گذشته چون غولی مرده پیکر خود را روی زمان انداخته. مثل انسانی که محکوم شود تا تمام نیرو و قدرت خود را صرف کشاندن لاشه سنگینی بر دوشش کند و تا آخر عمر به این طرف و آن طرف ببرد. تنها وقتی بتوان آن غولِ پیر مرده را خاک کرد سبک می شویم وگرنه برای همیشه برده مرگ و مردگان و گذشته_مان خواهیم بود.

#نشر_ناکجا
#ملاقات_در_استانبول
#مهدی_فاتحی

نکاتی چند از تاریخ ایران:
ساسانیان، اعراب ساسانی، قدرت گرفتن اعراب

مهدی فاتحی

عکس: سکه‌ای ساسانی در دوران قدرت گرفتن اعراب و اسلامی شدن امپراطوری ساسانی

نکاتی چند از تاریخ ایران:
ساسانیان، اعراب و گسترش اسلام

اولین نکته‌ای که نباید فراموش کنیم این است که بخش بزرگی از منطقه‌ای که تحت سیطره خاندان ساسانی قرار دارد به نام امپراطوری ساسانی خطاب می‌شود و چیزی به نام ایران( یا محوریت ایران یا ایران امروزی) در آن زمان معنا نداشت. و نکته بعد این که دین زرتشت در بخشی از این مناطق گسترده بود و دین در آن زمان به معنای حاکمیت و ایجاب و امر به معروف امروزی نبود نوعی اصول برای زندگی بود حالا هر چه. در واقع یک ایدئولوژی کامل نبود بعدها به آن شکل دادند.

امپراطوری ساسانی در آن زمان از حدود عربستان امروزی و مصر تا افغانستان و گرجستان و نزدیک ترکیه امتداد داشت تمام این منطقه متعلق به امپراطوری بود و مناطقی که خراجگزار و مالیات دهنده بودند اما استقلال کلی برای خود داشتند( نوعی فدراسیون امروزی)
آن طرف شبه جزیره عربستان و از شمال حدود گرجستان و ارمنستان بخشی از امپراطوری روم به حساب می‌امد. بر این اساس عرب‌نشینان یا عرب‌زبانان امپراطوری ساسانی( حدود یمن و عربستان امروز) در واقع بخشی از امپراطوری ساسانی( و البته در دوره هخامنشی هم ساتراپ نشین بوده‌اند) و بسیاری از آنها وفاداران و جنگجویان و مرزداران این امپراطوری بوده‌اند.

در دوره امپراطوری ساسانی ( همینطور هخامنشی که برایش ملت رگ‌گردن باد می‌کنند) مکتوبات و آثار هنری و نمایشی و خلاقانه نداریم تنها کنده‌کاری روی سنگ‌ها و مجسمه‌هایی که بیشتر کار اسرای بیرون از امپراطوری بود( مثل یونانیان یا ارمنی‌ها.. حتی خود تخت جمشید در دوره هخامنشی) تمام آنچه امروز از مکتوبات آن دوره که بیشتر اندرز و متون زرتشتی است بعد از حکومت اعراب، یا بخش شرقی ساسانی، و فراگیری دین اسلام نوشته شده است)

امپراطوری ساسانی با سیستم مرکزنشین اداره نمی‌شد و هر منطقه استقلال و حتی شاه خود را داشت( به همین خاطر اردشیر خود را شاه شاهان یا شاهنشاه نامید و بعدا رواج یافت) و به امپراطور خراج می‌دادند. به همین خاطر قیام‌ها و قبیله‌های داخلی و قدرت گرفتن هر کدام در داخل خیلی به بخش مرکزی مربوط نمی‌شد.

بعد از جنگ‌های مداوم خسرو پرویز با روم و اختلافات در دربار تیسفون و اعدام او و مرگ پسرش، بخش‌های زیادی از این امپراطوری رها شد؛ از شرق تا غرب. در بخش شرقی امپراطوری ساسانی( در نظر بگیرید ایران امروزی و خوزستان) قبایل عرب با هم در افتادند و با دین جدیدی توانستند اتحاد و تسلطی در مرز شرقی ایجاد کنند. یثربی‌ها از جنگجویان ساسانی بودند و بخشی از آنها از نسل اسپهبدانی بودند که از غرب و میانه برای جنگ‌های مرزی فرستاده شده بودند.

