🗒یادداشت
🔺داده‌های آماری و تحلیل ادبی (بخش اول)
✍محسن احمدوندی
جدول زیر بسامد برخی کلمات را در یکی از رمان‌های معاصر نشان می‌دهد (اینجا). اگر از شما بخواهند صرفاً بر اساس این داده‌ها، دربارۀ فضای این رمان نظر بدهید، چه می‌گویید؟ آیا فضای این رمان را فضایی شاد و روشن و امیدبخش می‌دانید یا فضایی تلخ و تیره و یأس‌آلود. قاعدتاً بسامد کلمات بالا به ما می‌گوید که حال‌وهوای این رمان باید روشن و امیدبخش باشد، امّا آیا واقعاً چنین است؟
جدول بالا را بر اساس رمان «پاییز فصل آخر سال است» نوشتۀ نسیم مرعشی تهیّه کرده‌ام. این رمان سه روایت موازی از زندگی سه دختر بیست‌وهشت‌سالهٔ دهه‌شصتی به نام‌های لیلا، شبانه و روجاست؛ دخترانی که تنها، غمگین و اغلب ناامیدند و هرکدام از وضعیّتی که در آن قرار دارند، رنج میبرند و تلاش‌هایشان برای تغییر و بهبود شرایط هم با شکست مواجه می‌شود. کسی که رمان را خوانده‌است احتمالاً با من هم‌نظر باشد که فضایی تلخ و تیره و غم‌انگیز دارد و در آن خبر چندانی از شادی و خوشی و امید نیست.
هدفم از این مثال این بود که به این مسئله بپردازم که در دوران معاصر و به‌ویژه با گسترش ابزارهای فنّاورانه، استفاده از داده‌های آماری در تحلیل متن‌های ادبی روزبه‌روز رونق و رواج بیشتری یافته است. این امر از یک سو می‌تواند راهگشا باشد و به دقیق‌تر شدن تحلیل‌های ادبی کمک کند و از سوی دیگر می‌تواند راهزن باشد و ما را در تحلیل متن به بیراهه بکشاند. داده‌های آماری وقتی راهگشا هستند که منتقد ادبی در وهلۀ اوّل متن را دقیق خوانده باشد و درست فهمیده باشد، امّا اگر صرفاً ملاکِ منتقد ادبی برای تحلیل متن، داده‌های آماری باشد و خود متن را دقیق نخوانده باشد و درست فهم نکرده باشد، احتمالاً به بیراهه برود.
در کشور ما هم، به تبع دیگر کشورها، در سال‌های اخیر استفاده از داده‌های آماری در تحلیل‌های ادبی رونق گرفته‌است. البتّه مشکل استفاده از داده‌های آماری در کشور ما فقط به تحلیل و تبیین نامناسب و اشتباه آن‌ها برنمی‌گردد، بلکه متأسّفانه گاهی خودِ داده‌ها هم غلط و اشتباه‌اند. من در اینجا دو برش از دو مقاله را که در چند سال اخیر دربارۀ رمان «پاییز فصل آخر سال است» نوشته شده‌اند، نقل می‌کنم تا مسئله روشن‌تر شود.
مهبود فاضلی در مقاله‌ای بسامد واژۀ «تنهایی» در رمان مرعشی را بیش از چهل‌وپنج بار دانسته‌است:
در تمام موضوعاتی که مرعشی در رمان خود به آن پرداخته‌است، مضمون تنهایی همچون خطّی واصل عمل می‌کند و مسائل رمان را به هم پیوند می‌زند. می‌توان گفت سه راوی هر کدام به نوعی با تنهایی‌شان رویارو هستند و به شیوۀ خود می‌کوشند از آن بگریزند. واژۀ تنهایی با بسامد زیادی در رمان به چشم می‌خورد. تکرار بیش از ۴۵ بار این واژه در داستان نشان می‌دهد که تنهایی به‌عنوان یکی از مشکلات دنیای مدرن توانسته‌است هم‌ارزی خود با ساختار اثر را حفظ کند (فاضلی، ۱۴۰۰: ۱۱۷).
و منصوره شهریاری نیز در مقاله‌ای بسامد واژۀ «تنهایی» در رمان یادشده را بیش از چهل بار ذکر کرده‌است. شهریاری در پیشینۀ تحقیقش به مقالۀ فاضلی اشاره کرده‌است و من احتمال می‌دهم این عدد را از فاضلی گرفته و در متن مقاله‌اش ذکر کرده، زیرا در هیچ جای دیگر از مقاله‌اش به بسامد کلمات اشاره‌ای نکرده‌است، حالا چرا این عدد را از چهل‌وپنج به چهل تغییر داده‌است، نمی‌دانم:
بحران هویت، فردگرایی، انزوا و تنهایی مهم‌ترین پیامد این گذار از سنّت به مدرنیته است که در این داستان به‌خوبی نشان داده شده‌است و می‌توان گفت مرکز ثقل این داستان هویّت‌یابی، انزوا و تنهایی است. [...] کلیدواژۀ تنهایی و مفاهیمی که حول این واژه به وجود می‌آید نیز چنین نقشی در این داستان دارند. در واقع تمام داستان حول محور مفهوم تنهایی به وجود آمده‌است و این کلیدواژه بارها و بارها در ضمن داستان‌ها بیان شده است. [...] این واژه بیش از چهل مرتبه در داستان تکرار شده‌است که نشان از اهمّیّت آن برای نویسنده است (شهریاری، ۱۴۰۳: ۶۶ ـ ۶۷).
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
🔺داده‌های آماری و تحلیل ادبی (بخش اول)
✍محسن احمدوندی
جدول زیر بسامد برخی کلمات را در یکی از رمان‌های معاصر نشان می‌دهد (اینجا). اگر از شما بخواهند صرفاً بر اساس این داده‌ها، دربارۀ فضای این رمان نظر بدهید، چه می‌گویید؟ آیا فضای این رمان را فضایی شاد و روشن و امیدبخش می‌دانید یا فضایی تلخ و تیره و یأس‌آلود. قاعدتاً بسامد کلمات بالا به ما می‌گوید که حال‌وهوای این رمان باید روشن و امیدبخش باشد، امّا آیا واقعاً چنین است؟
جدول بالا را بر اساس رمان «پاییز فصل آخر سال است» نوشتۀ نسیم مرعشی تهیّه کرده‌ام. این رمان سه روایت موازی از زندگی سه دختر بیست‌وهشت‌سالهٔ دهه‌شصتی به نام‌های لیلا، شبانه و روجاست؛ دخترانی که تنها، غمگین و اغلب ناامیدند و هرکدام از وضعیّتی که در آن قرار دارند، رنج میبرند و تلاش‌هایشان برای تغییر و بهبود شرایط هم با شکست مواجه می‌شود. کسی که رمان را خوانده‌است احتمالاً با من هم‌نظر باشد که فضایی تلخ و تیره و غم‌انگیز دارد و در آن خبر چندانی از شادی و خوشی و امید نیست.
هدفم از این مثال این بود که به این مسئله بپردازم که در دوران معاصر و به‌ویژه با گسترش ابزارهای فنّاورانه، استفاده از داده‌های آماری در تحلیل متن‌های ادبی روزبه‌روز رونق و رواج بیشتری یافته است. این امر از یک سو می‌تواند راهگشا باشد و به دقیق‌تر شدن تحلیل‌های ادبی کمک کند و از سوی دیگر می‌تواند راهزن باشد و ما را در تحلیل متن به بیراهه بکشاند. داده‌های آماری وقتی راهگشا هستند که منتقد ادبی در وهلۀ اوّل متن را دقیق خوانده باشد و درست فهمیده باشد، امّا اگر صرفاً ملاکِ منتقد ادبی برای تحلیل متن، داده‌های آماری باشد و خود متن را دقیق نخوانده باشد و درست فهم نکرده باشد، احتمالاً به بیراهه برود.
در کشور ما هم، به تبع دیگر کشورها، در سال‌های اخیر استفاده از داده‌های آماری در تحلیل‌های ادبی رونق گرفته‌است. البتّه مشکل استفاده از داده‌های آماری در کشور ما فقط به تحلیل و تبیین نامناسب و اشتباه آن‌ها برنمی‌گردد، بلکه متأسّفانه گاهی خودِ داده‌ها هم غلط و اشتباه‌اند. من در اینجا دو برش از دو مقاله را که در چند سال اخیر دربارۀ رمان «پاییز فصل آخر سال است» نوشته شده‌اند، نقل می‌کنم تا مسئله روشن‌تر شود.
مهبود فاضلی در مقاله‌ای بسامد واژۀ «تنهایی» در رمان مرعشی را بیش از چهل‌وپنج بار دانسته‌است:
در تمام موضوعاتی که مرعشی در رمان خود به آن پرداخته‌است، مضمون تنهایی همچون خطّی واصل عمل می‌کند و مسائل رمان را به هم پیوند می‌زند. می‌توان گفت سه راوی هر کدام به نوعی با تنهایی‌شان رویارو هستند و به شیوۀ خود می‌کوشند از آن بگریزند. واژۀ تنهایی با بسامد زیادی در رمان به چشم می‌خورد. تکرار بیش از ۴۵ بار این واژه در داستان نشان می‌دهد که تنهایی به‌عنوان یکی از مشکلات دنیای مدرن توانسته‌است هم‌ارزی خود با ساختار اثر را حفظ کند (فاضلی، ۱۴۰۰: ۱۱۷).
و منصوره شهریاری نیز در مقاله‌ای بسامد واژۀ «تنهایی» در رمان یادشده را بیش از چهل بار ذکر کرده‌است. شهریاری در پیشینۀ تحقیقش به مقالۀ فاضلی اشاره کرده‌است و من احتمال می‌دهم این عدد را از فاضلی گرفته و در متن مقاله‌اش ذکر کرده، زیرا در هیچ جای دیگر از مقاله‌اش به بسامد کلمات اشاره‌ای نکرده‌است، حالا چرا این عدد را از چهل‌وپنج به چهل تغییر داده‌است، نمی‌دانم:
بحران هویت، فردگرایی، انزوا و تنهایی مهم‌ترین پیامد این گذار از سنّت به مدرنیته است که در این داستان به‌خوبی نشان داده شده‌است و می‌توان گفت مرکز ثقل این داستان هویّت‌یابی، انزوا و تنهایی است. [...] کلیدواژۀ تنهایی و مفاهیمی که حول این واژه به وجود می‌آید نیز چنین نقشی در این داستان دارند. در واقع تمام داستان حول محور مفهوم تنهایی به وجود آمده‌است و این کلیدواژه بارها و بارها در ضمن داستان‌ها بیان شده است. [...] این واژه بیش از چهل مرتبه در داستان تکرار شده‌است که نشان از اهمّیّت آن برای نویسنده است (شهریاری، ۱۴۰۳: ۶۶ ـ ۶۷).
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
🗒یادداشت
🔺داده‌های آماری و تحلیل ادبی (بخش دوم)
✍محسن احمدوندی
من تمام کاربردهای اسمی، صفتی و قیدی کلمۀ یادشده را از رمان مرعشی استخراج کرده‌ام. جدول زیر نشان‌دهندۀ بسامد کاربردهای مختلف این کلمه در رمان است (اینجا) چنان‌که می‌بینید بسامد تنهایی با کارکرد اسمی ـ که موردنظر این دو پژوهشگر بوده‌است ـ فقط ۲۲ بار است و با ۴۰ و ۴۵ بار بسیار فاصله دارد. حال ممکن است کسی بگوید منظور این پژوهشگران بسامد این کلمه در کارکرد اسمی و صفتی روی هم بوده‌است. البتّه خود این پژوهشگران چنین چیزی نگفته‌اند، ولی در این صورت باز هم بسامد این کلمه ۶۶ بار است و با تخمینی که این عزیزان زده‌اند، بسیار فاصله دارد. بدیهی است که «تنها» با کارکرد قیدی و در معنای «فقط» ارتباطی با بحث ما ندارد.
