سرود عاشقانه جِی. آلفرد پروفراک
تی. اس. الیوت

برگردان: محمد رجب پور



"اگر می پنداشتم که جوابم خطاب به کسی است

که زمانی به دنیا رجعت خواهد کرد

این شعله فروکش می کرد.

لیک چون زنده بازنگشته است هیچ دیّاری

از ژرفنای دیار مرگ ،

و نیز اگر راست باشد آنچه شنیده ام

بی بیم از رسوایی پاسخت می گویم"



پس بیا تا برویم ، تو و من ،

آن گاه که شب بر آسمان نقش بسته است

همچو بیماری بی هوش بر تخت جراحی ؛

بیا تا برویم از میان خیابان های نیمه متروک

خلوتگاه های نجواگرِ شب های بی قرار

در هتل های محقّر یک شبه

و رستوران های خاک ارّه ای با پوسته صدف ؛

خیابان هایی که به دنبال هم می آیند

چون استدلال کسالت بار اراده ی مکّار

تا تو را به پرسشی توانکاه رهنمون سازند ...

آه ، نپرس "چیست این پرسش"

بیا تا برویم و به سوی قرار بشتابیم.



در اتاق زنان می روند و می آیند

و از میکل آنژ سخن می رانند.



مه زردرنگی که می مالد پشتش را به شیشه ی پنچره ها ،

دود زردرنگی که می مالد پوزه اش را به شیشه ی پنجره ها ،

با زبانش زوایای شب را لیسید ،

بر روی پسآب های فاضلاب درنگ کرد ،

گذاشت تا دوده ای که فرو می ریخت از دودکش ها بر پشتش نشیند ،

از کنار تراس لغزید و ناگهان جستی زد.

آن گاه که دید یک شب آرام اُکتبر است

گرد خانه چرخی زد و به خواب رفت.



و یقین وقت خواهد بود

تا دود زرد رنگ در امتداد خیابان بخزد

و پشتش را بر شیشه ی پنجره ها بمالد.

وقت خواهد بود ، وقت خواهد بود

تا چهره ای را بیارایی

برای دیدار چهره هایی که ملاقات خواهی کرد.

وقت خواهد بود تا کُشت و آفرید ،

و وقتی برای همه اعمال و ایّام[4] دستانی که

پرسشی را بر می دارند و بر بشقابت می گذارند ؛

وقتی برای تو و وقتی برای من ،

و حتّی وقتی برای هزاران تردید

و برای هزاران بینش و بازبینی

پیش از صرف چای و نان برشته.



در اتاق زنان می روند و می آیند

و از میکل آنژ سخن می رانند.



و یقین وقت خواهد بود

تا بپرسم:

"جرأتش را دارم"؟ ، "جرأتش را دارم"؟

وقتی تا که برگردم و پایین روم از پلّه ها

با لکّه ای عریان میان موهایم –

(خواهند گفت: "چه قدر موهایش کم پشت شده"!)

با نیم تنه ی صبحگاهم ،

یقه ام که بالا آمده صاف تا چانه ام ،

کرواتی گران قیمت و با وقار ، اما محکم با گیره ای ساده –

(خواهند گفت: "چه نحیفند بازوان و ساق پاهایش"!)

آیا جرأتش را دارم

تا جهان را بر هم زنم؟

السّاعه وقت است برای تصمیم گیری و تجدید نظر

تصمیماتی که وارونه خواهند شد در یک دقیقه.

من همگیشان را تاکنون شناخته ام ،

شب ها ، صبح ها و بعد از ظهرها را –

و با قاشق چایخوری اندازه گرفتم زندگی ام را ؛

من صداهایی را می شناسم که کم کم

محو می شوند در نغمه ای که برخاسته است از اتاق مجاور.

