حافظه جمعی و تاریخی در جوامع پس از بحران: بازنمایی و انتقال تاریخی
مطالعات نوروساینس و جامعه‌شناسی حافظه جمعی


حافظه جمعی‌ به صورت علمی به مجموعه یادها و بازنمایی‌هایی گفته می‌شود که در میان اعضای یک گروه اجتماعی (کوچک یا بزرگ) به اشتراک گذاشته می‌شود، در فرآیندهای اجتماعی شکل می‌گیرد و بخشی از هویت گروه را تشکیل می‌دهد. این حافظه نه تنها شامل دانش و اطلاعات درباره رویدادهای گذشته است، بلکه شامل روایت‌ها و تصاویر نمادین نیز هست که از طریق تعاملات اجتماعی، فرهنگ‌ها و ابزارهای فرهنگی (مثل رسانه‌ها، متن‌ها، آئین‌ها) منتقل و بازتولید می‌شوند؛ به‌گونه‌ای که (چگونه گذشته به یاد آورده می‌شود) تحت تأثیر هویت‌ها و چارچوب‌های گروهی است و ممکن است با تاریخ رسمی تفاوت داشته باشد.

حافظه تاریخی (Memorialization) :یعنی فرآیند تبدیل گذشته به نماد، مراسم و روایت‌هایی که مردم با آنها خود را مرتبط می‌دانند (مثل یادبودهای قربانیان یا بزرگداشت قهرمانان).

حافظه تاریخی فرایند سیستماتیک است که در آن جوامع و نهادها با استفاده از مکان‌های فیزیکی، یادبودها، مراسم رسمی و نشانه‌های نمادین به ثبت و تثبیت رویدادهای مهم تاریخی اقدام می‌کنند. این فرآیند نه تنها به بازنمایی گذشته می‌پردازد، بلکه نقش مهمی در تثبیت معنا، بازسازی هویت جمعی و عدالت نمادین پس از فجایع انسانی ایفا می‌کند. در مطالعات معاصر، حافظه تاریخی به عنوان یکی از ابزارهای اساسی عدالت انتقالی و پاسخ جامعه به خشونت و جنایت علیه بشریت مورد بررسی قرار گرفته است و نشان داده شده است که اثربخشی آن در بازسازی فهم جمعی از رویدادها و ارتقای آگاهی عمومی در مورد جرم و ظلم تاریخی اهمیت دارد.

مطالعات تاریخی _ اجتماعی همچنین نشان می‌دهند که حافظه جمعی و فرآیند تاریخی تحت تأثیر سیاست‌های رسمی، رسانه‌ها، گروه‌های اجتماعی و ادراکات فرهنگی قرار دارند و می‌توانند بسته به منافع گروه‌ها دستخوش تغییر یا تقلیل شوند.

نقش نهادها و رسانه‌ها در مدیریت حافظه جمعی، و تعارض میان روایت‌های مختلف گروه‌ها بر سر آنچه باید به یاد بماند از جمله موضوعات مورد بحث در ادبیات این حوزه است.

⚪️نوروساینس حافظه جمعی و ثبت یادها:

در حوزه عصب‌شناسی، مطالعات اخیر نشان داده‌اند که رابطه شبکه‌ای بین حافظه فردی و حافظه جمعی در مغز قابل رهگیری است و بازنمایی‌های مشترک از وقایع تاریخی می‌تواند در ساختارهای نورونی مشابه ثبت شود. یکی از مقالات منتشرشده در Nature Human Behaviour با استفاده از تصویربرداری عملکردی مغز (fMRI) نشان داده است که حافظه جمعی می‌تواند سازماندهی حافظه فردی را در قشر پیش‌پیشانی میانی تنظیم کند به گونه‌ای که الگوهای حافظه مشترک به عنوان (طرح‌های ذهنی مشترک) شکل می‌گیرند و بدین ترتیب حافظه‌های فردی در یک چارچوب اجتماعی یکپارچه می‌شوند.

علاوه بر این، مرورهای علمی در نوروساینس خاطرنشان می‌کنند که فرآیندهای شناختی و شبکه‌های نورونی که در حافظه جمعی نقش دارند شامل تعاملات پیچیده بین فرایندهای حافظه فردی، نمادسازی اجتماعی و تعاملات گروهی است. این پژوهش‌ها می‌گویند که حافظه جمعی نه تنها از حافظه‌های شخصی شکل می‌گیرد، بلکه می‌تواند ساختارهای فیزیولوژیک و شناختی مشترکی ایجاد کند که به گروه‌ها امکان می‌دهد تجربه‌های گذشته را بازخوانی و بازتولید کنند.


