گفتار فلسفی

نظریات توسعه و راه باریک آزادی

محمدامین مروتی

در قرن بیستم نظریات توسعه رشد فراوانی یافتند. این نظریات ناظر به دلایل عقب ماندگی و پیشرفت کشورهای مختلف بودند. در قن بیستم بیشتر این نظریات، آبشخور چپ داشت و توسعه نیافتگی در جهان سوم را به استعمار و امپریالیسم نسبت می داد.
نسخه های ایدئولوژیک هگل و مارکس که نظریه های فلسفی و سیاسی خود را شاه کلید تمامی مسائل اقتصادی و فرهنگی می دانستند، به بن بست خوردند.

اما پس از آن تئوری های توسعه متفاوتی عرضه شدند که صبغه ایدئولوژیک کمتری داشتند. کمتر نظریه محور و بیشتر مسئله محور شدند. پاره ای از این نظریات بر عوامل اقتصادی و پاره ای بر عوامل سیاسی(دموکراسی) تاکید بیشتری داشتند.
مثلاً آمارتیاسن بر تقدم سیاست و دموکراسی بر اقتصاد اعتقاد داشت. فوکویاما ضمن تاکید بر هر دو عامل، عامل اقتصادی را مهمتر می دانست. در ژاپن و آلمان، توسعه از یک دولت بوروکراتیک کارآمد شروع شد به حاکمیت قانون و سپس دموکراسی انجامید.
اما بسیاری از کشورها مثل ایران، برزیل، آرژانتین و شیلی ونیکاراگوئه در راه مدرنیسم پای نهادند ولی به دموکراسی نرسیدند.
نوشتن نسخه ای واحد برای توسعۀ همه کشورها ممکن نیست. نسخه های صندوق بین المللی پول و بانک جهانی بعضاً به دلیل نادیده گرفتن شرایط خاص کشورهایی چون کنیا، به نتیجه نمی رسد.
از آن سو نسخه های دموکراتیک نوشتن برای کشورهایی مانند عراق و افغانستان، بدون توجه به فرهنگ آن کشورها هم به نتیجه نمی رسند. بر مبنای رویای آمریکایی بوش، تصور می شد که با نوشتن قانون اساسی دموکراتیک برای این کشورها، آن ها را در مسیر توسعه قرار می دهند.
رشد مدرنیسم اگر به نابرابری بیانجامد، می تواند به رشد پوپولیسم و برآمدن راست افراطی منجر شود.
گاهی عامل شانس و تصادف مهم می شود. به قدرت رسیدن یک دولت خیرخواه توسعه گرا می تواند مسیر تاریخ یک کشور را تغییر دهد.
لذا موضوعی به نام "توسعۀ پایدار" مطرح شد که پیوند اقتصاد و سیاست را مدنظر داشت.

از این میان پاره ای از نظریات توسعه، بر اهمیت نهادها تاکید داشتند. نهادگرایان باور داشتند که این نهادها هستند که در توسعه جوامع نقش اصلی را ایفا می کنند.
برندگان نوبل اقتصاد امسال یعنی دارون عجم اغلو، رابینسون و جانسون از جمله این نهادگرایان هستند که معتقدند "راه باریک آزادی" از تعادل قدرت بین ملت و دولت می گذرد.
آنها می دیدند که مردمان کره شمالی و جنوبی فرهنگ مشابهی و جغرافیای مشابه دارند ولی زمین تا آسمان از هم متفاوتند.
شهر "نوگالس" در مرز آریزونا و مکزیک، مردمان با جغرافیا و فرهنگ مشترک دارد، ولی توسعۀ کاملاً متفاوتی دارند.

تحقیقات تجربی آنان در کشورهای مختلف آنان را به این نتیجه رساند که وجود نهادهای مدنی و سیاسی در جامعه و حکومت می تواند باعث توازن قوا بین ملت و دولت شود و این توازن قوا به کارآمدی اقتصادی می انجامد.
عجم اغلو و همکارانش معتقدند در مستعمرات مهاجرپذیر، نهادهای مدنی توسط استعمارگران تاسیس شده اند و زمینه توسعه در این کشورها فراهم شده ولی در مستعمرات پرجمعیت و درگیر با استعمارگران، این موقعیت فراهم نشده است.