پس چگونه باید به خود اجازه دهم؟



و من چشم ها را تاکنون شناخته ام ، همگیشان را –

چشم هایی که تو را در عبارتی مدوّن خشک می کنند

و آن گاه که من مدوّنم ، رها شده بر میخی

آن گاه که میخکوبم و دست و پا زنان بر دیوار

آن گاه چگونه باید

شروع به تُف کردن ته مانده روزها و راه هایم کنم؟

و چگونه باید به خود اجازه دهم؟



و من بازوان را تاکنون شناخته ام ، همگیشان را –

بازوانی آراسته به دستبند ، لخت و سفید

(اما در نور چراغ ، کم فروغ نزد گیسوان خرمایی روشن)!

آیا این عطر یک لباس است

که اینچنین مرا از افکارم منحرف می سازد؟

بازوانی که در امتداد میزند ،

یا پیچیده گِرد شالی.

پس آیا باید به خود اجازه دهم؟

و چگونه باید شروع کنم؟
...


آیا خواهم گفت شب از خیابان های باریک گذشته ام

و دودی را که از پیپ مردانی بی کس و تنها برمی خاست دیده ام ،

مردانی که فقط پیرهنی بر تن داشتند

و به بیرون سرک می کشیدند از پنجره ها.



شایسته تر این بود خرچنگی نخراشیده بودم

دوان بر بستر دریاهای خاموش.



***



و بعد از ظهر ، شب این چنین در خواب است!

انگشتانی دراز نوازشش کرده اند ،

خواب آلود ... خسته ...

روی زمین ، کنار من و تو ، وارفته است ،

شاید تمارض می کند.

آیا پس از صرف چای ، کیک و بستنی

توانش را خواهم داشت تا لحظه را به اوج برسانم؟

لیک اگر چه گریسته ام و روزه گرفته ام ،

گریسته ام و نماز گزارده ام ،

اگر چه سرم را که اندکی طاس شده

دیده ام بر طشتی گذاشته اند[5] ،

من نه پیامبرم و نه مسئله مهمی مطرح است اینجا ؛

من لحظه ی عظمتم را دیده ام که چگونه به خاموشی گرایید ،

و من خدمتکار ازلی را دیده ام

که نیم تنه ام را نگه داشت و پوزخندی زد ،

و خلاصه ، من می ترسیدم.

و آیا ارزشش را داشت تا پس از همه چیز ،

پس از فنجان ها ، مربای نارنج و چای ،

میان ظروف چینی ، میان کلاممان ،

ارزشش را داشت

مسئله را با لبخندی مطرح می کردم

جهان را به درون گویی می فشردم

و آن را به سوی پرسشی توانکاه می غلطاندم

و می گفتم: "من لازاروسم[6] ، باز آمده از دنیای مردگان

باز آمده تا همه چیز را به شما بگویم ،

من همه چیز را به شما خواهم گفت" –

اگر کسی که بالشی را زیر سرش می گذاشت می گفت:

"منظور من اصلاً این نبود.

نه ، اصلاً این نیست".



و آیا ارزشش را داشت تا پس از همه چیز ،

ارزشش را داشت ،

پس از شب ها ، درهای خانه ها و خیابان های پخش و پلا ،

پس از رمان ها ، پس از فنجان های چای ،

پس از دامن هایی که به زمین کشیده می شوند –

و این و خیلی چیزهای دیگر؟

نمی توانم افکارم را بیان کنم!

ولی گویا فانوسی جادویی[7] شبکه اعصابم را

نقش بسته است بر پرده سفید:

آیا ارزشش را داشت

اگر کسی که بالشی را مرتب می کرد یا شالی را بر می داشت

و به سوی پنجره برمی گشت ، می گفت:

"اصلاً این نیست

نه ، منظور من اصلاً این نبود".



***



نه ، من نه شاهزاده هملتم[8] و نه قرار بوده باشم ؛

من مباشری هستم که یکی دو صحنه را آغاز می کند

تا کاروانی عازم کارزار را به نمایش کشد ،

من به شاهزاده اندرز می دهم ، بی شک ، بازیچه ای ساده ،

حرمتگزار ، شادمان از کارآمدیم ،

مدبّر ، محتاط و موشکاف ؛

پر از جملات نغز ، اما اندکی کودن ؛

گاهی ، یقیناً ، تقریباً مضحک –

تقریباً ، گاهی ، دلقک.