لینک کانال:https://t.me/NeuroPlus1

Source:
1)https://doi.org/10.1093/oxfordhb/9780190915629.013.31

2)https://www.nature.com/articles/s41562-019-0779-z
3)https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36167445/

4)https://doi.org/10.1037/amp0000938

🔘 تیک‌تاک تا «ساعت صفر»؛ از التماسِ اقتصادی تا سرقت در سیلیکون‌ولی
(کالبدشکافی وضعیت قرمز - جمعه ۱ اسفند ۱۴۰۴)

▪️ دونالد ترامپ رسماً یک ضرب‌الاجل ۱۰ تا ۱۵ روزه (ابتدای ماه مارس) برای تعیین تکلیف پرونده ایران مشخص کرده است؛ شمارش معکوسی که بازارهای جهانی طلا و رمزارز را دچار التهاب کرده است. در واشنگتن، تلاش نمایندگان دموکرات برای استفاده از «قانون اختیارات جنگی» جهت متوقف کردن ترامپ با شکست مواجه شده (گزارش آکسیوس) و دست رئیس‌جمهور برای صدور فرمان حمله بازِ باز است.

▪️ اما در پشت پرده، رفتار جمهوری اسلامی به شدت متناقض و آشفته است. شبکه CBS فاش کرده که دیپلمات‌های تهران در مسقط، در اوج استیصال، پیشنهادهای وسوسه‌انگیز اقتصادی روی میز گذاشته‌اند: «قرارداد خرید هواپیماهای آمریکایی و واگذاری حق استخراج میادین نفت و گاز» در ازای توقف حمله. همزمان، دادگستری آمریکا (طبق گزارش CNBC) سه مهندس ایرانی را در کالیفرنیا دستگیر کرد که در حال سرقت فوق‌محرمانه اسرار تراشه‌های گوگل و «اسنپ‌دراگون» برای ارسال به تهران بودند (احتمالاً برای فروش به چین). رژیم با یک دست گدایی می‌کند و با دست دیگر جیب می‌زند.

▫️ کالبدشکافی میدان: تقابل دکترین‌ها

۱. استراتژی واشنگتن: «قطعِ سر مار» در چند ساعت
برخلاف پروپاگاندای رژیم که جنگ را معادل «ویرانی شهرهای ایران» جلوه می‌دهد، دکترین نظامی آمریکا تغییر کرده است. دریاسالار رابرت هاروارد (معاون پیشین سنتکام) در مصاحبه با جروزالم‌پست استراتژی پنتاگون را بیان کرد:

«هدف، نابودی زیرساخت‌های ملی ایران نیست. ما تکنولوژی‌ای داریم که می‌توانیم در یک بازه چند ساعته، با صدها حمله دقیق، تمام ساختار فرماندهی سپاه پاسداران و ماشین سرکوب را از کار بیندازیم تا مردم ایران خودشان کار حکومت را تمام کنند.»

۲. دکترین جمهوری‌اسلامی: «استقامت نامتقارن» و گروگان‌گیری جهانی
گزارش‌های نظامی (تلگراف و آرمی‌رکوگنیشن) نشان می‌دهد رژیم می‌داند در یک جنگ کلاسیک در برابر ناو «جرالد فورد» و بمب‌افکن‌های B-2 اساساً شانسی ندارد. استراتژی آن‌ها تبدیل خلیج فارس به یک میدان مین بزرگ است:

* پنهان شدن سران نظام در تونل‌های عمیق.

* استفاده از قایق‌های تندرو، زیردریایی‌های کلاس غدیر و مین‌گذاری تنگه هرمز برای نابودی نفتکش‌ها.
هدف خامنه‌ای پیروزی نظامی (فرو بردن ناو به قعر دریا) نیست؛ هدف رساندن قیمت نفت به بشکه‌ای ۲۰۰ دلار است تا فشار اقتصاد جهانی، آمریکا را مجبور به عقب‌نشینی کند.

۳. ژئوپولیتیکِ هراس: چرا اعراب لابی می‌کنند؟
درحالی که ترامپ در حال تشکیل «هیئت صلح» در واشنگتن است، کشورهای عربی (محور سعودی-قطر) به شدت در حال لابی برای جلوگیری از جنگ هستند (تحلیل چتم‌هاوس). این تلاش نه از سر دوستی با تهران، بلکه از ترس «فروپاشی کامل دولت» (State Collapse) است. اعراب می‌دانند سقوط ناگهانی ساختار در تهران می‌تواند یک موج میلیونی آواره و هرج‌ومرجی بدتر از سوریه در بیخ گوششان ایجاد کند. در اروپا نیز، بریتانیا در اقدامی بی‌سابقه، استفاده آمریکا از پایگاه «دیگو گارسیا» برای حمله پیش‌دستانه را وتو کرده است (گاردین). جهان از تبعات فروپاشی جمهوری اسلامی وحشت دارد.

