جناب گاو
14.7K subscribers
647 photos
375 videos
17 files
1.05K links
محافظه کاری در باب اقتصاد و فرهنگ
Download Telegram
آرال!

بچه که بودیم، در کتاب‌های جغرافیمان نام #دریاچه_آرال را خوانده بودیم. آن روزها نمی‌دانستیم که دریاچه آرال نام موجودی بود زنده، باشکوه، مهربان و بسیار عظیم! چهارمین دریاچه جهان از حیث بزرگی!

رودهای بزرگی به این دریاچه جاری بودند: بزرگترینشان آمودریا. مسئولین برنامه‌ریز اتحاد جماهیر شوروی حیفشان می‌آمد که این همه آب "هرز" برود. آخر این دریاچه عظیم که نزدیک هفتاد هزار کیلومتر مربع مساحت (یعنی بزرگتر از استان خوزستان!)، و بیش از هزار میلیارد متر مکعب آب داشت، به چه درد می‌خورد که آبهای بیشمار به آن بریزد و در آب نیمه‌شور آن بی‌ارزش شود! ایشان به صراحت از این دریاچه به عنوان "اشتباه طبیعت" یاد می‌کردند.

پس دست به کار شدند و کار کارشناسی انجام دادند و سد زدند و آب را به سمت کشت‌های "مولد و اقتصادی" هدایت کردند. می‌دانستند که این کار دریاچه را در آخر کار نابود خواهد کرد، ولی، با توجه به منافع کشاورزی بی‌شمار، اهمیتی برای این مسئله قایل نبودند.

آن موجود باشکوه، که کشتی‌های بزرگ‌ در آن در رفت و آمد بودند، آن موجود مهربان که زیستگاه ماهیان و موجب حیات بسیاری از گونه‌های حیاتی روی خشکی بود و به مردم محلی ماهیگیر و تاجر کمک‌ها می‌کرد، آرام آرام خشکید!

ماهی‌ها و جانوران مردند و منقرض شدند و مردم محلی پراکنده و آواره. ولی این انتهای کار نبود! دریاچه خشک شده به منبعی از ریزگردهای پر از نمک تبدیل شد، و تا عمق صدها کیلومتر از اطراف خود را دچار بلا کرد. کشاورزی‌ها را نابود کرد و با خود بیماری به ارمغان برد.

این کلیپ کوتاه سوگواره آن موجود زنده و باشکوه و مهربان است، همو که به دست برنامه‌ریزان شوروی خفه شد.

#دریاچه_ارومیه
#باتلاق_گاوخونی
#هورالعظیم #کارون
#هامون
#مادرکشی
#خودکشی_جمعی
@jenabegav
👍4
جوزده نیستم!

سال ۸۸، درست در حین ناآرامی‌های آن سال، در کنار زاینده‌رود به دوستی که بسیار نگران بود گفتم: "مشکل سیاسی مشکل کوچکتر ماست! مشکل بسیار بزرگ در آینده‌ی نزدیک مشکل آب خواهد بود!"

اگر مطالب پارسال همین موقع را در این کانال ببینید (که ترسالی بود و خیلی صحبتی از بحران آب نمی‌شد)، یا اگر کلمات خوزستان یا سدسازی را در این کانال جستجو کنید، می‌بینید که نگرانی من مال امروز نیست! این‌نیست که تحت جو امروز جوزده شده باشم و مطلب بنویسم. مسئله آب و محیط زیست حیاتی‌ترین و مخاطره‌آمیز‌ترین مسائل ماست. نمی‌شود از آن غافل شد.

امسال همه دارند متوجه می‌شوند، ولی هنوز بسیاری، دانسته یا نادانسته، آدرس غلط برای مشکل یا حل آن می‌دهند.

@jenabegav
👍4
❈ دولت و محیط‌زیست:

دریاچه‌ی آرال، شوروی سابق:
در اوایل دهه‌ی ۱۹۶۰، دولت شوروی با هدف تبدیل شدن به صادرکننده‌ی عمده‌ی پنبه، تصمیم گرفت رودهای آمودریا و سیردریا را که آب دریاچه‌ی آرال را تأمین می‌کردند به سوی بیابان‌های آسیای میانه تغییر مسیر دهد تا پنبه، برنج، صیفی‌جات و غلات در این مناطق کشت شود.

دریاچه‌ی ارومیه، ایران:
در دهه‌ی ۱۳۷۰، جمهوری اسلامی با هدف ساخت پل در میان دریاچه، در اولین گام، اقدام به پرکردن عمیق‌ترین قسمت‌های دریاچه کرد، که به کاهش عمق دریاچه و سرریز شدن آب آن انجامید. سپس برای حل مشکل به سدسازی و انحراف رودها روی آورد، این اقدام سبب توسعه‌ی کشاورزی در آن مناطق، و مصرف بی‌رویه‌ی آب شد.

دریاچه‌ی اُوِنز، ایالات متحده آمریکا:
در سال ۱۹۱۳، اداره‌ی آب و برق لس‌آنجلس، رودها و نهرهایی را که آب دریاچه‌ی اونز را تأمین می‌کردند به سوی کانال لس‌آنجلس منحرف کرد. کشاورزان و دامداران در برابر این حرکت ساکت ننشستند ولی راه به جایی نبردند. علاوه بر این مهندسان به استخراج آب‌های زیرزمینی هم پرداختند. دریاچه‌ی اونز در سال ۱۹۲۶ خشکید.

➣ @Notes_On_Liberty
👍7
عزلت صنعتی

وسطِ مطالب مربوط به محیط زیست، اجازه دهید گریزی بزنیم به اقتصاد و صنعت.

