جلسات 'صدای تنها: هر نویسنده یک جهان '
قرار است هر بار جهان داستانی یک نویسنده را بررسی کند؛ تنها و با مشارکت دوستان.
بخش قبلی شکسپیر را از سر گذراندم اما اینجا با احمد محمود شروع می‌کنم و در جلسه اول رمان 'همسایه‌ها' اولین رمانش را به زیر تیغ نقد می‌برم و از ضعف‌هایش می‌گویم.
این جلسات قرار است به صد برسد و پایان یابد...تا چه پیش آید. این آدرس صفحه یوتیوب من است:
https://youtu.be/G3qV9x9EVME?si=FnGDw2NVCtJEGycO

مهدی فاتحی

سعدی
سعدی » مواعظ » قصاید »
قصیدهٔ شمارهٔ ۲۶ - در ستایش شمس‌الدین محمد جوینی صاحب دیوان

جستجو در متن
به هیچ یار مده خاطر و به هیچ دیار

که برّ و بحر فراخست و آدمی بسیار

همیشه بر سگ شهری جفا و سنگ آید

از آن‌که چون سگ صیدی نمی‌رود به شکار

نه در جهان گل رویی و سبزهٔ زنخیست

درخت‌ها همه سبزند و بوستان گلزار

چو ماکیان به در خانه چند بینی جور؟

چرا سفر نکنی چون کبوتر طیار

ازین درخت چو بلبل بر آن درخت نشین

به دام دل چه فرومانده‌ای چو بوتیمار؟

زمین لگد خورد از گاو و خر به علت آن

که ساکن‌ست نه مانند آسمان دوّار

گرت هزار بدیع‌الجمال پیش آید

ببین و بگذر و خاطر به هیچ‌کس مسپار

مخالط همه‌کس باش تا بخندی خوش

نه پای‌بند یکی کز غمش بگریی زار

به خد اطلس اگر وقتی التفات کنی

به قدر کن که نه اطلس کم‌ست در بازار

مثال اسبِ الاغند مردم سفری

نه چشم بسته و سرگشته همچو گاو عصار

کسی کند تن آزاده را به بند اسیر؟

کسی کند دل آسوده را به فکر فکار؟

چو طاعت آری و خدمت کنی و نشناسند

چرا خسیس کنی نفس خویش را مقدار؟

خنک کسی که به شب در کنار گیرد دوست

چنان‌که شرط وصال‌ست و بامداد کنار

وگر به بند بلای کسی گرفتاری

گناه تُست که بر خود گرفته‌ای دشوار

مرا که میوهٔ شیرین به دست می‌افتد

چرا نشانم بیخی که تلخی آرد بار؟

چه لازم‌ست یکی شادمان و من غمگین

یکی به خواب و من اندر خیال وی بیدار؟

مثال گردن آزادگان و چنبر عشق

همان مثال پیاده‌ست در کمند سوار

مرا رفیقی باید که بار برگیرد

نه صاحبی که من از وی کنم تحمل بار

اگر به شرط وفا دوستی به جای آرد

وگرنه دوست مدارش تو نیز و دست بدار

کسی که از غم و تیمار من نیندیشد

چرا من از غم و تیمار وی شوم بیمار؟

چو دوست جور کند بر من و جفا گوید

میان دوست چه فرق‌ست و دشمن خونخوار؟

اگر زمین تو بوسد که خاک پای توام

مباش غره که بازیت می‌دهد عیار

گرت سلام کند، دانه می‌نهد صیاد

ورت نماز برد، کیسه می‌برد طرّار

به اعتماد وفا، نقد عمر صرف مکن

که عن قریب تو بی‌زر شوی و او بیزار

به راحت نفسی، رنج پایدار مجوی

شب شراب نیرزد به بامداد خمار

به اوّل همه کاری تأمل اولی‌تر

بکن، وگرنه پشیمان شوی به آخر کار

میان طاعت و اخلاص و بندگی بستن

چه پیش خلق به خدمت، چه پیش بت زنّار

زِمام عقل به دست هوای نفس مده

که گرد عشق نگردند مردم هشیار

من آزموده‌ام این رنج و دیده این زحمت

ز ریسمان متنفر بود گزیدهٔ مار

طریق معرفت این‌ست بی‌خلاف ولیک

به گوش عشق موافق نیاید این گفتار

چو دیده دید و دل از دست رفت و چاره نماند

نه دل ز مهر شکیبد، نه دیده از دیدار

پیاده مرد کمند سوار نیست ولیک

چو اوفتاد بباید دویدنش ناچار

شبی دراز درین فکر تا سحر همه شب

نشسته بودم و با نفس خویش در پیکار

که چند ازین طلب شهوت و هوا و هوس

چو کودکان و زنان رنگ و بوی و نقش و نگار

بسی نماند که روی از حبیب برپیچم