در خلا قدرت ساسانی در حدود سال ۶۳۰ میلادی بسیاری از بخش‌ها بخصوص مرز روم( اعراب) توانستند در نبود حاکمیت و خالی شدن تیسفون استقلال بیشتری پیدا کنند و از قبایل دور و اطراف بخواهند مناسبات و مالیات و...به جای پرداخت به رومی‌ها به آنها بدهند (پادشاهی ساسانی که ضعیف و به هم ریخته بود و رومی‌ها هم با هراکلیوس و اختلافات زیاد از آنها ضعیف‌تر و بی‌ثبات‌تر بودند)
به این ترتیب جنگجویان آن منطقه توانستند به راحتی با جنگ و ...مناطق اطراف را به خود جلب کنند تا سوریه و عراق و مصر امروزی( این خط‌کشی‌ها وجود نداشت این کشور سازی‌ها و ملت سازی صد سال قدمت دارد. آن موقع فقط قبیله و حاکمیت و خراج مهم بود) با خود همراه کنند.
( نام‌گذاری عصر پیش‌از اسلام به جاهلیت بیشتر توسط خود مسلمین صورت گرفته و به نوعی تعریف از خود بود.)

بعد از این همراهی اعراب منطقه تحت سلطه خود را از آن هم بیشتر گسترش دادند و به تیسفون نزدیک‌تر شدند ( در نبود قدرت مرکزی در دو طرف: ساسانی و بیزانس) فراموش نکنید که این گسترش به سمت بخش غربی امپراطوری ساسانی یعنی حدود ایران امروزی و افغانستان صدها سال طول کشید چرا که بعد از نابودی سلسله ساسانی و مرگ یزدگرد و فرار پسرش به چین هر مکان کما‌فی‌السابق امورات خود را می‌گذراند.
به واقع استقرار خلیفه و حاکمیت این امپراطوری این بار از شرق به غرب نوعی امتداد سلسله‌های حاکمیتی در این منطقه است( اشکانیان، ساسانی، خلفا)

در این بین دین اسلام به خصوص در حین حرکت از شرق به غرب به خاطر فراگیری با ادیان زرتشتی و مانوی ادغام شد و مذهب شیعه‌ که با این بخش از منطقه زرتشتی ساسانی نزدیک‌تر بود فراگیر شد. مذهبی که در دوران آل‌بویه قدرت گرفت و سراغ خلیفه هم رفت.

در این دوره تمام امور اداری و مالیات‌گیری و حکومت‌داری به همان شیوه سابق ساسانیان ادامه داشت.
زبان رایج نیز کمافی‌السابق بود کسی هم اجبار یا فشار یا مقاومتی در زبان نداشت یعنی درکی هم نبود.اما به خاطر ورود سرداران و جنگجویان عرب ( این بار از شرق امپراطوری به غرب) بخشی از مکاتبات اداری به زبان عربی مرقوم می‌شد تا جایی که زبان عربی در تمام منطقه تحت سلطه خلیفه و پایتختش دمشق و بغداد، زبان علم و اندیشه و کتابت شد.

حدود بین‌النهرین( یا میان دو رود) نزدیکترین جا به یونان و بیزانس بود و همین باعث رشد و شکوفایی بیشتر این مناطق از لحاظ فرهنگی و هنری شد. در واقع تا پیش از اسلام مکتوبات و هنر خاصی در منطقه تحت تسلط هخامنشیان و ساسانیان دیده نمی‌شود و تمام مکتوبات آن زمان هم بعد از اسلام به انجام رسید.

پایان سخن و نکته پایانی:

آنچه که از ایرانیت و خون ایرانی و نژاد و کشتار و بی‌رحمی اعراب در فضای سرگرمی دیده می‌شود هیچ سندیت تاریخی ندارد. کشوری به نام ایران در این حد و فاصل هیچ‌گاه نبوده کسی هم مدعی‌اش نشده تا همین صده اخیر. از نظر ژنتیکی هیج تفاوت خاصی هم بین شخص تهرانی با بغدادی و الی آخر دیده نمی‌شود( این تجربه را ایرانیان مسافر با کشورهای دیگر و شباهت زیاد بین خود و اعراب حتما داشته‌اند)
آنچه که از دل تاریخ بیرون می‌آید این بخش از امپراطوری ساسانی( یا حتی هخامنشی) مثل دیگر مناطق( افغانستان و عربستان و عراق و مصر) فقط بخشی از امپراطوری بوده نه مرکز و محوریت. از طرف دیگر حتی می‌توان گفت بخش اصلی و مهم ایالات ساسانیان و هخامشیان بین‌النهرین بوده نه ایران امروز چرا که اقتصاد اصلی و ریشه تمدن از آن بخش شکل گرفته و به سمت اروپا گسترش یافته است.

