منتشر شد
«پژوهش‌های منطقی (جلد اول)»
پیش‌گفتارهایی بر منطق محض
ادموند هوسرل
ترجمه‌ی طالب جابری
پیش‌گفتارهایی بر منطقِ محض، که بخشِ مقدماتیِ پژوهش‌های منطقی را تشکیل می‌دهند، می‌خواهند راه را برای برداشت و پرداختی نو از منطق هموار کنند. این پیش‌گفتارها می‌کوشند نشان دهند که پایه‌گذاریِ منحصراً روان‌شناختیِ منطق، که زمانه‌ی ما ارزشی چنین فراوان بدان می‌دهد، بر خلطِ سطوحی ذاتاً گوناگون از مسائل، بر پیش‌فرض‌هایی اصولاً غلط درباره‌ی ویژگی و هدف‌های دو علمی که در این‌جا ذکر شده ــ یعنی روان‌شناسیِ تجربی و منطقِ محض ــ مبتنی است.
ــ برگرفته از متن کتاب
منتشر شد
«پژوهش‌های منطقی (جلد اول)»
پیش‌گفتارهایی بر منطق محض
ادموند هوسرل
ترجمه‌ی طالب جابری
پیش‌گفتارهایی بر منطقِ محض، که بخشِ مقدماتیِ پژوهش‌های منطقی را تشکیل می‌دهند، می‌خواهند راه را برای برداشت و پرداختی نو از منطق هموار کنند. این پیش‌گفتارها می‌کوشند نشان دهند که پایه‌گذاریِ منحصراً روان‌شناختیِ منطق، که زمانه‌ی ما ارزشی چنین فراوان بدان می‌دهد، بر خلطِ سطوحی ذاتاً گوناگون از مسائل، بر پیش‌فرض‌هایی اصولاً غلط درباره‌ی ویژگی و هدف‌های دو علمی که در این‌جا ذکر شده ــ یعنی روان‌شناسیِ تجربی و منطقِ محض ــ مبتنی است.
ــ برگرفته از متن کتاب
چیزهایی که استالین می‌گفت خنده‌دار بود. کارهایی که استالین می‌کرد هیچ خنده نداشت.
یکی از این موارد مربوط به قضیه‌ی وحشتناک پاول موروزف است. پاول پسر روستایی چهارده‌ساله‌ای بود که در اوایل دهه‌ی ۱۹۳۰ پدرش را لو داد (برای گرایش‌های کولاکی). پدر تیرباران شد، و پاول را هم اندکی بعد گروهی از روستاییان که پدربزرگ و عمویش هم جزوشان بود کُشتند. استالین به تجلیل از پاول پرداخت و او را قهرمان و شهید سوسیالیسم نامید (و علاوه بر مجسمه‌ها، داستان‌ها و درج نامش در «کتاب قهرمانی»، کاخ فرهنگ مسکو نیز به نام او خوانده شد). ولی در این میان استالین در فرصتی خصوصی گفت: «عجب حرامزاده‌ای، پدر خودش را لو داد.»
از کتابِ «استالین مخوف»
مارتین ایمیس
ترجمه‌ی حسن کامشاد
نام نقاشی: پاول موروزف، اثرِ نیکیتا چباکوف، ۱۹۵۲
چیزهایی که استالین می‌گفت خنده‌دار بود. کارهایی که استالین می‌کرد هیچ خنده نداشت.
یکی از این موارد مربوط به قضیه‌ی وحشتناک پاول موروزف است. پاول پسر روستایی چهارده‌ساله‌ای بود که در اوایل دهه‌ی ۱۹۳۰ پدرش را لو داد (برای گرایش‌های کولاکی). پدر تیرباران شد، و پاول را هم اندکی بعد گروهی از روستاییان که پدربزرگ و عمویش هم جزوشان بود کُشتند. استالین به تجلیل از پاول پرداخت و او را قهرمان و شهید سوسیالیسم نامید (و علاوه بر مجسمه‌ها، داستان‌ها و درج نامش در «کتاب قهرمانی»، کاخ فرهنگ مسکو نیز به نام او خوانده شد). ولی در این میان استالین در فرصتی خصوصی گفت: «عجب حرامزاده‌ای، پدر خودش را لو داد.»
