.
پیداست که ابلیس به صحرامان کشانده است.
تورگنیف داستایفسکی را مسیحی پارسا و میهن‌پرستی متعصب می‌دانست' که البته پر بیراه نبود اما با خصومت. داستایفسکی در تمام آثارش در حال جدل با شیطان است. از میشکین تا ایوان و ستاوورگینِ شیاطین آنچه فرمان می‌راند شیطان است. شخصیتهایی پرقدرت پیچیده و پرآشوب میان انسان و خدا و شیطان. اما آنچه تورگنیف در داستایفسکی نمی‌دید همین لرزش دستانش در افرینش انسان زیاده انسانی بود.
در تصویر روی جلد کتاب شیاطین چهره شیطان‌واره ستاوورگین همراه با چند زن در رمان دیده می‌شود زنانی که هر کدام معشوقه‌وار خواستار او هستند و هر کدام نصیبی می‌برند اما در نهایت جز نفرت از روح سرد و خالی او چیزی نمی‌یابند. خدایان با دو گروه از انسانها سر عناد دارند: شاعران( نویسندگان) زیرا که آفرینندگان دیگرند و روسپی‌ها که حلوای نقدند. مردانی که دایم معشوقه‌های خود را عوض می‌کنند خود نیز نمی‌دانند که چه می‌خواهند. آنها به محض یافتن یکی از او متنفر شده و پی دیگری می‌روند. تنها روسپی‌ها همان هستند که پذیرفته می‌شوند و برای نویسندگان مامن و همدم‌اند زیرا که شیاطین وجودشان را بر آن فرود می‌اورند تا ناپدید شود و آرام گیرند. شیاطین وجودی که در ابتدا در وجود نویسندگان ناپیدا هستند و به همین خاطر برای زنان جذاب و دست نیافتنی. اما به زودی این شیاطین درون که مورد نفرت خدایان هستند پدیدار می‌شود و باعث مطرود شدن‌‌شان از کنار زنان و جامعه می‌شود. به همین خاطر این جن‌زدگان جهان در آغوش دیگر مطرود خدایان آرام می‌گیرند یا در خلوت خود.
داستایفسکی مثل مرد بیمار انجیل که با خارج شدن شیاطین از وجودش و حلول بر خوکها رستگار شد روسیه را بیماری می‌داند که درونش پر از شیاطین است: زخم‌ها، گندها، پلیدی‌ها و شیاطین بچگانی که قرنهاست در کالبد این بیمار انباشته شده و نیاز به اراده اسمانی دارد تا در خوکها حلول کند و روسیه را نجات دهد.
آیا ما نیز به این پلیدی‌های وجود خود واقف هستیم؟ ایا نیروی اراده‌ای هست که آن را بیرون بکشد؟ آیا تاریخ و کشور ما تا به امروز شیاطینی را که در خود انباشته کرده توانسته یکی نه همه را بیرون بکشد و شرمسار به تماشایش بنشیند؟ یا دایم بر پوستین ملیت و تاریخش دمیده و شیاطین را فربه کرده؟ آیا نوشتن چیزی جز جدل همیشگی با شیاطین است؟
شاید ملت ما هم جن‌زدگانی خوابزده‌اند که هر کدام درونی انباشته از زخم و گند و پلیدی تاریخی دارند اما به جای بیرون کشیدن و التیام، به خود می‌بالند و جدل‌کنندگان شیاطین و مرحم‌گذاران را مطرود می‌کنند.
#مهدی_فاتحی

درباره رمان گهواره دیو نوشته امید فلاح آزاد
مهدی فاتحی

.
ادبیات بدون سانسور قلب حقیقی ادبیات است. آنچه که جریان اصلاح‌طلبی همراه با جوایز و ناشران قلابی به عنوان نویسنده معرفی می‌کند فاحشه‌های نشر و کتاب‌اند نه نویسنده.
اما نبود سانسور پله اول امکان نوشتن است آنچه که ادبیات را به ساحت حقیقی وارد می‌کند امرواقع زیستن و زندگی است، خارج شدن ذهن از سنت دیرینه و البته نگاه و چشم انداز وسیع رمان نویس است.