🔸 کابوسِ «روزِ بعد» و خیزش از خاکستر
جمهوری اسلامی تمام تمرکز خود را روی آسمان گذاشته است، اما خطر اصلی زیر پای آن‌هاست. گزارش‌های اطلاعاتی نهادهای غربی (CNN) نشان می‌دهد رژیم با تشکیل نهادهای امنیتی جدید مانند «شورای دفاع» (به دبیری علی شمخانی) در حال آماده‌سازی برای تاریک‌ترین سناریوی خود است: «کشته شدن خامنه‌ای و ایجاد خلأ قدرت».

آن‌ها برای حفظ نظام پس از مرگ رهبرانشان برنامه‌ریزی می‌کنند، اما یک متغیر را نادیده گرفته‌اند. طبق گزارش موسسه مطالعات جنگ (ISW)، روز گذشته (۲۹ بهمن) همزمان با چهلمین روز کشتار دی‌ماه، ایران شاهد بزرگترین و گسترده‌ترین تجمعات اعتراضیِ یک ماه اخیر بود.

حاکمان تهران فراموش کرده‌اند که اگر ماشین سرکوبشان زیر ضربات موشک‌های کروز فلج شود، نیرویی که به پناهگاه‌های زیرزمینیِ آن‌ها سرازیر خواهد شد، تفنگداران دریایی آمریکا نیستند؛ بلکه میلیون‌ها ایرانیِ خشمگینی هستند که برای پس‌گرفتن کشورشان هیچ ضرب‌الاجلی نمی‌شناسند. ساعت شنی برای جمهوری اسلامی به پایان رسیده است.

@khod2

⁨ ⁨ ⁨نورآباد ممسنی، استان فارس - ۳۰ بهمن چهلمین روز یادبود جاویدنامان اعتراضات دی‌ماه⁩⁩
@khod2

شعارهای «جاویدشاه» و «پهلوی برمی‌گرده» در مراسم چهلم دانیال دیانی در کرمان.
@khod2

بقیه‌شو خودشون می‌دونن، به وقتش.
چهلم جاویدنام #مهدی_قدیمی
🔗 OuriapA (@gh0lch0magh)
@khod2

🖋۱۹ دی به همسر و دخترش پیام میده ولی ارسال نمیشه💔

بترسید از خشمِ دختری که در عزای پدر اشک نریزه...
جاوید نام #اسفندیار_نادری
#IranMassacre
🔗 Mahsa🇮🇷 (@Mtm9920)

@khod2

تصاویر دردناکی از پیکر جاویدنامان میهن در پارکینگی در اصفهان، مربوط به پنج‌شنبه، ۱۸ دی
@khod2

ویدیوی رسیده به منوتو نشان می‌دهد در مراسم چهلم جاویدنام عباس خادم از جان‌باختگان انقلاب ملی او در سخنانی گفت: «یک ملت، یک پرچم، یک شعار» ما وارث خون عزیزانی هستیم که برای شکوه وطنمان جان شیرینشان را فدا کردند» این مراسم در رستم‌آباد گیلان برگزار شد.
🔗 manotoofficial
@khod2

یک دختر نوجوان پرچم رژیم رو از سردر مدرسه پایین میاره و مردم تشویقش می‌کنن.
امروز چهلم جاویدنامان میهن، همایون‌شهر #اصفهان
یکم اسفند ۲۵۸۴ #جاویدشاه
🔗 پسر ساحل𓃬☼ (@Sonofthebeach22)
@khod2

همایونشهر اصفهان,یکم اسفندماه ۱۴۰۴.
@khod2

سنج و دمام میزنن و فریاد میزنن جاویدشاه...

این مردم دیگه از هیچی نمیترسن...حتی اگر بازم ۱۸ و ۱۹دی رو رقم بزنید...انقدر میجنگن تاوطنشون رو پس بگیرن‌...

همایونشهر اصفهان یکم اسفند ۱۴۰۴

@khod2

«تا آخوند کفن نشود»؛ چهلم جاویدنام شاهرخ زارع در روستای جابه، نورآباد ممسنی استان فارس

🔗 manotoofficial
@khod2

شیرهای لر و شعار معروف گی دِ خمینی :)))
#نورآبادممسنی یکم اسفند ۲۵۸۴ #جاویدشاه

🔗 پسر ساحل𓃬☼ (@Sonofthebeach22)
@khod2