مقدمه مترجم یا ویراستار یا تنظیم کننده کتاب
مطالعاتی بر ادبیات کلاسیک آمریکا
مهدی فاتحی

به زودی کتاب به طور کامل منتشر خواهد شد.

پایه ترجمه این کتاب توسط هوش مصنوعی انجام شده است

لارنس و ادبیات؛
وقتی نویسنده به جای اثر به انسان می‌نگرد



اهمیت دی. اچ. لارنس بر کسی پوشیده نیست. او نه‌تنها یکی از مهم‌ترین رمان‌نویسان تاریخ ادبیات است، بلکه متفکری جدی و صاحب‌نظر بود که
دامنه‌ی نوشته‌هایش بسیار فراتر از داستان و رمان می‌رفت. لارنس درباره‌ی ادبیات،
جامعه، تاریخ، سیاست، اخلاق، مذهب، روابط انسانی و نسبت انسان با جهان پیرامونش
بسیار نوشت. بسیاری از این نوشته‌ها در کنار رمان‌ها و داستان‌هایش، تصویری کامل‌تر
از جهان فکری او به دست می‌دهند.
مطالعاتی بر ادبیات کلاسیک آمریکا از مهم‌ترین آثار لارنس در زمینه‌ی ادبیات و جامعه است؛ کتابی که حدود یک قرن پس از انتشار، برای نخستین بار به فارسی برگردانده می‌شود. لارنس در این کتاب سراغ نویسندگان آمریکایی می‌رود، اما مسئله‌ی اصلی او فقط ادبیات
آمریکا یا بررسی چند نویسنده و اثر نیست. فرانکلین، کوپر، پو، هاثورن، ملویل،
ویتمن و دیگران برای او هر کدام راهی هستند برای رسیدن به چیزی بزرگ‌تر: شناخت
انسانی که در آمریکا شکل گرفته است؛ انسانی که در نسبت با سرزمین، تاریخ، طبیعت، مذهب، پول، اخلاق، قدرت و میل، شخصیت خاص خود را ساخته است.
لارنس به ادبیات مانند یک منتقد دانشگاهی معمولی نگاه نمی‌کند. چندان علاقه‌ای ندارد که درباره‌ی ساختمان اثر، تکنیک روایت یا جایگاه
تاریخی یک نویسنده به شیوه‌ی متعارف بحث کند. آنچه برایش اهمیت دارد این است که پشت یک کتاب، چه نوع انسانی ایستاده است؛ این انسان از چه چیزی گریخته، به چه چیزی وابسته است، از چه چیزی می‌ترسد و چه چیزی را در اعماق وجود خود طلب می‌کند.
به همین دلیل، نقد ادبی لارنس گاهی بیشتر شبیه روان‌شناسی یک ملت است تا بررسی ادبی یک کتاب.
او در نخستین مقاله‌ی کتاب، «روح مکان»، از رابطه‌ی میان سرزمین و ادبیات آغاز می‌کند. برای لارنس، ادبیات در خلأ ساخته نمی‌شود. هر مکان، انسان‌های خاص خود را پرورش می‌دهد و انسان‌ها نیز در مواجهه با جغرافیا، تاریخ، طبیعت، سنت، اقتصاد و مناسبات اجتماعی، نوع خاصی از حساسیت و تخیل را پیدا می‌کنند. بنابراین اگر بخواهیم ادبیات یک سرزمین را بشناسیم، باید به انسانی نگاه