از کتابِ «استالین مخوف»
مارتین ایمیس
ترجمه‌ی حسن کامشاد
نام نقاشی: پاول موروزف، اثرِ نیکیتا چباکوف، ۱۹۵۲
منتشر شد
«تبارشناسی خاکستری است»
تأملاتی درباره‌ی روش فوکو
عادل مشایخی
ویراست نخست این کتاب به دو محور نخست پروژه‌ی فوکو یعنی «دانش» و «قدرت» اختصاص داشت. در این ویراست جدید، علاوه بر برخی تغییرات و اصلاحات جزئی، ضمیمه‌ای با عنوان «تبارشناسی و سوبژکتیویته» به متن کتاب افزوده شده که در آن ضمن بازخوانی پروژه‌ی تبارشناسانه‌ی فوکو عمدتاً با رجوع به برخی از درس‌گفتارهای دلوز، محور سوم این پروژه، یعنی «سوبژکتیویته» یا «رابطه‌ی خود با خود»، مورد بررسی قرار گرفته است. هدف اصلی این ضمیمه فراهم‌آوردن مقدماتی برای تشریح دو فرایند «سوژه/ منقادشدن» و «سوژه‌شدن» است.
منتشر شد
«تبارشناسی خاکستری است»
تأملاتی درباره‌ی روش فوکو
عادل مشایخی
ویراست نخست این کتاب به دو محور نخست پروژه‌ی فوکو یعنی «دانش» و «قدرت» اختصاص داشت. در این ویراست جدید، علاوه بر برخی تغییرات و اصلاحات جزئی، ضمیمه‌ای با عنوان «تبارشناسی و سوبژکتیویته» به متن کتاب افزوده شده که در آن ضمن بازخوانی پروژه‌ی تبارشناسانه‌ی فوکو عمدتاً با رجوع به برخی از درس‌گفتارهای دلوز، محور سوم این پروژه، یعنی «سوبژکتیویته» یا «رابطه‌ی خود با خود»، مورد بررسی قرار گرفته است. هدف اصلی این ضمیمه فراهم‌آوردن مقدماتی برای تشریح دو فرایند «سوژه/ منقادشدن» و «سوژه‌شدن» است.
رنج: برتری انسان بر خداوند. برای این‌که این برتری مایۀ رسوایی نباشد تجسد ضروری بود.
من نباید رنج خود را به این خاطر که سودمند است دوست داشته باشم. باید به این دلیل دوستش داشته باشم که هست.
پذیرفتن تلخی. این پذیرش نباید بر روی تلخی متمرکز باشد تا آن را کاهش دهد، اگر نه به مراتب از قدرت و پاکی این پذیرش کاسته می‌شود، زیرا آنچه قرار است پذیرفته شود مادام که واقعاً تلخ باشد، تلخ است؛ آن چیز همین است و نه چیزی دیگر. باید مانند ایوان کارامازوف گفت که هیچ چیز نمی‌تواند جبران یک قطره اشک از چشم یک کودک را بکند، و با‌این‌حال همۀ اشک‌ها و وحشت‌های ناشناخته‌ای را که پشت این اشک‌ها هستند پذیرفت. باید این چیزها را نه فقط تا آن‌جا که موجب تسلی می‌شوند بلکه در نفس خودشان پذیرفت. باید این واقعیت را پذیرفت که این چیزها صرفاً به این سبب وجود دارند که وجود دارند.
اگر هیچ محنتی در این جهان نمی‌بود امکان داشت تصور کنیم در بهشت هستیم.
دو برداشت از دوزخ: برداشت رایج (رنج بی‌تسلی)؛ برداشت من (خوشبختی ابدی دروغین، خود را به اشتباه در بهشت پنداشتن).
باید نه در پی گریز از رنج باشیم و نه در پی رنج کمتر، بلکه باید بکوشیم آلودۀ آن نشویم.
باید هر تلاشی که ممکن است برای پرهیز از محنت انجام داد، تا به این ترتیب محنتی که با آن رو‌به‌رو می‌شویم کاملاً ناب و کاملاً تلخ باشد.
شادی عبارت است از آگاهی‌ای نیرومند از واقعیت.
اما بهتر آن است که در عین حفظ آگاهی از واقعیت رنج ببریم. یعنی رنج‌بردن بدون غرق‌شدن در کابوس. شاید رنج به یک معنا کاملاً بیرونی و به معنایی دیگر کاملاً درونی باشد. برای این‌که چنین [خصلتی داشته] باشد باید فقط در احساسات واقع شود. در آن صورت بیرونی است (از آن‌جا که بیرون از بخش معنوی روح است) و درونی است (از آن جهت که یکسره بر خودمان متمرکز است، بی‌آن‌که بر جهان متمرکز شود و به آن آسیب برساند).
محنت وادارمان می‌کند آنچه را ممکن نمی‌دانستیم واقعی بدانیم.
از کتابِ «جاذبه و رحمت»
سیمون وی
ترجمۀ بهزاد حسین‌زاده
رنج: برتری انسان بر خداوند. برای این‌که این برتری مایۀ رسوایی نباشد تجسد ضروری بود.
من نباید رنج خود را به این خاطر که سودمند است دوست داشته باشم. باید به این دلیل دوستش داشته باشم که هست.