چندی پیش از یک‌ مدیر فنی خیلی ماهر و وارد پرسیدم که چرا اخیراً در جای‌جای ایران کمبودِ نیروی فنی ماهر دارد زیاد و زیادتر می‌شود (به شهادت بسیاری از صاحبان صنایع). جوابی داد تامل‌برانگیز. گفت: "من و نیروهای فنی هم‌رده‌ی من قبلاً در شرکت‌های خارجی که در ایران حضور داشتند آموزش عملی می‌دیدیم، و نه در آموزشکده‌ها یا دانشگاه‌ها. بعد سعی می‌کردیم تجربه‌ها و آموزش‌های خود را در جاهای دیگری که کار می‌کردیم به زیردستان خود تا حد ممکن منتقل کنیم. مثلاً من خودم مدتی در شرکت آلمانی زیمنس کار کردم و در آنجا به سرعت پله‌های ترقی را پیمودم. ولی در طی دو دهه‌ی گذشته، با کوچ ِخیلی از این شرکت‌ها از ایران، این روال آموزش قطع شد. تا یک دهه دیگر، همه آن نسل بازنشسته خواهند بود، بدون آنکه نیروهای درخوری جانشین‌شان باشد."

ضرر بعضی تحریم‌ها و خیلی از سیاست‌های عزلت‌طلبانه در سال‌های آینده خودش را نشان خواهد داد، بدون اینکه خیلی‌ها علت و ریشه‌ی مشکلات را بفهمند.

@jenabegav
👍6
حقوق زیستی
بخش ۱

اخیراً ادعاهایی مطرح شده دال بر این که در سال‌های گذشته قسمت‌های زیادی از #هورالعظیم به عمد خشکانده شد تا شرکت‌های چینی در آن به عملیات اکتشاف نفت بپردازند. خبری که اگر درست باشد، باز هم نشان می‌دهد که بحران‌های محیط زیستی چه قدر ساخته‌ی دست دولت‌هاست. البته دولت ترکیه هم با سد زدن بر روی دجله مسلماً در این مسئله دخیل بوده است.

ولی فارغ از درستی یا نادرستی این خبر، و بدون آنکه بخواهم وارد نکات ریز یا مبهم این داستان شوم، می‌خواهم به نکته‌ای بسیار اساسی و از زاویه‌ی دید دیگر بپردازم؛ آن این نکته است که، بسیاری از مصیبت‌های محیط زیستی در واقع ریشه‌های #حقوقی دارند. منتهای مطلب، حقوق را در اینجا باید در دایره‌ای بسیار وسیع‌تر و متفاوت از آنچه امروز از آن برداشت می‌شود فهمید. بسیاری از مشکلات امروز ما ریشه حقوقی دارند و نه فنی و تکنیکی! و برای اندیشیدن به راه حل نیز، اگرچه بعضی راه‌حل‌های فنی می‌توانند بعضی از مصایب وارده را التیام بخشند، آخر کار راه حل‌ها هم باید صبغه‌ای حقوقی داشته باشند.

شاید هیچ سند، مدرک، نوشته رسمی، یا قراردادی موجود نباشد که برای عرب‌های هورالعظیم تملکی در آن ایجاد کند (به معنی قانونی امروز آن)، ولی این مردمان که قرن‌ها با گاومیش‌های زیبایشان در میان نیزارهای هورالعظیم زیسته‌اند، خواهی‌نخواهی در آن و بر آن حق دارند. حقوقی از این سنخ از سنت‌ها، از تاریخ، و از طبیعت اشیاء در می‌آید. شرح خواهم داد که حقوقی از این‌ نوع می‌تواند طبیعتی سیال و حتی مبهم داشته باشد. خودِ حق مالکیت خصوصی (مثلاً مالکیت شخصی زمین‌ها) در حقیقت حقی شکل گرفته (به صورت خودجوش) در متن سنت و تاریخ است، ولی حتی مالکیت خصوصی نیز می‌تواند مبهم‌تر از آنچه امروز تصور می‌شود باشد. ولی این‌ ملاحظات نه در اعتبار و نه در ارزش این حقوق، و نه در لزوم رعایتشان و محترم شمردنشان، کوچکترین خللی ایجاد نمی‌کند.

قانون‌هایی که دولت‌ها می‌گذارند نباید برای تعیین این حقوق باشد (چرا که این حقوق برای اعتبار خود نیازی به قانونگذاری ندارد!)؛ بلکه قوانین باید برای حمایت و پاسداشت از این حقوق باشد، و شاید گهگاه برای روشن کردن مواضع اختلاف. قوانین نمی‌تواند جای این حقوق را بگیرد، نبایستی آن‌ها را خدشه‌دار کند، و نباید حقوقی متضاد و متنافر با این حقوق ایجاد کند. به عبارت دیگر، این حقوق است که باید قوانین را تعیین کند، و نه بالعکس! این چیزی است که در دنیای مدرن و به دست دولت‌های مدرن، به خصوص در کشورمان، درست برعکسش عمل شده و می‌شود.

اگر حقوقِ مربوط به مراتع حفظ شده بود و مراتع در زمان پهلوی ملی نمی‌شد، مراتعمان امروز نابود نشده بود، یا لااقل سالم‌تر مانده بود. اگر حق‌آبه مردمانی که سال‌ها در کنار رودخانه‌ای زیسته بودند رعایت می‌شد، امروز خیلی از مشکلات آبی را نداشتیم. اگر حقوق مالکیت فلان شیوخ عرب یا فلان قبیله عشایر در خوزستان خدشه‌دار نشده بود، نمی‌توانستند طرح‌های آنچنانی کشت نیشکر با چنان خسارت‌های محیط زیستی اجرا کنند. اگر حقوق طبیعی و سنتی ماهیگیران جنوب در سواحل خلیج‌فارس و دریای عمان رعایت می‌شد، دریا و ماهی‌های آن به اجاره چینی‌ها درنمی‌آمد تا هر چه هست و نیست را درو کنند.

