از لارنس و حق رای زنان
تا روشنفکران و رهایی زنان

#مهدی_فاتحی

حق رای برای زنان در اروپا با مبارزات زنان روشنفکر در اواسط قرن نوزده( با گسترش مارکسیست) آغاز شد اما در اوایل قرن بیستم بعد از جنگ جهانی اول و بخشی بعد از جنگ جهانی دوم قانونی شد( شاید جنگ و‌ نیاز به سرباز به این اتفاق کمک مرد.)
در بریتانیا حق رای زنان(suffrage)در سال ۱۹۱۸ برای زنان بالای سی سال و ۱۹۲۸ برای همه قانونی شد. در اوایل قرن بیستم مبارزات و بحث و جدل درباره دادن حق رای بالا گرفت. دی اچ لارنس در این دوره از روشنفکران و نویسندگان صاحب نظر بود. او از حق رای زنان دفاع می‌کرد اما نه با شعار و اعلامیه. در اکثر رمان‌های آن دوره لارنس زنان صاحب قدرت بودند و در محوریت زندگی و رابطه قرار داشتند. از ' لاور لیدی چترلی' که خودش حریف جنسی‌اش را انتخاب می‌کند آن هم نه از روی عشق بلکه برای تن تا داستان‌های کوتاهش مثل پرنسس پ روباه تا رمان ' پسران ‌و عشاق' و همچنین ' رنگین کمان' که در آن اورسلا شخصیتی است که می‌توان گفت اولین فمنیست تمام عیار در ادبیات است. او حاضر به ازدواج نیست و آن را عامل بردگی زن می‌داند، بچه دار نمی‌شود، لزبین است و از نظر مالی به هیچ کس وابسته نیست و در پایان رمان به زیست خلوت و مستقل خودش می‌بالد.
اما لارنس در مقالاتش معتقد بود که زنان مهمتر از ساخت و مبارزه برای فراهم کردن قانون باید خودشان و نوع زندگی‌شان را آگاهانه و مستقل بسازند. او که در مقاله‌ای عنوان کرد رای که هیچ کل قدرت را به زنان بسپارید تا مردان مثل دوره شکار به گپ زدن با هم و گشت و گذار بپردازند. او سپردن مسئولیت و قدرت و ثروت را به زنان ترفند مردان می‌دانست برای راحت‌تر زیستن. اما معتقد بود ساز و کار قانونی با وجود گندیده بودن از درون به هیچ کار نمی‌آید. تا زمانی که وابستگی مالی،تنبلی و تن.پروری، بیسوادی عدم مطالعه، پذیرفتن سنت و خرافه در  زنان زنان موج می‌زند هر قانونی تصویب شود ناکارآمد است و به زودی تغییر می‌کند. لارنس می‌گفت کلمی که مغز خرابی دارد هر قدر هم که رویش را شیک و تمیز و پاک کنید به هر حال خراب می‌شود.
مقالات لارنس خوشایند بسیاری نبود و‌ او می‌گفت من با رمان‌هایم کاری بیشتر از شعار و خیابان و قانون برای زنان کرده‌ام. آنچه لارنس از آندحرف می‌زد همان آگاهی بخشی و مدرن شدن با خواندن رمان است. پذیرفتن ناتوانی و بازیابی شخصیت با گذران تجربه زیسته دیگران. در واقع او معتقد بود من با مغز کلم کار  دارم و نه پوسته. اگر تغییری هم هست باید ابتدا از آنجا صورت بگیرد.
شرایط امروز ما با شور و آگاهی و حق‌خواهی زنان بی شباهت به بریتانیای اوایل قرن بیستم نیست( در نمای کلی البته) اما فرق زنان انگلیسی با پشتوانه مطالعه و زنانی چون منسفیلد و...با زنان ایران متفاوت است. زنانی( بخشی از زنان، به خصوص در آستانه چهل‌سالگی و بعد آن به دلیل مسائل اجتماعی تاریخی مثل جنگ و‌ فقر و.. تعدادشان بیشتر است) که حاضر به هزینه کردن روز و ساعت و پول...خود نیستند اما از جامعه طلب حق خود را دارند. زنانی که هنوز در بند خرافات و آیین و سنت‌ها هستند ولی دل‌شان جهان امروز را می‌خواهد، زنانی که هم لذت و طلب زندگی مردسالار می‌خواهند و هم امتیازات یک زن مدرن را...
ساخت هر چیزی ابتدا نیاز به تغییر خود و شرایط اطراف و‌ نوع زندگی دارد وگرنه هر پیروزی با نسیمی ویران می‌شود.
مهدی فاتحی