کنیم که آن ادبیات را پدید آورده است.
اما این نگاه یک قدم دیگر هم جلو می‌رود: ادبیات فقط محصول جامعه نیست؛ می‌تواند آشکارکننده‌ی بیماری‌های پنهان آن جامعه نیز باشد.
لارنس از نویسنده نمی‌پرسد فقط «چه نوشته‌ای؟»؛ پرسش عمیق‌تر او این است: «تو چه کسی هستی که این را نوشته‌ای؟»
همین پرسش است که نقدهای او را گاه خشن، شخصی، متناقض و حتی بی‌رحمانه می‌کند. لارنس در برابر نویسندگان آمریکایی قرار می‌گیرد تا از خلال آن‌ها درباره‌ی آزادی، فردیت، قدرت، طبیعت، مذهب، پول، میل جنسی، عشق و مهم‌تر
از همه درباره‌ی شکل زندگی انسان مدرن حرف بزند.
در نگاه او، مسئله‌ی آزادی نیز صرفاً آزادی سیاسی یا حقوقی نیست. انسان ممکن است از نظر قانونی آزاد باشد و در عین حال از درون برده‌ی
عادت، پول، ترس، سنت، اخلاق قراردادی یا میل دیگران باشد. آزادی واقعی، در اندیشه‌ی لارنس، زمانی آغاز می‌شود که انسان بتواند با آن بخش عمیق و زنده‌ی وجود خود تماس برقرار کند؛ همان چیزی که در بسیاری از نوشته‌هایش به شکل‌های مختلف به آن بازمی‌گردد.
از همین‌جاست که می‌توان فهمید چرا لارنس در زندگی و آثارش بارها با مسئله‌ی زن، ازدواج، خانواده و روابط جنسی درگیر می‌شود. مسئله‌ی او فقط این نیست که زن چه حقوقی دارد؛ پرسش بنیادی‌ترش این است که زن چگونه انسانی است که زندگی می‌کند؟ و آیا تغییر یک قانون، بدون تغییر
انسانی که قرار است درون آن قانون زندگی کند، می‌تواند تغییر پایداری ایجاد کند؟
این نکته برای فهم لارنس اهمیت زیادی دارد. او به تغییر بیرونی بی‌اعتقاد نیست؛ اما به تغییر بیرونیِ بدون دگرگونی درونی بدگمان است. قانون می‌تواند شکل مناسبات را تغییر دهد، اما اگر انسان‌ها همچنان با همان ترس‌ها، عادت‌ها، وابستگی‌ها و باورهای پیشین زندگی کنند، تغییر قانونی ممکن است بسیار شکننده باشد.
از این منظر، ادبیات برای لارنس یکی از ابزارهای دگرگونی انسان است. رمان می‌تواند کاری انجام دهد که قانون، شعار یا اعلامیه به‌تنهایی قادر به انجام آن نیست: انسان را با زندگی دیگری روبه‌رو کند؛ با امکان دیگری برای زیستن. خواننده برای لحظاتی وارد ذهن، تن، ترس، میل و شکست انسانی دیگر می‌شود و از خلال تجربه‌ی او، امکان‌های ناشناخته‌ی زندگی خودش را می‌بیند.
شاید به همین دلیل است که لارنس با ادبیات همچون موضوعی زنده برخورد می‌کند. برای او کتاب چیزی نیست که فقط درباره‌اش داوری کنیم؛