آیا اگر تمام حقوق رعایت شده بود هیچ مشکلی از لحاظ زیستی یا غیر آن پیش نمی‌آمد؟ مسلماً پیش می‌آمد! زندگی بشری بدون مشکل نمی‌تواند باشد، و در حقیقت همین مشکلات بهانه‌ی خیلی از مداخلات دولتی شده است. ولی نکته مهم این است: حقوق سنتی و طبیعی از دل سال‌ها و دهه‌ها و سده‌ها تعامل بشر با مردم و محیط اطرافش حاصل شده، و در خود دانش‌ها و حکمت‌های بیشماری دارد که اغلب در دیدی سطحی نمی‌توان آنها را دید. نگاه تصنعی و صنع‌گرایانه‌ی مدرن، که مدعی دانشی بیشتر است، به هیچ وجه نمی‌تواند اینها را ببیند و بنابراین در تحمیل خود همیشه ضررهای بزرگ می‌زند.

کتاب "حکومت‌ها چگونه به دنیا می‌نگرند" به خوبی تقابل بین دانش و رموز سنت‌های کهن با ساده‌خوانی مدرنیسم را نمایش می‌دهد.

(ادامه دارد....)
@jenabegav
👍8
حقوق زیستی
بخش ۲

در دنیای قدیم، اتفاق می‌افتاد که #حقوق (شامل حقوق مالکیت) مورد تعرض حاکمان و قدرتمندان قرار گیرد. ولی کمتر کسی در مورد ماهیت این تعرضات شک داشت و معمولاً به عنوان "ظلم" از آن یاد می‌شد (و معمولاً شخص یا حکومتِ متعرض می‌بایست برای موجه نمودن خود بهانه‌ای و مستمسکی بتراشد). در دنیای مدرن اما، دولت‌ها به راحتی به حقوق مردم مختلف متعرض می‌شوند و آنها را نادیده می‌گیرند بدون آن که نگران دید مردم باشند. چرا؟

مهم‌ترین ریشه‌اش را در این نکته باید جست که حقوقی که در نوشته فوق به آن اشاره کردیم، معمولاً آن گونه که دولت‌ها و ایدئولوژی‌های مدرن می‌پسندند خوانا و ساده و قابل درک (به خصوص برای بوروکراسی‌ها) نیست. حتی مالکیت شخصی زمین هم در گذشته به این روشنی و مشخصی که امروز در اسناد رسمی می‌آید نبود. زمین‌ها خیلی وقت‌ها مالکیتی سیال داشت که مردم با تفاهم بین خود در آن تعامل می‌کردند (چیزی که در ثبت اسناد خیلی از این زمین‌ها هزار مشکل ایجاد کرد). بر خیلی از این مالکیت‌ها قوانین نانوشته‌ای حاکم بود. مثلاً در اروپا، قانونی نانوشته بود که فئودال‌ها و زمینداران بزرگ نباید از سفر مردم عادی در میان جنگل‌هایشان جلوگیری کنند. خیلی از این‌ گونه حقوق قابل خرید و فروش هم نبود!

بوروکراسی این ابهام‌ها را برنمی‌تابد. بوروکراسی همه چیز را خوانا و روشن می‌خواهد و بنابراین آن‌چیزی که برایش خوانا نیست را به زور ساده‌سازی می‌کند تا خوانا شود. این است که برای حقوقی که بتوان تا حدودی آن را ساده‌سازی کرد (مثل حق مالکیت شخصی زمین)، قوانین و مشخصات وضع می‌کند و بقیه را نادیده می‌انگارد.

ریشه دیگر در ایمان به تکنوکرات‌ها و علم آنهاست، یعنی این عقیده که عده‌ای از نخبگان می‌توانند به سبک مهندسی برای هر قسمتی از جامعه برنامه‌ریزی کنند و آن را مهندسی کنند، به گونه‌ای که حاصل در جهت "خیر جمعی" باشد. بنابراین، به این نخبگان، به این تکنوکرات‌ها، این قدرت داده می‌شود که هر جا لازم دیدند حقوق مردم را نادیده بگیرند.
➖➖➖➖➖➖
گفتیم این حقوق‌اند که باید قوانین را تعیین‌کنند، و نه بالعکس، و اینکه حقوق معمولاً از دل تاریخ و سنت‌ها و تعاملات مردم بیرون می‌آید. قوانینی که پیرو حقوق سنتی باشد ممکن است در دیدگان مدرن ووساده‌انگارانه‌ی ما حتی عجیب و غریب به نظر رسند. مثلاً در بعضی ایالات آمریکا قانونی هست که به مردم اجازه نمی‌دهد که بارانی که روی ملکشان و پشت‌بام خانه‌شان می‌آید را جمع‌آوری و ذخیره کنند! چرا؟ چون این آب به طور طبیعی در نهرها و رودها جاری می‌شود و جزو حقوق پایین‌دستی‌های این جریانات آبی است! صرف‌نظر از معقول بودن یا نبودنِ آن، شما این قانون نسبتاً قدیمی و ذهنیت پشتِ آن را مقایسه کنید با این طرز تلقی حکومتی امروزه‌مان که به هر کس که دلش خواست در بالادست رودها اجازه برداشت آب می‌دهد.
➖➖➖➖➖➖
مثال‌های فراوانی می‌شود آورد که غلبه‌ی دیدگاه ساده‌سازانه بوروکراتیک، با نادیده انگاشتن سنت‌ها و حقوق سنتی، چه مشکلاتی ایجاد می‌کند؛ نه تنها در حیطه محیط زیست، بلکه در حیطه‌های اجتماعی دیگر. در زمینه مالکیت خصوصی اقتصاددانان به خوبی عوارض اقتصادی محترم نبودن این‌ نوع مالکیت را نشان داده‌اند. ولی داستان فقط محدود به آن نیست. مثلاً، قرن‌ها پیش اربابی یک روستا را وقف زیارتگاه یک امام کرده است. این وقف برای آن زیارتگاه و تولیت آن حقی ایجاد کرده، ولی به صورت نانوشته‌ای این حق در کنار حقوق روستاییان آن آبادی است. یعنی همان‌طور که قانونی نانوشته هست که به ارباب اجازه بیرون کردن روستاییان را از آبادی نمی‌دهد، وقتی آبادی وقف می‌شود هم‌ همان برجا می‌ماند. تا قرن‌ها هم اوضاع همین است، ولی در روزگار جدید ناگاه تولیت مربوطه خواستار آن می‌شود که زمین‌ها در قبضه اختیار کامل آن درآیند. و چون قوانین حقوق مالکیت را ساده‌سازی کرده‌ است، دادگاه هم به نفع او رای می‌دهد.