پذیرفتن تلخی. این پذیرش نباید بر روی تلخی متمرکز باشد تا آن را کاهش دهد، اگر نه به مراتب از قدرت و پاکی این پذیرش کاسته می‌شود، زیرا آنچه قرار است پذیرفته شود مادام که واقعاً تلخ باشد، تلخ است؛ آن چیز همین است و نه چیزی دیگر. باید مانند ایوان کارامازوف گفت که هیچ چیز نمی‌تواند جبران یک قطره اشک از چشم یک کودک را بکند، و با‌این‌حال همۀ اشک‌ها و وحشت‌های ناشناخته‌ای را که پشت این اشک‌ها هستند پذیرفت. باید این چیزها را نه فقط تا آن‌جا که موجب تسلی می‌شوند بلکه در نفس خودشان پذیرفت. باید این واقعیت را پذیرفت که این چیزها صرفاً به این سبب وجود دارند که وجود دارند.
اگر هیچ محنتی در این جهان نمی‌بود امکان داشت تصور کنیم در بهشت هستیم.
دو برداشت از دوزخ: برداشت رایج (رنج بی‌تسلی)؛ برداشت من (خوشبختی ابدی دروغین، خود را به اشتباه در بهشت پنداشتن).
باید نه در پی گریز از رنج باشیم و نه در پی رنج کمتر، بلکه باید بکوشیم آلودۀ آن نشویم.
باید هر تلاشی که ممکن است برای پرهیز از محنت انجام داد، تا به این ترتیب محنتی که با آن رو‌به‌رو می‌شویم کاملاً ناب و کاملاً تلخ باشد.
شادی عبارت است از آگاهی‌ای نیرومند از واقعیت.
اما بهتر آن است که در عین حفظ آگاهی از واقعیت رنج ببریم. یعنی رنج‌بردن بدون غرق‌شدن در کابوس. شاید رنج به یک معنا کاملاً بیرونی و به معنایی دیگر کاملاً درونی باشد. برای این‌که چنین [خصلتی داشته] باشد باید فقط در احساسات واقع شود. در آن صورت بیرونی است (از آن‌جا که بیرون از بخش معنوی روح است) و درونی است (از آن جهت که یکسره بر خودمان متمرکز است، بی‌آن‌که بر جهان متمرکز شود و به آن آسیب برساند).
محنت وادارمان می‌کند آنچه را ممکن نمی‌دانستیم واقعی بدانیم.
از کتابِ «جاذبه و رحمت»
سیمون وی
ترجمۀ بهزاد حسین‌زاده
«آینده هگل»
پلاستیسیته، زمانمندی و دیالکتیک
کاترین مالابو
سعید تقوایی ابریشمی، محمدمهدی اردبیلی
چگونه می‌توان مطلقاً تازه‌وارد بود، آنگاه که هیچ بیرونی، هیچ «جای دیگر»ی وجود ندارد؟ مسئله نه بر سر چگونگی فرار از فروبستگی، بلکه بر سر چگونگی فرار در بطن خودِ فروبستگی است. کاربرد پلاستیسیته نزد من، یعنی مواجه کردنِ نظام فلسفی و مغز، درواقع، پرسشی را برمی‌انگیزد که نهایتاً اخلاقی و سیاسی است… زمان، که بدین‌گونه ترسیم شده است، همان صورتِ قسمی غیریت بدون تعالی خواهد بود، یعنی نتیجه‌ی حرکتِ درونیِ امر واقع، و به همان میزان که امری مخفی در طبیعت است، دیالوگی تاریخی میان روح و خودش نیز هست، و به این معنا، زمان در میان طبیعت و آزادی ایستاده است. در عالمِ جهانی‌شده‌ی ما، این امر هیچ راه برون‌رفتی، هیچ شکلی از خارجیت، را به دست نمی‌دهد. ما نیازمند آموختن این هستیم که چگونه به نحوی پلاستیک با یکدیگر زندگی کنیم و اجتماعات رهایی‌بخش را شکل دهیم؛ اجتماعاتی که درنهایت مبتنی بر اندیشه‌اند.
ــ برگرفته از مقدمه‌ی کاترین مالابر بر ترجمه‌ی فارسی
«آینده هگل»
پلاستیسیته، زمانمندی و دیالکتیک
کاترین مالابو
سعید تقوایی ابریشمی، محمدمهدی اردبیلی
چگونه می‌توان مطلقاً تازه‌وارد بود، آنگاه که هیچ بیرونی، هیچ «جای دیگر»ی وجود ندارد؟ مسئله نه بر سر چگونگی فرار از فروبستگی، بلکه بر سر چگونگی فرار در بطن خودِ فروبستگی است. کاربرد پلاستیسیته نزد من، یعنی مواجه کردنِ نظام فلسفی و مغز، درواقع، پرسشی را برمی‌انگیزد که نهایتاً اخلاقی و سیاسی است… زمان، که بدین‌گونه ترسیم شده است، همان صورتِ قسمی غیریت بدون تعالی خواهد بود، یعنی نتیجه‌ی حرکتِ درونیِ امر واقع، و به همان میزان که امری مخفی در طبیعت است، دیالوگی تاریخی میان روح و خودش نیز هست، و به این معنا، زمان در میان طبیعت و آزادی ایستاده است. در عالمِ جهانی‌شده‌ی ما، این امر هیچ راه برون‌رفتی، هیچ شکلی از خارجیت، را به دست نمی‌دهد. ما نیازمند آموختن این هستیم که چگونه به نحوی پلاستیک با یکدیگر زندگی کنیم و اجتماعات رهایی‌بخش را شکل دهیم؛ اجتماعاتی که درنهایت مبتنی بر اندیشه‌اند.
