سالار خوشخو
درباره رمان ورق‌بازها نوشته مهدی فاتحی

.
ورق‌بازها ناول نوشته‌ی مهدی فاتحی روایت روزگار پاییزی انسان امروز است؛ «وقتی پاییز به تهران می‌آمد همه چیز بی‌رنگ می‌شد؛ درخت‌ها، خیابان‌ها، آسفالت پیاده‌روها و آدم‌هایی که برای بی‌رنگ شدن نیازی به رسیدن پاییز نمی‌دیدند. آن‌ها وقتی از کنار هم رد می‌شدند، به غریبه‌هایی که تازه جلوی چشم‌های‌شان سبز شده بودند توجه می‌کردند و آن‌ها را زیر نظر داشتند. آدم‌هایی که گاهی با هم از یک در تو می‌آمدند و بیرون می‌رفتند. همگی‌شان روی یک آسفالت قدم می‌گذاشتند و از یک دستیگره استفاده می‌کردند‌. در تاکسی و مترو روی یک صندلی می‌نشستند؛ صندلی‌هایی که آن را ملک پدری خود می‌دانستند. صندلی‌هایی که شاید قبل از آن‌ها صدها نفرِ دیگر رویش نشسته بودند و آن را برای خود می‌دانستند. یا اسکانس‌هایی که بعد از دست به دست شدن در جیب‌شان فرو می‌کردند تا با آن احساس امنیت کنند؛ به هرحال پول همیشه مردم تهران را به لبخند زدن وادار می‌کرد.» آدم‌هایی تحت تاثیر الگوهای همسان‌سازی اما با فرسنگ‌ها فاصله از یکدیگر. انسان‌های تنهایی که خودشان و روابطشان را نم گرفته و بوی تعفن از همه چیز بلند می‌شوند. آدم‌ها در ورق‌بازها در حال اضمحلال‌اند‌. همه چیز در حال نابودی و از بین رفتن است. یا خودشان خودشان را از بین می‌برند یا توسط دیگری نابود می‌شوند. روابط و زندگی‌ها در حال محو شدن است، آدم‌ها ناگهان غیب می‌شوند، دچار تغییر می‌شوند، فراموش می‌کنند، فراموش می‌شوند، کشته می‌شوند، خودکشی می‌کنند حتا ترجیح می‌دهند زندگی خود را در زندان بگذرانند. در این الگوی همسان‌سازی که بالطبع زندگی کسالت‌باری را به ارمغان خواهد آورد زن‌های ورق‌بازها این ویژگی‌ها را بیشتر دارند، ونوس، دنا، نارا، سارا و گلناز. چرا که طبق نظر زیمل ضعف جایگاه اجتماعی زنان در قسمت اعظمی از تاریخ موجب شده تا آنان با آنچه عرف و شایسته است رابطه‌ی نزدیکی پیدا کنند؛ زیرا که ضعف تاریخی و تحمیل شده بر آنان این حالت را در وجودشان درونی کرده که از مسئولیت‌های پذیرش فردیت اجتناب ورزند و در سایه‌ی برگزیدن شکل زندگی همگانی از سواستفاده‌ی دیگران در امان باشند. و به همین دلیل است که در ورق‌بازها زنان به این شیوه‌ی یکسان زیستی بیشتر تن داده‌اند. اما سرگذشت مردان آن چندان متفاوت نیست. توکا و آرمین زنده می‌مانند اما تنها می‌توانند در تنهایی بقای خود را حفظ کنند. ورق‌بازها که راوی‌های متعددی روایتش را به عهده دارند روایت انسان‌های محکوم به الگوها است، روایت تنهایی آدم‌هایی که در بازی ورق جهان مدرن امروز بسیار شبیه هم و با فرسنگ‌ها فاصله از یکدیگرند.

چاپ حدید مردم عادی زندگی معمولی توسط نشر نی منتشر شد.

این مجموعه داستان را حدود دو دهه پیش نوشتم( قبل از سی سالگی) که توسط آبکنار عزیز و به تازگی توسط رضا رضایی در نشر نی مورد توجه قرار گرفت و منتشر شد. این مجموعه همان سال کاندید جایزه مهرگان ادب شد و دو تا از داستان‌ها منتخب و برنده تندیس هدایت شد و "کمد" به یک فیلم کوتاه و " قدم زدن میان دریاچه" ترجمه و در مجله و کتابی منتشر شد.
حالا بعد از دو دهه برای نسل دیگری از کتاب‌خوان‌ها منتشر شده؛ درباره مردمی عادی که عادی نیستند و زندگی معمولی که هیچ شباهتی به زندگی معمولی ندارد، امیدوارم در نظر آید.