جالب توجه است که در گذشته و پیش از شایع شدن قانون‌گرایی و قانونگذاری جدید، حتی حاکمان شرع هم در قضاوت‌های خود خیلی بیشتر سنت‌ها و حقوق سنتی را در نظر می‌گرفتند.

@jenabegav
👍3
دین

دوستی دارم از خانواده‌ای مذهبی؛ چند سال است کانادا زندگی می‌کند. این تابستان بعد از سه سال آمده بود ایران. می‌گفت از میزان تغییری که از لحاظ فرهنگی در این سه سال در ایران اتفاق افتاده مبهوت و متحیر شده است. می‌گفت که تعداد آدم‌هایی که می‌بیند که در این فاصله دین را کنار گذاشته‌اند و حتی ضددین شده‌اند متحیرش کرده. آدم‌هایی را می‌شناخت که قبلاً اهل نماز و روزه بودند و الان نه تنها دین و ایمان را کنار گذاشته‌اند، بلکه علناً به مقدسات قبلی خود فحش می‌دهند.

بگذریم از اینکه بسیاری از این دینداران پیشین از انواع و اقسام‌ ایدئولوژی‌ها، این شرک‌های جدید، چون سوسیالیسم و ملی‌گرایی بسیار متاثر بودند. و بگذریم از این‌که خیلی‌شان از بسیاری از بی‌اخلاقی‌های اول انقلاب (مصادره‌ها...) شادی‌ها داشتند و هیچ گاه توبه نکردند، که اتَّخَذُوا أَحْبَارَهُمْ وَرُهْبَانَهُمْ أَرْبَابًا مِّن دُونِ اللَّهِ!

ولی به هر حال، دینداران روزگار سختی در پیش رو خواهند داشت، حتی اگر (چون من) هیچ گونه عُلقه‌ی ایدئولوژیک و یا منفعتی در نظام حاکم الان نداشته باشند و یا حتی از آن آسیب دیده باشند. نه تنها متن جامعه بیدین و حتی ضددین شده، بلکه تقریباً تمام نهادهای سنتی (مسجد و بازار سنتی و خانواده و ...) که محافظ دین و ایمان و جامعه بوده‌اند نیز در زیر بار مدرنیته و حکومت فعلی ویران شده، یا از درون خالی شده، پوسیده‌اند.

ولی آن چه برای انسان غیرممکن است برای خدا آسان است. خجسته و مبارک روزی خواهد بود آن روز که در دیندار بودن نه تنها منفعتی ظاهری و مادی نباشد، بلکه دیندار بودن موجب طرد شدن شود! آن روز شاید، شاید، شاید، شاید مومنین واقعی بتوانند بدون حضور ریاکاران و منفعت‌طلبان و مداحان، بدون آن که بخواهند در ساختارِ قدرتِ دولت‌ِ مدرن شراکت جویند (ساختاری که لاجرم ساختاری سکولار است، حتی اگر نام اسلامی یدک‌ کشد)، بدون آن که دینشان را از ابتذالات تلویزیونی و ایدئولوژی‌های جدید یاد گیرند، شاید آن موقع بتوانند روزگاری جدید از خداپرستی مخلصانه را پایه نهند! به کمک‌ خداوند، البته.

اول از همه، اما، باید از دینداریمان توبه کنیم. وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ.

@jenabegav
👍10
جناب گاو
انسانِ مدرن عاشق #برنامه‌ریزی است! ✅کوچه پس کوچه‌های تنگ و تودرتو، چه در ایران یا ژاپن یا اروپا، نمونه‌ای بود از نظم طبیعی! همان کوچه‌هایی که هرجا هنوز پابرجا باشند جاذبه‌ی توریستی به شمار می‌آیند. 🔺خیابان‌ها و بلوارهای عریض و خط‌کشی‌شده و موازی که هرجا باشند،…
عکس: دو نوع کشاورزی! مدرن، تصنعی و مهندسی شده، در مقابلِ راز و نظم و طبیعت!

ذهنیت انسان‌های امروز با #راز و با نااطمینانی دشمن است. انسان امروزی همه چیز را خط‌کشی شده و مهندسی شده دوست دارد، و دوست دارد چیزها قابل پیش‌بینی باشد. نگاه مهندسی بر همه چیز غالب شده: در شهرسازی، در کشاورزی، حتی در فرهنگ (با اصطلاحِ احمقانه‌ی فرهنگ‌سازی).... در نظرش اگر چیزی مهندسی نشده و خط‌کشی نشده باشد یعنی بی‌نظم و آشوبناک است!

در کشاورزی بیش از نیم قرنی هست که شعار یکپارچه‌سازی زمین‌های کشاورزی و کشت واحد است که شعار غالب است، چیزی که "بهره‌وری" (یکی از کلمات مقدس این روزگار) را افزایش می‌دهد. مشکل اما آنجاست که الان مشخص شده (به تجربه، و نیز بنابر خیلی از تحقیقات آکادمیک) که این استراتژی تنوع حیاتی حشرات و گیاهان را از بین می‌برد، بسیاری از حشرات‌ مفید که کار گرده‌افشانی یا مبارزه با آفات را دارند را از بین می‌برد، نیاز به سموم شیمیایی را زیاد می‌کند، و احتمالاً در دراز مدت به فقر خاک و زمین می‌انجامد.

چیزی که هزاران سال کار کرده را دست کم نگیرید و آن را با آزمایشی با سه چهار دهه قدمت عوض نکنید!