دارم پیر می شوم ... دارم پیر می شوم ...

باید پاچه شلوارم را بالا بزنم.



آیا موهایم را به عقب بزنم؟

آیا جرأتش را دارم تا هلویی بخورم؟

شلوار فلانل سفید خواهم پوشید

و بر ساحل قدم خواهم زد.

من پریان دریایی را شنیده ام

که برای هم ترانه سر می دادند.



گمان نمی کنم که برای من آواز بخوانند.



من آنها را دیده ام

که سوار بر امواج به دل دریا می راندند

و گیسوی سفید امواج را شانه می زدند

آن گاه که باد بر آب های سفید و سیاه می وزید.



ما مانده ایم در غرفگان دریا

نزد دختران دریایی

پیچیده در خزه های سرخ و خُرمایی

تا این که صدای آدامیزاد بیدارمان کند و غرق شویم.

اهمیت شعر الیوت در آغاز کردن شعر مدرن است. شاعری که شعر را از بیان شیک و عصا قورت داده خارج کرد و موضوعات و آدم‌های معمولی را به شعر کشاند. او در شعرش همه قلمروها را هر چند پلشت و یاوه فتح کرد. از شکسپیر و هملت که مسئله‌ی شخصیت بودن یا نبودن بود تا الیوت و پروفراک که مسئله شخصیت موی سرش است، یک جهان فاصله است. به قول لارنس در ادبیات منثور می‌دانی دستشویی در همین نزدیکی است.

امروز ۱ اردیبهشت؛ سال‌روزِ تولد محمد مختاری است.
@batarikh

سپتامبر خشک
ویلیام فاکنر
از مجموعه‌ی یک گل سرخ برای امیلی
ترجمه‌‌ی: نجف دریابندری
۲۸ صفحه

سعدی و غزلیاتش
و‌ زمانه‌ای که بر او تنگ بود:

من با دو لب تو کار دارم

نه دسترسی به یار دارم
نه طاقت انتظار دارم
هر جور که از تو بر من آید
از گردش روزگار دارم
در دل غم تو کنم خزینه
گر یک دل و گر هزار دارم
این خسته دلم چو موی باریک
از زلف تو یادگار دارم
من کانده تو کشیده باشم
اندوه زمانه خوار دارم
در آب دو دیده از تو غرقم
و امید لب و کنار دارم
دل بردی و تن زدی همین بود
من با تو بسی شمار دارم
دشنام همی‌دهی به سعدی
من با دو لب تو کار دارم

ورونا ایتالیا

نمایشگاه کتاب بدون سانسور
در بسیاری از شهرهای اروپا در حال برگزاری است.
#ملاقات_در_استانبول