تینا اسم سگی است که می‌توانست در خاطرم نباشد:

"مدتهاست که دیگر با آنها زندگی نمی‌کنم. از همان موقعی که پدرم وراج شد و مادرم اسلوموشن...وقتی هنوز به سی سال نرسیده‌ای همه پا روی دمت می‌گذارند و تو دائم ناله می‌کنی که چه دنیای کثیفی،اما وقتی این مرز را رد کردی، دیگر کسی به سراغت نمی‌آید و تازه می‌فهمی چقدر به آن پاهای روی دم نیاز داشته‌ای. کمی دیر شده و دیگر پسر نیستی، پدر هم نیستی، خیلی که سعی کنی شوهر هم نمی‌توانی باشی هر چند که شوهر باشی. پس ترجیح می‌دهی فیلسوف باشی،شاید هم شاعر یا مکانیکی، حسابداری، چیزی. بیشتر از هر زمان دیگری به چیزی بودن احتیاج داری چون تازه همه آن چیزهایی را که بوده‌ای از دست داده‌ای"

این کتاب را از نشر نی و از کتابفروشی‌ها بخواهید.
#مهدی_فاتحی
#نشر_نی
#مردم_عادی_زندکی_معمولی

درباره به خونسردی ترومن کاپوتی
نوشته مهدی فاتحی

برای روشن تر شدن موضوع باید هم در خود رمان و نوشتن و ساختار آن کنکاش کرد و هم در معنای واژه fiction به توافق رسید.کاپوتی رمانش را بر اساس یک حادثه و جنایت رخ داده در بیرون نوشت. نه تنها اساس و ایده کار از آن حادثه گرفته شده بلکه به آن منظقه سفر کرد و با همه شاهدان، دوستان،کلانتر،همسایه ها،قاتلین و خانواده قاتلین طی چند سال به گفتگو نشست و تحقیق کرد. حتی به دفتر خاطرات یکی از مقتولین (نانسی) و اطلاعات و عکسهای لازم از طریق رابطه اش با کلانتر دسترسی داشت. کاپوتی همه این ابزار را برای خلق و آفرینش کارش استفاده کرد اما هنگام نوشتن این اشخاص، حوادث و رابطه ها را طبق خواست خودش شکل داد و لزوما به واقعیت محض وفادار نماند.به طوری که بعد از انتشار کتابش خیلی از کسانی که از آنها نقل قول شده بود یا نام برده بود، در روزنامه ها دهه شصت سر و صدا راه انداختند و آن را تکذیب کردند؛ از جمله همکلاسی نانسی و همسر کلانتر و حتی در بخشهایی خود کلانتر کانزاس.
بقیه متن را در سایت زنو بخوانید
https://zenoaward.com/%d8%ae%d9%88%d9%86%d8%b3%d8%b1%d8%af%db%8c-%da%a9%d8%a7%d9%be%d9%88%d8%aa%db%8c/

.
در ادبیات جهان به نظر من ادبیات انگلیسی زبان از نظر کمیت و کیفیت در تاریخ ادبیات جایگاه بالاتر و پایدارتری تا به امروز داشته و بعد فرانسوی و آلمانی. مابقی از ادبیات اسپانیایی تا دیگران بیشتر نسخه دست دومی از یک کار اصیل انگلیسی‌اند اما استثنا هم هست:
#یوکیو_میشیما که نام آشنایی در ادبیات جهان است با چهل سال زندگی آثار زیادی منتشر کرد( دو بار کاندید نوبل شد که بار اول به خاطر جوانیش!محروم شد و دوم،سولژنستین نویسنده سیاسی و بی ارزش) میشیما زمانی که کشورش در حال جنگ با آمریکا بود به ترجمه اسکاروایلد نشست( در قیاس با امروز که عده‌ای در جنگ با روسیه ادبیاتش را نشانه میروند)
البته همه آثار میشیما در یک وزن و اندازه نبود حتی در آخرین کارش چهار گانه دریای حاصلخیز، جلد اول کتاب،برف بهاری، رمان متوسطی‌ست و آخرین کارش( قبل از خودکشی) یعنی زوال فرشته،بهترین کارش است و در مقیاسی جهانی و تاریخ ادبیات جا می‌گیرد:
هوندا یکی از شخصیت‌های فرعی قبلی که حالا پیر شده، جوانی به نام تورو را به فررندخواندگی می‌گیرد و ما با شخصیت پوچ و پبچیده آنها آشنا می‌شویم.ایده و ساختار روایت جذاب و تمام آدم‌های رمان زوال فرشته چند بعدی و پوست کنده‌اند: دختر زشتی که مدام سراغ تورو می‌آید و حس می‌کند به خاطر زیباییش همیشه تحت آزار است،تورو که تنها وقتی کور می‌شود با آن دختر زشت ازدواج می‌کند،هوندای جنتلمنی که رسوا می‌شود و..
در بخشی از رمان کسی که تورو را برای زندگی با هوندای ثروتمند آماده می‌کند به او نصیحت می‌کند هیچگاه وارد مبارزات سیاسی نشو زیرا که هدر میروی بی آنکه تاثیری بگذاری، مثال موشی را می‌زند که در مقابل گربه،خودش را گربه می‌داند و برای اثبات آن خودش را غرق می‌کند و گربه بی آنکه به او اهمیتی دهد رهایش می‌کند، در پایان رمان هوندایِ پیر نزد زنی می‌رود که زمانی معشوق رفیق قدیمیش بوده و خودش را به خاطرش به کشتن داده ولی زن هیچکدام را به خاطر نمی‌اورد. مرگی که قرار است مسیری را باز یا روشن کند به راحتی فراموش می‌شود بی‌انکه تاثیزی بگذارد، تاریخی که راه خود را طی میکند و قهرمانش را به خاطر نمی‌اورد. میشیما انگار در این رمان وصیت‌نامه‌ای علیه خودش تحریر کرد: بعد از نوشتنش با گروه تندرویی به پادگانی می‌رود و همانجا با هاراکیری خودکشی میکند...
کاواباتا و میشیما در کارهای متوسط‌شان هم از ایشی گورو و موراکامی بهترند اما چرا ناشر ها آنها را در بوق می‌کنند و مترجمها دسته جمعی سراغشان می‌روند دلیل را در بازار،حماقتِ مخاطب و برنامه سرمایه و قدرت برای تولید شهروند بی‌خاصیت باید دید.
#مهدی_فاتحی