@jenabegav
👍2
قوانین
بخش۱

در آمریکا دانشجو بودم، و می‌خواستم گواهینامه‌ی رانندگی بگیرم. خیلی راحت بود این کار! کل مطالعه‌ی کتابچه‌ی خیلی کوچک دستورات راهنمایی-رانندگی، امتحان کتبی، امتحان عملی، و گرفتن کارتِ گواهینامه (بلافاصله بعد از قبولی) مجموعاً دو سه ساعتی بیشتر نشد، و کل پروسه هم پانزده دلار خرج برداشت.

دوستم در همان زمان در آلمان دانشجو بود، و او هم می‌خواست گواهینامه بگیرد. ساعت‌ها وقت گذاشت تا کتاب بسیار حجیم مقررات را حفظ کند. به علاوه باید در چهل ساعت کلاس حاضر می‌شد (رانندگی بلد بود، و این‌کلاس‌ها فقط در مورد مقررات بود!)، و بیش از هزار یورو خرجش شد! تقریباً همه جای اروپا همین طور است.

آیا به این خاطر اروپایی‌ها رانندگان بهتری از آمریکایی‌هایند؟ آیا تصادفات کمتری می‌کنند؟ به شهادت بسیاری از افراد که هر دو جا زندگی کرده‌اند، اصلاً و ابداً!

این گونه هم نیست که اروپایی‌ها برای آنکه رانندگان خوش‌رفتاری باشند نیاز به این همه قوانین و مقررات داشته باشند. چند سال پیش در هلند یک شهر کوچک (MAKKINGA)، که جاده‌ای از آن می‌گذشت، با رانندگان گذری و رانندگی بی‌مبالات آنها مشکل اساسی داشت. تا این‌که به نظرشان رسید یک‌ چیز کاملاً جدید را بیازمایند: تمام تابلوها و اخطارات و چراغ‌های راهنمایی و رانندگی را از سطح شهر جمع‌آوری کردند! نتیجه آن شد که تعداد حوادث رانندگی به یکباره بسیار کم شد. معلوم شد که تابلوها و اخطارات اثر عکس داشته است و به رانندگان قوت قلب می‌داده تا با بی‌مبالاتی بیشتری رانندگی کنند.

البته نمی‌توان این را به همه جا تعمیم داد. با این وجود این تجربه درس روشنی دارد: ازدیاد قوانین و مقررات همیشه کار را بهتر نمی‌کند! در حقیقت، قوانین تا آنجایی که طبیعی‌اند (مثل ممنوع بودن کلاهبرداری در معامله) لازمند. به غیر از آن همیشه باید مواظب بود که قوانین از یک حداقل مورد نیاز تجاوز نکنند‌ و بیشتر نشوند.
➖➖➖➖➖➖➖
در کل، اروپایی‌ها تمایل زیادی به گسترش قوانین دارند. هر مشکل کوچک و بزرگی که پیش می‌آید، راه حلش برای بوروکرات اروپایی روشن است: یک سری قوانین جدید! تفاوت ذهنیت اروپایی‌ها و آمریکایی‌ها در این رابطه را می‌توان به روشنی در مقایسه قانون اساسی آمریکا و قانون اساسی اتحادیه اروپا دید. نیز در این گفته‌ی کمی اغراق آمیز که "در آمریکا هر چیزی آزاد است مگر آنکه قانون صراحتاً ممنوعش کرده باشد، و در آلمان همه چیز ممنوع است مگر آن‌چیزی که قانون صراحتاً آزاد اعلام کرده باشد!"

چیزی که تا حد زیادی اروپا را از استبداد قوانین ریز و درشت و اثرات سوء آنها حفظ کرده این قاعده‌ی اساسی است که تصمیم‌گیری‌های محلی به کوچکترین واحد محلی مربوطه(روستا، شهر، بخش، استان...) محول شده است (مطابق آن چه The principle of subsidiarity نام گرفته است). آن چه که واقعاً خطرناک است ترکیب قوانین و مقررات بی‌انتها و یک نظامِ تصمیم‌گیری تمرکزیافته است، به خصوص اگر دامنه آزادی دولت‌ها (خواه دموکراتیک یا نه) در تعیین و تصویب قوانین جدید بالقوه بی‌نهایت باشد.
➖➖➖➖➖➖➖
در هر صورت، فعلاً همه دنیا، و نه فقط کشورهای اروپایی، تمایل به وضع انواع و اقسام قوانین و مقررات و انواع کنترل‌ها پیدا کرده است. از قدیم‌الایام بعضی فلاسفه دریافته بودند که جامعه وقتی فاسد شود، آنگاه است که به قوانین بیشتر و بیشتر نیازمند است. ولی نکته معمولاً مغفول و شاید مهم‌تر آن است که قوانین و مقررات زیاد که لزوماً دلبخواهی (حال توسط پارلمان یا کسان دیگر) وضع شده‌اند، نه تنها جلوی فساد را نمی‌گیرند، بلکه معمولاً خود عامل فسادهای بیشتر و بیشتر می‌شوند.

ادامه دارد......
@jenabegav
👍33👎4
قوانین
بخش ۲

گفتیم که قوانین آنگاه که از محدوده طبیعی خود و از یک حداقل لازم بیشتر شوند ممکن است حتی به مشکلات بیفزایند. اجازه دهید چند مثال بیاورم.

مثلاً، عرصه‌ی #محیط_زیست را در نظر بگیرید. قبلاً گفتیم که اگر حقوق طبیعی در نظر گرفته می‌شد و اعمال می‌شد (حق مالکیت‌ها، حق‌آبه،....)، می‌شد از خیلی از فجایع جلوگیری کرد. ولی چیزی که برای حکومت و برای خیلی‌های دیگر مهم بود مفاهیمی چون #توسعه یا #خودکفایی (یا چرندیات دیگر) بود، و نه این حقوق! پس حقوق رعایت نشد، و به جایش قوانین وضع کردند! مثلاً قانون گذاشتند که ۱۰درصد هر واحد صنعتی باید فضای سبز باشد. و نه هر درختی! بلکه باید درختانی باشد که سایه ایجاد می‌کنند (و بنابراین آب بیشتری نیاز دارند). حالا شما تصورش را بکنید: خیلی از واحدهای صنعتی در بیرون شهرها و در فضاهای بیابانی‌اند! نه تنها خاک نامناسب است، بلکه مسئله آب‌رسانی به این فضاهای سبز نیز در این کشور خشک و بی‌آب داستانی است. یعنی این قانون فقط به محیط زیست صدمه می‌زند! حتی امسال که مسئله آب یک بحران شده و حتی خیلی از کشاورزی‌ها به این دلیل تعطیل شده، بوروکرات‌های نادان در اداره محیط زیست به شدت نظارت می‌کنند که این قانون دقیقاً اجرا شود.