ــ برگرفته از مقدمه‌ی کاترین مالابر بر ترجمه‌ی فارسی
منتشر شد
«کلام خاموش»
درباره‌ی ادبیات و تناقض‌هایش
ژاک رانسیر
ترجمه‌ی مهدی امیرخانلو
ژاک رانسیر در کتاب کلام خاموش پرسش از چیستی ادبیات را از نو طرح می‌کند. ظاهراً همگان تصور روشنی از ادبیات دارند، اما بر سر تعریف آن اجماعی وجود ندارد. رانسیر به جای آن‌که تعریفی نو از ادبیات ارائه کند به لحظه‌ی شکل‌گیری این اصطلاح جدید رجوع می‌کند تا آن را در متن یک تغییر ادراکی ژرف جای دهد. به دنبال این تغییر، نظم سلسله‌مراتبیِ حاکم بر موضوع‌ها و ژانرهای ادبی که بنای بوطیقای کهن را تشکیل می‌داد فرو می‌ریزد و جای خود را به نوعی برابری ریشه‌ای میان موضوع‌ها و از هم گسستن ژانرها می‌دهد که بر اثر آن هر چیزی می‌تواند از ظرفیت ادبی برخوردار باشد و هیچ موضوعی نمی‌تواند فرم یا سبک خاص خود را تحمیل کند. این برابری ریشه‌ای مبنای آشوبناک ادبیات در مقام پدیده‌ای نوظهور و ناکامل است و از ادبیات موجودی دوپاره و متناقض می‌سازد که دائم در پی رسیدن به انسجام و غلبه بر تعارض‌های درونی و بیرونی خود است...
▫️بخشی از کتاب
منتشر شد
«کلام خاموش»
درباره‌ی ادبیات و تناقض‌هایش
ژاک رانسیر
ترجمه‌ی مهدی امیرخانلو
ژاک رانسیر در کتاب کلام خاموش پرسش از چیستی ادبیات را از نو طرح می‌کند. ظاهراً همگان تصور روشنی از ادبیات دارند، اما بر سر تعریف آن اجماعی وجود ندارد. رانسیر به جای آن‌که تعریفی نو از ادبیات ارائه کند به لحظه‌ی شکل‌گیری این اصطلاح جدید رجوع می‌کند تا آن را در متن یک تغییر ادراکی ژرف جای دهد. به دنبال این تغییر، نظم سلسله‌مراتبیِ حاکم بر موضوع‌ها و ژانرهای ادبی که بنای بوطیقای کهن را تشکیل می‌داد فرو می‌ریزد و جای خود را به نوعی برابری ریشه‌ای میان موضوع‌ها و از هم گسستن ژانرها می‌دهد که بر اثر آن هر چیزی می‌تواند از ظرفیت ادبی برخوردار باشد و هیچ موضوعی نمی‌تواند فرم یا سبک خاص خود را تحمیل کند. این برابری ریشه‌ای مبنای آشوبناک ادبیات در مقام پدیده‌ای نوظهور و ناکامل است و از ادبیات موجودی دوپاره و متناقض می‌سازد که دائم در پی رسیدن به انسجام و غلبه بر تعارض‌های درونی و بیرونی خود است...
▫️بخشی از کتاب
چاپ دوم منتشر شد
«اطلس تاریخی ایران» (در دوران ساسانی)
رضا فرنود
کتاب حاضر اطلسی از تاریخ منطقه‌ی ایران است که از تأسیس پادشاهی ساسانی (حدود ۲۲۰ م) شروع می‌شود و با استیلای اعراب مسلمان (حدود ۶۷۰ م) به پایان می‌رسد. حکومت ساسانی که در پی حکومت یونانی‌زبان سلوکی و حکمرانی نامنسجم اشکانی روی کار آمد، دوره‌ی پیشرفت دوباره‌ی تمدن و فرهنگ ایران است. در این دوره مذهب زرتشتی تدوین و تبدیل به مذهب دولتی ساسانی شد. پادشاهی ساسانی طولانی‌ترین حکومت ایران و از تأثیرگذارترین دوره‌های آن است.