حالا ممکن است کسی بگوید که این پژوهشگران بسامد دقیق را مشخّص نکرده‌اند و فقط گفته‌اند «بیش از ۴۰ یا ۴۵ بار». پاسخ این است که اگر قرار بر تحلیل کیفی است چه لزومی دارد از داده‌های کمّی استفاده کنیم؟ آیا اگر من در متنی که دویست یا سیصد بار کلمه‌ای تکرار شده‌است، بگویم که فلان کلمه در این متن بیش از بیست بار تکرار شده‌است، کار عبث و بیهوده‌ای نکرده‌ام؟ از این سخن می‌خواهم نتیجه بگیرم که اگر قرار است از داده‌های کمّی در پژوهش‌های کیفی بهره ببریم، باید این داده‌ها دقیق باشد. در غیر این صورت، لزومی ندارد با حدس و گمان داده تولید کنیم. من با تحلیل این پژوهشگران موافقم. سخن آن‌ها مبنی بر این‌که یکی از مضامین محوری رمان مرعشی تنهایی است و این امر در بسامد بالای این کلمه بازتاب یافته‌است سخن درستی است؛ امّا با این کار که دادۀ غلط تولید کنیم و به خورد مخاطب بدهیم مخالفم. این عزیزان می‌توانستند دو کار بکنند: یا ملاک را بر همان تحلیل کیفی می‌گذاشتند و می‌نوشتند بسامد «تنهایی» در متن بالاست و هیچ آماری ذکر نمی‌کردند، یا اگر می‌خواستند آماری ارائه دهند باید دقیق و متقن می‌بود.
◾️منابع
ـ شهریاری، منصوره. (۱۴۰۳). «تحلیل داستان ”پاییز فصل آخر سال است“ بر اساس سنّت نوشتاری زنان». پژوهش‌نامۀ نقد ادبی و بلاغت. سال ۱۳. شمارهٔ ۴ (پیاپی: ۳۶). صفحات ۴۷-۷۱.
ـ فاضلی، مهبود. (۱۴۰۰). «نقد جامعه‌شناختی رمان ”پاییز فصل آخر سال است“ با رویکرد ساختارگرایی تکوینی». پژوهش‌های ادبی. سال ۱۸. شمارهٔ ۷۳. صفحات ۹۷- ۱۲۱.
ـ مرعشی، نسیم. (۱۳۹۳). پاییز فصل آخر سال است. چاپ اول. تهران: چشمه.
[یادداشت بالا پیش از این در شمارهٔ سی‌‌وچهارم فصل‌نامهٔ قلم در صفحات ۲۷-۲۹ منتشر شده است.]
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
🔺داده‌های آماری و تحلیل ادبی (بخش دوم)
✍محسن احمدوندی
من تمام کاربردهای اسمی، صفتی و قیدی کلمۀ یادشده را از رمان مرعشی استخراج کرده‌ام. جدول زیر نشان‌دهندۀ بسامد کاربردهای مختلف این کلمه در رمان است (اینجا) چنان‌که می‌بینید بسامد تنهایی با کارکرد اسمی ـ که موردنظر این دو پژوهشگر بوده‌است ـ فقط ۲۲ بار است و با ۴۰ و ۴۵ بار بسیار فاصله دارد. حال ممکن است کسی بگوید منظور این پژوهشگران بسامد این کلمه در کارکرد اسمی و صفتی روی هم بوده‌است. البتّه خود این پژوهشگران چنین چیزی نگفته‌اند، ولی در این صورت باز هم بسامد این کلمه ۶۶ بار است و با تخمینی که این عزیزان زده‌اند، بسیار فاصله دارد. بدیهی است که «تنها» با کارکرد قیدی و در معنای «فقط» ارتباطی با بحث ما ندارد.
حالا ممکن است کسی بگوید که این پژوهشگران بسامد دقیق را مشخّص نکرده‌اند و فقط گفته‌اند «بیش از ۴۰ یا ۴۵ بار». پاسخ این است که اگر قرار بر تحلیل کیفی است چه لزومی دارد از داده‌های کمّی استفاده کنیم؟ آیا اگر من در متنی که دویست یا سیصد بار کلمه‌ای تکرار شده‌است، بگویم که فلان کلمه در این متن بیش از بیست بار تکرار شده‌است، کار عبث و بیهوده‌ای نکرده‌ام؟ از این سخن می‌خواهم نتیجه بگیرم که اگر قرار است از داده‌های کمّی در پژوهش‌های کیفی بهره ببریم، باید این داده‌ها دقیق باشد. در غیر این صورت، لزومی ندارد با حدس و گمان داده تولید کنیم. من با تحلیل این پژوهشگران موافقم. سخن آن‌ها مبنی بر این‌که یکی از مضامین محوری رمان مرعشی تنهایی است و این امر در بسامد بالای این کلمه بازتاب یافته‌است سخن درستی است؛ امّا با این کار که دادۀ غلط تولید کنیم و به خورد مخاطب بدهیم مخالفم. این عزیزان می‌توانستند دو کار بکنند: یا ملاک را بر همان تحلیل کیفی می‌گذاشتند و می‌نوشتند بسامد «تنهایی» در متن بالاست و هیچ آماری ذکر نمی‌کردند، یا اگر می‌خواستند آماری ارائه دهند باید دقیق و متقن می‌بود.
◾️منابع
ـ شهریاری، منصوره. (۱۴۰۳). «تحلیل داستان ”پاییز فصل آخر سال است“ بر اساس سنّت نوشتاری زنان». پژوهش‌نامۀ نقد ادبی و بلاغت. سال ۱۳. شمارهٔ ۴ (پیاپی: ۳۶). صفحات ۴۷-۷۱.
ـ فاضلی، مهبود. (۱۴۰۰). «نقد جامعه‌شناختی رمان ”پاییز فصل آخر سال است“ با رویکرد ساختارگرایی تکوینی». پژوهش‌های ادبی. سال ۱۸. شمارهٔ ۷۳. صفحات ۹۷- ۱۲۱.
ـ مرعشی، نسیم. (۱۳۹۳). پاییز فصل آخر سال است. چاپ اول. تهران: چشمه.
[یادداشت بالا پیش از این در شمارهٔ سی‌‌وچهارم فصل‌نامهٔ قلم در صفحات ۲۷-۲۹ منتشر شده است.]
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
Forwarded from فصل‌نامۀ قلم
🔺فراخوان همکاری با سی‌‌و‌هفتمین شمارهٔ فصل‌نامهٔ قلم
فصل‌نامهٔ ادبی-فرهنگی قلم در آستانهٔ انتشار شمارهٔ جدید خود، از پژوهشگران، دانشجویان، استادان و سایر علاقه‌مندان حوزهٔ ادبیات و فرهنگ دعوت به همکاری می‌کند.
علاقه‌مندان می‌توانند یادداشت‌ها و مقالات خود را برای چاپ در این شماره تا بیستم شهریور ۱۴۰۵ برای ما ارسال کنند.
در شمارهٔ سی‌‌وهفتم فصل‌نامه، قصد داریم علاوه‌بر انتشار نوشته‌های صاحب‌نظران در حوزهٔ ادبیات و فرهنگ، به زندگی و آثار پژوهشگر، مترجم و ویراستار نام‌آشنای کرمانشاهی، استاد عبدالحسین آذرنگ، نیز بپردازیم. بنابراین از همهٔ کسانی که به این شخصیت فرهنگی علاقه‌مندند خواهشمندیم اگر یادداشتی دربارهٔ زندگی ایشان یا نقد و تحلیل آثارشان دارند، برای ما بفرستند.
ـ برای اطلاع از شرایط و ضوابط ارسال مقاله، به وبگاه پارسی‌شناسی مراجعه کنید.
ـ مقالات خود را به رایانامهٔ سردبیر فصل‌نامه به نشانی زیر:
Mohsenahmadvandi@yahoo.com
و یا به نشانی زیر در تلگرام:
@Mohsenahmadvandy
ارسال نمایید.
با تشکر
مدیرمسئول و سردبیر فصل‌نامهٔ قلم
محسن احمدوندی
@faslnameyeqalam
فصل‌نامهٔ ادبی-فرهنگی قلم در آستانهٔ انتشار شمارهٔ جدید خود، از پژوهشگران، دانشجویان، استادان و سایر علاقه‌مندان حوزهٔ ادبیات و فرهنگ دعوت به همکاری می‌کند.
علاقه‌مندان می‌توانند یادداشت‌ها و مقالات خود را برای چاپ در این شماره تا بیستم شهریور ۱۴۰۵ برای ما ارسال کنند.
در شمارهٔ سی‌‌وهفتم فصل‌نامه، قصد داریم علاوه‌بر انتشار نوشته‌های صاحب‌نظران در حوزهٔ ادبیات و فرهنگ، به زندگی و آثار پژوهشگر، مترجم و ویراستار نام‌آشنای کرمانشاهی، استاد عبدالحسین آذرنگ، نیز بپردازیم. بنابراین از همهٔ کسانی که به این شخصیت فرهنگی علاقه‌مندند خواهشمندیم اگر یادداشتی دربارهٔ زندگی ایشان یا نقد و تحلیل آثارشان دارند، برای ما بفرستند.
ـ برای اطلاع از شرایط و ضوابط ارسال مقاله، به وبگاه پارسی‌شناسی مراجعه کنید.
ـ مقالات خود را به رایانامهٔ سردبیر فصل‌نامه به نشانی زیر:
Mohsenahmadvandi@yahoo.com
و یا به نشانی زیر در تلگرام:
@Mohsenahmadvandy
ارسال نمایید.
با تشکر
مدیرمسئول و سردبیر فصل‌نامهٔ قلم
محسن احمدوندی
@faslnameyeqalam
📚معرّفی کتاب
📗نام کتاب: تاریخ اجتماعی روابط سکسی در ایران (بخش اول)
◾️نویسنده: ویلِم فلور
◾️مترجم: محسن مینوخرد
◾️نوبت چاپ: اول
◾️محل چاپ: استکهلم
◾️ناشر: فرودسی
◾️سال چاپ: ۲۰۱۰
◾️تعداد صفحات: ۴۵۳
◾️معرفی‌کننده: محسن احمدوندی
یکی از کتاب‌هایی که مدت‌ها بود آرزوی خواندنش را داشتم، کتابِ «تاریخ اجتماعی روابط سکسی در ایران» از ویلِم فلور، ایران‌شناس هلندی بود. البته سه سال پیش چند صفحه از آن را خواندم، اما متأسفانه به علت مشغله‌های دیگر، خواندنش را رها کردم؛ تا این‌که دیروز، به بهانۀ نوشتن یادداشتی که بی‌ارتباط با مطالب این کتاب نیست، دوباره به سراغش رفتم و خواندنش را از سر گرفتم. در سلسله یادداشت‌های پیشِ رو می‌کوشم خلاصه‌ای روشن از مطالب کتاب را خدمت شما ارائه کنم.
فلور در دیباچۀ کتابش ماجرای نوشتن آن را این‌گونه برای ما شرح می‌دهد:
ماه جولای ۲۰۰۷ بود که سری به انتشارات میج زدم تا چند جلدی از آخرین کتابم را که چاپ کرده بود بگیرم و سی‌دی کتابم را به محمد باتمان‌قلیچ بسپارم. او به شوخی درآمد: «چرا یک چیزی سکسی‌تر نمی‌نویسی تا یک کتاب پرفروش بیرون بدهیم؟» من هم به شوخی جواب دادم: «به چشم، کوشش می‌کنم (نگفتم: «میتوانم») بنویسم. کتابی دربارۀ روابط سکسی در ایران چه‌طور است؟ فکر می‌کنید چنین کتابی پرخواننده باشد؟» او در این فکر بود که این موضوع برای کتاب آینده‌ام خوب هست یا نیست (هنوز چندان مطمئن نبود) که من تصمیم گرفتم همچون کتابی بنویسم، به‌ویژه که در آن زمان از روابط سکسی در ایران چندان چیزی نمی‌دانستم و همین دلیلی بود که به پژوهش آغاز کنم و چیزهای تازه بیاموزم (فلور، ۲۰۱۰: ۱۴).