کتاب باید در زندگی ما دخالت کند.



خواندن لارنس و دشواری
ارجاعات



یکی از ویژگی‌های مهم مطالعاتی بر ادبیات کلاسیک
آمریکا گستردگی ارجاعات لارنس است. او در این مقالات به نویسندگان، شاعران،
رمان‌ها، شخصیت‌های داستانی، آثار فلسفی، تاریخی و مذهبی بسیاری اشاره می‌کند.
بخشی از این ارجاعات برای خواننده‌ی انگلیسی‌زبانِ زمانه‌ی لارنس بدیهی‌تر بوده،
اما برای خواننده‌ی امروز، و به‌خصوص خواننده‌ی فارسی‌زبان، ممکن است ناآشنا باشد.
بسیاری از این آثار هنوز به فارسی ترجمه نشده‌اند و
برخی دیگر نیز، حتی اگر ترجمه‌ای از آن‌ها وجود داشته باشد، به‌آسانی در دسترس
نیستند. از این رو خواننده‌ی فارسی‌زبان در طول کتاب بارها با نام نویسنده یا
شخصیتی مواجه خواهد شد که شناخت آن برای فهم دقیق‌تر جمله‌ی لارنس اهمیت دارد.
در این ترجمه، تصمیم گرفته‌ام این مسئله را با انبوهی
از پانویس‌ها و آخرنویس‌ها حل نکنم. دلیل آن روشن است: شرح دادن تمام این ارجاعات،
گذشته از افزایش چشمگیر حجم کتاب، در بسیاری موارد نیز مشکل اصلی را حل نمی‌کند.
لارنس گاهی تنها با ذکر نام یک شخصیت داستانی، مجموعه‌ای از ویژگی‌ها، روابط و
موقعیت‌های آن شخصیت را در ذهن خود احضار می‌کند؛ در چنین مواردی چند سطر توضیح
درباره‌ی آن شخصیت الزاماً برای درک معنای مورد نظر او کافی نیست. گاه برای فهم یک
اشاره، باید کل رمان یا دست‌کم خلاصه‌ای دقیق از آن را خواند.
بنابراین ترجیح من این بوده است که به جای آنکه کتاب
را با توضیحات طولانی و متعدد سنگین کنم، خواننده را به هوشواره
ارجاع بدهم؛ منبعی که زحمت اصلی گردآوری و فراهم کردن این اطلاعات را بر عهده
داشته است. خواننده‌ای که بخواهد مسیر ارجاعات لارنس را دنبال کند، می‌تواند از
این امکان استفاده کند و در صورت نیاز، خود به سراغ آثار اصلی برود.
متن اصلی کتاب نیز به‌صورت رایگان در دسترس علاقه‌مندان
به ادبیات و منتقدان است و می‌توان با مراجعه به آن، در مواردی که ترجمه یا توضیح
فارسی برای دریافت دقیق مفهوم کافی نیست، متن انگلیسی را نیز در کنار ترجمه قرار
داد. به گمان من این شیوه، به‌خصوص برای کتابی مانند این، امکان خواندن دقیق‌تری
فراهم می‌کند؛ چرا که هدف ترجمه نباید این باشد که همه‌چیز را از پیش برای خواننده
توضیح دهد، بلکه باید امکان کشف و ادامه‌ی مسیر را نیز برای او باقی بگذارد.
این کتاب، در نهایت، کتابی نیست که فقط درباره‌ی
ادبیات آمریکا باشد. لارنس از ادبیات آمریکا عبور می‌کند تا درباره‌ی انسان حرف
بزند؛ درباره‌ی آزادی، فردیت، قدرت، طبیعت، مذهب، عشق، میل و شکل زندگی انسان
مدرن. به همین دلیل است که با وجود فاصله‌ی زمانی و جغرافیایی بسیار، هنوز می‌توان
با او وارد گفت‌وگو شد.
لارنس در این کتاب به دنبال ادبیات آمریکا می‌رود؛
اما در نهایت، مثل همیشه، به دنبال انسان است.
در پایان، از آراز بارسقیان عزیز بسیار ممنونم که امکانات لازم را فراهم کرد تا این اثر با سرعت و دقت بیشتری به فارسی برگردانده شود.

📖 نقد زندگی روزمره: سه جلد در یک جلد

🖊 آنری لوفور

📅 سال‌های انتشار: ۱۹۴۷، ۱۹۶۱ و ۱۹۸۱


🔹 ترجمه از
📇 ChatGPT(OpenAI)

📣 حداقلْ کلانشهر
🔗 @AtLeastLiterature

خوشه شایان در روز پایانی ماه هنر تهران پرفورمنسی اجرا کرد به نام 'حقِ محفوظ '
پرتره‌ای از زنان با قیر، آن هم به نام نان و به شکل نان.
آنچه که من از اثر این هنرمند دریافت کردم مواجه‌ با تصاویری از زنان است که با قیر روی صفحه‌ای به شکل نان، تولید، بازتولید و مصرف می‌شود.
اما آنچه می‌ماند حقِ محفوظ آنان است.
مهدی فاتحی

نان، نفت و تصویر زن

حق چه کسی محفوظ است؟

مهدی فاتحی

چند وقت پیش خوشه شایان پرفورمنسی داشت با عنوان «حق محفوظ» که برای من بعد از تمام شدنش تازه شروع شد؛ یعنی بخش اصلی کار، به نظرم در همان لحظه‌ای آغاز می‌شد که از فضای اجرا بیرون می‌آمدم و سعی می‌کردم بفهمم چه اتفاقی افتاده است.