این کتاب اطلس تاریخی است. یعنی وقایع این دوره به شکل مجموعه‌ای از نقشه‌های تاریخی ارائه شده‌اند. هر نقشه با متن نسبتاً کوتاهی همراه است که در آن وقایع تاریخی مهم آن دوره را شرح می‌دهد. برای خواننده‌ای که با تاریخ این دوره آشنا نیست این کتاب پیش‌درآمدی برای مطالعات دقیق‌تر است و برای خواننده‌ی آشنا با تاریخ این دوره چه‌بسا مکمل مناسبی برای مطالعات تاریخی‌اش باشد.
نمایش وقایع و حوادث تاریخی روی نقشه به درک بهتر بعد مکانی این حوادث کمک می‌کند و تداخل و تأثیر متقابل‌شان را بر یکدیگر نشان می‌دهد.
چاپ دوم منتشر شد
«اطلس تاریخی ایران» (در دوران ساسانی)
رضا فرنود
کتاب حاضر اطلسی از تاریخ منطقه‌ی ایران است که از تأسیس پادشاهی ساسانی (حدود ۲۲۰ م) شروع می‌شود و با استیلای اعراب مسلمان (حدود ۶۷۰ م) به پایان می‌رسد. حکومت ساسانی که در پی حکومت یونانی‌زبان سلوکی و حکمرانی نامنسجم اشکانی روی کار آمد، دوره‌ی پیشرفت دوباره‌ی تمدن و فرهنگ ایران است. در این دوره مذهب زرتشتی تدوین و تبدیل به مذهب دولتی ساسانی شد. پادشاهی ساسانی طولانی‌ترین حکومت ایران و از تأثیرگذارترین دوره‌های آن است.
این کتاب اطلس تاریخی است. یعنی وقایع این دوره به شکل مجموعه‌ای از نقشه‌های تاریخی ارائه شده‌اند. هر نقشه با متن نسبتاً کوتاهی همراه است که در آن وقایع تاریخی مهم آن دوره را شرح می‌دهد. برای خواننده‌ای که با تاریخ این دوره آشنا نیست این کتاب پیش‌درآمدی برای مطالعات دقیق‌تر است و برای خواننده‌ی آشنا با تاریخ این دوره چه‌بسا مکمل مناسبی برای مطالعات تاریخی‌اش باشد.
نمایش وقایع و حوادث تاریخی روی نقشه به درک بهتر بعد مکانی این حوادث کمک می‌کند و تداخل و تأثیر متقابل‌شان را بر یکدیگر نشان می‌دهد.
منتشر شد
«قصه‌های آشوب»
مجموعه داستان
جوزف کنراد
ترجمه‌ی نیما حضرتی
ترس همیشه باقی می‌ماند. آدم شاید بتواند بر هرچیزی در درون خود غلبه کند. عشق و نفرت و باور و حتی تردید را هم می‌توان در دل از میان برد اما هر کس تا زمانی که به زندگی چنگ می‌زند نمی‌تواند وحشت را از دلش بیرون کند، همان وحشت پنهانی و نابودناشدنی و هولناک که آرام در وجود آدمی رخنه می‌کند، افکار او را تیره‌وتار می‌کند، در دل او پنهان می‌شود و آخرین نفس‌های او را به هنگام جان دادن نظاره می‌کند.
ص ۱۲۹
منتشر شد
«قصه‌های آشوب»
مجموعه داستان
جوزف کنراد
ترجمه‌ی نیما حضرتی
ترس همیشه باقی می‌ماند. آدم شاید بتواند بر هرچیزی در درون خود غلبه کند. عشق و نفرت و باور و حتی تردید را هم می‌توان در دل از میان برد اما هر کس تا زمانی که به زندگی چنگ می‌زند نمی‌تواند وحشت را از دلش بیرون کند، همان وحشت پنهانی و نابودناشدنی و هولناک که آرام در وجود آدمی رخنه می‌کند، افکار او را تیره‌وتار می‌کند، در دل او پنهان می‌شود و آخرین نفس‌های او را به هنگام جان دادن نظاره می‌کند.
ص ۱۲۹
چاپ سوم منتشر شد
«اطلس تاریخی ایران» (از ظهور اسلام تا سلجوقیان)
رضا فرنود
کتاب حاضر اطلسی از تاریخ منطقه‌ی ایران است که از ظهور اسلام شروع می‌شود و با استیلای ترکان سلجوقی به پایان می‌رسد (قرون ۷ تا ۱۱ میلادی / ۱ تا ۵ هجری قمری). ایرانیان در این دوره‌ی مهم به بازتولید فرهنگ و تمدنی جدید می‌پردازند: عقاید و مذاهب ایرانی با اسلام درمی‌آمیزند و ادیان و مذاهب این منطقه را تا دوره‌ی کنونی پی می‌ریزند، فارسی دری در همین دوره تثبیت می‌شود و متفکران و ادیبان و فیلسوفان بزرگی که در این دوره ظهور می‌کنند، اساس آنچه را امروزه فرهنگ ایرانی می‌دانیم، پایه‌ریزی می‌کنند.