او در ادامه می‌گوید وقتی کار پژوهش را آغاز کرده، متوجه شده است که جز مطالبی که مرتضی راوندی در جلد هفتم «تاریخ اجتماعی ایران» دراین‌باره آورده و دامنۀ کارش گسترده نیست و چند پژوهش درخشان دیگر که البته دربارۀ یک دورۀ تاریخی خاص یا یک مبحث مشخص نوشته شده‌اند، پژوهش همه‌جانبه‌ای دربارۀ روابط سکسی در ایران وجود ندارد و برای همین دست به کار شده است تا این نقصان را پاسخ دهد.
او در همین دیباچه به نکتۀ مهمی اشاره می‌کند و آن این‌که چون اغلب منابع موجود در زمینۀ روابط سکسی در ایران سرشتی «نخبه‌گرا» و «مردسالار» دارند، نمی‌توان تصویری متعادل از این روابط در ایران به دست داد. منظور فلور این است که اغلب منابعی که در این زمینه در دسترس ما قرار دارند، از یک سو اغلب روابط طبقات فرادست جامعه یعنی پادشاهان و اشراف را بازتاب می‌دهد و ما اطلاعاتی از زندگی و روابط مردم فرودست و عادی نداریم یا اگر داریم بسیار بسیار محدود است. از سوی دیگر اغلب این منابع را مردان نوشته‌اند و زنان و نیازهایشان در این میانه نادیده گرفته شده‌اند. فلور این دو عامل را دو مانع اساسی در مسیر پژوهشش میداند، با وجود این به ما این اطمینان را می‌دهد که نهایت تلاشش را کرده تا با استناد به همین منابع تصویری که از روابط سکسی ایرانیان ارائه می‌دهد به واقعیت نزدیک باشد.
این ایران‌شناس هلندی کتابش را در پنج فصل تنظیم کرده است. در فصل اول به ازدواج تعهددار یا نکاح، در فصل دوم به ازدواج موقت یا صیغه، در فصل سوم به روسپیگری، در فصل چهارم به روابط همجنس‌گرایانه و در فصل آخر هم به بیماری‌های آمیزشی در ایران پرداخته است.
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
📗نام کتاب: تاریخ اجتماعی روابط سکسی در ایران (بخش اول)
◾️نویسنده: ویلِم فلور
◾️مترجم: محسن مینوخرد
◾️نوبت چاپ: اول
◾️محل چاپ: استکهلم
◾️ناشر: فرودسی
◾️سال چاپ: ۲۰۱۰
◾️تعداد صفحات: ۴۵۳
◾️معرفی‌کننده: محسن احمدوندی
یکی از کتاب‌هایی که مدت‌ها بود آرزوی خواندنش را داشتم، کتابِ «تاریخ اجتماعی روابط سکسی در ایران» از ویلِم فلور، ایران‌شناس هلندی بود. البته سه سال پیش چند صفحه از آن را خواندم، اما متأسفانه به علت مشغله‌های دیگر، خواندنش را رها کردم؛ تا این‌که دیروز، به بهانۀ نوشتن یادداشتی که بی‌ارتباط با مطالب این کتاب نیست، دوباره به سراغش رفتم و خواندنش را از سر گرفتم. در سلسله یادداشت‌های پیشِ رو می‌کوشم خلاصه‌ای روشن از مطالب کتاب را خدمت شما ارائه کنم.
فلور در دیباچۀ کتابش ماجرای نوشتن آن را این‌گونه برای ما شرح می‌دهد:
ماه جولای ۲۰۰۷ بود که سری به انتشارات میج زدم تا چند جلدی از آخرین کتابم را که چاپ کرده بود بگیرم و سی‌دی کتابم را به محمد باتمان‌قلیچ بسپارم. او به شوخی درآمد: «چرا یک چیزی سکسی‌تر نمی‌نویسی تا یک کتاب پرفروش بیرون بدهیم؟» من هم به شوخی جواب دادم: «به چشم، کوشش می‌کنم (نگفتم: «میتوانم») بنویسم. کتابی دربارۀ روابط سکسی در ایران چه‌طور است؟ فکر می‌کنید چنین کتابی پرخواننده باشد؟» او در این فکر بود که این موضوع برای کتاب آینده‌ام خوب هست یا نیست (هنوز چندان مطمئن نبود) که من تصمیم گرفتم همچون کتابی بنویسم، به‌ویژه که در آن زمان از روابط سکسی در ایران چندان چیزی نمی‌دانستم و همین دلیلی بود که به پژوهش آغاز کنم و چیزهای تازه بیاموزم (فلور، ۲۰۱۰: ۱۴).
او در ادامه می‌گوید وقتی کار پژوهش را آغاز کرده، متوجه شده است که جز مطالبی که مرتضی راوندی در جلد هفتم «تاریخ اجتماعی ایران» دراین‌باره آورده و دامنۀ کارش گسترده نیست و چند پژوهش درخشان دیگر که البته دربارۀ یک دورۀ تاریخی خاص یا یک مبحث مشخص نوشته شده‌اند، پژوهش همه‌جانبه‌ای دربارۀ روابط سکسی در ایران وجود ندارد و برای همین دست به کار شده است تا این نقصان را پاسخ دهد.
او در همین دیباچه به نکتۀ مهمی اشاره می‌کند و آن این‌که چون اغلب منابع موجود در زمینۀ روابط سکسی در ایران سرشتی «نخبه‌گرا» و «مردسالار» دارند، نمی‌توان تصویری متعادل از این روابط در ایران به دست داد. منظور فلور این است که اغلب منابعی که در این زمینه در دسترس ما قرار دارند، از یک سو اغلب روابط طبقات فرادست جامعه یعنی پادشاهان و اشراف را بازتاب می‌دهد و ما اطلاعاتی از زندگی و روابط مردم فرودست و عادی نداریم یا اگر داریم بسیار بسیار محدود است. از سوی دیگر اغلب این منابع را مردان نوشته‌اند و زنان و نیازهایشان در این میانه نادیده گرفته شده‌اند. فلور این دو عامل را دو مانع اساسی در مسیر پژوهشش میداند، با وجود این به ما این اطمینان را می‌دهد که نهایت تلاشش را کرده تا با استناد به همین منابع تصویری که از روابط سکسی ایرانیان ارائه می‌دهد به واقعیت نزدیک باشد.
این ایران‌شناس هلندی کتابش را در پنج فصل تنظیم کرده است. در فصل اول به ازدواج تعهددار یا نکاح، در فصل دوم به ازدواج موقت یا صیغه، در فصل سوم به روسپیگری، در فصل چهارم به روابط همجنس‌گرایانه و در فصل آخر هم به بیماری‌های آمیزشی در ایران پرداخته است.
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
📚معرّفی کتاب
📗نام کتاب: تاریخ اجتماعی روابط سکسی در ایران (بخش دوم)
◾️نویسنده: ویلِم فلور
◾️مترجم: محسن مینوخرد
◾️نوبت چاپ: اول
◾️محل چاپ: استکهلم
◾️ناشر: فرودسی
◾️سال چاپ: ۲۰۱۰
◾️تعداد صفحات: ۴۵۳
◾️معرفی‌کننده: محسن احمدوندی
فلور در فصل اول کتابش به پدیدۀ ازدواج می‌پردازد. او بحث خود دراین‌باره را از عصر هخامنشی آغاز می‌کند و اعتراف می‌کند که به علت اطلاعات کم و تنوع ادیان و مذاهبی چون مسیحیت و یهودیت و چندخدایی نمی‌توان همۀ روابط سکسی در این دوره را برشمرد. او سپس با توجه به این که دین زرتشتی در این عصر دین غالب بوده است، به اصول و شرایط ازدواج در این دین اشاره می‌کند و از بقیۀ موارد صرف‌نظر می‌کند. بر اساس اسناد موجود، در دین زرتشتی دو نوع ازدواج وجود داشته است: ازدواج تعهددار و ازدواج ابدال.
ازدواج تعهددار تقریباً شبیه همان چیزی بوده که ما امروز از ازدواج می‌فهمیم. زناشویی تعهددار هم می‌توانسته به شکل دایم باشد و هم می‌توانسته مدت مشخصی داشته باشد و بعد از سرآمدن این موعد مقرر زن و مرد از هم جدا بشوند. پرارج‌ترین ازدواجِ تعهددار ازدواج با خویشاوندان یا خویدوده بوده است که به ازدواج پدر و دختر، پسر و مادر، و برادر و خواهر اطلاق می‌شده‌است. البته تعداد چنین ازدواج‌هایی بر اساس مستندات موجود در عصر هخامنشی بسیار محدود بوده است و در عصر اشکانیان و ساسانیان رو به افزونی نهاده است. فلور در اینجا به این نکتۀ مهم اشاره می‌کند که ناظران غربی چون به روابط زناشویی درون‌خانوادگی (خویدوده) در ایران باستان آگاه نبوده‌اند، این رابطه‌ها را زناکارانه قلمداد می‌کرده‌اند.
ازدواج ابدالی به این شکل بوده که اگر مردی بمیرد و فرزندِ پسری نداشته باشد، زن او را باید به یکی از نزدیک‌ترین خویشاوندانش بدهند و اگر زن نداشت، دخترش را با اقربِ خویشاوندانش نکاح می‌بستند و اگر نه زنی داشت و نه دختری، باید از مال و ثروت او زنی را جهیزیه می‌دادند و به عقد یکی از مردان خویشاوندِ متوفا درمی‌آوردند. پسری که از این ازدواج حاصل می‌شد، فرزندِ مردِ متوفا به شمار می‌آمد.
چندزنیِ مردان در عصر هخامنشی امری رایج بوده است و شاهان و مردان بلندپایه هم زن عقدی داشته‌اند و هم همخوابه. البته همخوابه‌ها نسبت به زنان عقدی از منزلت پایین‌تری برخوردار بوده‌اند. تعداد زنانِ یک مرد نشانۀ میزان ثروت، مکنت و منزلت اجتماعی او بوده است.
روابط سکسی در دورۀ اشکانیان و ساسانیان نسبت به عصر هخامنشی تغییر چندانی نمی‌کند. فلور برای اظهارنظر دربارۀ روابط سکسی در این دوره به منظومۀ «ویس و رامین» فخرالدین اسعد گرگانی که متنی بازمانده از عصر اشکانیان است ارجاع می‌دهد و بر اساس این متنِ ادبی، گوشه‌هایی از روابط زناشویی عصر اشکانی را توضیح می‌دهد.
نویسنده همچنین با استناد به نوشتۀ فردی رومی به نام آمیانوس مارسلینوس معتقد است که روسپیگری و بچه‌بازی نزد پارسیان کمتر از یونانیان بوده است.
زنا در این دوران ممنوع بوده است. البته زنان و مردان اگر مرتکب زنا می‌شدند، مجازات یکسانی برایشان در نظر گرفته نمی‌شد. درحالی‌که زنِ زناکار به مرگ متهم می‌شد و گاهی گوش و بینی‌اش را می‌بریدند و به بدترین شکل ممکن او را می‌کشتند، مرد زناکار نهایتاً کتک می‌خورد و از شهرش تبعید می‌شد.