از لارنس و حق رای زنان
تا روشنفکران و رهایی زنان

#مهدی_فاتحی

حق رای برای زنان در اروپا با مبارزات زنان روشنفکر در اواسط قرن نوزده( با گسترش مارکسیست) آغاز شد اما در اوایل قرن بیستم بعد از جنگ جهانی اول و بخشی بعد از جنگ جهانی دوم قانونی شد( شاید جنگ و‌ نیاز به سرباز به این اتفاق کمک مرد.)
در بریتانیا حق رای زنان(suffrage)در سال ۱۹۱۸ برای زنان بالای سی سال و ۱۹۲۸ برای همه قانونی شد. در اوایل قرن بیستم مبارزات و بحث و جدل درباره دادن حق رای بالا گرفت. دی اچ لارنس در این دوره از روشنفکران و نویسندگان صاحب نظر بود. او از حق رای زنان دفاع می‌کرد اما نه با شعار و اعلامیه. در اکثر رمان‌های آن دوره لارنس زنان صاحب قدرت بودند و در محوریت زندگی و رابطه قرار داشتند. از ' لاور لیدی چترلی' که خودش حریف جنسی‌اش را انتخاب می‌کند آن هم نه از روی عشق بلکه برای تن تا داستان‌های کوتاهش مثل پرنسس پ روباه تا رمان ' پسران ‌و عشاق' و همچنین ' رنگین کمان' که در آن اورسلا شخصیتی است که می‌توان گفت اولین فمنیست تمام عیار در ادبیات است. او حاضر به ازدواج نیست و آن را عامل بردگی زن می‌داند، بچه دار نمی‌شود، لزبین است و از نظر مالی به هیچ کس وابسته نیست و در پایان رمان به زیست خلوت و مستقل خودش می‌بالد.
اما لارنس در مقالاتش معتقد بود که زنان مهمتر از ساخت و مبارزه برای فراهم کردن قانون باید خودشان و نوع زندگی‌شان را آگاهانه و مستقل بسازند. او که در مقاله‌ای عنوان کرد رای که هیچ کل قدرت را به زنان بسپارید تا مردان مثل دوره شکار به گپ زدن با هم و گشت و گذار بپردازند. او سپردن مسئولیت و قدرت و ثروت را به زنان ترفند مردان می‌دانست برای راحت‌تر زیستن. اما معتقد بود ساز و کار قانونی با وجود گندیده بودن از درون به هیچ کار نمی‌آید. تا زمانی که وابستگی مالی،تنبلی و تن.پروری، بیسوادی عدم مطالعه، پذیرفتن سنت و خرافه در  زنان زنان موج می‌زند هر قانونی تصویب شود ناکارآمد است و به زودی تغییر می‌کند. لارنس می‌گفت کلمی که مغز خرابی دارد هر قدر هم که رویش را شیک و تمیز و پاک کنید به هر حال خراب می‌شود.
مقالات لارنس خوشایند بسیاری نبود و‌ او می‌گفت من با رمان‌هایم کاری بیشتر از شعار و خیابان و قانون برای زنان کرده‌ام. آنچه لارنس از آندحرف می‌زد همان آگاهی بخشی و مدرن شدن با خواندن رمان است. پذیرفتن ناتوانی و بازیابی شخصیت با گذران تجربه زیسته دیگران. در واقع او معتقد بود من با مغز کلم کار  دارم و نه پوسته. اگر تغییری هم هست باید ابتدا از آنجا صورت بگیرد.
شرایط امروز ما با شور و آگاهی و حق‌خواهی زنان بی شباهت به بریتانیای اوایل قرن بیستم نیست( در نمای کلی البته) اما فرق زنان انگلیسی با پشتوانه مطالعه و زنانی چون منسفیلد و...با زنان ایران متفاوت است. زنانی( بخشی از زنان، به خصوص در آستانه چهل‌سالگی و بعد آن به دلیل مسائل اجتماعی تاریخی مثل جنگ و‌ فقر و.. تعدادشان بیشتر است) که حاضر به هزینه کردن روز و ساعت و پول...خود نیستند اما از جامعه طلب حق خود را دارند. زنانی که هنوز در بند خرافات و آیین و سنت‌ها هستند ولی دل‌شان جهان امروز را می‌خواهد، زنانی که هم لذت و طلب زندگی مردسالار می‌خواهند و هم امتیازات یک زن مدرن را...
ساخت هر چیزی ابتدا نیاز به تغییر خود و شرایط اطراف و‌ نوع زندگی دارد وگرنه هر پیروزی با نسیمی ویران می‌شود.
مهدی فاتحی

نمایشگاه کتاب + بدون سانسور

ملاقات در استانبول

سیگارپیچ
زوزه
دورگه
ورق‌بازها( به فارسی و انگلیسی)
مردم عادی زندگی معمولی
شلیک به پیانیست
شب هزار و دوم
درباره ادبیات
خاطره‌ای از کریسمس
داستان‌نویسی نوین