#گهواره_دیو نوشته امید فلاح آزاد، نویسنده‌ای که در امریکا زندگی می‌کند ارزش‌های زیادی دارد از پرورش موقعیت، روند ماجرا، در هم تنیدن قصه و رفت و برگشت هایی که به جا اتفاق می افتد و فرم و تکنیکی که قابل قبول‌ست اما این وانایی در پرداخت و نثر خوب از نظر من بخشی از عمل نوشتن است اما هسته اصلی چشم‌انداز نویسنده و نگاهش به جهان است و پرداخت این اندیشه در دل این ماجراست.
موضوع کلی رمان خانه‌سوزان بهاییان قبل انقلاب است و مظلومیت همیشگی بهاییان در ایران!! اساسا وقتی نویسنده‌ای چشم‌انداز و نگاهش دفاع از کسی یا قشری یا ایدیولوژی باشد از همان ابتدا متن نه ادبیات بلکه تبدیل به بروشور سازمانی می‌شود. در شهرکی که همه مردم علیه بهاییان هستند هیچ وقت کند و کاو شخصیتی در این باره وجود ندارد ما با عده‌ای سایه در بیرون خانه‌ای طرف هستیم که جز کینه و عدوات به این خانه و خانواده ندارند و در مقابل خانواده‌ای( با محوریت شخصیت سهراب) که جز قداست و ستایش حسی نسبت به ایدیولوژی که مریدش هستند ندارم. یعنی دو طرف ماجرا ( سیاه و سفید: ضعف اصلی اکثر کار نویسندگان مهاجر) هاله‌ای از تیپ و کلی‌گویی‌اند چه برای دوست و چه دشمن. اساسا اینکه نویسنده‌ای در این قرن کتاب در دفاع از یک تفکر مرتجع بنویسد به اندازه کافی مضحک هست حالا اگر کارش را هم سانتی‌مانتال هم روایت کند دیگر هیچ.
کمترین کاری که نویسندگان ما از ادبیات جهان باید بیاموزند ویرانگری است، نشان دادن هیولای درون یک ملت است. کدام ادبیات ماندگار در جهان دیده شده که در ستایش ملت یا آیینی به قلم اید؟ سلمان رشدی در رمانهای درس مهمی به نویسندگان رمانتیک ما می‌دهد او از ایین هندو گرفته تا تاریخ کشور و قوم و مذهبش را در ادبیات به تیغ نقد هنرمندانه می‌برد بعد نویسنده ما بعد از سالها زندگی در فرنگ هنوز نه تنها درگیر آیین مرتجع پدرانش است بلکه در دفاعش هم دست به قلم می‌برد.
برای نویسنده شدن باید آموخت که چه درست و چه غلط جهان را بیرون از هر تفکری چون خدایان نوشت نه چون بردگان دست بسته در تنگنای سنت و خوشایند دیگران.هر چند ما هنوز اندر خم یک کوچه‌ایم.
کتاب را نشر #ناکجا به بهترین شکل منتشر کرده.
مهدی فاتحی

انسان آرمانگرا انسان شکست خورده است.
مهدی فاتحی

.
'تاریخ هرگز خود را تکرار نمی‌کند این انسان است که خود را تکرار می‌کند' ولتر

کنستانتین وقتی پایه‌های آسمان را بر زمین بنا گذاشت مسیحیت را به آرمانی سپرد که هم سبب سازش دین و دنیا شد و هم انسان را به زیر کشید. جامعه قرون وسطایی مردم را به ترک دنیا فرامی‌خواند اما در عمل کلیسا وابستگیش افزون می‌شد و به دنبال ثروت بیشتر.سرکوب و شکنجه مردم هم راه به جایی نبرد چون ذات آدمی امکانی برای ترک دنیا و لذت ندارد و انسان قبل و بعد قرون وسطا همان انسان بود. اما چرایی اینکه انسان معبودی می‌سازد و بعد از آن سرباز می‌زند ناشی از نیاز و ضعفی است که باید شناخت.