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
📗نام کتاب: تاریخ اجتماعی روابط سکسی در ایران (بخش دوم)
◾️نویسنده: ویلِم فلور
◾️مترجم: محسن مینوخرد
◾️نوبت چاپ: اول
◾️محل چاپ: استکهلم
◾️ناشر: فرودسی
◾️سال چاپ: ۲۰۱۰
◾️تعداد صفحات: ۴۵۳
◾️معرفی‌کننده: محسن احمدوندی
فلور در فصل اول کتابش به پدیدۀ ازدواج می‌پردازد. او بحث خود دراین‌باره را از عصر هخامنشی آغاز می‌کند و اعتراف می‌کند که به علت اطلاعات کم و تنوع ادیان و مذاهبی چون مسیحیت و یهودیت و چندخدایی نمی‌توان همۀ روابط سکسی در این دوره را برشمرد. او سپس با توجه به این که دین زرتشتی در این عصر دین غالب بوده است، به اصول و شرایط ازدواج در این دین اشاره می‌کند و از بقیۀ موارد صرف‌نظر می‌کند. بر اساس اسناد موجود، در دین زرتشتی دو نوع ازدواج وجود داشته است: ازدواج تعهددار و ازدواج ابدال.
ازدواج تعهددار تقریباً شبیه همان چیزی بوده که ما امروز از ازدواج می‌فهمیم. زناشویی تعهددار هم می‌توانسته به شکل دایم باشد و هم می‌توانسته مدت مشخصی داشته باشد و بعد از سرآمدن این موعد مقرر زن و مرد از هم جدا بشوند. پرارج‌ترین ازدواجِ تعهددار ازدواج با خویشاوندان یا خویدوده بوده است که به ازدواج پدر و دختر، پسر و مادر، و برادر و خواهر اطلاق می‌شده‌است. البته تعداد چنین ازدواج‌هایی بر اساس مستندات موجود در عصر هخامنشی بسیار محدود بوده است و در عصر اشکانیان و ساسانیان رو به افزونی نهاده است. فلور در اینجا به این نکتۀ مهم اشاره می‌کند که ناظران غربی چون به روابط زناشویی درون‌خانوادگی (خویدوده) در ایران باستان آگاه نبوده‌اند، این رابطه‌ها را زناکارانه قلمداد می‌کرده‌اند.
ازدواج ابدالی به این شکل بوده که اگر مردی بمیرد و فرزندِ پسری نداشته باشد، زن او را باید به یکی از نزدیک‌ترین خویشاوندانش بدهند و اگر زن نداشت، دخترش را با اقربِ خویشاوندانش نکاح می‌بستند و اگر نه زنی داشت و نه دختری، باید از مال و ثروت او زنی را جهیزیه می‌دادند و به عقد یکی از مردان خویشاوندِ متوفا درمی‌آوردند. پسری که از این ازدواج حاصل می‌شد، فرزندِ مردِ متوفا به شمار می‌آمد.
چندزنیِ مردان در عصر هخامنشی امری رایج بوده است و شاهان و مردان بلندپایه هم زن عقدی داشته‌اند و هم همخوابه. البته همخوابه‌ها نسبت به زنان عقدی از منزلت پایین‌تری برخوردار بوده‌اند. تعداد زنانِ یک مرد نشانۀ میزان ثروت، مکنت و منزلت اجتماعی او بوده است.
روابط سکسی در دورۀ اشکانیان و ساسانیان نسبت به عصر هخامنشی تغییر چندانی نمی‌کند. فلور برای اظهارنظر دربارۀ روابط سکسی در این دوره به منظومۀ «ویس و رامین» فخرالدین اسعد گرگانی که متنی بازمانده از عصر اشکانیان است ارجاع می‌دهد و بر اساس این متنِ ادبی، گوشه‌هایی از روابط زناشویی عصر اشکانی را توضیح می‌دهد.
نویسنده همچنین با استناد به نوشتۀ فردی رومی به نام آمیانوس مارسلینوس معتقد است که روسپیگری و بچه‌بازی نزد پارسیان کمتر از یونانیان بوده است.
زنا در این دوران ممنوع بوده است. البته زنان و مردان اگر مرتکب زنا می‌شدند، مجازات یکسانی برایشان در نظر گرفته نمی‌شد. درحالی‌که زنِ زناکار به مرگ متهم می‌شد و گاهی گوش و بینی‌اش را می‌بریدند و به بدترین شکل ممکن او را می‌کشتند، مرد زناکار نهایتاً کتک می‌خورد و از شهرش تبعید می‌شد.
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
📚معرّفی کتاب
📗نام کتاب: تاریخ اجتماعی روابط سکسی در ایران (بخش سوم)
◾️نویسنده: ویلِم فلور
◾️مترجم: محسن مینوخرد
◾️نوبت چاپ: اول
◾️محل چاپ: استکهلم
◾️ناشر: فرودسی
◾️سال چاپ: ۲۰۱۰
◾️تعداد صفحات: ۴۵۳
◾️معرفی‌کننده: محسن احمدوندی
با ورود اسلام به ایران، روابط سکسی نیز دچار تغییراتی می‌شود. اسلام سکس را محدود به چارچوب زناشویی میداند و هر نوع سکس خارج از این چارچوب را ممنوع می‌کند. البته این ممنوعیت‌ها همیشه در عرصۀ اجتماع صددرصد عملی نمی‌شده و بودند کسانی که روابط خارج از این چارچوب را تجربه می‌کردند. اگر زنی وارد رابطه‌ای خارج از چارچوب ازدواج می‌شد، ممکن بود کشته شود یا از خانه رانده شود و سر از روسپیخانهها درآورد، اما غالباً چنین مجازات‌های سنگینی در انتظار مردان نبود. دین اسلام با پایین آوردن سن ازدواج (دختر نه سال و پسر پانزده سال) کوشید تا از روابط خارج از چارچوب بکاهد.
مطابق شریعت اسلام مرد می‌تواند چهار زن عقدی و تا دلش می‌خواهد زن صیغه‌ای داشته باشد. البته بدیهی است که در واقعیت همۀ مردان نمی‌توانند چند زن داشته باشند، چون اولاً تعداد زنان محدود است و ثانیاً هزینه‌ها و مخارج چندزنی آن‌قدر بالاست که فقط ثروتمندان از پس آن برمی‌آیند. با این که در طول تاریخ چندزنی قانونی بوده است، اما چندشوهری هیچ‌گاه در تاریخ ایران قانونی نبوده است و هیچ زنی حق داشتن چند شوهربا هم را نداشته است. ایدۀ زنان اشتراکی اتهامی بوده که به گروه‌های مخالفی چون مزدکیان، خرم‌دینان، قرمطیان و ... زده شده است.
ازدواج با محارم در اسلام ممنوع شد و این دقیقاً برخلاف ازدواج‌های درون‌خانوادگی در ایران باستان بود. البته در برخی جاهای دورافتادۀ کشور این‌گونه ازدواج‌ها تا قرن‌ها بعد از ورود اسلام نیز سر می‌گرفت.
فلور در ادامه از اهمیت بکارت می‌نویسد و این‌که اگر دختری پردۀ بکارت نداشت، مایۀ سرافکندگی خانواده‌اش می‌شد. او تأکید می‌کند که اهمیت این مسئله در همه جای ایران یکسان نبوده است و نقل می‌کند که مردم میناب در سال‌های ۱۳۲۰ پردۀ بکارت دختران خود را از همان بچگی با انگشت پاره می‌کردند و تا زمان ازدواج هر سال یک بار دیگر از ترمیم آن جلوگیری می‌کردند، این در حالی بوده که مردم قشم و لارک برای دخترانشان کمربند عفت می‌بسته‌اند. ختنه کردن دختران در خوزستان و کردستان از دیگر رسم و رسوماتی است که نویسنده به آن اشاره می‌کند.
نویسنده در پایان این بخش به مبحث طلاق می‌پردازد و عللی که طلاق را مجاز می‌کند برمی‌شمرد و طلاق را به دو نوعِ برگشت‌پذیر و برگشت‌ناپذیر تقسیم می‌کند. در اسلام زن باید بعد از طلاق چهار ماه و ده روز عِدّه نگه دارد و با هیچ‌کس وارد رابطه زناشویی نشود. در طول تاریخ طلاق موجب افت منزلت اجتماعی زن می‌شده و زنِ مطلّقه کالای دست دوم به شمار می‌آمده است. زن مطلّقه یا به نزد پدر و مادرش برمی‌گشت و یا برای امرارمعاش به روسپیگری روی می‌آورد. حق طلاق در طول تاریخ در اختیار مردان بوده است، هر چند در سال‌های اخیر برای جلوگیری از سوءاستفادۀ مردان از این حق، تجدیدنظرهایی در قوانین اعمال شده است.
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
📗نام کتاب: تاریخ اجتماعی روابط سکسی در ایران (بخش سوم)
◾️نویسنده: ویلِم فلور
◾️مترجم: محسن مینوخرد
◾️نوبت چاپ: اول
◾️محل چاپ: استکهلم
◾️ناشر: فرودسی
◾️سال چاپ: ۲۰۱۰
◾️تعداد صفحات: ۴۵۳
◾️معرفی‌کننده: محسن احمدوندی
با ورود اسلام به ایران، روابط سکسی نیز دچار تغییراتی می‌شود. اسلام سکس را محدود به چارچوب زناشویی میداند و هر نوع سکس خارج از این چارچوب را ممنوع می‌کند. البته این ممنوعیت‌ها همیشه در عرصۀ اجتماع صددرصد عملی نمی‌شده و بودند کسانی که روابط خارج از این چارچوب را تجربه می‌کردند. اگر زنی وارد رابطه‌ای خارج از چارچوب ازدواج می‌شد، ممکن بود کشته شود یا از خانه رانده شود و سر از روسپیخانهها درآورد، اما غالباً چنین مجازات‌های سنگینی در انتظار مردان نبود. دین اسلام با پایین آوردن سن ازدواج (دختر نه سال و پسر پانزده سال) کوشید تا از روابط خارج از چارچوب بکاهد.
مطابق شریعت اسلام مرد می‌تواند چهار زن عقدی و تا دلش می‌خواهد زن صیغه‌ای داشته باشد. البته بدیهی است که در واقعیت همۀ مردان نمی‌توانند چند زن داشته باشند، چون اولاً تعداد زنان محدود است و ثانیاً هزینه‌ها و مخارج چندزنی آن‌قدر بالاست که فقط ثروتمندان از پس آن برمی‌آیند. با این که در طول تاریخ چندزنی قانونی بوده است، اما چندشوهری هیچ‌گاه در تاریخ ایران قانونی نبوده است و هیچ زنی حق داشتن چند شوهربا هم را نداشته است. ایدۀ زنان اشتراکی اتهامی بوده که به گروه‌های مخالفی چون مزدکیان، خرم‌دینان، قرمطیان و ... زده شده است.
ازدواج با محارم در اسلام ممنوع شد و این دقیقاً برخلاف ازدواج‌های درون‌خانوادگی در ایران باستان بود. البته در برخی جاهای دورافتادۀ کشور این‌گونه ازدواج‌ها تا قرن‌ها بعد از ورود اسلام نیز سر می‌گرفت.
فلور در ادامه از اهمیت بکارت می‌نویسد و این‌که اگر دختری پردۀ بکارت نداشت، مایۀ سرافکندگی خانواده‌اش می‌شد. او تأکید می‌کند که اهمیت این مسئله در همه جای ایران یکسان نبوده است و نقل می‌کند که مردم میناب در سال‌های ۱۳۲۰ پردۀ بکارت دختران خود را از همان بچگی با انگشت پاره می‌کردند و تا زمان ازدواج هر سال یک بار دیگر از ترمیم آن جلوگیری می‌کردند، این در حالی بوده که مردم قشم و لارک برای دخترانشان کمربند عفت می‌بسته‌اند. ختنه کردن دختران در خوزستان و کردستان از دیگر رسم و رسوماتی است که نویسنده به آن اشاره می‌کند.