مهدی فاتحی

وطن هیچ معنا و مفهومی برای نویسنده و هنرمند ندارد. هر نویسنده‌ ساکن همان ذهن و قلبی است که اثرش را می‌خواند. برای من که از جایی و تاریخی که در ان متولد شده‌ام بیزارم درک جویس برایم آسان‌تر است تا یک آمریکایی یا آلمانی وطن‌پرست.
هر نویسنده کودک حرامزاده‌ای است که نه زمین و نه تاریخ که متعلق به خانواده‌اش هم نیست. هبوطی سقوط کرده روی زمین.

.
جیمز جویس، نویسنده‌ای مهاجر بود. او بعد از مرگ مادرش در ایرلند هیچگاه به کشوری که در آن متولد شده بود بازنگشت. اما همیشه درباره ایرلندی‌ها می‌نوشت و آنها را بهتر از هر کسی در تاریخ‌شان می‌شناخت.
کشوری که آن را قبرستانی از مردگانی می‌دانست در زیر لایه و آواری از سنت و دین. او بیشتر از هر چیزی زشتی مردم کشورش را به روی‌شان می‌اورد و متنهایش را آیینه روبروی ایرلندی‌ها می‌دانست تا با خود کریه‌شان مواجه شوند( به خصوص در دوبلینی‌ها) کار هنرمند مگر غیر از این است؟
در پورتره مرد هنرمند در جوانی سیمای کودکی تا بزرگسالی خود را در میان ایرلندی‌ها به تصویر می‌کشد و آنچه از ضمیر خود و زشتی‌های خود می‌داند ازادانه بیان می‌کند و از سرزنش نمی‌هراسد.او مردم ایرلند را کشیش زدگانی می‌داند که خدای‌شان به آنها غضب کرده و هر چه کشیده‌اند از همین بندگی‌شان به شاه و آسمان است....
وطن هیچ معنا و مفهومی برای نویسنده و هنرمند ندارد. هر نویسنده‌ ساکن همان ذهن و قلبی است که اثرش را می‌خواند. برای من که از جایی و تاریخی که در ان متولد شده‌ام بیزارم درک جویس برایم آسان‌تر است تا یک آمریکایی یا آلمانی وطن‌پرست.
هر نویسنده کودک حرامزاده‌ای است که نه زمین و نه تاریخ که متعلق به خانواده‌اش هم نیست. هبوطی سقوط کرده روی زمین.
شروع رمان بی‌نظیر پورتره مرد هنرمند... کودکی را تصویر می‌کند به نام توکو که گاو ماغ کشی( موکو) را می‌بیند. توکو کودکی جویس و هر نویسنده‌ای از تبار اوست. پرنده‌ای با آوای غمگین( کوکو یا فاخته به فارسی) پرنده‌ای که تنها پرواز می‌کند از همنوعانش بیزار است و از همه مهمتر اینکه تخمش را در آشیان پرندگان دیگر می‌گذارد. توکو هیچگاه متعلق به خانواده و جایی که در آن زیسته و متولد شده نیست. او مثل هر نویسنده‌ای در هر جایی یک نظاره‌گر است یک توریست، غریبه‌ای که نه نام دارد، نه پدری، نه وطنی و نه زیستگاهی دایمی.
نویسندگان و اهل قلم در این سرزمین سنت‌زده و پرآشوب و پر از ریا و دروغ از ایرلند و دوبلینی‌تباران بی‌جا و بی‌کس‌ترند. اما گناهکارترین مردم‌اند؛ نه تنها خانه و خانواده و نزدیکان او را سرزنش می‌کنند که چهل سال پس از آشوب و اغما نیز، هر گاوگند چاله دهانی از راه می‌رسد نویسندگان و روشنفکران را مظنون همیشگی می‌داند زیرا که این اهالی بی‌وطن‌ و قلم‌اند که سیاهی درون‌ این مردم را به ایشان نمایانده‌اند و نفرت این مردم از عریان‌کنندگان‌شان تا ابد پایدار می‌ماند.
#مهدی_فاتحی