نمایشگاه کتاب + بدون سانسور

ملاقات در استانبول

سیگارپیچ
زوزه
دورگه
ورق‌بازها( به فارسی و انگلیسی)
مردم عادی زندگی معمولی
شلیک به پیانیست
شب هزار و دوم
درباره ادبیات
خاطره‌ای از کریسمس
داستان‌نویسی نوین

#مهدی_فاتحی

پروپاگاندا و‌ پورن
مهدی فاتحی

در جهانی زتدگی می‌کنیم که دایم مفاهیم درحال تغییر است. بسیاری در جایگاهی قرار گرفته‌اند و به خود می‌بالند و ناف خود را مرکز جهان می‌دانند که در نمود بیرونی به دلقکی بیشتر شبیه‌اند تا عنوان‌هایی که بر خود می‌گذارند: نویسنده،بازیگر،فیلمساز،سلبریتی...
اما به واقع همگی‌شان بازیگران دستگاه پروپاگاندا هستند. در ادبیات و هنر همراهی،مدارا،توجیه وضع موجود هم‌رنگ جماعت شدن و حتی مصالحه بی‌معناست. هنر شکافتن امر جاری است و بیرون کشیدن هستی واقعیت است نه تبلیغ و مدارا بر اساس امکانات و دلخوشی مردم یا صاحبان قدرت رسانه و فرهنگ و سنت... هر نوع متنی،کتابی،فیلم و کلیپ و سخنرانی که برهم زننده واقعیت جاری نباشد چیزی جز تبلیغات و پروپاگاندا نیست و سازندگان و نویسندگانش جز بازبگران پروپاگاندا نیستند.بازیگرانی که قصد تغییر مفاهیم را ندارند آنها فقط برای دیده شدن به صحنه آمده‌اند.نزدیکترین شکل از بازیگری به این شیوه را در پورن‌استارها می‌توان دید.
در فیلم‌های پورن سازندگان قرار نیست قصه یا روایت پیچیده‌ای ارایه دهند قرار نیست چیزی تغییر کند و حتی قرار نیست پیچ و خم ایجاد شود همه چیز به سطح مبتذلی عریان است. آنقدر عریان که در لحظه آشکار شدن افسون زده می‌شود و نگاه کنجکاو سوژه دیگر تبدیل به ابژه دست و پا بسته‌ای میشود یعنی بیشتر از آنچه و نزدیکتر از آن اندازه که لازم بوده نشان داده شده و دیگر زیبا نیست.اگر قرار باشد که یقه مخاطب گرفته شود و تغییری ایجاد گردد یا  دگرگون شود حتما باید چیزی ناگفته و پنهان بماند.
نقل قولی است( اصلانی) از هانتکه که پروپاگاندا از فیلم‌های پورنوگرافیک هم پورنوگرافیک‌تر است.آنچه که می‌خواهد وضعیت را زیبا و بی‌نقص نشان دهد یا حتی دست نخورده بگذارد و  واقعیت‌ها را زیر سوال نبرد و خواست جدیدی نسازد در هر شکل از کار هنری پورن‌استاری بیش نیست که سازندگان فیلم او را استخدام کرده‌اند تا جلوی دوربین یا روی صفحه ادای لذت بردن را دربیاورد و  همه چیز را در سطح مبتذلی در ادامه وضع موجود نشان دهد.مخاطب را به فکر نیندازد به مفاهیم دست نزند و تماشاگر و خواننده را میخکوب برجایی بنشاند و به او بگوید نگران نباش همه چیز روشن است،همه امدن و رفتن‌ها کنش‌ها و واکنش‌ها در جهت یک اتفاق است که به زودی  به نمایش می‌گذاریم. هر آنچه بخواهی و خیالپردازی کنی تصویر می‌شود بدون نقص،تامل،فکر ،پیچیدگی و بدون هیچ سرزنش و تکانی فیلم و داستان به پایان می‌رسد. شاید بی‌دلیل هم نیست که تهیه کنندگان هم مثل ناشران به دنبال زیبارویان  هستند  کسانی که فالوور دارند،کنار می‌ایند و...
مهدی فاتحی

درباره تئاتر امروز با نگاه به آخرین کار #محمد_مساوات:
زندانی در دانمارک
تک بازیگر
داستان:
تک‌گویی درونی( نه حتی نمایشی) هملت در تابوت

.
سقف ابتذال شکست...