نویسنده در پایان این بخش به مبحث طلاق می‌پردازد و عللی که طلاق را مجاز می‌کند برمی‌شمرد و طلاق را به دو نوعِ برگشت‌پذیر و برگشت‌ناپذیر تقسیم می‌کند. در اسلام زن باید بعد از طلاق چهار ماه و ده روز عِدّه نگه دارد و با هیچ‌کس وارد رابطه زناشویی نشود. در طول تاریخ طلاق موجب افت منزلت اجتماعی زن می‌شده و زنِ مطلّقه کالای دست دوم به شمار می‌آمده است. زن مطلّقه یا به نزد پدر و مادرش برمی‌گشت و یا برای امرارمعاش به روسپیگری روی می‌آورد. حق طلاق در طول تاریخ در اختیار مردان بوده است، هر چند در سال‌های اخیر برای جلوگیری از سوءاستفادۀ مردان از این حق، تجدیدنظرهایی در قوانین اعمال شده است.
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
📚معرّفی کتاب
📗نام کتاب: تاریخ اجتماعی روابط سکسی در ایران (بخش چهارم)
◾️نویسنده: ویلِم فلور
◾️مترجم: محسن مینوخرد
◾️نوبت چاپ: اول
◾️محل چاپ: استکهلم
◾️ناشر: فرودسی
◾️سال چاپ: ۲۰۱۰
◾️تعداد صفحات: ۴۵۳
◾️معرفی‌کننده: محسن احمدوندی
فلور در فصل دوم کتابش به مبحث ازدواج موقت می‌پردازد. ازدواج موقت در اسلام و شاید بهتر باشد بگوییم در مذهب شیعه، گونه‌ای ازدواج است که زن و مرد برای مدتی مشخص با مهریه‌ای معیّن با هم پیمان زناشویی می‌بندند. گروهی معتقدند که در زمان خود پیامبر هم ازدواج موقت رایج بوده است، اما عُمَر، خلیفۀ دوم مسلمانان، این شیوۀ زناشویی را ممنوع کرده است، استدلال عُمَر این بود که آیۀ بیست و چهارم سورۀ انعام که شیعیان با استناد به آن عمل خود را توجیه می‌کنند، متعلق به قرآن نیست. سنیان هم این استدلال او را پذیرفتند و برای همین درمیان اهل تسنن صیغه‌گری ممنوع است.
چنان‌که پیش از این گفتیم زناشویی موقت به شکل دیگری در زمان ساسانیان هم در ایران رواج داشت و بعد از اسلام در مذهب شیعه به شکل دیگری بازتولید شد. شاید یکی از دلایلی که ازدواج موقت در بین ایرانیان پذیرفته شد، همین پیوندش با فرهنگ پیش از اسلام بود.
از آنجا که ایران تا عصر صفوی کشوری سنی‌مذهب بود و شیعیان در اقلیت بودند، اطلاعات ما از این گونه زناشویی تا این دوران بسیار محدود است؛ اما از این دوران به بعد اطلاعات بیشتری دراین‌باره به دست ما رسیده است.
در ازدواج موقت مرد می‌تواند پیش از موعد مقرّر قرارداد را به هم بزند، اما زن چنین اجازه‌ای را ندارد. همچنین در ازدواج موقت نیز مانند ازدواج دائم زن بعد از پایان موعد مقرر باید چهار ماه و ده روز عِدّه نگه دارد و از ازدواج بعدی بپرهیزد، هرچند که زنان صیغه‌ای عملاً این مسئله را رعایت نمی‌کردند.
صیغه گری اغلب در بین زنان طبقۀ فرودست جامعه رواج داشت و بیشترْ زنانی تن به این کار می‌دادند که محتاج درآمد آن بودند. خانواده‌‌های ثروتمند و فرادست اگر پسر جوانی داشتند، دختری فقیر را برای کلفتی استخدام می‌کردند و هم‌زمان او را برای پسرشان صیغه می‌کردند؛ با این کار هم پسر خانوادۀ ثروتمند به سمت هرزگی نمی‌رفت و به بیمارهای مقاربتی دچار نمی‌شد و هم خانوادۀ فقیر برای مدتی یک نان‌خور کمتر داشت، در ضمن امیدی هم بود که این ازدواج موقت به دائم بدل شود یا لااقل از طریق درآمد آن، دختر به نان‌ونوایی برسد و باقی زندگی‌اش را از رفاه نسبی‌ای برخوردار شود و بتواند ازدواج بعدیِ موفقی را تجربه کند. هرچند زندگی اغلب این زنان عاقبت دردناکی داشت و چنین خوشبختی‌ای در انتظارشان نبود.
صیغه کردن زنان منبع درآمد ملاها و آخوندها بود و بسیاری از آن‌ها از این طریق امرارمعاش می‌کردند. آن‌ها اغلب در مکان‌های پُررفت‌وآمد، کاروان‌سراها و مکان‌های زیارتی و مذهبی دلالی می‌کردند و از قِبَلِ صیغه کردن زن‌ها برای مردهای زائر و مسافر مبلغی را دریافت می‌کردند؛ بنابراین صیغه‌گری نوعی بازار مالی و اقتصادی هم به شمار می‌آمد.
زناشویی موقت اگرچه شرعی و قانونی بود، اما نگاه مردم در طول تاریخ به آن ناخوشایند و منفی بوده است. زن صیغه‌ای هیچ‌گاه منزلت زن عقدی را نداشته است و بچه‌هایش هم با بچه‌های زن عقدی از نظر جایگاه برابری نمی‌کرده‌اند.
ناظران غربی که در سده‌های اخیر به‌عنوان مسافر و جهانگرد و... به ایران آمده‌اند، چون فهم درستی از ازدواج موقت نداشته‌اند، زنان صیغه‌ای را روسپی و زناکار می‌دانسته‌اند و از این که روسپیگری در ایران کاملاً پذیرفته شده است، تعجب می‌کرده‌اند.
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
📗نام کتاب: تاریخ اجتماعی روابط سکسی در ایران (بخش چهارم)
◾️نویسنده: ویلِم فلور
◾️مترجم: محسن مینوخرد
◾️نوبت چاپ: اول
◾️محل چاپ: استکهلم
◾️ناشر: فرودسی
◾️سال چاپ: ۲۰۱۰
◾️تعداد صفحات: ۴۵۳
◾️معرفی‌کننده: محسن احمدوندی
فلور در فصل دوم کتابش به مبحث ازدواج موقت می‌پردازد. ازدواج موقت در اسلام و شاید بهتر باشد بگوییم در مذهب شیعه، گونه‌ای ازدواج است که زن و مرد برای مدتی مشخص با مهریه‌ای معیّن با هم پیمان زناشویی می‌بندند. گروهی معتقدند که در زمان خود پیامبر هم ازدواج موقت رایج بوده است، اما عُمَر، خلیفۀ دوم مسلمانان، این شیوۀ زناشویی را ممنوع کرده است، استدلال عُمَر این بود که آیۀ بیست و چهارم سورۀ انعام که شیعیان با استناد به آن عمل خود را توجیه می‌کنند، متعلق به قرآن نیست. سنیان هم این استدلال او را پذیرفتند و برای همین درمیان اهل تسنن صیغه‌گری ممنوع است.
چنان‌که پیش از این گفتیم زناشویی موقت به شکل دیگری در زمان ساسانیان هم در ایران رواج داشت و بعد از اسلام در مذهب شیعه به شکل دیگری بازتولید شد. شاید یکی از دلایلی که ازدواج موقت در بین ایرانیان پذیرفته شد، همین پیوندش با فرهنگ پیش از اسلام بود.
از آنجا که ایران تا عصر صفوی کشوری سنی‌مذهب بود و شیعیان در اقلیت بودند، اطلاعات ما از این گونه زناشویی تا این دوران بسیار محدود است؛ اما از این دوران به بعد اطلاعات بیشتری دراین‌باره به دست ما رسیده است.
در ازدواج موقت مرد می‌تواند پیش از موعد مقرّر قرارداد را به هم بزند، اما زن چنین اجازه‌ای را ندارد. همچنین در ازدواج موقت نیز مانند ازدواج دائم زن بعد از پایان موعد مقرر باید چهار ماه و ده روز عِدّه نگه دارد و از ازدواج بعدی بپرهیزد، هرچند که زنان صیغه‌ای عملاً این مسئله را رعایت نمی‌کردند.
صیغه گری اغلب در بین زنان طبقۀ فرودست جامعه رواج داشت و بیشترْ زنانی تن به این کار می‌دادند که محتاج درآمد آن بودند. خانواده‌‌های ثروتمند و فرادست اگر پسر جوانی داشتند، دختری فقیر را برای کلفتی استخدام می‌کردند و هم‌زمان او را برای پسرشان صیغه می‌کردند؛ با این کار هم پسر خانوادۀ ثروتمند به سمت هرزگی نمی‌رفت و به بیمارهای مقاربتی دچار نمی‌شد و هم خانوادۀ فقیر برای مدتی یک نان‌خور کمتر داشت، در ضمن امیدی هم بود که این ازدواج موقت به دائم بدل شود یا لااقل از طریق درآمد آن، دختر به نان‌ونوایی برسد و باقی زندگی‌اش را از رفاه نسبی‌ای برخوردار شود و بتواند ازدواج بعدیِ موفقی را تجربه کند. هرچند زندگی اغلب این زنان عاقبت دردناکی داشت و چنین خوشبختی‌ای در انتظارشان نبود.
صیغه کردن زنان منبع درآمد ملاها و آخوندها بود و بسیاری از آن‌ها از این طریق امرارمعاش می‌کردند. آن‌ها اغلب در مکان‌های پُررفت‌وآمد، کاروان‌سراها و مکان‌های زیارتی و مذهبی دلالی می‌کردند و از قِبَلِ صیغه کردن زن‌ها برای مردهای زائر و مسافر مبلغی را دریافت می‌کردند؛ بنابراین صیغه‌گری نوعی بازار مالی و اقتصادی هم به شمار می‌آمد.
زناشویی موقت اگرچه شرعی و قانونی بود، اما نگاه مردم در طول تاریخ به آن ناخوشایند و منفی بوده است. زن صیغه‌ای هیچ‌گاه منزلت زن عقدی را نداشته است و بچه‌هایش هم با بچه‌های زن عقدی از نظر جایگاه برابری نمی‌کرده‌اند.
ناظران غربی که در سده‌های اخیر به‌عنوان مسافر و جهانگرد و... به ایران آمده‌اند، چون فهم درستی از ازدواج موقت نداشته‌اند، زنان صیغه‌ای را روسپی و زناکار می‌دانسته‌اند و از این که روسپیگری در ایران کاملاً پذیرفته شده است، تعجب می‌کرده‌اند.
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
📚معرّفی کتاب
📗نام کتاب: تاریخ اجتماعی روابط سکسی در ایران (بخش پنجم)
◾️نویسنده: ویلِم فلور
◾️مترجم: محسن مینوخرد
◾️نوبت چاپ: اول
◾️محل چاپ: استکهلم
◾️ناشر: فرودسی
◾️سال چاپ: ۲۰۱۰
◾️تعداد صفحات: ۴۵۳
◾️معرفی‌کننده: محسن احمدوندی
فصل سوم کتاب فلور دربارۀ روسپیگری است. نویسندهْ روسپیگری را همخوابگی در برابر دریافت پول تعریف می‌کند. او معتقد است که اطلاعات چندانی دربارۀ روسپیگری در ایران باستان نداریم، اما چیزی که مسلم است این که است که با وجود ممنوعیت‌های دینی، در این دوره هم روسپیگری در ایران رواج داشته است. برای مثال در دورۀ هخامنشیان زنان سکس‌کاره‌ای با نام هتایراس بوده‌اند که در مهمانی‌ها با خنیاگری و رقص و موسیقی و شیرین‌زبانی مردان را سرگرم می‌کرده‌اند.
با وجود این که روسپیگری بنابر شریعت اسلام ممنوع بوده است، اما واقعیت این است که حتی در زمان خود پیامبر و در شهر مکه هم روسپیگری رواج داشته است. نکتۀ جالبی که فلور در اینجا به آن اشاره می‌کند این است که یکی از دلایل تحریم موسیقی در اسلام گویا ملازمت آن با رقص‌های هوس‌آلود زنان روسپی بوده است. این زنان آوازخوان در مکه آوازهای شهوانی را با حرکات هوس‌انگیز تلفیق می‌کرده‌اند و همین امر باعث تحریم موسیقی از سوی بزرگان دین شده است.