این کتاب اطلسی تاریخی است. بدین معنی که وقایع این دوره در قالب مجموعه‌ای از نقشه‌های تاریخی نشان داده می‌شود. هر نقشه نیز با متن نسبتاً کوتاهی همراه است که وقایع تاریخی مهم آن دوره را شرح می‌دهد. بدین صورت، بررسی تحولات مختلف این دوره از منظری کلی و در عین حال دقیق میسر می‌شود و با درک بُعد مکانی این‌ها، تداخل و تأثیر متقابل‌شان بر یکدیگر بهتر نمایان می‌شود.
چاپ سوم منتشر شد
«اطلس تاریخی ایران» (از ظهور اسلام تا سلجوقیان)
رضا فرنود
کتاب حاضر اطلسی از تاریخ منطقه‌ی ایران است که از ظهور اسلام شروع می‌شود و با استیلای ترکان سلجوقی به پایان می‌رسد (قرون ۷ تا ۱۱ میلادی / ۱ تا ۵ هجری قمری). ایرانیان در این دوره‌ی مهم به بازتولید فرهنگ و تمدنی جدید می‌پردازند: عقاید و مذاهب ایرانی با اسلام درمی‌آمیزند و ادیان و مذاهب این منطقه را تا دوره‌ی کنونی پی می‌ریزند، فارسی دری در همین دوره تثبیت می‌شود و متفکران و ادیبان و فیلسوفان بزرگی که در این دوره ظهور می‌کنند، اساس آنچه را امروزه فرهنگ ایرانی می‌دانیم، پایه‌ریزی می‌کنند.
این کتاب اطلسی تاریخی است. بدین معنی که وقایع این دوره در قالب مجموعه‌ای از نقشه‌های تاریخی نشان داده می‌شود. هر نقشه نیز با متن نسبتاً کوتاهی همراه است که وقایع تاریخی مهم آن دوره را شرح می‌دهد. بدین صورت، بررسی تحولات مختلف این دوره از منظری کلی و در عین حال دقیق میسر می‌شود و با درک بُعد مکانی این‌ها، تداخل و تأثیر متقابل‌شان بر یکدیگر بهتر نمایان می‌شود.
منتشر شد
«درنگیدن با امر منفی»
کانت، هگل و نقد ایدئولوژی
اسلاوی ژیژک
ترجمه‌ی علی حسن‌زاده
اکنون فروپاشی دیگری بزرگ به بخشی از تجربه‌ی هر روزه‌ی ما تبدیل شده است. ژیژک در کتاب درنگیدن با امر منفی هرگونه تلاش برای گریز از پذیرش این فروپاشی را خوار می‌شمارد ــ خواه عقب‌نشینی بزدلانه به سنت و پناه‌جویی در اَشکال پیشادکارتیِ اتحاد با دیگری بزرگ، خواه توسل کلبی‌منشانه به حقایق نسبی. از دید او، یگانه راه حقیقی در مواجهه با فروپاشی دیگری بزرگ، تکرار حرکت کانت و هگل، به گردن گرفتن نبود دیگری و «درنگیدن با امر منفی» است. از این‌رو، او در کتاب حاضر، با به‌کارگیری مثال‌هایی از فرهنگ عامه و فلسفه‌ی محض ــ از فیلم نوآر و تاریخ اپرا و تاریخ فلسفه گرفته تا ظهور ملی‌گرایی و نزاع‌های قومی و بنیادگرایی‌های دینی ــ نشان می‌دهد که کانت و هگل، بسی بیش از سوفیست‌های پسامدرن، معاصران ما هستند.
منتشر شد
«درنگیدن با امر منفی»
کانت، هگل و نقد ایدئولوژی
اسلاوی ژیژک
ترجمه‌ی علی حسن‌زاده
اکنون فروپاشی دیگری بزرگ به بخشی از تجربه‌ی هر روزه‌ی ما تبدیل شده است. ژیژک در کتاب درنگیدن با امر منفی هرگونه تلاش برای گریز از پذیرش این فروپاشی را خوار می‌شمارد ــ خواه عقب‌نشینی بزدلانه به سنت و پناه‌جویی در اَشکال پیشادکارتیِ اتحاد با دیگری بزرگ، خواه توسل کلبی‌منشانه به حقایق نسبی. از دید او، یگانه راه حقیقی در مواجهه با فروپاشی دیگری بزرگ، تکرار حرکت کانت و هگل، به گردن گرفتن نبود دیگری و «درنگیدن با امر منفی» است. از این‌رو، او در کتاب حاضر، با به‌کارگیری مثال‌هایی از فرهنگ عامه و فلسفه‌ی محض ــ از فیلم نوآر و تاریخ اپرا و تاریخ فلسفه گرفته تا ظهور ملی‌گرایی و نزاع‌های قومی و بنیادگرایی‌های دینی ــ نشان می‌دهد که کانت و هگل، بسی بیش از سوفیست‌های پسامدرن، معاصران ما هستند.