نقد مهمی که به عجم اغلو و همکارانش وارد است این است که نظریه شان بیشتر توصیفی و تجربی است تا تجویزی. زیرا نمی تواند راهی را برای تعادل قدرت بین ملت و دولت پیشنهاد نماید.

14 آذر 1403
منبع:
اندیشه پویا شماره 93 آذر 1403

یادمان باشد:

آزادی مشت شما با موقعیت بینی فردِ کنار دستتان، محدود می شود.

‍ ☀️ مبارزه ای به نام زندگی

در روزگاری به سر می بریم که زندگی جرم است. اینجا که ماییم هر آیین نامه و هر بخش نامه ای، هر روز ما را به مردن بیشتر مجبور می کند. اگر کسی قدری دست از پا خطا کند و سرانگشتش به دامان زندگی بخورد، او را هر جا که باشد, پیدا می کنند و سرش را به سنگ سیاه افسردگی می کوبند، آنقدر تا بفهمد تنها امر مباح مرگ است.
روز مرّگی و ماه مردگی رسم است. قوانین ما را به قاعده مردگان می نویسند. ما زندگانی هراسانیم، زیرا از هر طرف که برویم، یا قانونی را زیر پا گذاشته ایم، یا هنجاری را شکسته ایم، یا گناهی را مرتکب شده ایم.
خدایی داریم که هر آن التماسمان می کند: نجاتم دهید، نجاتم دهید، نجاتم دهید. مرا از زنجیرهای افراط رها کنید، مرا به خانه هایتان ببرید، به قلب هایتان.

هیچ کفری بالاتر از کفران زندگی نیست و هیچ گناهی بزرگ‌تر از انکار انسان.

اینک در این هوای خموده و خسته میان این همه فرسودگی و فسردگی تنها راه، پای فشردن بر جاده زندگی است. پس هر قدر که می توانید، هر جا که می توانید و هر دم که ممکن است به هر بهانه زندگی کنید.
هم اندوهان! زنده بمانید، زنده بمانید، زنده بمانید…

✍️#عرفان_نظرآهاری
#مبارزه_ای_به_نام_زندگی
#نه_به_قوانین_مردگی

@erfannazarahari

https://www.youtube.com/@ErfanNazaraharii

ریزه‌خواری بر خوان نعیم مولانا:

طعم دیگر در غذای عاشقان افکنده‌اند
شادباش و غلغلی اندر جهان افکنده‌اند
تا نهد در شاخ و برگ دل طراوت‌ها ز نو
گرمی باد بهاران در خزان افکنده‌اند
بلخی سوزنده جانی سر برآورد از افق
وز تبش، تابش به مشرق در میان افکنده‌اند
آفتابی تا برآمد از دل شرق حزین
آتشی در جان هر پیر و جوان افکنده‌اند
....خامشی، شوریده جانی چون زبان را برگشاد
در زمین شور و نوا در آسمان افکنده‌اند...
تا دراندازد دوصد غوغا به نای پر گره
در نهادش از نیِستان، نیسِتان افکنده‌اند
....سدّ فهم کژمژ ما شد روا در نطق او
ای دریغا صد گره زیر زبان افکنده‌اند
....ریزه‌خوار خوان تو گشتم من بی‌خانمان
جاودانا زآتشت سوزم به جان افکنده‌اند

توفیق گلمحمدی( حُزنی)

خودشناسی و سبک زندگی

عشق در یک کلام

محمدامین مروتی

عشق یکی شدن نیست، "دیگربودگی" است. تقدم دادن خواست های معشوق بر خواست خود است.
نهایت اخلاق، این است که دیگری را به اندازه خود دوست داشته باشی. به همین دلیل در اخلاق می گوییم آنچه بر خود می پسندی بر دیگران بپسند و آنچه بر خود نمی پسندی بر دیگران مپسند.
ولی عشق، کسی را بیشتر از خود دوست داشتن، است. به قول نادر ابراهیمی:
"عشق، نوع متعالیِ اخلاق است."