در ایرانِ عصر اسلامی نیز روسپیگری رایج بوده است. اغلب روسپیان اسیران جنگی‌ای بودند که نَخّاسان و برده‌فروشان آن‌ها را به شهرها می‌آوردند و به روسپیخانهها می‌فروختند تا به کار گماشته شوند. روسپی‌ها برای این که خودشان را از زنان دیگر متمایز کنند، اغلب لباس‌هایی پر زرق و برق میپوشیدند، رو نمی‌گرفتند و نقاب نمی‌زدند و گاهی لباسشان کوتاه‌تر از زنان دیگر بود. در هر شهر محلۀ بدنامی بود که محل زندگی یا تجمع روسپیان بود و فلور نمونه‌های این محله‌های بدنام را در شهرهای مختلف برمی‌شمرد.
از جا و مکانی که روسپی‌ها در آن مشغول به کار می‌شدند با اسامی‌ای همچون دارالقحبه، روسپی‌خانه، قَوّادخانه، عَزَب‌خانه، نهان‌خانه و بَیتُ‌اللُطْف، فاحشه‌خانه، لولی‌خانه و خرابات یاد شده است. به زنی که این مکان‌ها را اداره می‌کرد لَنبان و به مردی که مدیریت این مکان‌ها را بر عهده داشت قَلْتَبان می‌گفتند.
در گذشته یکی از وظایف محتسب و بعدها داروغه جلوگیری از روسپیگری بود، هرچند گاهی روسپیان دهان محتسبان و داروغه‌ها را با پول می‌بستند و اتفاقاً با نظارت خود آن‌ها مشغول به روسپیگری می‌شدند، به زنی که با دستور محتسب روسپیگری می‌کرد دستوری می‌گفتند. وقتی این نکته را بدانیم، بهتر متوجه طنز ظریف حافظ در این بیت می‌شویم: دوستان دختر رز توبه ز مستوری کرد/ شد سوی محتسب و کار به دستوری کرد.
شواهد تاریخی به ما می‌گوید که در اغلب نقاط ایران در دورۀ اسلامی همواره روسپی‌خانه‌هایی وجود داشته است و هرچند حکومت‌ها با فراز و فرودهایی آن را ممنوع اعلام کرده‌اند، اما واقعیت این است که نیاز انسان‌ها از دین و آیین و قانون قوی‌تر بوده و راه خودش را رفته است.
در طول تاریخ همیشه گروهی از مردم مخالف روسپیگری بوده‌اند و فلور نمونه‌های متعددی از مردمان شهرهای مختلف را در طول تاریخ نقل می‌کند که علیه علنی شدن روسپیگری در شهر و دیارشان اعتراض کرده‌اند و با حکومت و حکمرانانشان درگیر شده‌اند و حکومت را مجبور به بستن روسپیخانهها کرده‌اند، اما واقعیت این است که این بستن‌ها به حذف روسپیگری منجر نشده است و بعد از مدتی دوباره از سر گرفته شده است.
فلور سه دلیل را برای استمرار روسپیگری در طول تاریخ ایران ذکر کرده است: نخست این که همیشه مردانی بوده‌اند که زن نداشته یا زنشان همراهشان نبوده است و برای ارضای نیازشان به روسپیان محتاج بوده‌اند. دوم این‌که همیشه زنانی بوده‌اند که به علت فقر و تنگدستی مجبور به تن‌فروشی شده‌اند؛ و سوم این که مالیاتی که حکومت‌ها بر روسپیگری می‌بسته‌اند منبع درآمد خوبی برای آن‌ها بوده است و مقامات حکومتی دوست نداشته‌اند که این منبع درآمد را از دست بدهند.
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
📗نام کتاب: تاریخ اجتماعی روابط سکسی در ایران (بخش پنجم)
◾️نویسنده: ویلِم فلور
◾️مترجم: محسن مینوخرد
◾️نوبت چاپ: اول
◾️محل چاپ: استکهلم
◾️ناشر: فرودسی
◾️سال چاپ: ۲۰۱۰
◾️تعداد صفحات: ۴۵۳
◾️معرفی‌کننده: محسن احمدوندی
فصل سوم کتاب فلور دربارۀ روسپیگری است. نویسندهْ روسپیگری را همخوابگی در برابر دریافت پول تعریف می‌کند. او معتقد است که اطلاعات چندانی دربارۀ روسپیگری در ایران باستان نداریم، اما چیزی که مسلم است این که است که با وجود ممنوعیت‌های دینی، در این دوره هم روسپیگری در ایران رواج داشته است. برای مثال در دورۀ هخامنشیان زنان سکس‌کاره‌ای با نام هتایراس بوده‌اند که در مهمانی‌ها با خنیاگری و رقص و موسیقی و شیرین‌زبانی مردان را سرگرم می‌کرده‌اند.
با وجود این که روسپیگری بنابر شریعت اسلام ممنوع بوده است، اما واقعیت این است که حتی در زمان خود پیامبر و در شهر مکه هم روسپیگری رواج داشته است. نکتۀ جالبی که فلور در اینجا به آن اشاره می‌کند این است که یکی از دلایل تحریم موسیقی در اسلام گویا ملازمت آن با رقص‌های هوس‌آلود زنان روسپی بوده است. این زنان آوازخوان در مکه آوازهای شهوانی را با حرکات هوس‌انگیز تلفیق می‌کرده‌اند و همین امر باعث تحریم موسیقی از سوی بزرگان دین شده است.
در ایرانِ عصر اسلامی نیز روسپیگری رایج بوده است. اغلب روسپیان اسیران جنگی‌ای بودند که نَخّاسان و برده‌فروشان آن‌ها را به شهرها می‌آوردند و به روسپیخانهها می‌فروختند تا به کار گماشته شوند. روسپی‌ها برای این که خودشان را از زنان دیگر متمایز کنند، اغلب لباس‌هایی پر زرق و برق میپوشیدند، رو نمی‌گرفتند و نقاب نمی‌زدند و گاهی لباسشان کوتاه‌تر از زنان دیگر بود. در هر شهر محلۀ بدنامی بود که محل زندگی یا تجمع روسپیان بود و فلور نمونه‌های این محله‌های بدنام را در شهرهای مختلف برمی‌شمرد.
از جا و مکانی که روسپی‌ها در آن مشغول به کار می‌شدند با اسامی‌ای همچون دارالقحبه، روسپی‌خانه، قَوّادخانه، عَزَب‌خانه، نهان‌خانه و بَیتُ‌اللُطْف، فاحشه‌خانه، لولی‌خانه و خرابات یاد شده است. به زنی که این مکان‌ها را اداره می‌کرد لَنبان و به مردی که مدیریت این مکان‌ها را بر عهده داشت قَلْتَبان می‌گفتند.
در گذشته یکی از وظایف محتسب و بعدها داروغه جلوگیری از روسپیگری بود، هرچند گاهی روسپیان دهان محتسبان و داروغه‌ها را با پول می‌بستند و اتفاقاً با نظارت خود آن‌ها مشغول به روسپیگری می‌شدند، به زنی که با دستور محتسب روسپیگری می‌کرد دستوری می‌گفتند. وقتی این نکته را بدانیم، بهتر متوجه طنز ظریف حافظ در این بیت می‌شویم: دوستان دختر رز توبه ز مستوری کرد/ شد سوی محتسب و کار به دستوری کرد.
شواهد تاریخی به ما می‌گوید که در اغلب نقاط ایران در دورۀ اسلامی همواره روسپی‌خانه‌هایی وجود داشته است و هرچند حکومت‌ها با فراز و فرودهایی آن را ممنوع اعلام کرده‌اند، اما واقعیت این است که نیاز انسان‌ها از دین و آیین و قانون قوی‌تر بوده و راه خودش را رفته است.
در طول تاریخ همیشه گروهی از مردم مخالف روسپیگری بوده‌اند و فلور نمونه‌های متعددی از مردمان شهرهای مختلف را در طول تاریخ نقل می‌کند که علیه علنی شدن روسپیگری در شهر و دیارشان اعتراض کرده‌اند و با حکومت و حکمرانانشان درگیر شده‌اند و حکومت را مجبور به بستن روسپیخانهها کرده‌اند، اما واقعیت این است که این بستن‌ها به حذف روسپیگری منجر نشده است و بعد از مدتی دوباره از سر گرفته شده است.
فلور سه دلیل را برای استمرار روسپیگری در طول تاریخ ایران ذکر کرده است: نخست این که همیشه مردانی بوده‌اند که زن نداشته یا زنشان همراهشان نبوده است و برای ارضای نیازشان به روسپیان محتاج بوده‌اند. دوم این‌که همیشه زنانی بوده‌اند که به علت فقر و تنگدستی مجبور به تن‌فروشی شده‌اند؛ و سوم این که مالیاتی که حکومت‌ها بر روسپیگری می‌بسته‌اند منبع درآمد خوبی برای آن‌ها بوده است و مقامات حکومتی دوست نداشته‌اند که این منبع درآمد را از دست بدهند.
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
📚معرّفی کتاب
📗نام کتاب: تاریخ اجتماعی روابط سکسی در ایران (بخش ششم و پایانی)
◾️نویسنده: ویلِم فلور
◾️مترجم: محسن مینوخرد
◾️نوبت چاپ: اول
◾️محل چاپ: استکهلم
◾️ناشر: فرودسی
◾️سال چاپ: ۲۰۱۰
◾️تعداد صفحات: ۴۵۳
◾️معرفی‌کننده: محسن احمدوندی
فلور در فصل چهارم کتابش به همجنس‌گرایی می‌پردازد. بر اساس پژوهش او در کتاب مقدس زرتشتیان، اوستا، نامی از رفتارهای همجنس‌گرایانه برده نشده است، ولی در متون زرتشتی‌ای که بعد از اوستا پدید آمده‌اند، از همجنس‌گرایی دو مرد با هم سخن رفته است. این رابطه از نظر این متون رفتاری اهریمنی است، زیرا موجب هدر رفتن تخمه می‌شود و زندگی نو از آن نمی‌زاید، به همین دلیل کسی که مرتکب آن شود باید مجازات گردد.
فلور سخن شمیسا در کتاب «شاهدبازی در ادبیات فارسی» را مبنی بر این‌که ایرانیان لواط را از یونانیان آموخته‌اند، به دو دلیل رد می‌کند: نخست این‌که حکم تحریم همجنس‌گرایی در بین ایرانیان مقدم بر ورود یونانی‌ها به ایران است. دوم این‌که پلوتارخوس، مورخ مشهور یونان باستان، گفته است که ایرانی‌ها مدت‌ها پیش از آن که چشمشان به دریای یونان بیفتد پسرانشان را اخته و با آن‌ها سکس می‌کرده‌اند. فلور به درستی این پدیده را جهانی میداند و آن را خاص یک تمدن یا سرزمین ویژه به شمار نمی‌آورد.
نویسنده در ادامه از معشوق‌های مردِ شاهان هخامنشی یاد می‌کند و می‌نویسد: کورش معشوق مردی به نام تیریداتس داشت که او را زیباترین مرد آسیا دانسته‌اند و داریوش سوم دل در گرو عشق پسرکی زیبا به نام باگوآس داشت.
در عصر اسلامی نیز با وجود این‌که همجنس‌گرایی از سوی قرآن ممنوع شد، اما در جامعه رواج داشت. برخی فقیهان با استناد به قرآن و سورۀ لوط معتقدند که قرآن کون‌مرزی میان دو مردِ دوجنس‌گرا را منع کرده است و حکم قرآن دربارۀ همجنس‌گرایی در پردۀ ابهام است. در ضمن دربارۀ همجنس‌گرایی زنان نیز در قرآن هیچ بحثی مطرح نشده است.