«صدایی که شنیده نشد»
نگرش‌های اجتماعی ـ فرهنگی و توسعه‌ی نامتوازن در ایران
نوشته‌ی علی اسدی مجید تهرانیان
به‌کوششِ عباس عبدی و محسن گودرزی
این کتاب بخشی از تحقیقاتی است که در دهه‌ی ۵۰ شمسی با عنوان «طرح آینده‌نگری» انجام شد. گذشت سالیان متمادی از زمان انجام این تحقیقات، ارزش‌های آن را بیش از پیش آشکار کرد. این تحقیق از اولین نظرسنجی‌های ملی در کشور است و اطلاعات منحصربه‌فرد تجربی از نگرش مردم در دهه‌ی ۵۰ شمسی به‌دست می‌دهد، و نشان می‌دهد که چگونه در زیر پوست جامعه، جریان دینی در حال رشد بود. برای ما که در سال‌های بعد از این تحقیق، شاهد انقلاب بوده‌ایم، شاید جای شگفتی باشد که چگونه چنین علامت‌هایی دیده و صدای جامعه‌ای که در این تحقیق پژواک یافته بود، شنیده نشد. این تحقیق هم از فضل تقدم در میان پیمایش‌های اجتماعی برخوردار است و هم به‌خاطر تصویری که از وضعیتِ نگرشیِ آن روزگار ارائه می‌کند، دارای اهمیت است. علاوه بر آن باید به پیوند دیدگاه‌‌های نظری و تحقیق تجربی اشاره کنیم که «آینده‌نگری» به آن توجه جدی داشت.
«صدایی که شنیده نشد»
نگرش‌های اجتماعی ـ فرهنگی و توسعه‌ی نامتوازن در ایران
نوشته‌ی علی اسدی مجید تهرانیان
به‌کوششِ عباس عبدی و محسن گودرزی
این کتاب بخشی از تحقیقاتی است که در دهه‌ی ۵۰ شمسی با عنوان «طرح آینده‌نگری» انجام شد. گذشت سالیان متمادی از زمان انجام این تحقیقات، ارزش‌های آن را بیش از پیش آشکار کرد. این تحقیق از اولین نظرسنجی‌های ملی در کشور است و اطلاعات منحصربه‌فرد تجربی از نگرش مردم در دهه‌ی ۵۰ شمسی به‌دست می‌دهد، و نشان می‌دهد که چگونه در زیر پوست جامعه، جریان دینی در حال رشد بود. برای ما که در سال‌های بعد از این تحقیق، شاهد انقلاب بوده‌ایم، شاید جای شگفتی باشد که چگونه چنین علامت‌هایی دیده و صدای جامعه‌ای که در این تحقیق پژواک یافته بود، شنیده نشد. این تحقیق هم از فضل تقدم در میان پیمایش‌های اجتماعی برخوردار است و هم به‌خاطر تصویری که از وضعیتِ نگرشیِ آن روزگار ارائه می‌کند، دارای اهمیت است. علاوه بر آن باید به پیوند دیدگاه‌‌های نظری و تحقیق تجربی اشاره کنیم که «آینده‌نگری» به آن توجه جدی داشت.
برگزیدۀ ششمین دورۀ جایزۀ ابوالحسن نجفی
«دروازه خورشید»
نوشتۀ الیاس خوری
ترجمۀ نرگس قندیل‌زاده
سمیح مدام از رؤیای خود می‌گفت؛ نوشتن کتابی که نه اول داشته باشد و نه آخر. می‌گفت حماسه. می‌گفت: «حماسه‌ی مردم فلسطین» و از این می‌گفت که کتاب را با جزئیات اخراج بزرگِ ۱۹۴۸ شروع خواهد کرد. گفت: «ما تاریخمان را نمی‌شناسیم. باید داستان‌های هر روستا را جمع کنیم تا روستاها در حافظه‌مان زنده بمانند.»
دروازۀ خورشید از مهم‌ترین آثار الیاس خوری است که کانون نویسندگان عرب آن را در رتبۀ ۴۲ از ۱۰۰ کتاب برتر عربی نهاده است. در سال ۲۰۰۶ که این رمان به انگلیسی ترجمه شد، نیویورک‌تایمز آن را در فهرست ۱۰۰ کتاب برتر سال قرار داد و نشریاتِ کریسچن ساینس مانیتور، دیلی تلگراف، ساندی تلگراف، لس‌آنجلس تایمز، ضمیمۀ جهان کتابِ واشینگتن پست و چندین نشریۀ دیگر انگلیسی‌زبان آن را بسیار ستودند.
