجرت انجامید.

در جریان قحطی بزرگ ایرلند، سلطان عبدالمجید اول عثمانی، در سال ۱۸۴۷ با اختصاص کمک مالی هزار پوندی به یاری مردم قحطی‌زدۀ ایرلند شتافت. همچنین کشتی‌های حامل غلات از عثمانی مخفیانه به بندر دروگدا رسیدند. این اقدام در شرایطی صورت گرفت که بریتانیای پروتستان مخالف کمک بود و امدادی کافی نمی‌رساند.