یادمان باشد:

تنها کسی که باید خود را با او مقایسه کنید خود گذشته شماست و تنها کسی که باید از آن بهتر باشید خود فعلی شماست. (زیگموند فروید)

سلامتی یکپارچه/ One Health

راهکاری آسان و بدون هزینه برای حفظ سلامتی
🔊طبق آمارهای رسمی و مشاهدات میدانی،اغلب جمعیت بزرگسال و حتی درصد قابل توجهی از جمعیت نوجوانان و کودکان امروز ایران مبتلا به بیماری اپیدمیک "اضافه وزن و چاقی" می باشند.این وضعیت عموما حاصل "سبک زندگی کم تحرک" می باشد که در طی نیم قرن گذشته مردم ایران بدلایل مختلف گرفتار این "سبک نامناسب و پر ریسک" شده اند.هم اکنون بیماریهای پر عارضه حاصل از این سبک زندگی (ازجمله چاقی ، دیابت ، فشارخون بالا، تنگی عروق خونی،اختلالات مفصلی و عضلانی و ..)دهها میلیون نفر از مردم ایران را  گرفتار  نموده و مبتلایان با تبعات ناگوار آنها دست و پنجه نرم کرده و دریک کلام موجب آن شده است تا "کیفیت زندگی" شان علیرغم "کمیت روبه رشد آن"، بشدت کاهش یابد.
🔊یکی از توصیه های مهم و موثر برای مقابله با این "سبک زندگی پر عارضه" ، "تحرک کافی روزانه شهروندان" می باشد. "تحرک کافی روزانه"میتواند به اشکال مختلف انجام شود،اما شاید آسانترین و کم هزینه ترین روش یا در واقع  "روش بدون هزینه"، همانا "پیاده روی" می باشد. هر فرد بالغ، هر نوجوان و حتی هر کودکی می تواند "پیاده روی"ساده روزانه در معابر عمومی و حتی در محدوده سکونتگاه شخصی خود را در دستور کار خود قرار بدهد و با این اقدام آسان از "سلامت فیزیکی و روانی و حتی اجتماعی" خود مراقبت نماید.
🔊برای داشتن انگیزه در انجام این روش ساده،هر کسی میتواند یک نرم افزار موسوم به "قدم شمار" یا "پدومتر" را به آسانی روی موبایل شخصی خود نصب نموده و تعداد قدم های خود در طول شبانه روز را بشمارد و به محدوده متناسب با نیاز روزانه خود نزدیک نماید (حداقل ۶ هزار قدم در روز برای بزرگسالان ).هرچه تعداد قدم بیشتر باشد، امکان ذخیره انرژی در قالب چربی یا اضافه وزن کمتر گشته و بنابراین امکان دست یافتن به تناسب اندام یا "فیتنس" نیز بیشتر خواهد شد.
🔊خوشبختانه اغلب موبایل های امروزی ،بصورت "پیش فرض" از چنین نرم افزاری برخوردار بوده و فقط کافی است تا توسط صاحب آن ،فعال گردد.
🔊به عنوان یک پزشک حافظ سلامت شهروندان به همه مردم توصیه می نمایم تا اگر منع  پزشکی خاصی برای پیاده روی ندارند، این نرم افزار را روی گوشی خود نصب نموده و حساب "قدم های روزانه" خود را داشته باشند.بدون شک این یک اقدام "خودمراقبتی" بسیار کارآمد و موثر در فرایند حفظ سلامتی بوده و می تواند موجب پیشگیری از ابتلای زودهنگام به بسیاری از بیماریها از جمله "تنگی عروق خونی" ، "آلزایمر" و "چاقی" شود.
دکتر برهان ولدبیگی
۲۹ آذر ۱۴۰۳
https://telegram.me/burhanvalad