#مهدی_فاتحی

پروپاگاندا و‌ پورن
مهدی فاتحی

در جهانی زتدگی می‌کنیم که دایم مفاهیم درحال تغییر است. بسیاری در جایگاهی قرار گرفته‌اند و به خود می‌بالند و ناف خود را مرکز جهان می‌دانند که در نمود بیرونی به دلقکی بیشتر شبیه‌اند تا عنوان‌هایی که بر خود می‌گذارند: نویسنده،بازیگر،فیلمساز،سلبریتی...
اما به واقع همگی‌شان بازیگران دستگاه پروپاگاندا هستند. در ادبیات و هنر همراهی،مدارا،توجیه وضع موجود هم‌رنگ جماعت شدن و حتی مصالحه بی‌معناست. هنر شکافتن امر جاری است و بیرون کشیدن هستی واقعیت است نه تبلیغ و مدارا بر اساس امکانات و دلخوشی مردم یا صاحبان قدرت رسانه و فرهنگ و سنت... هر نوع متنی،کتابی،فیلم و کلیپ و سخنرانی که برهم زننده واقعیت جاری نباشد چیزی جز تبلیغات و پروپاگاندا نیست و سازندگان و نویسندگانش جز بازبگران پروپاگاندا نیستند.بازیگرانی که قصد تغییر مفاهیم را ندارند آنها فقط برای دیده شدن به صحنه آمده‌اند.نزدیکترین شکل از بازیگری به این شیوه را در پورن‌استارها می‌توان دید.
در فیلم‌های پورن سازندگان قرار نیست قصه یا روایت پیچیده‌ای ارایه دهند قرار نیست چیزی تغییر کند و حتی قرار نیست پیچ و خم ایجاد شود همه چیز به سطح مبتذلی عریان است. آنقدر عریان که در لحظه آشکار شدن افسون زده می‌شود و نگاه کنجکاو سوژه دیگر تبدیل به ابژه دست و پا بسته‌ای میشود یعنی بیشتر از آنچه و نزدیکتر از آن اندازه که لازم بوده نشان داده شده و دیگر زیبا نیست.اگر قرار باشد که یقه مخاطب گرفته شود و تغییری ایجاد گردد یا  دگرگون شود حتما باید چیزی ناگفته و پنهان بماند.
نقل قولی است( اصلانی) از هانتکه که پروپاگاندا از فیلم‌های پورنوگرافیک هم پورنوگرافیک‌تر است.آنچه که می‌خواهد وضعیت را زیبا و بی‌نقص نشان دهد یا حتی دست نخورده بگذارد و  واقعیت‌ها را زیر سوال نبرد و خواست جدیدی نسازد در هر شکل از کار هنری پورن‌استاری بیش نیست که سازندگان فیلم او را استخدام کرده‌اند تا جلوی دوربین یا روی صفحه ادای لذت بردن را دربیاورد و  همه چیز را در سطح مبتذلی در ادامه وضع موجود نشان دهد.مخاطب را به فکر نیندازد به مفاهیم دست نزند و تماشاگر و خواننده را میخکوب برجایی بنشاند و به او بگوید نگران نباش همه چیز روشن است،همه امدن و رفتن‌ها کنش‌ها و واکنش‌ها در جهت یک اتفاق است که به زودی  به نمایش می‌گذاریم. هر آنچه بخواهی و خیالپردازی کنی تصویر می‌شود بدون نقص،تامل،فکر ،پیچیدگی و بدون هیچ سرزنش و تکانی فیلم و داستان به پایان می‌رسد. شاید بی‌دلیل هم نیست که تهیه کنندگان هم مثل ناشران به دنبال زیبارویان  هستند  کسانی که فالوور دارند،کنار می‌ایند و...
مهدی فاتحی

درباره تئاتر امروز با نگاه به آخرین کار #محمد_مساوات:
زندانی در دانمارک
تک بازیگر
داستان:
تک‌گویی درونی( نه حتی نمایشی) هملت در تابوت