در ورودی به هر تماشاگر یک شماره می‌دادند و برای ورود باید برنجی را می‌کوبیدیم. بعد وارد فضایی می‌شدیم که شبیه یک نانوایی بود. هنرمند آرد به دست آمده حاصل از کوبش تماشاگران را با نارضایتی و کوبش دوباره روی میز ریخت تا از آن نان تهیه کند. اما نان، نان نبود. او با مهارت روی صفحاتی با قیر، پرتره‌ای ظریف و بی‌نظیر از زنان کشید و آن را مثل نان به میخ دیوار نانوایی آویزان کرد. در انتها شماره‌های یکی‌یکی خوانده می‌شد تا هر شماره «نان» خودش را تحویل بگیرد.

این بازی ساده، به نظرم خیلی زود از یک پرفورمنس درباره نان عبور کرد و تبدیل شد به چیزی درباره کار، تولید، مصرف و مالکیت.

تماشاگر در اینجا فقط تماشاگر نیست. از همان لحظه ورود، بخشی از چرخه تولید شده است. برنج (شاید گندم) را می‌کوبد، منتظر می‌ماند تا شاید در پایان محصولی دریافت کند. یعنی یک نظام کوچک اقتصادی در فضای نمایشگاه ساخته شده است: ماده خام، کار، تولید، انتظار، توزیع و مصرف. و بعد مسئله زن وارد این چرخه می‌شود.

چهره زن روی چیزی قرار گرفته که قرار است نان باشد؛ یعنی چیزی که اساساً برای مصرف تولید می‌شود. این جابه‌جایی برای من مهم است. تصویر زن دیگر فقط یک پرتره نیست. در اینجا تصویر به شیء تبدیل شده، و شیء در نهایت قابل دریافت و قابل تملک است. تماشاگر یا مالک جدید که پول داده، یکی از این تصاویر را با خودش می‌برد. اینجاست که عنوان «حق محفوظ» به نظرم معنای دیگری پیدا می‌کند.

این عبارت را معمولاً ابتدای کتاب یا روی اثر هنری می‌بینیم:

'حق چاپ محفوظ است'

خوشه شایان با آوردن این عبارت به فضای پرفورمنس، سؤال و لایه دیگری را باز می‌کند: حق چه کسی محفوظ است؟ حق هنرمند؟ حق زن بر تصویرش؟ حق انسان بر بدنش؟ یا حق کسی که محصول را تولید کرده و در فرایندش شریک شده؟ یا آنکه آنرا مصرف کند؟
اساسا در جامعه ما در ین چند سال چگونه از تصویر یا عکس زنان بهره‌بردای شده و حقی محفوظ نمانده؟

مسئله زن در اینجا فقط موضوع یک نقاشی نیست. زن وارد چرخه‌ای می‌شود که در آن تصویر تولید می‌شود، توزیع می‌شود و در نهایت به دیگری تحویل داده می‌شود. بدن و تصویر زن، همانند بسیاری از چیزهای دیگر در جهان سرمایه‌داری، می‌توانند وارد مناسبات تولید و مصرف شوند.

اگر بخواهم کمی مارکسیستی به اثر نگاه کنم، شاید بتوان گفت پرفورمنس با مفاهیم بسیار ساده‌ای مثل کالا، کار و مالکیت بازی می‌کند. برنج( اتفاقا یاداور شالیزار و شالیزار یادآور زنانی است که کمر بسته در حال تولید و به بار نشستن آن هستند؛ یعنی حاصل رنج زنان) ماده خام است، تماشاگر نیروی کار را وارد فرایند می‌کند و در پایان محصولی به او تحویل داده می‌شود. اما ارزش محصول فقط در ماده آن نیست؛ در معنایی است که به آن داده شده و در رابطه‌ای که میان تولیدکننده و مصرف‌کننده شکل گرفته است.