غلام‌بچه‌ای که داماد شاه شد

موقرالسلطنه از غلام‌بچگان ناصرالدین شاه بود که احتمالا چون کارش را خوب انجام می‌داد پیشرفت کرد و شد آقاسی( مدیریت غلام‌بچگان) و بعد کشیک‌چی دربار شد و بعد هم با نوه ناصرالدین‌شاه شکوه‌الدوله ازدواج کرد و داماد مظفرالدین شاه شد.
او به خاطر اینکه مظفرالدین شاه را صاحب جنم شاهی نمی‌دید و ناتوان می‌دانست مورد غضبش قرار گرفت و توسط ولیعهد به زندان افتاد و زنش را از او طلاق گرفتند. موقرالسلطنه چون راضی به طلاق نبود شیخ فضل‌الله نوری تنها کسی بود که حکم شاه را پذیرفت و زن را بدون اجازه شوهرش طلاق داد( این عمل از دید اسلام و علما شرعا حرام است) شیخ فضل‌الله کار را پیش برد و زن( دختر مظفرالدین شاه) را صیغه ابوالقاسم امام جمعه تهران کرد( ابوالقاسم همان که قبرش در مولوی است_سر قبر آقا_ او از مخالفان مشروطه و همراهان علاالدوله بود و بعد از مشروطه کنار گذاشته شد اما فرزندش تا انقلاب ۵۷ امام جمعه تهران بود)
موقرالسلطنه بعد از زندان طرفدار دوآتشه خصم خود_ محمدعلی میرزا_ شد و مخالف مشروطه. او بعد فتح تهران به اروپا گریخت و بعد از مدتی که به تهران آمد در میدان اعدام،اعدام شد.
مهدی فاتحی

قسمت پنجم

گفته‌اند( بیشتر به افسانه می¬ماند) در دعوای روس و انگلیس بر سر چای، زمانی انگلیسی ها اهل فتوی را به نجس دانستن قند روسی وادار کردند تا شکر انگلیسی جا بیفتد بعد پول و زور روسها توانست اهل سنت را به فتوای غسل قند در استکان چای برای پاکی وادار کند: رابطه مسالمت¬آمیز دین، سرمایه‌داری و تجارت به اینجا رسید که قرنهاست در بسیاری از نقاط ایران تا زمانی که قند را در استکان چای شستشو ندهند و بر زبان آب نکنند چای دست نخورده و سرد برجای می¬ماند.

اما قهوه و چای و کافئین، کارکردی بیش از این داشت و رواج و گسترش این نوشیدنی¬های کافئین دار(مثل شکلات که از کلمبیا و آمریکای جنوبی آمد) مناسبات دیگری هم داشت. آن زمان دوره انقلاب صنعتی اروپا بود و نیاز به کار بیشتر و مسابقه¬ای برای ثروت و رفاه بیشتر در غرب جاری بود. نوشیدنی غالب آن دوره آبجو تقطیر شده بود که برای کارگران هم آب بود،هم نان مایع و هم تسلی بخش سختی کار. اما خیلی زود قهوه جای آبجوی میان‌وعده کارگری را گرفت. در واقع نوشیدنی که کارگر را کم رمق می¬کرد جایش را به قهوه داد تا کارگر سرحال شود، بیشتر و بهتر کار کند و انقلاب صنعتی رونق یابد.

مهارت، دقت و آینده نگری غرب در تجارت و پیشرفت و فراهم آوردن آسایش برای شهروندانش در قرن نوزده بدیع و البته رهایی بخش و پرمنفعت برای دیگر کشورها بود. به واقع سرمایه¬داری و پول توانست با قدرت، جنگ¬افزار و وسایل حمل و نقل پیشرفته هر آنچه که می¬خواست در زمین بکارد( چای و قهوه) آن هم در هر کجای جهان، حتی به زور سلبِ مالکیت از مالکان پیشین، و هر جای کره زمین که نیاز بود بفروشد. با این توانایی می¬توانست درخواست جدید،نیاز جدید، ایدئولوژی جدید و حتی انسان جدیدی بیافریند و از آن سود ببرد. اما اینها برای ملت تن¬پرور خاورمیانه محلی از اعراب ندارد زیرا که صنعتی شدن زحمتی بود که هیچ¬گاه در خاور میانه¬ی پر از نفت کسی سراغش را نگرفت.