هر بار با متنی یا اثری مواجه می‌شوی حس می‌کنی چه ابتذال محضی!چه اثر آبکی و بی‌مایه‌ای! بعد که با متن و اثر دیگری مواجه می‌شوی می‌فهمی ابتذال انتها ندارد. می‌توان در این چاه در قعر سیاهی رفت و باز هم گفت بالاتر از سیاهی هم هست.
نمایش ' زندانی در دانمارک' #محمد_مساوات سقف ابتذال را از همه جهت شکست. کاری که در شخصیت، مفهوم، پرداخت، دکور ...از هر آنچه بگویی و فکرش را بکنید خالی است. تیلیتی از واژگانی که به خودی خود معنا دارد اما ترکیب بی‌معنی و سردرداوری است که مدام از دهان بازیگر( صاحب اثر) بیرون می‌ریزد.
حتی ذره‌ای احترام به شعور مخاطب یا نمایش،هنر صحنه یا حتی خود صاحب اثر در آن نمی بینی. خودارضایی مشعشع روی صحنه با کلماتی درهم که خودش هم نمی‌داند برای چیست و‌ چه می‌گوید. متنی با چنان اراجیف به هم بافته‌ای که شک نداری این تک‌گویی، احتمالا روی کاغذ هم نیامده وگرنه با خواندن کمترین ذیشعوری مهمل بودن آن به چشم می‌اید.

تک‌گویی درونی: در ادبیات سیال ذهن و در نمایش، عینی و نمایشی‌ست: تک‌گویی صرفا جریان سیال ذهن نیست که در پس آن واقعیت عینی ناپدید شود.

ادا بازی و زبان‌ریزی برای خودنمایی. البته آن هم نه برای مخاطب کتاب‌خوانده که از همان ابتدا به مهمل بودنش پی می‌برد بلکه برای آدم‌هایی ادایی پرورده در بستر شبکه اجتماعی است. کار به جایی رسیده که زبان و‌ کلمات در این کار نه برای انتقال معنا یا عملکرد روایی یا حتی پادکستی و سرگرم کننده بلکه حتی تزیینی هم نیست. زبان فقط ادعاست؛بازیگر کارگردان روی صحنه ایستاده و مخاطبش را تحقیر می‌کند: جوری حرف می‌زنم که هیچ کس نمی‌فهمد حتی خودم.
راهی که چنین ابتذالی در تئاتر پیش گرفته دو‌ دهه پیش ادبیات از سر گذرانده. همان موقع در مطبوعات نوشتم که ادبیات ما تحت تاثیر جویس، فاکنر و به واسطه آن گلشیری، در یک بازی زبانی تو‌خالی گیر کرده و هر کس سعی می‌کند بگوید من از شما ثقیل‌تر و مبهم‌تر می‌نویسم. اتفاقی که ضربه سنگینی به کلیت ادبیات معاصر زد و یک دهه در فساد غوطه‌ور شد:
'در این شکل متن را می‌توان با کلمات مطنطن و عبارات مشهور ساخت و نگارنده آنقدر ارجاعات به این و آن می دهد و واژگان غریب و سخت بکار می‌برد که پیرو(مخاطب ، تماشاگر، فالوور) گیج شده و از سر بی‌مایگی نگارنده را متفکر عصر می‌داند...یا حجم عظیمی از متنی آب زیپو و قصیده‌های آبدار که به زحمت مصرفش نمی‌ارزد تحویل مشتری می‌دهند که اگر این تیلیت واژگان را دوباره به هم بزنی و‌دوباره ارایه دهی باز هم مورد استعمال پیروان است'