تاریخ به ما می‌آموزد آرمان ساخت انسانهای بهتر چه طی قرنها شکنجه و داغ و درفش قرون وسطا چه با ایدئولوژی‌های قرن بیستمی و چه با تکنولوژی شکست خورده است و همه بر پایه عدم شناخت کافی از انسان و ذات اهریمنی بشر است. عدم اگاهی که می‌تواند دهه‌ها یا قرنها پابرجا بماند تا شکست را بپذیرد.
پدیده‌ای که در تاریخ صد سال اخیر ما مشهود است همین شکست آرمانهاست. اما ایا بعد از این همه تجربه،آرمانگرایی در این خاک به پایان رسیده؟ آیا چشمان بیداری هست که انسان را عریان و شفاف ببیند؟ فرشتگان و شیاطین وجود انسان کجا نمایان می‌شوند و این هیولای درون چرا به چشم آرمانگرایان نمی‌آید؟
در جریان اعتراضات اخیر شاهد تجربه ارمانگرایانه دیگری هستیم که انگار پایانی ندارد. جنبشی که به سلبریتی‌های فوتبال و بازیگران نزدیک است و چشم به انها دارد و به روشنفکران و اندیشمندان اعتنایی نمی‌کند: چنین موجی در ذات خودش ناگزیر از یآس موقرانه است و در بن‌بست.
آنچه که باعث ناامیدی دو طرف می‌شود فاصله زیاد آرمان‌ها با واقعیت است.
وجه مشترک مخالفان و موافقان وضع موجود آرمانگرایی و عدم شناخت خیابان یا حقیقت انسان ایرانی امروز است: یکی آن را دیندار و متعهد می‌پندارد که تا آخر پای آرمانش ایستاده و دیگری آن را جنگاورانِ خیابان و مبارزان حقیقت می‌داند که حاضر است جان و مالش را فدای آینده نسل دیگر کند: هر دو حقیقت را قربانی آرمان‌شان می‌کنند.
حقیقت مردمی که شاید بتوان آنرا در لا‌به‌لای متون ادبی،تاریخی، جامعه شناسی و اندیشه و تجربه روشنفکران نسل قبل و امروز یافت و نگاهی روشنگرانه به خیابان و کوچه پس کوچه‌ها و تاریکخانه‌های حقیقی مردم. مردمی احساسی، ترسو، منفعت‌طلب، سرخورده و با خرده‌فرهنگهای متفاوت که هر کدام خواسته‌ای دارند و نیازی که گاه با همسایه‌ روبرویش هم نقطه اشتراکی ندارد. اما به نظر من مهمترین خصیصه‌اشان این است که دیگر آرمانی ندارند و هر دو طرف محور مختصات را مایوس می‌کنند.
در این مبارزه و جدل کسی برنده است که اگاهی و شناخت بیشتری از امرواقع انسان ایرانی دارد نه انکه زورمندتر است و نه انکه حقیقت‌طلب است و به زعم خود صاحب رای اکثریت.
اگاهی و اندیشیدن حفره اصلی و  آرمانگرایی نقطه ضعف هر دو خرده فرهنگ در حال جدل است.
در شهری که ذغال فروشی جایگزین کتاب فروشی می‌شود حرف از اولین جنبش مدرن زنان و انقلاب مدرن و تغییر جهان به نطر زیاده گویی می‌آید.
فقر و رنج ملتی رو به فزونی گرفته و در هر تاریخی این رنج و فقر عامل اعتراض و تغییر خواهد شد اما عجله دو طرف برای رسیدن به نتیجه( هر کدام به شکلی)ناشی از توهم آرمانگرایانه و دور از حقیقت از  شناخت مردمی است که عامل اصلی هر اتفاقی خواهند بود. کنار گذاشتن خیابان( و ندیدن و نشناختن انچه در آن می‌گذرد) از سمت هر دو طرف _در عین اینکه هر دو به گمان خود  در جدل خیابان هستند_ جز جنگ نمادین فرسایشی و طولانی و نفله شدن جوانان و فقیرتر شدن بیشتر مردم کارایی دیگری ندارد. و ناامیدی و سرخوردگی  کارگزاران هر دو طرف که دایم از خود می‌پرسند پس چرا این هم جواب نداد؟
نیت خیر و شر طرفین هیچ کارکردی در وجاهت عمل ندارد از کنستانتین تا استالین همه با اندیشه آرمانی برای نجات و تغییر انسان و با نیت خیر راه جهنم را سنگفرش کردند چرا که آنچه که باید از امرواقع انسانی نمی‌دانستند.