تو جلسه با ناشر کتاب کودکم قبل اینکه گرافیست بیاد گفت دیگه کسی به مولف کودک احترام نمیذاره و همه دنبال ترجمه‌اند بعد که گرافیست اومد بحث داشتیم گفتم طرح‌های ایشون باید به تایید منم باشه گفت حرف اول و اخر رو گرافیست میزنه گفتم همینکه تمام رخ با ایشون حرف میزنی نیم رخ با من،گرفتم.

🔗 https://x.com/Mehdizenu/status/1447975526879072259

کارگاه داستان زنو

به زودی.....

نصرت کریمی نمایش عروسکی دارد به نام ' دل موش پوست پلنگ'
موشی که از گربه می‌ترسد و چاره می‌جوید. خرس جادوگر هر بار او را در پوست گربه و سگ تا پلنگ به دیدار گربه می‌فرستد اما موش حتی در پوست پلنگ هم از گربه می‌ترسد چون دلش موش است حالا با هر ادعایی و لباسی.

همین....

قسمت ششم
به وقت چای نبود
طوفانی در فنجان چای بود

برگ سبزی که سیاه­رو اما ماندگار شد
 
به وقت چای نبود طوفانی در فنجان چای بود
 
 
برای من،این جهان سیاه و سفید از کودکی در شطرنج ممنوعه پیدا شد و بعد در سیاهیِ چای صندوقی مرغوب آن زمان، وسفیدی قند کنار نعلبکی که کمی از تلخی گیرای چایی کم کند( تلخی که بعدها هر چه بیشتر به آن افزودم و شیرینی که حذف شد) روزگاری از صفات اصلی چایی لب­‌سوز و لب­‌دوز بودن آن بود؛طعم گسی که لبها را به هم می­دوخت. طعمی متفاوت با چایی که امروز در خانه­‌ها و کافه­‌ها و قهوه­خانه­‌ها کنار دستت می­‌گذارند: آب زیپویی زرد رنگ که صرفا برای رفع تکلیف سرو می­کنند و می­‌نوشند.
چای و قهوه پررنگ در زندگی من نقش پررنگی بازی می­کند و بیداری شبانه و رونق روزانه­‌ام را مدیون این نوشیدنی سیاه تلخ هستم که هیچ وقت نه با شکر و نه با قند و نه هیچ عطر و گلاب و علف و رنگ و بویی آلوده­‌اش نکردم.
چایی مرغوب که از کشتزارهای سریلانکا و ایالات دارجیلینک هندوستان و کمپانی­های بزرگی مثل برادران اکبر(akbar brothers) تهیه شود تا آتش به جانش نیفتد و جانش را به لب نرساند تنها رنگی است که به روی آب می‌نشیند. چایی مرغوب را (  به خصوص چایی قلمی و سیاه ) باید در قوری فلزی یا سفالی دم کرد تا گرمای اشباع شده درونش چای را به تفاله تبدیل کند و عصاره­‌اش را بیرون بکشد. چای ریخته شد در استکان سوار بر نعلبکی یا فنجان را نباید زیر آب جوش گذاشت و آن را سبک کرد، حقیقت هر عنصری درغلظت و سنگینی آن است.
بعد از انتخاب چای مرغوب نوع و دمای آب مهم است. در بعضی شهرها که آب پر املاح و سنگین است چای ریز و باروتی نیز برای دم کشیدن نیاز به زمان دارد حتی جوش آمدن آب. برای دم کردن چایی آب باید جوش باشد یا به قولی کمی مانده به جوش، وقتی آب به تب و تاب جوش آمدن می افتد. آب گرم و ولرم نابود کننده عطر و طعم چای است. آب جوش باید در ابتدا قوری را گرم کند و تخلیه شود. بعد که چای در قوری ریخته شد نباید  قوری را  کامل پر کرد بلکه قوری باید سر خالی باشد تا به نفس بیفتد و چای خوب دم بکشد آن هم با شعله کم آن هم در زمانی حداقل پنج دقیقه.  
چایی که خوب دم کشیده باشد به محض اینکه در قوری را بردارید عطرش بیرون می­‌زند و گاه برگ چای روی آن می‌نشیند. استکان اول بهترین بخش چایی است. نباید استکان اول را پر و خالی کرد چرا که بهترین را از دست می­‌دهید چای دم کشیده خوب رنگی شرابی دارد اما تلخ است و گس.