اما در صحنه تئاتر ایران چه خبر است؟

بازتاب جامعه تحقیر شده امروز. خرده‌فرهنگ متوسطی که شکست خورده و تحقیر را پذیرفته حالا سعی می‌کند شکل و شمایل برندگان را به خود بگیرد و‌ همدیگر تحسین کنند. جامعه‌ای غرق در شبکه‌های اجتماعی، جامعه‌ای شفاهی، توخالی و ستایش کننده سلبریتی‌های برساخته خودش.
قبلا در متنی درباره پروپاگاندا و پورنوگرافی نوشته بودم که بی‌ارتباط با چنین اثری نیست. با ارجاع به حرف هانتکه:
'پروپاگاندا از هر پورنوگرافی، پورنوگرافیک‌تر است.' چنین آثاری در این حد ابتذال و فاصله با جامعه و‌ دغدغه‌های امروز، خواه‌ ناخواه در جهت پروپاگانداست.
این نمایش و اتفاقی که بر صاحب اثرش بعد از کارهای خوبش در سالهای اخیر داشته، پروژه‌ای است که می‌تواند منبع رساله‌ای شود در تحقیق از بیماری مسری و جاری امروز ایران.

مهدی فاتحی

یورف پرونک نابینا و ارواح مرده
الکساندر همن
ترجمه‌ی معین فرخی

کتاب دیجیتال پیش روی شما نوولایی است از کتاب «مسئله‌ی برونو» نوشته‌ی الکساندر همن، نویسنده‌ی بوسنیایی – آمریکایی. درباره‌ی نویسنده در خود کتاب نوشته‌ام.
خود کتاب تلاش من است برای انتشار غیررسمی یک کتاب و عرضه‌ی مستقیم آن به خوانندگان. کتاب از جرح و تعدیل وزارت ارشاد در امان بوده. برای دسترسی به آن و خواندنش نیازی نیست مبلغی بپردازید، اما اگر قرار باشد این دست تلاش‌ها تداوم داشته باشد، باید چرخه‌ی مالی هم برایش پدید بیاید. در نتیجه، اگر مخاطبی هستید که اگر این کتاب در کتاب‌فروشی می‌بود آن را می‌خریدید، برای خرید به لینک زیر بروید.
فرض کنید می‌خواهید در هر کشوری که زندگی می‌کنید کتابی به حجم صد صفحه بخرید و همان را بگیرید مبلغ پایه‌ی حمایت. مثل هر کتاب دیگری، اگر از آن خوشتان آمد، لطف کنید و به دیگران هم معرفی‌اش کنید.

لینک دانلود از گوگل‌درایو:
https://drive.google.com/open?id=109ISsYtJf8W6ntBQyhtFjhWsQycURkMe&usp=drive_fs

لینک خرید/حمایت مالی
https://reymit.ir/kesho

@keshobooks

برشت برشت متاخر است
اهای آیندگان:

راستی که در دوره تیره و تاری زندگی می‌کنم
امروزه فقط حرف‌های احمقانه بی‌خطرند
گره بر ابرو نداشتن، از بی‌احساسی خبر می‌دهد،
و آنکه می‌خندد، هنوز خبر هولناک را نشنیده است.
این چه زمانه ایست که
حرف زدن از درختان عین جنایت است
وقتی از این همه تباهی چیزی نگفته باشیم!
کسی که آرام به راه خود می‌رود گناهکار است
زیرا دوستانی که در تنگنا هستند
دیگر به او دسترسی ندارند.
این درست است: من هنوز رزق و روزی دارم
اما باور کنید: این تنها از روی تصادف است
هیچ قرار نیست از کاری که می‌کنم نان و آبی برسد
اگر بخت و اقبال پشت کند، کارم ساخته است.
به من می‌گویند: بخور، بنوش و از آنچه داری شاد باش
اما چطور می‌توان خورد و نوشید
وقتی خوراکم را از چنگ گرسنه‌ای بیرون کشیده‌ام
و به جام آبم تشنه‌ای مستحق‌تر است.
اما باز هم می‌خورم و می‌نوشم