یا فاسدترین جای کشور، یعنی #گمرک، را در نظر بگیرید! اینکه قوانین و مقررات ما درباره گمرکات بیش از هر جای دیگر دنیاست رابطه مستقیمی دارد با این که اینقدر فساد در گمرک هست. هر جای دیگر دنیا هم‌ اگر این‌ تعداد از قوانین و تبصره‌ها و الحاقیه‌ها گذاشته شود، نتیجه‌اش جز این نخواهد بود‌. هر قانون جدیدی یک سری راه فرار جدید و فساد جدید پیش می‌آورد، و قوانین جدیدتری می‌طلبد، تا آنجا که دیگر راه‌فرارهای قانونی به صرفه نباشد و قاچاق کالا به صرفه‌تر باشد!

یا قوانین شهرداری‌ها را در مورد #شهرسازی در نظر بگیرید. چند تا بوروکرات در تهران نشستند و قوانین تصویب کردند که عرض کوچه اینقدر باشد و عرض خیابان آنقدر و چه قدر هر خانه‌ای باید عقب‌نشینی کند و .... همیشه هم دلایل خوبی برای این قوانین هست: مثلاً این که ماشین آتش‌نشانی باید راحت به مکان یک حادثه برسد (مثلاً انگار لندنِ قدیم با خانه‌های چوبی است که یک‌حادثه آتش‌سوزی فوری بتواند به همه جا پخش شود!). حالا در نظر بگیرید در شهرهای کویری، که اشخاص باید خود را از گرمای تابستان و بادهای زمستان حفظ کنند. همه جای دنیا در جاهایی با طبیعت خشن، در قدیم این‌ کار را با کوچه‌های تنگ و دیوارهای بلند و محافظ در دو سوی کوچه انجام می‌دادند. الان برهوتی درست شده از خیابان‌ها و کوچه‌های عریض، به خصوص در شهرهای کوچک و حتی روستاها. برای حفاظت از آفتاب قاعدتاً باید در این خیابان‌ها و کوچه‌ها درخت کاشت، ولی درخت به چیزی بسیار گرانبها و کمیاب، یعنی آب، نیاز دارد، به خصوص که در نبودِ دیوارهای محافظ که سایه‌ای بر آن بیفکنند یا در مقابل بادهای سموم آن را حفظ کنند، حتی آب بیشتری نیاز دارد. در کمبود آب، برهوتی خواهیم داشت از خیابان‌ها و کوچه‌های خط‌کشی شده و مرتب، که فقط برای ماشین و نه برای انسان ساخته شده‌اند و روح زندگی اجتماعی را خواهند کشت. حتی مهندس‌ها هم که با دیدن چنین خیابان‌های مرتبی دچار ارگاسم مهندسی می‌شوند حاضر نخواهند بود پنج دقیقه در این خیابان‌ها پیاده‌روی کنند. عوارض روانی چنین چیزی کم نخواهد بود.

یا مثلاً قوانین سفت و سخت #کار و #بیمه_تامین_اجتماعی را در نظر بگیرید، که در کشورمان از هر کشور دیگری سفت و سخت‌تر است. این قوانین وضع شده‌اند برای "حفظ حقوق کارگر"، ولی دقیقاً یکی از عوامل مهم وضعیت بد کارگری شده (به خصوص برای کارگر بیکارشده و جویای کار، و به استثنای تعداد معدودی از کارکنان رسمی ادارات و شرکت‌های دولتی و خصولتی). این متن کوتاه‌تر از آن است که دلایل را به دقت بشکافیم (کاری که خیلی از اقتصاددانان انجام داده‌اند و حتی از لحاظ تجربی هم امروز عیان شده است). از خوانندگان دعوت می‌کنیم برای دیدن بعضی از دلایل و یا دیدن مثال‌های دیگر از این گونه قوانین به کانال آقای اولاد @maolad مراجعه کنند؛ ایشان عمری صرف کرده‌اند تا به بوروکرات جماعت حالی کنند که قوانینشان (به خصوص در عرصه مسکن) چه قدر مخرب است!

@jenabegav
👍16
"جوامع در حال مرگ همانگونه قانون روی قانون تلمبار می‌کنند که شخص رو به موت دارو روی دارو!" --نیکلاس گونز داویلا

و البته اکثر قوانین هم مثلِ خیلی از داروهای تجویزی یا بی‌فایده‌اند، یا (مثل انواع استاتین) خود منشاء بسیاری از بیماری‌ها!

@jenabegav
👍1
خودکفایی

یکی از چرندیات مقبول و همیشه مطرح مقوله‌ی #خودکفایی است، که واقعاً معنای مشخص و درستی هم‌ ندارد. حتی الان هم که برای اغلب مردم مشخص شده که خودکفایی در کلیت اقتصاد و در همه‌ی کالاها غیرممکن و غیر قابل حصول و حتی ناموجه است، هنوز بعضی از خودکفایی‌ها ملت همیشه در صحنه و مسئولین همیشه در صحنه‌تر را نشئه و شنگول می‌کند، از جمله "خودکفایی در تولیدِ #گندم". این خودکفایی در تولید گندم را همه‌ی دولت‌های بعد از انقلاب دنبال کرده‌اند و همیشه با غرور از آن صحبت می‌شود.