مهدی فاتحی

.
#روبن_استلوند در این فیلم play تمام توانایی و استعدادش را قبل از دیگر فیلمهایش نشان داد فیلمی که بهتر از مثلث اندوه ساخته شده و آن اغراق گویی را ندارد. فیلمساز در این کار فاصله زیادی با موضوع دارد به سختی دوربین را تکان میدهد و مستند وار از نابازیگرا استفاده کرده و مخاطب سوئدی را به میانه زندگی اجتماعی و تحقیرآمیزش می‌کشد.
یک گروه از پسران سیاه‌پوست از خانواده مهاجران به سراغ پسران سوئدی و پولدار( طبقاتی) می‌روند و آنها را با تهدید به اینکه گوشی موبایل‌شان دزدی است با خود به اطراف شهر می‌کشانند تا سراسیمه و کلافه هر آنچه دارند به آنها تحویل دهند. در حالت اولیه ( بعد از اکرانش در سوئد) عده‌ای فیلم را نژادپرستانه دانستند در واقع همان تفکری که استلوتد درباره‌اش کار کرده بود. در فیلم می‌بینیم پسران سیاه‌پوست هر جا هر کاری دلشان بخواهد می‌کنند و هیچ کس هیچ سرزنش یا توهینی به آنها نمیکند حتی وقتی سر به سر بزرگسالان سفید میگذارند انها خیلی زود تسلیم می‌شوند اما وقتی پسربچه‌های سوئدی کمک طلب می‌کنند حتی برای زنگ زدن به پلیس کسی نمی‌پذیرد که انها تحت آزار و دزدی هستند. ادمها خونسرد و بی توجه از کنار پرخاش و آزار گروه سیاهپوست می‌گذرند اما در پایان فیلم وقتی پدر یکی از پدران سوئد یکی از پسران سیاه را میبیند و سعی میکند او را سررنش کند و مال دزدی را پس بگیرد زنان زیادی در مقابلش می‌ایستند و او را آزارگر و نژادپرست خطاب می‌کنند . مرد هر قدر شرایط را توضیح میدهد کسی حرف او را نمیپذیرد بر همین اساس پسرک سیاه و دزد نه تنها داد و غال راه می‌اندازد حتی سیلی هم به گوش مرد می‌نوازد
در فیلم بر حول همین محور قدرت، طبقه، مهاجرین و انسان سرد و ترسوی طبقه جدید سرمایه‌داری که فقط فکر مقبولیت جمعی است نه حقیقت،حرفهای زیادی می‌زند جایی که حتی کالسکه رها شده وسط قطار دست نمیزنند از ترس تعلق به مهاجرین و خاضعانه طلب همراهی دارند
استلوند در این فیلم آیینه‌ای در مقابل جامعه سوئدی و البته طبقه جدید تفاله سرمایه‌داری قرار می‌دهد تا خود شان را ببینند اینکه چقدر محافظه کار شده‌اند، چه ترسهای اجتماعی از قضاوت شدن دارند، چه فرزندان ترسو و بزدلی تحویل جامعه داده‌اند( پسران سوئدی در تمام فیلم هر چند مورد خشونت قرار دارند ولی تسلیم هستند و هیچ دفاعی از خود نمیکنند.)
این فیلم به واقع درباره سیاهپوستان( black card) و مهاجر نیست. درباره قدرت در ساختار اجتماعی است. درباره گونه جدیدی از انسانهای مسخ شده و بزدل است که برای نگاه دیگری و مقبولیت اجتماعی از هر ظلمی و
جنایتی حتی به خود میگدرند و تبدیل به ادمهای فیک و سردی شده‌اند که فقط به کار و حرفه خود می‌پردازند و از قضاوت دیگران چنان واهمه دارند که از درون تسلیم شده و یخ زده‌اند. جامعه پوک و خالی از امر واقعی و فردیت. جامعه‌ای که برده قدرت شده و کمترین نیرو یا قدرت میتواند انها را تسلیم کند چرا که تنها خواهان گذراندن هستند نه زندگی به معنای واقعیش. استولند در این فیلم از تحقیر شدگی جامعه غربی می‌گوید.