وفای عهد عنانم گرفت دیگر بار

که سخت سست گرفتی و نیک بد گفتی

هزار نوبت از این رای باطل استغفار

حقوق صحبتم آویخت دست در دامن

که حسن عهد فراموش کردی ای غدار

نگفتمت که چنین زود بگسلی پیمان

مکن کز اهل مروت نیاید این کردار

کدام دوست بتابد رخ از محبت دوست؟

کدام یار بپیچد سر از ارادت یار؟

فراق را دلی از سنگ سخت‌تر باید

کدام صبر که بر می‌کنی دل از دلدار؟

هر آن‌که مهر یکی در دلش قرار گرفت

روا بود که تحمل کند جفای هزار

هوای دل نتوان پخت بی‌تعنت خلق

درخت گل نتوان چید بی‌تحمل خار

درم چه باشد و دینار و دین دنیی و نفس

چو دوست دست دهد هرچه هست هیچ انگار

بدان که دشمنت اندر قفا سخن گوید

دلت دهد که دل از دوست برکنی زنهار

دهان خصم و زبان حسود نتوان بست

رضای دوست بدست آر و دیگران بگذار

نگویمت که بر آزار دوست دل خوش کن

که خود ز دوست مصور نمی‌شود آزار

دگر مگوی که من ترک عشق خواهم گفت

که قاضی از پس اقرار نشنود انکار

ز بحر طبع تو امروز در معانی عشق

همه سفینهٔ در می‌رود به دریا بار

هر آدمی که نظر با یکی ندارد و دل

به صورتی ندهد صورتی‌ست بر دیوار

مرا فقیه مپندار و نیک مرد مگوی

که عاقلان نکنند اعتماد بر پندار

که گفت پیرِزن از میوه می‌کند پرهیز

دروغ گفت که دستش نمی‌رسد به ثمار

فراخ حوصلهٔ تنگدست نتواند

که سیم و زر کند اندر هوای دوست نثار

تو را که مالک دینار نیستی سعدی

طریق نیست مگر زهد مالک دینار

وزین سخن بگذشتیم و یک غزل ماندست

تو خوش حدیث کنی سعدیا بیا و بیار

این کتاب یکی از ارزشمندترین کارهای نقد و تحلیل دی.اچ.لارنس است. بارها به مترجمین پیشنهاد دادم این کتاب را ترجمه کنند و نکردند حالا که دیگر نیاز نیست خودتان بخوانید:

Never trust the artist. Trust the tale. The proper function of a critic is to save the tale from the artist who created it.

کتاب را اینجا دانلود کنید⬇️

صدای تنها: هر نویسنده یک جهان
جلسه دوم: نقدر رمان زمین سوخته 'احمد محمود

آیا حادثه همان قصه است؟ آیا رمانی می‌تواند پر از حادثه باشد اما قصه و روایت نداشته باشد؟
از فقدان قصه و روایت در شلوغی حوادث در رمان‌ احمد محمود گفته‌ام.

https://youtu.be/f9YClFjjX90?si=4SQmhCk6mFCy1uT9

عبدی کلانتری: درباره انتقاد هوشنگ گلشیری به محمود دولت‌آبادی و احمد محمود http://abdee-kalantari.blogspot.com/2021/03/blog-post.html?m=1

جهان داستانی محمود: بخش آخر
مدار صفر درجه

احمد محمود و محمود دولت آبادی هر دو نویسندگانی قرن نوزدهمی هستند و مدرن نشده‌اند اما هر کدام در جهان و شکلی متفاوت.

'وقتی هنوز به سی سالگی نرسیده‌ای همه پا روی دمت می‌گذارند و دائم ناله می‌کنی که چه دنیای کثیفی است. اما وقتی این مرز را رد کردی، دیگر کسی به سراغت نمی‌آید و تازه می‌فهمی چقدر به آن پاهای روی دم نیاز داشته‌ای. ولی دیگر دیر شده؛ پسر که نیستی، پدر هم نیستی، خیلی که سعی کنی شوهر هم نمی‌توانی باشی هر چند که شوهر باشی. پس ترجیح می‌دهی فیلسوف باشی، شاید هم شاعر یا مکانیکی، حسابداری، چیزی. بیشتر از هر زمان دیگری به چیزی بودن نیاز داری چون تازه همه‌ی آن چیزهایی را که بوده‌ای از دست داده‌ای.'
مردم عادی زندگی معمولی
مهدی فاتحی

این کتاب را می‌توانید از کتابفروشی نشر هفت اقلیم تهیه کنید

ویرانه‌های مدور
خورخه لوئیس بورخس
مترجم: احمد میرعلایی
۷ صفحه
.