چرا در خیلی قدیم‌ نان اکثر مردم در ایران، به خصوص برای فقرا، نان جو بود و نه گندم؟ علتش این بود که جو آب کمتری می‌طلبد تا گندم، و در آن روزگاران نه خبری از هزاران چاه عمیق بود که تمام آب‌های زیرزمینی را بخشکانند و نه خبری از پمپ‌های آب که آب رودخانه‌ها را هر طرف بخواهند پمپاژ کنند!

اصراری که در چهل سال گذشته بر تولید انبوه گندم داشته‌ایم که آب زیادی می‌طلبد، حتی به بهای نابودی منابع آب، بی‌معناست! حتی اگر ذهنیت این را داشته باشیم که ممکن است روزی "دشمنان" بخواهند کشور را تحریم گندم کنند! اگر بر فرض هم‌ چنین روزی برسد و آنها هم‌ (برفرض) موفقانه این‌کار را بکنند، در یک سالی که طول می‌کشد تا تحریم‌ها عملی شده و گندم قبلیِ موجود در کشور مصرف شود، می‌توان همه زمین‌ها را گندم کاشت! این استراتژی معقول‌تری است، زیرا که نیامده‌ایم از قبل با کشت همیشگی گندم آب و خاک خود را فقیر کنیم و اتفاقاً در آن روز آب خواهیم داشت برای مبارزه با آن تحریم کذایی! اگر امسال گندم نکاریم که دانش کشت گندم را از دست نخواهیم داد!

ولی معقول و معقول‌تر کمتر در کشورمان طرفدار دارد! ایده‌هایی مثل خودکفایی که مردم و مسئولین را دچار خلسه و هیجان می‌کند، طرفدار بیشتری دارد، به خصوص اگر در تخیلات بوی نان سنگک تازه هم به عنوان مکمل به آن اضافه شود. #تکنولوژی هم آمده به کمکمان تا با تصورات بچگانه و توهمات ایدئولوژیک خود و کشورمان را نابود کنیم!

تعدادی چرندیات خطرناک دیگر: تولید هر روز بیش از پیش فولاد یا شکر به عنوان کالاهایی "استراتژیک"، خودکفایی واکسنی، خودکفایی در صنعت خودرو.....

ولی انصافاً در تولید چرندیات واقعاً #خودکفا شده‌ایم!

@jenabegav
👍5
جعفرقلی‌خان و علمای میزگرد

علینقی نوچه‌ی جعفرقلی‌خان بود و کارش این بود که جلوی تاجران و مردم عادی را می‌گرفت و #باج‌گیری می‌کرد و پولِ حاصل را به جعفرقلی‌خان می‌داد. جعفرقلی‌خان هم مقداری از پول را خرج نوکرها و نوچه‌هایش می‌کرد (که هر روز تعدادشان بیش و بیشتر می‌شد) و قسمتی را صرفِ دوستان نزدیکش. خرده پولی هم که می‌ماند پخش می‌کرد بین دهاتی‌های اطراف. کارهای جعفرقلی و نوچه‌هایش موجب شده بود که مردم و مسافران و بازرگانان تا آنجا که می‌شد از آن خطه حذر می‌کردند و این موجب فقیر شدن روستاهای اطراف شده بود. این بود که پولِ کمی که گاه‌گاه از طرف جعفرقلی به دهاتی‌ها می‌رسید کمک بزرگی حساب می‌شد و دعاگویش بودند.

علما در مورد این وقایع نظرات مختلفی داشتند!
تعدادی از علما می‌گفتند: "از وجودِ جعفرقلی‌خان و علینقی چاره‌ای نیست، فقط باید باج کمتری بگیرند و در انتخاب دوستان هم مواظبت کنند! اگر جعفرقلی‌خان بخواهد ما می‌توانیم برای بهینه کردن نرخِ باج‌گیری، و نیز دوست‌یابی صحیح، به او مشاوره بدهیم."

تعدادی دیگر از علمای دوران می‌گفتند: "مشکلِ اساسی اصلاً وجودِ جعفرقلی‌خان و نوچه‌هایش نیست، که وجود آنها اتفاقاً خیلی خوب و لازم است. مشکل آن تاجران و مردمی‌اند که با خود پول حمل می‌کنند! باید پول را از آنها گرفت و بعد از پرداختِ هزینه‌های جعفرقلی و نوچه‌هایش، بقیه را صرف رفاه روستاییان اطراف کرد! ما علما می‌توانیم --برای رضای خدا-- برنامه رفاهی روستاهای اطراف را تدوین کنیم."

یعضی دیگر از علما هم می‌گفتند: "مسافران و تجار خیلی مشکلی با زورگیری علینقی و نوچه‌هایش ندارند، بلکه آنها از این ناراحتند که چرا بعضی دیگر از مسافران و بازرگانان می‌توانند پولهایشان را از دست علینقی پنهان کنند. این مسافران و تاجرانِ شاکی، در حقیقت طالب و خواهانِ عدالت در زورگیری‌اند! جعفرقلی‌خان اگر به ما علما رجوع کند، به او جدیدترین‌روش‌ها را یاد خواهیم داد تا جلوی فرارِ آن تاجران دغل‌باز را بگیرد و عدالت اجرا شود!"

https://t.me/jenabegavarchive/60

@jenabegav
👍2
یا مکن با فیلبانان دوستی....

مذهبی‌ها و اهلِ هیئت و مسجد حق دارند که انتظار داشته باشند که، حتی در این ایام کرونا، هیئت‌ها و مراسم خود را در ایام #محرم داشته باشند و در این‌کار حکومت دخالتی نکند و منعی ایجاد نکند.

ولی در این صورت، دیگر حق ندارند که از حکومت انتظار سخت‌گیری و کنترل در جاهای دیگر را داشته باشند! هیچ کس حق ندارد تناقض را بر بقیه مردم‌ تحمیل کند، حتی اگر خودش بخواهد با تناقض زندگی کند!