همجنس‌گرایی در بین ایرانیان در عصر اسلامی نیز امری عادی بوده است. البته از نظر فلور همجنس‌گرایی در ایران با غرب یک تفاوت اساسی داشته است و آن این‌که همجنس‌گرایی در ایران رابطه‌ای یک‌سویه و از سر قدرت بوده است، نه رابطه‌ای دوسویه و برابر. در این رابطه، فاعل بودن مایۀ افتخار و مفعول بودن باعث سرافکندگی به شمار می‌آمده است. برای همین ما در متون کهن و اسناد تاریخی از لذت فاعل بودن زیاد می‌شنویم، اما کسی از لذت مفعول بودن سخنی نگفته است. فلور با توجه به همین نگرش می‌گوید که رابطه با پسران نوجوان امری عادی بوده است و کسی آن را بد و ناپسند تلقی نمی‌کرده است، اما همین نوجوان وقتی بزرگ‌تر می‌شده و مرد می‌شده است، رابطۀ جنسی با او موجب سرافکندگی و تمسخر و تحقیرش می‌شده است؛ بنابراین برای ایرانیان کُننده بودن چه با زن، چه با مرد، و چه با حیوان نشان مردانگی و اقتدار بوده است و دهنده بودن نشان نامردی و انفعال. به همین دلیل آنچه ما در ایران شاهد آن بوده‌ایم، بیشتر کون‌مرزی ولواط بوده است تا همجنس‌گرایی.
برخی افراد مثل ایرج میرزا و شمیسا دلیل وفور همجنس‌گرایی در ایران را به دلیل دسترسی نداشتن به زنان دانسته‌اند، اما من نیز با فلور هم‌عقیده‌‌ام که بعید است دلیل اصلی این مسئله به نبود زنان در اجتماع برگردد، چون اغلب کسانی که با مردان کون‌مرزی می‌کردند، به زن هم دسترسی داشتند و غالباً از هر دو جنس بهره‌مند می‌شدند.
از نظر فلور دلیل کاهش لواط و کون‌مرزی در ایرانِ اواخر قاجار، ورود مهمانان اروپایی به دربار شاهان ایران و انزجارشان از لواط و کون‌مرزی بوده است و شاهان ایرانی برای این که خودشان را در چشم اروپایی‌ها موجه جلوه دهند، از این رفتار ناپسند پرهیز کرده‌اند.
داده‌های ما دربارۀ لزبی‌گری یا روابط همجنس‌گرایانۀ زنان در ایران بسیار کم است. بر اساس اسناد محدود دراین‌باره می‌توان گفت که همجنس‌گرایی در بین زنان ایرانی رایج بوده است. زنان گاهی کیرکاشی‌هایی چرمینه‌پوش به نام مچاچنگ را به کمر می‌بستند و با هم سکس می‌کردند، به زنانی که از مچاچنگ بهره می‌بردند سعتری می‌گفتند. گاهی زنان برای پنهان کردن این روابط پیمان خواهرخواندگی می‌بستند، اگر مردی می‌فهمید که زنش خواهرخوانده دارد، طلاقش می‌داد.
فلور در فصل پنجم و پایانی کتابش به بیماری‌های آمیزشی‌ای مانند سوزاک، سفیلیس و ایدز در ایران می‌پردازد. او عامل اصلی این بیماری‌ها را روسپیان می‌شمارد و اغلب طبقات فقیر و فرودست را ـ به دلیل نبود امکانات بهداشتی ـ در معرض چنین بیماری‌هایی میداند. او معتقد است انکار و به پستو راندن این بیماری‌ها چیزی را حل نمی‌کند و فقط به گسترش بیشتر آن‌ها منجر می‌شود. همچنین او کاهش این بیماری‌ها در سال‌های اخیر را به دلیلی افزایش امکانات بهداشتی میداند، نه کاهش رفتارهای جنسی.
(۱۴۰۵/۵/۱۷)
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
📗نام کتاب: تاریخ اجتماعی روابط سکسی در ایران (بخش ششم و پایانی)
◾️نویسنده: ویلِم فلور
◾️مترجم: محسن مینوخرد
◾️نوبت چاپ: اول
◾️محل چاپ: استکهلم
◾️ناشر: فرودسی
◾️سال چاپ: ۲۰۱۰
◾️تعداد صفحات: ۴۵۳
◾️معرفی‌کننده: محسن احمدوندی
فلور در فصل چهارم کتابش به همجنس‌گرایی می‌پردازد. بر اساس پژوهش او در کتاب مقدس زرتشتیان، اوستا، نامی از رفتارهای همجنس‌گرایانه برده نشده است، ولی در متون زرتشتی‌ای که بعد از اوستا پدید آمده‌اند، از همجنس‌گرایی دو مرد با هم سخن رفته است. این رابطه از نظر این متون رفتاری اهریمنی است، زیرا موجب هدر رفتن تخمه می‌شود و زندگی نو از آن نمی‌زاید، به همین دلیل کسی که مرتکب آن شود باید مجازات گردد.
فلور سخن شمیسا در کتاب «شاهدبازی در ادبیات فارسی» را مبنی بر این‌که ایرانیان لواط را از یونانیان آموخته‌اند، به دو دلیل رد می‌کند: نخست این‌که حکم تحریم همجنس‌گرایی در بین ایرانیان مقدم بر ورود یونانی‌ها به ایران است. دوم این‌که پلوتارخوس، مورخ مشهور یونان باستان، گفته است که ایرانی‌ها مدت‌ها پیش از آن که چشمشان به دریای یونان بیفتد پسرانشان را اخته و با آن‌ها سکس می‌کرده‌اند. فلور به درستی این پدیده را جهانی میداند و آن را خاص یک تمدن یا سرزمین ویژه به شمار نمی‌آورد.
نویسنده در ادامه از معشوق‌های مردِ شاهان هخامنشی یاد می‌کند و می‌نویسد: کورش معشوق مردی به نام تیریداتس داشت که او را زیباترین مرد آسیا دانسته‌اند و داریوش سوم دل در گرو عشق پسرکی زیبا به نام باگوآس داشت.
در عصر اسلامی نیز با وجود این‌که همجنس‌گرایی از سوی قرآن ممنوع شد، اما در جامعه رواج داشت. برخی فقیهان با استناد به قرآن و سورۀ لوط معتقدند که قرآن کون‌مرزی میان دو مردِ دوجنس‌گرا را منع کرده است و حکم قرآن دربارۀ همجنس‌گرایی در پردۀ ابهام است. در ضمن دربارۀ همجنس‌گرایی زنان نیز در قرآن هیچ بحثی مطرح نشده است.
همجنس‌گرایی در بین ایرانیان در عصر اسلامی نیز امری عادی بوده است. البته از نظر فلور همجنس‌گرایی در ایران با غرب یک تفاوت اساسی داشته است و آن این‌که همجنس‌گرایی در ایران رابطه‌ای یک‌سویه و از سر قدرت بوده است، نه رابطه‌ای دوسویه و برابر. در این رابطه، فاعل بودن مایۀ افتخار و مفعول بودن باعث سرافکندگی به شمار می‌آمده است. برای همین ما در متون کهن و اسناد تاریخی از لذت فاعل بودن زیاد می‌شنویم، اما کسی از لذت مفعول بودن سخنی نگفته است. فلور با توجه به همین نگرش می‌گوید که رابطه با پسران نوجوان امری عادی بوده است و کسی آن را بد و ناپسند تلقی نمی‌کرده است، اما همین نوجوان وقتی بزرگ‌تر می‌شده و مرد می‌شده است، رابطۀ جنسی با او موجب سرافکندگی و تمسخر و تحقیرش می‌شده است؛ بنابراین برای ایرانیان کُننده بودن چه با زن، چه با مرد، و چه با حیوان نشان مردانگی و اقتدار بوده است و دهنده بودن نشان نامردی و انفعال. به همین دلیل آنچه ما در ایران شاهد آن بوده‌ایم، بیشتر کون‌مرزی ولواط بوده است تا همجنس‌گرایی.
برخی افراد مثل ایرج میرزا و شمیسا دلیل وفور همجنس‌گرایی در ایران را به دلیل دسترسی نداشتن به زنان دانسته‌اند، اما من نیز با فلور هم‌عقیده‌‌ام که بعید است دلیل اصلی این مسئله به نبود زنان در اجتماع برگردد، چون اغلب کسانی که با مردان کون‌مرزی می‌کردند، به زن هم دسترسی داشتند و غالباً از هر دو جنس بهره‌مند می‌شدند.
از نظر فلور دلیل کاهش لواط و کون‌مرزی در ایرانِ اواخر قاجار، ورود مهمانان اروپایی به دربار شاهان ایران و انزجارشان از لواط و کون‌مرزی بوده است و شاهان ایرانی برای این که خودشان را در چشم اروپایی‌ها موجه جلوه دهند، از این رفتار ناپسند پرهیز کرده‌اند.
داده‌های ما دربارۀ لزبی‌گری یا روابط همجنس‌گرایانۀ زنان در ایران بسیار کم است. بر اساس اسناد محدود دراین‌باره می‌توان گفت که همجنس‌گرایی در بین زنان ایرانی رایج بوده است. زنان گاهی کیرکاشی‌هایی چرمینه‌پوش به نام مچاچنگ را به کمر می‌بستند و با هم سکس می‌کردند، به زنانی که از مچاچنگ بهره می‌بردند سعتری می‌گفتند. گاهی زنان برای پنهان کردن این روابط پیمان خواهرخواندگی می‌بستند، اگر مردی می‌فهمید که زنش خواهرخوانده دارد، طلاقش می‌داد.
فلور در فصل پنجم و پایانی کتابش به بیماری‌های آمیزشی‌ای مانند سوزاک، سفیلیس و ایدز در ایران می‌پردازد. او عامل اصلی این بیماری‌ها را روسپیان می‌شمارد و اغلب طبقات فقیر و فرودست را ـ به دلیل نبود امکانات بهداشتی ـ در معرض چنین بیماری‌هایی میداند. او معتقد است انکار و به پستو راندن این بیماری‌ها چیزی را حل نمی‌کند و فقط به گسترش بیشتر آن‌ها منجر می‌شود. همچنین او کاهش این بیماری‌ها در سال‌های اخیر را به دلیلی افزایش امکانات بهداشتی میداند، نه کاهش رفتارهای جنسی.
(۱۴۰۵/۵/۱۷)
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
◾️خانهٔ مشروطهٔ کرمانشاه
این ساختمان محل زندگی محمدمهدی فیض مهدوی، روحانی شیعه و از هواداران جنبش مشروطه، بوده‌است. در دوران مشروطه، فعالان مشروطه‌خواه کرمانشاهی در این خانه جلساتشان را برگزار می‌کرده‌اند.
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
این ساختمان محل زندگی محمدمهدی فیض مهدوی، روحانی شیعه و از هواداران جنبش مشروطه، بوده‌است. در دوران مشروطه، فعالان مشروطه‌خواه کرمانشاهی در این خانه جلساتشان را برگزار می‌کرده‌اند.
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
🗒نوآموخته‌ها
✍محسن احمدوندی
در گذشته برای به صدا درآوردن درها از دو نوع درکوب استفاده می‌شد. یکی از این درکوب‌ها به شکل چکش بود و دیگری به شکل حلقه. مردها برای در زدن از کوبهٔ چکش‌مانند - که صدای بمی داشت - و زن‌های از کوبهٔ حلقه‌مانند - که صدای زیری داشت - استفاده می‌کردند و از این طریق صاحب‌خانه متوجه جنسیت کسی که پشت در بود می‌شد. اگر از منظر فرویدی نگاه کنیم، شکل این درکوب‌ها آلت تناسلی مرد و زن را تداعی می‌کنند. شاید پیشینیان ما بی‌توجه به این مسئله چنین طراحی‌ای را کرده باشند، اما نمی‌شود تأثیر ناخودآگاه میل جنسی را در آن‌ها نادیده گرفت.