ترجمه کامل کتاب ' مطالعاتی بر ادبیات کلاسیک آمریکا' به زودی منتشر خواهد شد همراه با یک مقدمه درباره کتاب و اهمیت لارنس.

متن کامل انگلیسی کتاب نیز به رایگان در دسترس همگان است تا هر جا که خواستید متن ترجمه را با متن اصلی مقابله کنید.

برای نمونه فصل اول کتاب( روح مکان) را که پیش از این در یوتیوب درباره‌اش صحبت کردم و یکی از مهمترین مقالات کتاب است منتشر می‌کنم. این مقاله بارها توسط منتقدین و نویسندگان مورد نقد و نظر بوده و جمله کلیدی و مشهور لارنس در آن است:
'به هنر اعتماد کنید نه هنرمند... هنر را باید از دست خالقش نجات داد...'

لارنس در این اثر تنها از چند نویسنده آمریکایی حرف نمی‌زند. مثلا در فصل اول از 'روح مکان' به عنوان نیروی واقعی می‌گوید و از رابطه مردم و ادبیات حرف می‌زند.
نکته مهم این است که لارنس در اینجا هم لحن خاص خودش را دارد یعنی لحن لارنس بخش بزرگی از خود کتاب است. او منتقد دانشگاهیِ خنثی نیست؛ طعنه می‌زند، حمله می‌کند، اغراق می‌کند، ناگهان شاعرانه می‌شود، جمله‌های کوتاه و کوبنده می‌سازد...
امید که در ترجمه دربیاید اما در هر صورت می‌توانید به متن اصلی رجوع کنید.
مهدی فاتحی