بنیامین در مقاله ' اثر هنری در عصر بازتولید مکانیکی' درباره تغییر موقعیت اثر هنری در عصر بازتولید و تکثیر می‌گوید و تبدیل شدن اثر به چیزی که رابطه‌اش با مالکیت، عرضه و مصرف تغییر کرده است. وقتی اثر هنری از جایگاه صرفاً برای تماشا بودن بیرون می‌آید و وارد چرخه دریافت، تکثیر، توزیع و مالکیت می‌شود، رابطه ما با آن هم تغییر می‌کند.
اما وقتی امکان عکاسی و چاپ و تکثیر به وجود می‌آید، می‌توانی تصویر آن را هزاران بار تولید کنی.
پس رابطه ما با اثر هنری تغییر می‌کند و اثر دیگر فقط یک شیء یگانه و دور از دسترس نیست. این اتفاق فقط یک تغییر تکنیکی نیست؛ موقعیت اجتماعی و سیاسی هنر را هم تغییر می‌دهد.

«حق محفوظ» همین کار را با تماشاگر می‌کند. ما فقط یک اثر را نمی‌بینیم؛ در تولیدش مشارکت می‌کنیم و در پایان شاید بتوانیم نسخه‌ای از آن را با خودمان ببریم. اثر هنری تبدیل به چیزی می‌شود که می‌توان آن را تحویل گرفت و صاحبش شد.

اما در این میان یک ماده دیگر هم هست که به نظرم نمی‌شود از آن گذشت: قیر.

خوشه شایان پرتره‌ها را با مهارت تمام با قیر می‌سازد. قیر ماده‌ای سیاه، سنگین و چسبنده است و در عین حال از دل صنعت نفت می‌آید. در برابر آن برنج( یا گندم) قرار دارد؛ ماده‌ای که به آرد و نان و در نهایت به معاش تبدیل می‌شود.

این دو ماده در پرفورمنس کنار هم قرار گرفته‌اند و در ایران، به نظرم، این کنار هم قرار گرفتن معنای مضاعفی پیدا می‌کند. نفت و درآمد نفتی بخش مهمی از ساختار اقتصادی معاصر ایران بوده‌اند و نان، به‌عنوان ابتدایی‌ترین شکل معاش نمی‌تواند کاملاً از اقتصاد نفتی جدا دیده شود.

به واقع اینجا نان از نفت تولید می‌شود( اتفاقی که خوشه با ظرافت به آن پرداخته است)
بنابراین می‌شود در کار خوشه یک رابطه پنهان میان قیر و نان دید به خصوص که نام اثر مورد ارائه نان است: قیر یادآور نفت است و نان یادآور معیشت؛ نانی که از نفت بر سر سفره‌ها نشسته...معنا و برساختی که تنها اینجا شکل می‌گیرد و حاصل خلاقیت و حساسیت هنرمند به جهانی است که در آن زیست می‌کند.
در نتیجه، چیزی که در ظاهر فقط یک بازی میان برنج و نان و پرتره‌های زنان است، می‌تواند به رابطه‌ای میان نفت، اقتصاد، کار، کالا، بدن و مالکیت تبدیل شود.و شاید عنوان «حق محفوظ» دوباره در پایان خودش را نشان دهد. حق زن بر تصویرش، حق انسان بر کارش، حق آدم‌ها بر نان‌شان و زنده بودن و حتی حق جامعه بر منابعی که زندگی اقتصادی‌اش به آنها وابسته است.

نمی‌دانم خوشه شایان هنگام ساختن این پرفورمنس دقیقاً به همه این لایه‌ها فکر کرده بوده یا نه؛ و شاید اصلاً لازم نباشد بداند. اثر هنری گاهی از قصد اولیه هنرمند بزرگ‌تر می‌شود.

آنچه برای من از «حق محفوظ» باقی ماند، همین تناقض بود: ما وارد نمایشگاه می‌شویم، برنجی را می‌کوبیم، در تولید مشارکت می‌کنیم و در پایانتصویر یک زن را مشاهده می‌کنیم که به تصاحب دیگری درمی‌آید.

اما درست در همان لحظه که چیزی تعلق پیدا می‌کند، عنوان اثر از ما می‌پرسد:

حقِ چه کسی محفوظ است؟



مهدی فاتحی

در کار خوشه یک رابطه پنهان میان قیر و نان دیده می‌شود به خصوص که نام اثر مورد ارائه نان است: قیر یادآور نفت است و نان یادآور معیشت؛ نانی که از نفت بر سر سفره‌ها نشسته...

