مهدی فاتحی

ولی آن «انسانیت» تازه‌ای که پس از رنسانس آمده بود هم نمی‌خواستند. از آن آزادی تازه‌ای هم که قرار بود در اروپا این‌همه دلپسند باشد، هیچ. چیزی عبوس‌تر، سخت‌گیر و بی‌قید.
آمریکا هرگز آسان نبوده و امروز هم آسان نیست. آمریکایی‌ها همیشه در نوعی تنش بوده‌اند. آزادی‌شان سراپا اراده است، سراپا تنش: آزادیِ مبادا. و از همان آغاز چنین بوده است. سرزمینِ مبادا. فقط فرمان نخست این است:
مبادا دعویِ اربابی کنی.
از همین‌جاست دموکراسی.
«ما بی‌اربابیم.» این چیزی است که عقاب آمریکایی جیغ می‌کشد.
عقابِ ماده است.
اسپانیایی‌ها آزادیِ اروپای پسارنسانس را نپذیرفتند و اسپانیایی‌ها بیشترِ آمریکا را پُر کردند. یانکی‌ها هم انسان‌گراییِ اروپای پسارنسانس را نپذیرفتند، ردش کردند. پیش از هر چیز از ارباب‌ها متنفر بودند. اما زیرِ این، از آن روانی و آسودگیِ طبعِ اروپایی هم بیزار بودند. در تهِ جان آمریکایی همیشه تشویشی تیره بود؛ در تهِ جان اسپانیایی-آمریکایی هم همین. این تشویش تیره از خودجوشیِ کهنه‌ی اروپایی بیزار بود و هنوز هم هست، و با رضایت فروپاشی‌اش را تماشا می‌کند.
هر قاره‌ای روح مکانِ بزرگِ خاص خودش را دارد. هر قومی در جای معینی قطبی می‌شود؛ همان‌جا که خانه است، میهن است. جاهای گوناگون روی زمین تراوش حیاتیِ متفاوتی دارند، ارتعاشی متفاوت، بخار شیمیاییِ متفاوت، نسبت قطبیِ متفاوتی با ستارگان متفاوت: هرچه می‌خواهید اسمش را بگذارید. اما روح مکان واقعیتی بزرگ است.
دره‌ی نیل فقط غله تولید نکرد، ادیان غریب مصر را هم تولید کرد. چین، چینی‌ها را تولید می‌کند و همچنان خواهد کرد. چینی‌های سان‌فرانسیسکو به مرور دیگر چینی نخواهند ماند، چون آمریکا دیگِ ذوب بزرگی است.
در ایتالیا، در شهر رم، قطبیتی عظیم وجود داشت. و به نظر می‌رسد مرده است. چون مکان‌ها هم می‌میرند. جزیره‌ی بریتانیای کبیر مغناطیس زمینی یا قطبیتِ شگفت‌انگیزِ خاص خودش را داشت؛ چیزی که مردم بریتانیا را ساخت. فعلاً به نظر می‌رسد این قطبیت دارد از هم می‌گسلد.
آیا انگلستان می‌تواند بمیرد؟ و اگر انگلستان بمیرد چه؟
آدم‌ها بسیار کمتر از آنچه خیال می‌کنند آزادند؛ آه، بسیار کمتر. شاید آزادترین‌ها از همه کمتر آزاد باشند.
آدم‌ها وقتی آزادند که در میهنی زنده باشند، نه وقتی سرگردان‌اند و می‌گسلند. آدم‌ها وقتی آزادند که از صدای ژرف و درونیِ ایمان فرمان ببرند. فرمان‌بردن از درون. آدم‌ها وقتی آزادند که به جامعه‌ای زنده، ارگانیک و باایمان تعلق داشته باشند؛ جامعه‌ای که فعالانه در کارِ تحقق مقصودی است که هنوز تحقق نیافته و شاید هنوز شناخته هم نشده. نه وقتی دارند به سوی یک غرب وحشی می‌گریزند. ناآزادترین جان‌ها به غرب می‌روند و فریاد آزادی سر می‌دهند. آدم‌ها وقتی از همه آزادترند که کمترین آگاهی را از آزادی دارند. این فریاد جرنگِ زنجیرهاست؛ همیشه همین بوده.
آدم‌ها وقتی هر کاری دلشان می‌خواهد می‌کنند آزاد نیستند. همان لحظه که بتوانی هر کاری دلت می‌خواهد بکنی، دیگر کاری نیست که انجام‌دادنش واقعاً برایت مهم باشد.
آدم‌ها فقط وقتی آزادند که کاری را بکنند که ژرف‌ترین خودشان می‌خواهد.
و تازه رسیدن به آن ژرف‌ترین خود! باید شیرجه زد.
چون ژرف‌ترین خود خیلی پایین است و خودِ آگاه میمونِ یک‌دنده‌ای است. اما از یک چیز می‌توان مطمئن بود. اگر کسی بخواهد آزاد باشد، باید خیالِ انجام‌دادنِ هرچه دلش می‌خواهد را کنار بگذارد و در پیِ کاری باشد که آن می‌خواهد انجام شود.
اما پیش از آن‌که بتوانی خواستِ آن را انجام بدهی، باید نخست افسونِ اربابیِ کهنه، آنِ کهنه، را بشکنی.
شاید در عصر رنسانس، وقتی پادشاهی و پدری فرو ریخت، اروپا به نیمه‌حقیقتی بسیار خطرناک لغزید: آزادی و برابری.
شاید مردانی که به آمریکا رفتند این را احساس کردند و در نتیجه جهان کهن را یکسره پس زدند. حتی یک قدم از اروپا جلوتر رفتند. آزادی در آمریکا تا امروز معنایی جز گسستن از هرگونه سلطه نداشته است. آزادیِ راستین فقط وقتی آغاز می‌شود که آمریکایی‌ها آن را کشف کنند و شاید در پیِ تحققش بروند؛' آن' همان ژرف‌ترین خودِ یکپارچه‌ی انسان است، خود در تمامیتش، نه در نیمگیِ آرمان‌گرایانه‌اش.
پس پدران زائر برای همین به آمریکا آمدند؛ و ما هم برای همین می‌آییم. رانده از سوی آن. نمی‌بینیم که بادهای نامرئی ما را حمل می‌کنند، همان‌طور که دسته‌های ملخ را حمل می‌کنند؛ که مغناطیسی نامرئی ما را می‌کشاند، همان‌طور که پرندگان مهاجر را به مقصدی می‌کشاند که از پیش نمی‌شناسند. اما چنین است.
ما آن انتخاب‌کنندگان و تصمیم‌گیرندگانِ شگفت‌انگیزی نیستیم که خیال می‌کنیم. آن به جای ما انتخاب می‌کند و به جای ما تصمیم می‌گیرد. مگر البته اینکه فقط بردگانی گریخته باشیم، با اطمینانی زمخت و پررو به سرنوشتی حاضر و آماده. اما اگر آدم‌هایی زنده باشیم، در تماس با سرچشمه، آن ما را می‌راند و برایمان تصمیم می‌گیرد.

👎3❤1

275 viewsMehdi Fatehi, 10:21