من خدا هستم

🔘 آزادی، عدالت و پرسش‌های بی‌پایان

آزادی بدون عدالت بی‌معناست. این جمله شاید ساده به نظر برسد، اما وقتی پای صحبت از آزادی و عدالت می‌نشیند، موضوع پیچیده‌تر از آن چیزی است که در نگاه اول به نظر می‌رسد. به باور من، عدالت پیش‌نیاز آزادی است، چرا که بدون عدالت، انسجام اجتماعی از هم می‌پاشد. آزادی را نمی‌شود خورد! این را وقتی می‌گویم که به جامعه‌ای فکر می‌کنم که نابرابری‌های عمیق، مثل آنچه در جامعه آمریکا می‌بینیم، بافت آن را از هم می‌درند.

در دهه ۵۰ میلادی، تبلیغات سیگار در آمریکا نمونه‌ای از این آزادی بود. پزشک‌ها را می‌آوردند که بگویند سیگار برای سلامتی خوب است! آیا این آزادی است؟ یا وقتی کمپانی‌ای مثل فیلیپ موریس برای تبلیغ سیگار آزاد است، این آزادی به چه معناست؟ آزادی باید تعریف شود، حدودش مشخص شود. در لغت، تعریف کردن یعنی مرز کشیدن. بدون این مرزها، آزادی می‌تواند به هرج‌ومرج یا سوءاستفاده تبدیل شود.

در غرب، از قرن نوزدهم تا اواخر قرن بیستم، جریان چپ سیاسی، از سوسیالیست‌ها تا مارکسیست‌ها، ایده‌هایی مثل آموزش رایگان همگانی را پیش بردند. ویکتور هوگو، شاعر و سیاستمدار فرانسوی، از حامیان این ایده بود. اما امروز، چپ مدرن یا به قول برخی پست‌مدرن، از عدالت‌محوری به هویت‌محوری رسیده است. دیگر بحث بر سر مسائل اجتماعی نیست، بلکه بر هویت‌های قومی، دینی یا جنسیتی متمرکز شده‌اند. این چرخش، به نظر من، اشتباه است. من به فلسفه کلاسیک باور دارم و با نسبی‌گرایی پست‌مدرن که هر کس تفسیر خودش را از حقیقت دارد، مخالفم. در عرصه سیاسی و اجتماعی هم، عدالت را مقدم بر هر چیز می‌دانم. عدالت مفهومی است که همه آن را درک می‌کنند: اینکه یک اقلیت نباید منابع جامعه را در انحصار خود داشته باشد و اکثریت از آن محروم بمانند.

اما آزادی؟ آزادی را باید تعریف کرد. آیا توهین به مقدسات یک گروه، مثل کاری که نشریه فرانسوی شارلی ابدو انجام داد، آزادی است؟ سال‌ها پیش، این نشریه در آستانه کریسمس، کاریکاتوری توهین‌آمیز از حضرت مریم منتشر کرد. آیا این آزادی مورد تأیید است؟ یا عدالت، که مفهومش در خودش نهفته است و نیازی به توضیح ندارد؟

من با آزادی شهروندان در عرصه‌های مدنی و اقتصادی مشکلی ندارم، اما آزادی باید حدود داشته باشد. وقتی از آزادی صحبت می‌کنیم، باید پرسید: چه کسی داوری می‌کند؟ چه کسی تعیین می‌کند چه درست است و چه غلط؟ اینجاست که به نهادسازی مدنی نیاز داریم. باید مجلس ملی‌ای داشته باشیم که تنوع فکری و فرهنگی جامعه را نمایندگی کند. احزاب قوی، نهادهای مدنی قدرتمند، این‌ها ابزارهایی هستند که می‌توانند این تنوع را در سطح تصمیم‌گیری‌های کلان متبلور کنند. بدون این نهادها، آزادی و عدالت به شعارهای توخالی بدل می‌شوند.

در آمریکا، که ادعای آزادی دارد، نظام سیاسی را پلوتوکراتیک می‌دانند؛ یعنی ثروت‌سالار. پیتر تورچین، استاد دانشگاه، می‌گوید بدون میلیاردها دلار، حتی فکر رقابت در انتخابات ریاست‌جمهوری را هم نباید کرد. این آزادی است؟ یا وقتی ۳۸ درصد آمریکایی‌ها در سال ۲۰۲۲ یا پوشش درمانی نداشتند یا پوشششان آن‌قدر ضعیف بود که نمی‌توانستند به پزشک مراجعه کنند، این عدالت است؟ در جامعه‌ای با تولید ناخالص داخلی ۲۷ تریلیون دلار، این آمارها تکان‌دهنده است.

جمهوری اسلامی هم مشکلات خودش را دارد. این را همه می‌دانند. نیازی به تکرار نیست که این نظام، کشور را به فلاکت کشانده. اما نقد ما نباید یک‌طرفه باشد. نظام‌های غربی هم مشکلات بنیادین دارند. از فروپاشی شوروی، برخی در غرب دچار خودبزرگ‌بینی شدند و حتی پایان تاریخ را اعلام کردند! اما امروز، مشکلاتشان عیان است.

ما باید به ایران فکر کنیم. ایران برای ما اولویت است. باید نهادهای مدنی بسازیم، احزاب قوی ایجاد کنیم و مجلسی داشته باشیم که صدای همه باشد. این کار ساده نیست، اما ضروری است.

آزادی و عدالت، دو مفهوم درهم‌تنیده اما متمایز. عدالت، پایه‌ای است که بدون آن، آزادی به بی‌راهه می‌رود. و آزادی، اگر درست تعریف شود، می‌تواند جامعه‌ای منسجم و پویا بسازد. اما این تعریف، نیاز به گفت‌وگو، تأمل و نهادسازی دارد. این راه، دشوار اما ممکن است.

@khod2

👍19👎5❤3

4.14K views07:16