.
#ویرژیل نویسنده منظومه حماسی انئید است که گفته می‌شود جایگاهش در ادبیات روم باستان برابر با هومر بود. منظومه‌ای که ویرژیل از جنگ تراوا شروع می‌کند و داستان قهرمانی را می‌سراید که از تراوا می‌گریزد و بعد از سفری ادیسه‌وار امپراطوری روم را بنا می‌نهد. انئید به سفارش اگستوس که به تازگی امپراطور روم شده بود نوشته می‌شود اما ویرژیل قبل از پایان کارش در کشتی که همراه اگستوس به یونان می‌رفت از دنیا رفت. ویرژیل درخواست کرده بود دست‌نوشته‌های او را بسوزانند اما اگستوس اجازه نداد و آنرا منتشر کرد.
تفکرات ویرژیل، زمانه ویرژیل( چند سال قبل از تولد مسیح و آغاز دگرگونی در غرب) و واپسین روزهای زندگیش دست‌مایه #هرمان_بروخ شد تا کتاب سنگین #مرگ_ویرژیل را در نثر و پیچیدگی و شعرگونه بسراید. رمانی مدرن و تحت تاثیر جویس که بروخ به عنوان آخرین کار ادبی‌اش همراه با نسخه انگلیسی منتشر کرد
بروخ در میانه جنگ دوم از آلمان گریخت و بعد از شاهکار خوابگردها افسرده و ناامید از ادبیات و کارکردش به نوشتن مرگ ویرژیل پرداخت طوری که زمانه تحول و دگرگونی بعد از ویرژیل را به زمانه تحول و دگرگونی قرنی که در آن می‌زیست می‌دانست. مرگ ویرژیل شامل چهار فصل است:
WATER — THE ARRIVAL
FIRE —THE DESCENT
EARTH—THE EXPECTATION
AIR —THE HOMECOMING
روایت ادبی‌گونه آخرین روزهای زندگی ویرژیل در کشتی از نگاه بروخ است. نثر سنگینی و الفاظ غریبی و استعاری که کار خواندش و البته ترجمه‌اش را بسیار سخت می‌کند. روایت بروخ از کتاب نوعی جریان سیال ذهن همراه با صحنه‌هایی تاترگونه و شاعرانه است. ویرژیلِ بروخ در آخرین ساعات زندگیش از کار و شعر و هنرش سرخورده است و آن را در جهان جدیدِ بعد از خود، بی استفاده و عبث می‌داند. خواهش ویرژیل برای نابودی دست‌نوشته انئید، نه از سر نقص یا ناکامل بودن که به اعتقاد بروخ از سر بی‌مصرفی و دروغین بودن است. خود بروخ نیز بعد از نوشتن چنین کتاب ادبی و ثقیلی دیگر کار ادبی منتشر نکرد و به مقاله نویسی مشغول شد و معتقد بود انسان‌ها دیگر به خیال و شعر نیاز ندارند بلکه باید راهکاری روشن و واقعی در اختیارشان گذاشت.
بروخ در این کار با روایت افکار شاعری در حال مرگ بینش عمیقی درباره انسان جهان و ادبیات می‌دهد و دایم میان مرگ و زندگی در حرکت است.
تسلط بروخ به ادبیات کلاسیک و مدرنِ جهان بینظیر است نویسنده‌ای که در مقالاتش هم نشان داد چه دانش وسیعی از تاریخ و بشر دارد. خواندن ادبیات و هر نوع علومِ انسان شناسی و تاریخ لازمه نویسنده شدن است. دریغ که این سرزمین خالی از کتابت و پر از ادعاست.
#مهدی_فاتحی
۲۰۲۳

'در مولمینِ برمه، عدهٔ زیادی از من نفرت داشتند ــ اولین بار بود در کل زندگی‌ام که آن‌قدر مهم شده بودم »
«قدیسان را باید همیشه گناهکار دانست تا وقتی که بی‌گناهی‌شان ثابت شود»
"دیکنز از آن نویسنده‌هایی است که دزدی از او واقعاً می‌ارزد."

درباره کتاب' همه هنر پروپاگانداست '
جرج اورول
و مقاله و مقاله نویسی
امشب در یوتیوب:
https://youtube.com/@mehdfatehi.zeno1?si=d2014OOROiCbCZvu