من هم دلم می‌خواهد که خردمند باشم
در کتاب‌های قدیمی، آدمِ خردمند را چنین تعریف کرده‌اند:
از آشوب زمانه دوری گرفتن و این عمر کوتاه را بی‌وحشت سپری کردن،
بدی را با نیکی پاسخ دادن،
آرزوها را یکایک به نسیان سپردن،
این است خردمندی.
اما این کارها بر نمی‌آید از من.
راستی که در دوره تیره و تاری زندگی می‌کنم.
در دوران آشوب به شهرها آمدم
زمانی که گرسنگی بیداد می‌کرد.
در زمان شورش به میان مردم آمدم
و به همراهشان فریاد زدم.
عمری که مرا داده شده بود
بر زمین چنین گذشت.
خوراکم را میان معرکه‌ها خوردم
خوابم را کنار قاتل‌ها خفتم
عشق را جدی نگرفتم
و به طبیعت دل ندادم
عمری که مرا داده شده بود
بر زمین چنین گذشت.
در روزگار من، همه راه‌ها به مرداب ختم می‌شدند
زبانم مرا به جلادان لو می‌داد
زورم زیاد نبود، اما امید داشتم
که برای زمامداران دردسر فراهم کنم!
عمری که مرا داده شده بود
بر زمین چنین گذشت.
توش و توان ما زیاد نبود
مقصد در دوردست بود
از دور دیده می‌شد اما
من آن را در دسترس نمی‌دیدم.
عمری که مرا داده شده بود
بر زمین چنین گذشت.
آهای آیندگان، شما که از دل توفانی بیرون می‌جهید
که ما را بلعیده است.
وقتی از ضعف‌های ما حرف می‌زنید
یادتان باشد
از زمانه سخت ما هم چیزی بگویید.
به یاد آورید که ما بیش از کفش‌هامان کشور عوض کردیم.
و نومیدانه میدان‌های جنگ را پشت سر گذاشتیم،
آنجا که ستم بود و اعتراضی نبود.
این را خوب می‌دانیم:
حتی نفرت از حقارت نیز
آدم را سنگدل می‌کند.
حتی خشم بر نابرابری هم
صدا را خشن می‌کند.
آخ، ما که خواستیم زمین را برای مهربانی مهیا کنیم
خود نتوانستیم مهربان باشیم.
اما شما وقتی به روزی رسیدید
که انسان یاور انسان بود
درباره ما
با رأفت داوری کنید!

.
با اندیشدن در رمان به گذشته نمی‌نگریم بلکه به آینده چشم می‌دوزیم.
لوکاچ
درباره توماس مان قبلا هم نوشته‌ام( کوه جادو) و البته لوکاچ مجموعه مقالات مفصلی درباره‌اش دارد. این دو که هرگز یکدیگر را ملاقات نکرده‌اند و‌با وجود نقدهایی که لوکاچ به او داشت ولی ستایشش می‌کرد دوستان نزدیک هم بودند.
توماس مان از خانواده‌ای ثروتمند بود و در اولین اثرش ' بودنبرک‌ها' به طور ناتورالیستی داستان زوال خانواده‌های اشرافی آلمانی را نوشت و دریچه‌ای به جهان بورژوامنشانه خود باز کرد. او که در ابتدا برخلاف برادرش هاینریش مان به جمهوری و سوسیالیسم معتقد نبود در ابتدای چهل سالگی به این تفکر در نوع خودش پیوست و بیشتر اثارش در نقد تفکر بورژوایی است.
در ' کوه جادو ' که مفصل درباره‌اش نوشته‌ام به شکل رئالیسم انتقادی به انسان‌های بی‌انگیزه و ثروتمندی می‌پردازد که در آسایشگاهی در سوئیس جمع شده‌اند تا به بی‌خیالی بگذرانند که جنگ جهانی اول برای‌شان به صدا در می‌آید.
' مرگ در ونیز' از مشهورترین و زیباترین آثار اوست که تفاسیر سمبلیکی از آن می‌شود: حضور همیشگی مرگ در زندگی، جلوه زیبای مرگ، هنر و زیستن با مرگ...داستان نویسنده‌ای است که برای رهایی از بطالت به سفر می‌رود و در ونیز عاشق پسربچه زیبایی می‌شود که در وفای ماندن در کنار و دیدار با او‌ تن به مرگ می‌سپارد. توصیفات ریزبینانه مان از ظرافت‌های بدن و رفتار پسرک چنان بی‌نظیر و زیباشناسانه است که به منبع الهام پروست می‌توان پی برد پروستی که هر چند زندگی را پوچ و بی‌معنی می‌بیند اما آن را پر لایه و‌مجذوب می‌کند.
تصاویری که مان از زیبایی ونیز و شروع زوال مرگ و‌ نیستی در این شهر می‌سازد ونیز را برای همیشه در چشم خودش به مخاطبش نشان می‌دهد. شهری با کوچه‌های تنگ و تاریک،غرق زیبایی و مرگ.
نگارش مان کهنه و‌ گاه کسالت‌اور است و تنها از پس رمان‌خوان‌ها و اهالی ادبیات برمی‌اید. نگارشی که در خودش و روایتش زوال طبقه متوسط و اشراف را می‌توان دید.
ارزش و چهره نویسنده نه به سبک( که مان را می‌توان در هر سبکی گنجاند) که در دفاع صریح و بلندنظرانه‌اش از انسان راستین در مقابل وحشیگری است. او نویسنده طبقه و وضعیت بود. مثل گوته آرمانی نداشت و از نکبت المانی می‌نوشت. در دوران نازیسم از آلمان گریخت و در امریکا دوره مک‌کارتیسم متهم به کمونیست شد و در نهایت به همان زندگی و جایی پناه برد که در' کوه جادو ' آن را بهشت کسالت اوری تشبیه کرده بود: در کوه‌های بی‌خبری سوئیس.
نویسنده با نوشتن از دنیای مردگان می‌گریزد. او نمی‌خواهد قربانی نیروهای تاریخی عصر خود شود.
#مهدی_فاتحی