اگر اجتماع صد نفر در یک‌ مسجدِ سرپوشیده مشکلی ندارد، نمی‌توان انتظار داشت که حکومت، فلان کسب و کار کوچک را تعطیل کند، مسافرت به شهرهای مختلف را محدود کند، به تجمعات کوچکتر در فضاهای بزرگتر اجازه ندهد،....

و اگر بناست حکومت کلاً در مورد مسئله‌ای به اهمیت کرونا (که نسبت به دیگر شئون اجتماعی پیچیدگی کمتر دارد، ولی مستقیماً به مرگ و زندگی انسان‌ها مربوط است)، اگر بناست حکومت در مورد کرونا در کنار بماند و دخالت نکند و کاری به کارِ مردم نداشته باشد (چیزی که‌ من خودم به جد به آن معتقدم!)، در آن صورت قاعدتاً و منطقاً نباید انتظار داشت که‌ در مقولاتِ دیگر، مثلِ مقولاتِ فرهنگی که پیچیدگی بسیار زیادتری دارد، بخواهد دخالت کند!

این‌که اولاً حکومت را دخیل در همه مسائل جامعه بدانیم و بطلبیم، و ثانیاً بخواهیم که برای ما استثنائاتی از این‌گونه قایل شود، نتیجه‌اش می‌شود همین ناسزاگویی‌هایی که (به این دلیل یا به این بهانه) در همین چند روز اخیر در فضاهای مختلف حقیقی و مجازی به دین و مقدسات داده می‌شود. در این‌ مورد، مقصر خود ماییم.
➖➖➖➖➖➖
دیندار جماعت اگر عاقل باشد نباید از قدرت دادن به حکومت طرفداری کند! امروز قدرت در دست کسانی است که به ظاهر محافظان دین‌اند (گرچه در عمل بزرگترین ضربه‌ها را به آن زده‌اند). ولی با این دین‌ستیزی عمیقی که در میان ایرانیان (به خصوص در نسل جدید) دارد اتفاق می‌افتد، بعید نیست که قدرت در آینده‌ی نزدیک به دست کسانی افتد که از دین و دینداری متنفرند.

آیا دینداران در آن زمان می‌توانند خواستارِ آزادی دینی باشند تا لااقل خودشان آن طور که می‌خواهند زندگی کنند؟

دولت و حکومتِ مدرن در ذات خود فساد دارد. دیندار جماعت باید بیشتر از آنچه از شراب و قمار می‌ترسد از حکومت قدرتمند بترسد!

"خداوند اين را كه به او شرک آورده شود نمى‌آمرزد؛ ولی غیر از آن را بر هر كه بخواهد مى‌بخشايد. و هر كس به خدا شرك ورزد، قطعاً دچارِ گمراهىِ دور و درازى شده است."
--سوره نساء، ۱۱۶

@jenabegav
👍1
جناب گاو
کرونای بی‌بهداشت! بخش دوم اگر وزارت بهداشت نبود، در جریان کرونا چه بلای بزرگی بر سر ما مردم می‌آمد؟ اولاً، در نبود وزارت بهداشت و نبود اطمینان‌های گاه‌گاهی که می‌داد، بیمارستان‌ها و پزشکان خیلی هشیارتر عمل می‌کردند. وقتی بوروکراسیی به نام بهداشت و سلامت…
یک سال و نیم پیش که این را نوشتم خیلی‌ها عصبانی شدند و اعتراض کردند و آن را برنتافتند. حالا نگاه کنید! آیا، لااقل در ایران خودمان، اگر اصلاً و ابداً وزارت بهداشت نبود و اصلاً و ابداً حکومت کاری به مقوله سلامت نداشت، وضعیتمان بدتر از الان بود؟!

الاغ پایش دو بار در یک چاله نمی‌رود، ولی بسیاری هستند که همیشه طالب بوروکراسی دولتی برای این مشکل یا آن مشکل‌اند!

مشکل اصلی ما اینهایند!

@jenabegav
جناب گاو
دولت بعدی نمی‌خواهم وارد دنیای پوچ و بی‌حاصلِ سیاست شوم. فقط این را بگویم: فارغ از این‌که کدام‌یک از حضرات رئیس‌جمهور شوند و دولت بعدی را تشکیل دهند، وزیر تعیین کنند و آن وزیران معاونان و مدیران منصوب کنند و تیم اقتصادی تشکیل شود و ..... در سال‌های آینده…
یادتان است پیش از انتخابات گفتم که در دولت بعدی (مستقل از آن که چه کسی آن را تشکیل دهد)، #توهم_دانش و #شهوت_کنترل کل برنامه‌های سیستم بوروکراتیک آن را تعیین خواهد کرد؟

برنامه‌های کابینه‌ی معرفی‌شده به مجلس و تمام سخن‌های نمایندگان و دفاع وزیران پیشنهادی را از این منظر تماشا کنید! پیش‌بینی‌ام درست بود، ولی خودم هم باورم نمی‌شد که بعد از این همه تجربه در طول چهل سال اخیر، این حضرات تا این حد دچار مالیخولیا باشند.

به عنوان یک نمونه، عکس فوق فرمایشات گرانبهای وزیر پیشنهادی صمت (صنعت و معدن و تجارت) است. خدا به خیر بگذراند!
@jenabegav
👍1
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
مزخرفاتِ تکراری

این فرد هم طبق معمول "دکتر" است و از ریاست موسسهء نورالثقلین وارد دولت احمدی‌نژاد میشود، سپس به آستان قدس می‌رود و حالا وزیر صمت شده است. امیدواریم روزی برسد که اغلب این وزارتخانه‌ها منحل شوند. اما به حرفهای این فرد با آن عقبه، ساحت فکری و ایضا ذی‌نفع بودن در مداخله‌گری و توزیع رانت، نمی‌توان خرده گرفت چرا که نان او در همین کار است اما آیا تابحال فکر کرده‌اید اگر وارد دانشکده‌های اقتصاد شوید یا به میان مردم عادی بروید اکثریت قاطع‌شان همین مهملات را تفت می‌دهند؟
👍1