دی اچ لارنس
مهدی فاتحی


روح مکان

دوست داریم آثار کلاسیکِ قدیمیِ آمریکا را کتاب‌های کودکان بدانیم. این فقط بچگیِ خود ماست.
در گفتمان هنر آمریکاییِ قدیم، خصلتی بیگانه هست؛ خصلتی که از آنِ قاره‌ی آمریکاست نه هیچ جای دیگر. اما البته تا وقتی اصرار داریم این کتاب‌ها را قصه‌های کودکان بخوانیم، همه‌ی این را از دست می‌دهیم.
آدم از خودش می‌پرسد رومیانِ متشخصِ اهل فضلِ قرن سوم و چهارم و قرن‌های بعد، از گفته‌های غریب لوکرتیوس یا آپولیوس یا ترتولیان، آگوستین یا آتاناسیوس چه درمی‌آوردند. صدای نامأنوسِ اسپانیای ایبری، غرابتِ کارتاژ کهن، شورِ لیبی و شمال آفریقا: شرط ببندید آن رومیان آبرومند هیچ‌کدام را اصلاً نمی‌شنیدند. همه‌ی این‌ها را از خلال استنباط‌های کهنه‌ی لاتینی می‌خواندند، همان‌طور که ما پو یا هاوثورن را از خلال استنباط‌های کهنه‌ی اروپایی می‌خوانیم.
شنیدن صدایی تازه دشوار است؛ همان‌قدر دشوار که گوش‌دادن به زبانی ناشناخته. ما اصلاً گوش نمی‌دهیم. در آثار کلاسیکِ قدیمیِ آمریکا صدای تازه‌ای هست. دنیا نمی خواست آن را بشنود اما درباره‌ی اینکه اینها قصه‌های بچگانه است وراجی زیاد است.
چرا؟ از ترس. دنیا از تجربه‌ای تازه بیش از هر چیز دیگری می‌ترسد. چون تجربه‌ی تازه این‌همه تجربه‌ی قدیمی را از جا می‌راند. مثل این است که بخواهی عضلاتی را به کار بیندازی که شاید هرگز به کار نرفته‌اند، یا قرن‌هاست خشک و سفت شده‌اند و به‌طرز وحشتناکی درد دارد.
دنیا از فکر تازه نمی‌ترسد. هر فکری را می‌تواند توی یک کشو بگذارد. اما تجربه‌ای واقعاً تازه توی هیچ کشویی جا نمی‌شود. فقط می‌تواند از آن جاخالی بدهد. دنیا استاد جاخالی‌دادن است، و آمریکایی‌ها استادتر از همه. چون از خودِ خودشان جاخالی می‌دهند.
در کتاب‌های قدیمیِ آمریکایی حسی تازه هست؛ بسیار بیشتر از کتاب‌های جدید آمریکایی، که تقریباً از هر احساسی خالی‌اند و به همین هم می‌بالند. در کلاسیک‌های قدیمیِ آمریکا حسی «متفاوت» هست. گذار از روانِ کهنه به چیزی تازه است؛ یک جابه‌جایی. و جابه‌جایی‌ها درد دارند. این یکی درد دارد پس سعی می‌کنیم ببندیمش، مثل انگشت بریده. تکه‌پارچه‌ای دورش می‌پیچیم.
خودِ این هم بریدگی است؛ بریدنِ عواطف و آگاهیِ کهنه.
نپرسید چه باقی می‌ماند.
تنها حقیقت، گفتمان هنر است. هنرمند معمولاً دروغگویی لعنتی است؛ اما هنرش، اگر هنر باشد، حقیقتِ روزگارش را به شما خواهد گفت و فقط همین اهمیت دارد. حقیقت جاودان را بریزید دور. حقیقت روزبه‌روز زندگی می‌کند؛ افلاطونِ شگفت‌انگیزِ دیروز امروز عمدتاً حرف مفت است.
هنرمندان قدیمیِ آمریکا دروغگوهایی علاج‌ناپذیر بودند. اما، به‌رغم خودشان، هنرمند بودند. چیزی که درباره‌ی بیشتر کسانی که امروز کار هنری می‌کنند نمی‌توان گفت.
و وقتی داغ ننگ را می‌خوانید، اختیار با خودتان است: یا حرفی را بپذیرید که آن نازنینِ شیرین‌وشکرِ چشم‌آبی، هاوثورن، درباره‌ی خودش می‌زند، دروغ مثل حرفِ همه‌ی نازنین‌ها؛ یا حقیقتِ بی‌خدشه‌ی سخنِ هنرش را بخوانید.
نکته‌ی عجیب درباره‌ی گفتمان هنر این است که چه هولناک ناراست می‌گوید؛ یعنی چه دروغ‌هایی می‌گوید. لابد چون خودِ ما هم همیشه و مدام به خودمان دروغ می‌گوییم. و هنر از نقشِ دروغ‌ها حقیقت می‌بافد. مثل داستایفسکی که خودش را چیزی شبیه عیسی جا می‌زند، اما تمام مدت با نهایت صداقت خودش را موجودکی هولناک نشان می‌دهد.
حقیقتا هنر نوعی حیله است. اما خدا را شکر که چنین است؛ اگر بخواهیم می‌توانیم حیله‌اش را بشناسیم. هنر دو کار بزرگ دارد. نخست، تجربه‌ای عاطفی به ما می‌دهد بعد، اگر شهامتِ احساسات خودمان را داشته باشیم، به معدنی از حقیقت عملی بدل می‌شود. احساسات را تا سرحد تهوع تجربه کرده‌ایم. اما هرگز جرئت نکرده‌ایم حقیقتِ واقعی را از دلشان بکاویم و بیرون بکشیم؛ حقیقتی که به ما مربوط است، چه به نوه‌هایمان مربوط باشد چه نباشد.
هنرمند معمولاً کار را، یا دست‌کم زمانی چنین می‌کرد، با این قصد آغاز می‌کند که پندی را نشان بدهد و قصه‌ای تعریف کند. اما دُمِ قصه، معمولاً، سوی دیگری را نشان می‌دهد. دو پند، صاف رو‌در‌روی هم: پندِ هنرمند و پندِ قصه. هرگز به هنرمند اعتماد نکنید. به قصه اعتماد کنید. وظیفه‌ی واقعیِ منتقد این است که قصه را از دست هنرمندی که آن را آفریده نجات بدهد.
حالا دیگر می‌دانیم در این بررسی‌ها کارمان چیست: نجات‌دادنِ قصه‌ی آمریکایی از دست هنرمند آمریکایی.
اول نگاهی به همین هنرمند آمریکایی بیندازیم. اصلاً چطور سر از آمریکا درآورد؟ چرا هنوز، مثل پدران پیش از خودش، اروپایی نیست؟
حالا به من گوش کنید، نه به او. او همان دروغی را به شما خواهد گفت که انتظار شنیدنش را دارید. و این تا حدی تقصیر خود شماست که انتظارش را دارید.