.
رمان کوه جادو داستان هانس کاستورپ بیست و چهار ساله‌ای است که برای ملاقات با پسر عموی بیمارش( یواخیم) به آسایشگاهی در آلپ می‌رود. او قصد سه هفته ماندن دارد، اما هفت سال طول می‌کشد. رمان شخصیت‌های زیادی ندارد: زنی میانسال، یک اومانیست، یک فاشیست مذهبی و چند پزشک. #توماس_مان با همین چند شخصیت و خط داستانی کوتاه رمانی هزار وصد صفحه‌ای نوشته که بیشتر به بحث و نظر و تاملات هانس کاستورپ(شخصیتی معمولی از خانواده متوسط) درباره جهان، سیاست، زمان و بیماری می‌پردازد‌.
اما هفت سالی که کاستورپ در آنجاست، مثل یک خواب طولانی است، خوابی که مثل جادو، همه ساکنین آسایشگاه را دربرگرفته و وقوع جنگ جهانی اول، جادوی این آسایشگاه بالای کوه را می‌شکند و قهرمان را به واقعیت خشن زندگی پرتاب می‌کند : میان گل و لجن در وسط جنگ جهانی اول: تاریخ اروپا؟!

_خواندن چنین رمانی کار هر کسی نیست. بیشتر از هزار صفحه رمانی ناتورالیستی بدون حادثه، عاشقیت، تعلیق...در یک مکان و زمانی محدود. هدف این یادداشت کوتاه هم رغبت شما به خواندن کتاب نیست که می‌دانم و می‌دانید که نمی‌خوانید( حتی کتابی سیصد صفحه‌ای) دوران کتاب خواندن پایان گرفته و ما اخرین نسل خوابزدگانِ علاف این صحاری خاورمیانه‌ایم_
کاری که توماس مان آلمانی در این رمان به انجام رسانده پروست در فرانسه به حد اعلا و زیباشناسانه‌ای پرداخته اما از منظری دیگر. برای پروست زمان به لحظات تبدیل شده که هر لحظه در ذهن راوی به اجزا کوچکتر تبدیل شده و به طور سیال در حال رفت و برگشت است. برای مان زمان یکنواخت و کسالت‌آور است و در ابتدا به شکل روزها و بعد هفته و فصل‌ها شمرده می‌شود. از نظر مان وقتی اتفاقی نیفتند و آرزویی نباشد زمان با سرعت و شتاب بیشتری گذر می‌کند. این شاید همان دلیل سرعت بیشتر گذر زمان در سنین بعد از میانسالی باشد.
نه فقط کاستورپ بلکه هر عیادت کننده‌ای هنگام ورود به آسایشگاه بالای کوه توسط پزشکان، بیمار خطاب می‌شود و با ایجاد ترس و اضطراب در او تا آنجا که ممکن است مانع بیرون رفتنش از آسایشگاه می‌شوند. کنایهء مان به اهل طبابت را بعد از صد سال در دوران کرونا به چشم دیده‌ایم که این اهالی می‌توانند جهان را تبدیل به بیمارستانی بزرگ کنند و بر آن حکومت کنند.