.
روح ادبیات عرب یا عرب زبان به ادبیات ایران نزدیک است. در واقع سرنوشت، جغرافیا، جامعه، حکومت و دین و همینطور چهره و گاه سلیقه مردم این بخش از زمین شباهت زیادی به یکدبگر دارند و تفاوت‌ها زیاد به چشم نمی‌آید؛ ادبیات به عنوان چکیده‌ای از فرهنگ و نمایانگر زیرپوست شهر نیز از همین شباهتها و اندک تفاوت خبر می‌دهد.
#جلال_برجس به عنوان نویسنده‌ای امروزی که بوکر عرب سال گذشته را برد نویسنده‌ای است که باید با نویسندگان همین بخش از زمین قیاس کرد؛ اینکه بهتر از پاموک است و فرهیخته تر و کتاب خوانده‌تر از اوست و حتی اندیشه‌ای عمیق‌تر، اما در قیاس با نویسندگان عرب شناخته شده و شایسته‌ای چون طیب صالح سودانی و نجیب محفوظ مصری کم عمق‌تر و سطحی تر است اما هیحان‌انگیزتر و مدرن تر می‌نویسد‌. در قیاس با نویسندگان ایرانی دنیای داستانی جلال برجس اردنی به رضا قاسمی بسیار نزدیک است؛ جهانی پر از سیاهی و ادمهایی فرو رفته در خود( البته قاسمی که زمانی رمان مینوشت نه صفحه مجازی)
اما نقطه ضعف برجس که در این رمانش بسیار مشهود است عدم شناخت زنان و ناتوانی در پرداخت شخصیت زنهاست. نه از دغدغه‌های‌شان می نویسد و نه چیزی از جهان ذهنی‌شان میداند. زنان رمانش کلیشه‌ای و تیپیک‌اند و جلال سعی می‌کند به عنوان مدافع و ستم دیده به آنها بنگرد و همین کارش و شخصیت داستانش را به تباهی می‌برد. اما توانایی برجس در چیدمان حوادث،پیرنگ و ساختمان قصه‌اش بسیار بی نقص است هر چند در انتها معنا و مفهوم منحصر به فردی از جهان و تاریخ نمی‌دهد( برخلاف نویسندگان عربی چون محفوظ و صالح و همینطور گلشیری در ایران)
رمان #دفاتر_الورق رمان سرگرم کننده‌ای است که مخاطب ایرانی مشاهداتِ مشترک زیادی را در آن می‌بیند و گاه نمی‌توان حدس زد نویسنده‌ای از کشور دیگر است که این شخصیت آشنا یا مکان آشنا را تصویر کرده است. توانایی جلال برجس در پرداخت شخصیت کتابفروشی فقیر و بحران زده جذابیت کارش را دو چندان کرده است اما در نهایت و در پایان رمان خواننده از او چیزی بیشتر از یک نویسنده متوسط در سطح ادبیات جهان و نویسنده‌ای خوش فکر در ادبیات خاورمیانه در نخواهد یافت و افسوسی حاصل از اینکه سانسور و مافیای فاسد جایزه و نشر و کتاب، چه خیانتی به ادبیات و رمان فارسی کرده‌اند که جای خالی آن حتی در خاورمیانه هم مشهود است.
#مهدی_فاتحی