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
✍محسن احمدوندی
در گذشته برای به صدا درآوردن درها از دو نوع درکوب استفاده می‌شد. یکی از این درکوب‌ها به شکل چکش بود و دیگری به شکل حلقه. مردها برای در زدن از کوبهٔ چکش‌مانند - که صدای بمی داشت - و زن‌های از کوبهٔ حلقه‌مانند - که صدای زیری داشت - استفاده می‌کردند و از این طریق صاحب‌خانه متوجه جنسیت کسی که پشت در بود می‌شد. اگر از منظر فرویدی نگاه کنیم، شکل این درکوب‌ها آلت تناسلی مرد و زن را تداعی می‌کنند. شاید پیشینیان ما بی‌توجه به این مسئله چنین طراحی‌ای را کرده باشند، اما نمی‌شود تأثیر ناخودآگاه میل جنسی را در آن‌ها نادیده گرفت.
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
🗒یادداشت
🔺نحوست عدد سیزده در رمان دایی‌جان ناپلئون
✍محسن احمدوندی
پیش از این در یادداشتی به بحث از نحوست اعداد و ایّام در رمان‌های ایرانی پرداختم (احمدوندی، ۱۴۰۴: ۵۵ - ۵۸) و نوشتم که داستان‌نویسان ما از این باور خرافی برای فضاسازی داستان و القای دلالت‌های ضمنی بهره برده‌اند. در اینجا به استفادۀ ایرج پزشک‌زاد از این باور خرافی در رمان «دایی‌جان ناپلئون» می‌پردازم.
«دایی‌جان ناپلئون» دومین رمان ایرج پزشک‌زاد است که ابتدا آن را در سال ۱۳۴۹ به‌صورت پاورقی در مجلّۀ فردوسی چاپ کرد و سپس آن را در سال ۱۳۵۱ به‌صورت کتاب منتشر نمود. وقایع اصلی این رمان در سال‌های ۱۳۱۹ تا ۱۳۲۱ و مقارن با جنگ جهانی دوم و اشغال ایران توسّط متّفقین روی می‌دهد و داستان پسری را روایت می‌کند که عاشق دختردایی‌اش لیلی شده‌است؛ امّا به‌علّت اختلافات خانوادگی‌‌ای که بین پدرش و دایی‌اش وجود دارد، در راه رسیدن به عشقش ناکام می‌ماند. رمان «دایی‌جان ناپلئون» با این جملۀ بسیار مشهور آغاز می‌شود:
من یک روز گرم تابستان، دقیقاً یک سیزده مرداد، حدود ساعت سه و ربع‌کمِ بعدازظهر عاشق شدم (پزشک‌زاد، ۱۳۵۳: ۵).
همان‌طور که می‌بینید آوردن عدد سیزده در همین سطر نخست از عاقبت تلخ این عاشقی پرده برمی‌دارد و پیش از خواندن متن به ما می‌گوید که این عشق سرانجام مبارکی نخواهد داشت. جالب است که خود راوی در ادامه به این نکته اشاره می‌کند که اگر عاشق شدن او در روزی غیر از این روز نحس بود، ممکن بود این رابطۀ عاشقانه به سرانجامی دیگر منتهی شود:
تلخی‌ها و زهر هجری که چشیدم بارها مرا به این فکر انداخت که اگر یک دوازدهم یا یک چهاردهم مرداد بود، شاید این‌طور نمی‌شد (همان: ۵).
از طرف دیگر خود راوی هم سیزده سال دارد و این هم دلیل دیگری بر شوم بودن بخت و سرنوشت اوست:
بااین‌که سیزده سال از عمرم می‌گذشت تا آن موقع یک عاشق ندیده بودم (همان: ۶).
نحوست عدد سیزده فقط دامن‌گیر راوی و رابطۀ عاشقانۀ او نیست، بلکه با شخصیّت دایی‌جان ناپلئون هم ارتباط دارد. دایی‌جان بعد از سیزده سال از همسرش، که صاحب بچّه نمی‌شده، جدا شده‌است. جالب است که ناپلئون بناپارت هم، که دایی‌جان بسیار به او ارادت دارد، بعد از سیزده سال از معشوقش ژوزفین جدا شده‌است و این تشابه بین زندگی دایی‌جان و زندگی ناپلئون، بیش از پیش بر توهّم توطئۀ دایی‌جان می‌افزاید و او را بر این می‌دارد که سرنوشتی شوم مانند ناپلئون را برای خودش پیش‌بینی کند:
دایی‌جان زن اوّلش را بعد از سیزده سال زندگی مشترک، به عذر این‌که نمی‌تواند بچّه‌دار شود، طلاق داده بود و این طلاق در تمام زندگی دایی‌جان از نظر تشابهی که با جدایی ناپلئون بناپارت و ژوزفین بعد از سیزده سال زندگی زناشویی پیدا می‌کرد، اثر عمیقی گذاشته بود. بعدها متوجّه شدیم که دایی‌جان به‌خصوص بر اساس این قرینه، سرنوشتی مشابه سرنوشتِ امپراتور فرانسویان برای خود پیش‌بینی می‌کرد (همان: ۴۰).
بنابراین، عدد سیزده در «دایی‌جان ناپلئون» صرفاً یک عدد نیست، بلکه به‌عنوان یک قرینۀ روایی در چند نقطۀ مهم داستان تکرار می‌شود و میان عشق راوی، سرنوشت او و توهّمات دایی‌جان پیوند برقرار می‌کند. پزشک‌زاد با بهره‌گیری از باور عامیانۀ نحوست سیزده، هم از همان آغاز، فرجام عشق راوی را به‌گونه‌ای ضمنی پیشاپیش اعلام می‌کند و هم در شخصیت‌پردازی دایی‌جان، نحوۀ ذهنیت خرافی و توطئه‌اندیش او را برجسته‌تر می‌سازد.
▪️منابع
ـ احمدوندی، محسن. (۱۴۰۴). «اوراق بادبُرده (۲۴): نحوست اعداد و ایّام در رمان‌های ایرانی». فصل‌نامۀ قلم. شمارۀ ۳۲. صفحات ۵۵-۵۸.
ـ پزشک‌زاد، ایرج. (۱۳۵۳). دایی‌جان ناپلئون. چاپ سوم. تهران: صفی‌علی‌شاه.
[یادداشت بالا پیش از این در شمارهٔ سی‌‌وچهارم فصل‌نامهٔ قلم در صفحهٔ ۲۹ منتشر شده است.]
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi
🔺نحوست عدد سیزده در رمان دایی‌جان ناپلئون
✍محسن احمدوندی
پیش از این در یادداشتی به بحث از نحوست اعداد و ایّام در رمان‌های ایرانی پرداختم (احمدوندی، ۱۴۰۴: ۵۵ - ۵۸) و نوشتم که داستان‌نویسان ما از این باور خرافی برای فضاسازی داستان و القای دلالت‌های ضمنی بهره برده‌اند. در اینجا به استفادۀ ایرج پزشک‌زاد از این باور خرافی در رمان «دایی‌جان ناپلئون» می‌پردازم.
«دایی‌جان ناپلئون» دومین رمان ایرج پزشک‌زاد است که ابتدا آن را در سال ۱۳۴۹ به‌صورت پاورقی در مجلّۀ فردوسی چاپ کرد و سپس آن را در سال ۱۳۵۱ به‌صورت کتاب منتشر نمود. وقایع اصلی این رمان در سال‌های ۱۳۱۹ تا ۱۳۲۱ و مقارن با جنگ جهانی دوم و اشغال ایران توسّط متّفقین روی می‌دهد و داستان پسری را روایت می‌کند که عاشق دختردایی‌اش لیلی شده‌است؛ امّا به‌علّت اختلافات خانوادگی‌‌ای که بین پدرش و دایی‌اش وجود دارد، در راه رسیدن به عشقش ناکام می‌ماند. رمان «دایی‌جان ناپلئون» با این جملۀ بسیار مشهور آغاز می‌شود:
من یک روز گرم تابستان، دقیقاً یک سیزده مرداد، حدود ساعت سه و ربع‌کمِ بعدازظهر عاشق شدم (پزشک‌زاد، ۱۳۵۳: ۵).
همان‌طور که می‌بینید آوردن عدد سیزده در همین سطر نخست از عاقبت تلخ این عاشقی پرده برمی‌دارد و پیش از خواندن متن به ما می‌گوید که این عشق سرانجام مبارکی نخواهد داشت. جالب است که خود راوی در ادامه به این نکته اشاره می‌کند که اگر عاشق شدن او در روزی غیر از این روز نحس بود، ممکن بود این رابطۀ عاشقانه به سرانجامی دیگر منتهی شود:
تلخی‌ها و زهر هجری که چشیدم بارها مرا به این فکر انداخت که اگر یک دوازدهم یا یک چهاردهم مرداد بود، شاید این‌طور نمی‌شد (همان: ۵).
از طرف دیگر خود راوی هم سیزده سال دارد و این هم دلیل دیگری بر شوم بودن بخت و سرنوشت اوست:
بااین‌که سیزده سال از عمرم می‌گذشت تا آن موقع یک عاشق ندیده بودم (همان: ۶).
نحوست عدد سیزده فقط دامن‌گیر راوی و رابطۀ عاشقانۀ او نیست، بلکه با شخصیّت دایی‌جان ناپلئون هم ارتباط دارد. دایی‌جان بعد از سیزده سال از همسرش، که صاحب بچّه نمی‌شده، جدا شده‌است. جالب است که ناپلئون بناپارت هم، که دایی‌جان بسیار به او ارادت دارد، بعد از سیزده سال از معشوقش ژوزفین جدا شده‌است و این تشابه بین زندگی دایی‌جان و زندگی ناپلئون، بیش از پیش بر توهّم توطئۀ دایی‌جان می‌افزاید و او را بر این می‌دارد که سرنوشتی شوم مانند ناپلئون را برای خودش پیش‌بینی کند:
دایی‌جان زن اوّلش را بعد از سیزده سال زندگی مشترک، به عذر این‌که نمی‌تواند بچّه‌دار شود، طلاق داده بود و این طلاق در تمام زندگی دایی‌جان از نظر تشابهی که با جدایی ناپلئون بناپارت و ژوزفین بعد از سیزده سال زندگی زناشویی پیدا می‌کرد، اثر عمیقی گذاشته بود. بعدها متوجّه شدیم که دایی‌جان به‌خصوص بر اساس این قرینه، سرنوشتی مشابه سرنوشتِ امپراتور فرانسویان برای خود پیش‌بینی می‌کرد (همان: ۴۰).
بنابراین، عدد سیزده در «دایی‌جان ناپلئون» صرفاً یک عدد نیست، بلکه به‌عنوان یک قرینۀ روایی در چند نقطۀ مهم داستان تکرار می‌شود و میان عشق راوی، سرنوشت او و توهّمات دایی‌جان پیوند برقرار می‌کند. پزشک‌زاد با بهره‌گیری از باور عامیانۀ نحوست سیزده، هم از همان آغاز، فرجام عشق راوی را به‌گونه‌ای ضمنی پیشاپیش اعلام می‌کند و هم در شخصیت‌پردازی دایی‌جان، نحوۀ ذهنیت خرافی و توطئه‌اندیش او را برجسته‌تر می‌سازد.
▪️منابع
ـ احمدوندی، محسن. (۱۴۰۴). «اوراق بادبُرده (۲۴): نحوست اعداد و ایّام در رمان‌های ایرانی». فصل‌نامۀ قلم. شمارۀ ۳۲. صفحات ۵۵-۵۸.
ـ پزشک‌زاد، ایرج. (۱۳۵۳). دایی‌جان ناپلئون. چاپ سوم. تهران: صفی‌علی‌شاه.
[یادداشت بالا پیش از این در شمارهٔ سی‌‌وچهارم فصل‌نامهٔ قلم در صفحهٔ ۲۹ منتشر شده است.]
📗شعر، فرهنگ و ادبیات
@mohsenahmadvandi