کوه جادو:
اروپایی‌هایی که از زمین و رنج‌هایش کنده‌اند تا در بالای کوه‌های آلپ در سکوت و ارامش چرت بزنند و بنوشند و فارغ از جهان به خواب بروند و بی‌خبر از بقیه یکی یکی مرگ را در آغوش بگیرند و مخفیانه دفن شوند:

آیا این همان بشارت کسالت‌آور بهشت مومنان نیست؟

#مهدی_فاتحی

از کتاب در دست تهیه
می‌ نوشیدن ایرانیان
مهدی فاتحی

....بعد از مشروطه با رونق کافه­‌ها  و تجمع تحصیل­کردگان در آن، قهوه­‌خانه و قلیان‌کش خانه به محلی برای گذران مردم عادی، طبقه ضعیف جامعه و البته لمپن­ها بود. کافه­‌ها  جای گذران وقت و  بحث و تبادل نظرِ طبقه تحصیلکرده و متوسطی شد که به تازگی از طبقه اشراف جدا شده بودند. بعد از انقلاب با لت و کوب روشنفکران و بحثهای کافه­‌ای و آرمانگرایانه و بعد نیز با شروع جنگ، بساط کافه­ و کافه نشینی تقریبا برچیده شد. در آن دوره با مشکلات واردات و تضادهای فرهنگی که قهوه را با اشرافیت و کاخ نشینی برابر می دانست قهوه نه تنها در کافه­‌ها و قهوه­خانه­‌ها که حتی در خانه­‌ها و ادارات هم پیدا نمی شد و چای تنها نوشیدنی داغ آن دوران بود و قهوه دوباره نماد غربزدگی و اشرافی گری شده بود. زمانی بحث در عدم کفایت سیاسی ابوالحسن بنی صدر به عنوان رئیس جمهور، یکی از نمایندگان مجلس گفت:

" ایشان در دفتر کارش شیرقهوه می­خورد

تمایز قائل شدن میان سلیقه و ارزش

سلیقه
بیان سلیقه («دوست دارم/دوست ندارم») اغلب با بیان کیفیت اثر («خوب/بد») اشتباه گرفته می‌شود. چیزی که با آن موافق نیستیم، به‌شکل پنهانی ما را به داوری منفی سوق می‌دهد؛ اما کیفیت یک اثر، وابسته به سلیقه‌ ما نسبت به آن نیست. سلیقه ماهیتی «بی‌قید و شرط» دارد، به این معنا که می‌توان آن را چون «یک واقعیت» پذیرفت که چندان مناقشه‌پذیر نیست. داوری در باب سلیقه نمی‌تواند بر پایه استدلال‌های اثباتی بنا شود. می‌توان دانش یا استدلالی ناکافی را رد یا نقد کرد؛ اما نمی‌توان به کسی گفت که داوریش در زمینه سلیقه درست است یا نادرست. دوست داشتن یا نداشتن یک نمایش، مسأله‌ای کاملاً شخصی است. این خصلت اجبارناپذیر نشان می‌دهد که داوری در باب سلیقه از هرگونه الزام بیرونی آزاد است؛ اما این آزادی، تنهایی صاحب سلیقه را نیز به همراه دارد.
در واقع، چون این داوری ناشی از تجربه‌ای یگانه و کاملاً فردی است، نمی‌تواند تحت تأثیر دیگری قرار گیرد. ابهام و تردید ما پس از تماشای برخی نمایش‌ها، گاهی ما را به پذیرش سلیقه‌ کسی سوق می‌دهد که بلندتر یا – به گمان ما – بهتر سخن می‌گوید. این مسأله نشان می‌دهد که ابراز سلیقه نه یک الزام است و نه یک وظیفه. دعوت به تردید، راه را برای نوعی دیگر از تجربه باز می‌کند که فراتر از دوگانه‌ «دوست دارم/دوست ندارم» است. با این حال، باید در نظر گرفت که در «سلیقه» نیز عناصر فرهنگی به درک و شیوه‌ مواجهه با اثر کمک می‌کنند.