#مهدی_فاتحی

.
واژه سرآعاز اینجا به معنای origin آنچه که هست و آنچنان که است معنا می‌دهد بدون پوشش، که در فلسفه #هایدگر Da نامیده می‌شود ( هستی و زمان) به همین خاطر هایدگر سرآغاز کار هنری را هنر می‌داند.هنر همان کار هنری است نمود و نشان دادن هر آنچه که هست بدون پوشش، یعنی آشکار کردن واقعیت و هستی محضِ هر آنچه که از آن گفته می‌شود و پرده برانداختن از آشفتگی‌های کدری که بر وجود و هستی چیزهاست. به قولی: ذاتی‌ترین ذات موجود، مبتنی بر آن است که موجود در ناپوشیدگی وجودش چیست.چرا که ناپوشیدگی هر وجودی حقیقت هستی آن است.
برای شناخت اثر هنری_ در مقام منتقد دیگری یا خود_ باید اندک شناختی از واقعیت هستی هنر و چیستی آن بدانیم. انچه که در واقعیت دیده میشود یا ساخته می‌شود یا نوشته می‌شود در هر شکل از هنر باید چیزی بیشتر از واقعیت باشد باید انچه که در اثر هنری به دست می‌آید موجودتر از هستی ان در بیرون باشد یعنی ناپوشیده تر.
چه در عکاسی، معماری، نقاشی، شعر و داستان_ که رفیع‌ترین نوع هنر بر اساس زبان است _ این درخشندگی والا دیده شود وگرنه تکرار بیهوده و بی‌ذوقی از امر پوشیده است. اما دیدن و به هستی نشاندن حقیقت هر موجودی( آفریدن و خلاقیت) کاری سخت،زمانبر و طاقت‌فرساست. تنها ابزار عکاسی و رنگ و بوم و کلمه نمی‌تواند کار را بر مرتبه هنر برساند.
دوستان زیادی متن و شعر و داستان ( گاه عکس و نقاشی) ارسال می‌کنند و خود را شاعر و هنرمند و ...می‌نامند بدون کمترین ذوق و هستی‌شناسی از هنر به خصوص در امر شعر و نوشتن که به نظرم سخت‌ترین کار در آفرینش است چرا که قرار است در زبان و واژه، موجود چنان که هست آشکار شود زبان در این آثار محل تبادل اطلاعات،دلتنگی و مرثیه و اشک نیست بلکه محل نشاندن ناپوشیدگی از هر چیزی است( نامیده شدن) : جامعه، انسان، تاریخ...بیرون زدن شر و زخم زدن به مخاطب و ثبت هستیِ هر آنچه ساخته می‌شود بر تاریخ. جاودانگی هنر و تاریخ سازی از اینجاست که شکل می‌گیرد. هر موجودی در ابتدا در نمودش فریب دهنده است و تنها با شکافتن و فراافکندن و ناپوشیدگی است که هستی واقعی آن دیده می‌شود هر قدر زننده، تلخ، ویران کننده و تحقیر آمیز. در نوشتن از انسان یا قوم آنچه که از متن بیرون می‌زند ذات (حقیقت) آن قوم است و تعلق آن قوم به تاریخش.
خواندن آثار نویسندگان و فیلسوف‌های متفاوت در شناخت و کار هنری ضروری‌ترین فعل هنرمند است چرا که از توهم کار و نقشِ خود بیرون می‌آید و خودش اولین منتقد اثرش می‌گردد. در عین حال از زخم خوردن و تحقیر شدن در آثار هنری به جانب تجربه شخصی و احساساتی‌گری نمی‌غلتد.
#مهدی_فاتحی

✍🏻 صادق هدایت
📘@ketabraheh