همه چیز سیاسی است

فرق بالزاک و هوگو در رمان رئالیستی
مهدی فاتحی

.
همه چیزی سیاسی است.

#گوته درباره #بالزاک معتقد است هر چند که او گاه عناصر رمانتیک و چیزهای عحیب و غریب و نامعقول و هولناک به کار می برد اما رئالیستی ژرف‌تر و عمیق‌تر از #ویکتور_هوگو دارد که فضا و آدم ها و نشان ها را با دقت به تصویر می‌کشد اما شخصیت‌هایش زنده نیستند. جورج لوکاچ در جامعه شناسی رمان مقایسه ارزشمندی میان رئالیست‌های قرن نوزده فرانسه کرده است؛ استاندل،بالزاک،هوگو،زولا....او معتقد است که بالزاک با وجود اینکه دوستدار سلطنت است اما چنان به ادبیات و امرواقع وفادار است که امر واقعی که آفریده ناخواسته به ضد جایگاه خودش تبدیل گشته است. رئالیستی که چیزی بیشتر از واقعیت‌های خشک دارد همان مازادی که واقعیت را به عرصه هنر و لذت می کشاند.
ادبیات محفلیِ که به همت ناشران قدرت گرفته کدامیک نشانی از وضعیت موجود می دهد؟ کدامیک از این محافل و جلسات و صفحات مجازی به جای تعارفات اندیشه ایجاد می‌کنند؟
اینکه گفته می شود همه چیز سیاسی است معنای همان رئالیست بالزاکی دارد. بحث شعار و خیابان و جبهه گیری نیست مسئله این است که واقع‌گرایی یعنی این که همه اعمال اندیشه‌ها و احساسات شخص چه بخواهد چه نخواهد و چه بپذیرد و چه نپذیرد پیوندی ناگسستنی با جامعه دارد با مسائل و مصائب آن. از اینجا زاده شده و به اینجا ختم می شود. جامعه یا دیگری لکانی یا شاید اربابِ هگلی است که اساسِ میل و شخصیت را می‌سازند و پرورش می دهند. شخصیت انتزاعی و حرف‌های دورِهمی و قصه‌های خاله گوزک حتی اگر با تمام جزئیات و سوراخ به سوراخ تشریح شود (در متن هایی که بدون سانسور از آن طرف به دست ما می رسد.) باز هم رئال نیست و حتی رمانتیک #هدایت خودمان هم نیست بلکه سانتیمانتالیسمی است آبکی و بی معنا که رنگ و لعاب فرمی گرفته و آنچه در آن جایی ندارد اندیشه و ژرفاست.
جامعه ادبی ما که به واسطه ارتباط عده ای با حلقه قدرت و پول، بخش مهمی از آن از دور خارج شده است و نمونه های قلابی‌اش همه جا را گرفته، تنها به واسطه خوانش ادبیات و فلسفه و نشان دادن از وضعیت امروز می توانند چون سروی از میان علفزار بیرون بزند.
جامعه ای که در آن همه به خودپرستی و خودخواهی خو گرفته اند و بدان تکیه می‌کنند و تنها وقتی منافع خود را در خطر ببیند به فکر فرو می رود چگونه می‌تواند به مدنیت برسد. مدنی شدنی که تنها شرط لازم و واجبش ازخودگذشتگی است. این چنین جامعه پنهانکار و خودپرستی تنها با تعمق و شناخت از خود از این پوسته بیرون می آید و به جامعه باز دست پیدا می کند وگرنه هر گذشتنی بازگشتن به همان جای اول است.
#مهدی_فاتحی

ای کاش آب بودم
گر می‌شد آن باشی که خود می‌خواهی. ــ
آدمی بودن
حسرتا!
مشکلی‌ست در مرزِ ناممکن. نمی‌بینی؟
...
می‌دانم می‌دانم می‌دانم
با این‌همه کاش ای‌ کاش آب می‌بودم
گر توانستمی آن باشم که دلخواهِ من است.

احمد شاملو
۳۰ شهریورِ ۱۳۶۸
@batarikh