کیفیت / ارزش
تشخیص کیفیت یا ارزش یک اثر مستلزم آن است که از منظری جهان‌شمول و مشترک به آن بنگریم. در این نوع داوری، فردی که سخن می‌گوید، باید بتواند – یا ادعا کند که می‌تواند – روابط پیچیده‌ای را ارزیابی کند که ساختار کلی اثر را در جنبه‌های زیبایی‌شناختی و مفهومی شکل می‌دهند. بدیهی است که این فرآیند مستلزم آن است که ارزیاب کیفیت، به جنبه‌ غیرعقلانیِ ذاتیِ ادراکِ اثر نیز آگاه باشد. ارزش هنری اثبات‌پذیر نیست: هیچ داوری – هرچقدر دقیق، آگاهانه، مستند یا روشمند باشد – نمی‌تواند «حقیقت» اثر را تماماً در بر گیرد.
امروزه، پرسش از ارزش یا کیفیت اثر دشوارتر شده است، چرا که آثار پست‌مدرن، معیارهای کلاسیک و آکادمیک داوری را فرو ریخته‌اند. ارزش‌گذاری امری دشوارتر نیز هست، زیرا آفرینش هنری معاصر جهانی خاص، منحصربه‌فرد، ساختارشکن و بازاندیشنده ارائه می‌دهد که بیان‌های تثبیت‌شده را به چالش می‌کشد. بنابراین، سودمندتر است که پرسش ارزشیِ «چه ارزشی دارد؟» را به پرسش هرمنوتیکیِ «چه معنایی دارد؟» تغییر دهیم.

شگفت‌زدگی
از نظر ریشه‌شناسی، «شگفت‌زده شدن» (« être étonné ») به معنای «آسیب‌دیدن از رعد و برق» است. شگفت‌زدگی یعنی دریافت نوعی شوک که ادراک و مشاهده‌ی ما از پدیده‌های صحنه‌ای را دگرگون می‌کند، گویی آن‌ها را برای نخستین‌بار می‌بینیم. برای درک بهتر این مفهوم بنیادین، سازمان ANRAT از استعاره‌ای روشنگرانه استفاده می‌کند: شگفت‌زدگی ایزاک نیوتن هنگام کشف قانون جاذبه از مشاهده‌ غیرمنتظره‌ افتادن سیبی از درخت. پدیده‌ای چنان عادی که به‌ظاهر از نظر پنهان می‌ماند و به چشم نمی‌آید. فرد شگفت‌زده کسی است که به مشاهده‌ اولیه‌ی پدیده‌ها بازمی‌گردد تا از آن‌ها واقعیت‌هایی استخراج کند.
شگفت‌زدگی، نقطه‌ مقابل ساده‌دلی یا معصومیت است. در تئاتر، شگفت‌زده شدن یعنی به‌طور موقت داوری خودکار را به تعویق انداختن، تا نگاهی آزادتر از عادت‌های فرهنگی و میان‌برهای ذهنی داشته باشیم ـ میان‌برهایی که گرچه آرامش‌بخش‌اند، اما لزوماً بارورکننده نیستند. شگفت‌زدگی امکان می‌دهد که به‌طور موقت از پرسش‌های مربوط به سلیقه و ارزیابی کیفیت اثر فاصله بگیریم. این امر باعث تضعیف خودکارسازی داوری می‌شود. شگفت‌زدگی یک وضعیت ذهنی و شناختی است که اجازه می‌دهد داوری را از نو بازاندیشی کرده و سازوکار آن را بررسی کنیم.

ادامه دارد...

از مجموعه ولگردی در شهر: از تهران تا ونیز

این رساله نسبتاً کوتاه روایتی از وضعیت تعزیه در دوران نخست سلطنت ناصرالدین شاه است.