آیه هفته: نیکوکاری

الَّذِينَ يُنفِقُونَ فِي السَّرَّاء وَالضَّرَّاء وَالْكَاظِمِينَ الْغَيْظَ وَالْعَافِينَ عَنِ النَّاسِ وَاللّهُ يُحِبُّ الْمُحْسِنِينَ ‏: همانان كه در فراخى و تنگى انفاق مى‌كنند؛ و خشم خود را فرو مى‌برند؛ و از مردم در مى‌گذرند؛ و خداوند نكوكاران را دوست دارد. (سوره آل عمران/ 134)

کلام هفته: دروغ

هنگامی که جامعه‌ای به دروغ‌گوییِ سازمان‌یافته روی آورَد و دروغ گفتن تبدیل به یک اصلِ کلی شود، «صداقت» تبدیل به یک عملِ سیاسی می‌شود. (هانا آرِنت)

شعر هفته: طبیعت

من برگِ گُلم باغ، شبستانِ من است
وآن‌ بلبلِ خوش‌لهجه غزلخوانِ من‌ است
نوباوه‌ی شب که شَبنمش می‌خوانند
هر صبح به نیم‌ بوسه مهمانِ من است (ملک‌الشعرای بهار)

داستانک: خونریزی

داوود پیامبر می‌خواست خانه پرارج الهی را برپا دارد و بارها نیز چنین کرد، اما هربار که کار خود را به پایان می‌برد، فرو می‌ریخت. آنگاه گله به درگاه خدایی برد. خداوند چنین وحی نمود که این خانه به دست کسی که خون ریخته است برپا نمی‌شود. پس داوود گفت: ای پروردگار من! آیا آن‌همه در راه تو نبود؟ گفت: آری! اما آیا ایشان بندگان من نبودند؟! پس داوود گفت: آن خانه را به دست کسی برپا دار که از من باشد. خداوند چنین بر وی هویدا ساخت که فرزندت سلیمان آن را خواهد ساخت. [پس] بدان که مهربانی با بندگان خدا شایسته‌تر از شوق پرشور به خداوند است. (ابن‌عربی، فصوص‌الحکم)

طنز هفته:

شخصی به دارالحکومه رفت و گفت از کسی پولی طلب دارم و او پس نمی‌دهد.
گفتند: آیا شاهدی هم داری؟
گفت: خدا
گفتند: کسی را معرفی کن که قاضی او را بشناسد!(عبید زاکانی)

معرفی فیلم اشباح گویا (2006)

محمدامین مروتی

اشباح گویا نام فیلمی به کارگردانی میلوش فورمن و بازیگنی خاویر باردم(لورنزو)، ناتالی پورتمن( اینس) و استلان اسکارسگوارد(گویا) است.
فیلم، روای قصه نقاش معروف اسپانیایی " فرانسیسکو گویا" و حوادث روزگار اوست.
دختری نوجوانی به دلیل خودداری از خوردن گوشت خوک به یهودیت متهم می‌شود. دادگاه عالی مسیحی او را محکوم به تحمل حبس سنگینی می‌کند تا اینکه کشیش لورنزو در عوض سوء استفاده جنسی، به وی کمک می‌کند تا روزگار بهتری را در زندان سپری کند.

کشیش لورنزو با قدرت گرفتن جمهوری خواهان به کمک فرانسویان(ناپلئون) اکنون به مقام دادستانی رسیده اما پس از مدتی با قدرت گرفتن دوباره حکومت مذهبی کلیسایی، کشیش لورنزو به دلیل عقاید کفر آمیز و همچنین همکاری با قوای اشغالگر اعدام می شود.
اشباح گویا سیر مثبت تحولات فکری این کشیش به سوی آزادی خواهی و در عین حال آمیختگی او به گناه را روایت می کند. کشیش، قهرمانی بی عیب نیست.
فیلم موضوع نگیزیسیون(تفتیش عقاید) کلیسا را نیزبرجسته می کند.
یکی ازمعروفترین نقاشیهای "گویا"،"اعدام مادرینلوس" یاست که از اشغال اسپانیا توسط ناپلئون الهام گرفته است.