در سال ۲۰۰۴، یُسری نصرالله، کارگردان مصری، فیلم دروازۀ خورشید را ساخت.
برگزیدۀ ششمین دورۀ جایزۀ ابوالحسن نجفی
«دروازه خورشید»
نوشتۀ الیاس خوری
ترجمۀ نرگس قندیل‌زاده
سمیح مدام از رؤیای خود می‌گفت؛ نوشتن کتابی که نه اول داشته باشد و نه آخر. می‌گفت حماسه. می‌گفت: «حماسه‌ی مردم فلسطین» و از این می‌گفت که کتاب را با جزئیات اخراج بزرگِ ۱۹۴۸ شروع خواهد کرد. گفت: «ما تاریخمان را نمی‌شناسیم. باید داستان‌های هر روستا را جمع کنیم تا روستاها در حافظه‌مان زنده بمانند.»
دروازۀ خورشید از مهم‌ترین آثار الیاس خوری است که کانون نویسندگان عرب آن را در رتبۀ ۴۲ از ۱۰۰ کتاب برتر عربی نهاده است. در سال ۲۰۰۶ که این رمان به انگلیسی ترجمه شد، نیویورک‌تایمز آن را در فهرست ۱۰۰ کتاب برتر سال قرار داد و نشریاتِ کریسچن ساینس مانیتور، دیلی تلگراف، ساندی تلگراف، لس‌آنجلس تایمز، ضمیمۀ جهان کتابِ واشینگتن پست و چندین نشریۀ دیگر انگلیسی‌زبان آن را بسیار ستودند.
در سال ۲۰۰۴، یُسری نصرالله، کارگردان مصری، فیلم دروازۀ خورشید را ساخت.
منتشر شد
«ناخودآگاه سیاسی»
روایت در مقام کنش نمادین اجتماعی
فردریک جیمسون
ترجمه‌ی شاپور بهیان
فردریک جیسمون در ناخودآگاه سیاسی بار دیگر بر جدایی ادبیات از سیاست خط بطلان می‌کشد و پیوندهای آفرینش ادبی را با بستر سیاسی‌اش از نو به‌نحوی بدیع برقرار می‌کند. جیمسون در این کتاب بر اولویت تفسیر سیاسیِ متن‌های ادبی پای می‌فشارد. به عقیده‌ی او، تفسیر سیاسی در حکم تکمله یا ابزاری کمکی برای روش‌های مرسوم تفسیر نیست، بلکه در کانون درک ما از متن ادبی جای دارد. مفهوم «ناخودآگاه سیاسی» چارچوبی برای همین درک از آفرینش ادبی و تفسیر آن فراهم می‌کند، مفهومی که ریشه‌هایش را در برداشت فروید از تحقق آرزو به عنوان عملی جبرانی و کارکرد روایت در تحلیل لوی‌استروس از «تفکر وحشی» می‌توان یافت. جیمسون به کمک منابع خود می‌کوشد این فرضیه را بپرورد که آثار ادبی را می‌توان راه‌حل‌هایی نمادین برای بن‌بست‌ها و معضلات اجتماعی واقعی دانست که تنها به نحوی ناخودآگاه احساس می‌شوند. در این میان وظیفه‌ی منتقد این است که اسباب بازسازی آن مسائل و تناقض‌های واقعی را فراهم کند که متن در مقام کلی پرتنش آن‌ها را به درون بافت خود می‌کشد..
▫️بخشی از کتاب
منتشر شد
«ناخودآگاه سیاسی»
روایت در مقام کنش نمادین اجتماعی
فردریک جیمسون
ترجمه‌ی شاپور بهیان
فردریک جیسمون در ناخودآگاه سیاسی بار دیگر بر جدایی ادبیات از سیاست خط بطلان می‌کشد و پیوندهای آفرینش ادبی را با بستر سیاسی‌اش از نو به‌نحوی بدیع برقرار می‌کند. جیمسون در این کتاب بر اولویت تفسیر سیاسیِ متن‌های ادبی پای می‌فشارد. به عقیده‌ی او، تفسیر سیاسی در حکم تکمله یا ابزاری کمکی برای روش‌های مرسوم تفسیر نیست، بلکه در کانون درک ما از متن ادبی جای دارد. مفهوم «ناخودآگاه سیاسی» چارچوبی برای همین درک از آفرینش ادبی و تفسیر آن فراهم می‌کند، مفهومی که ریشه‌هایش را در برداشت فروید از تحقق آرزو به عنوان عملی جبرانی و کارکرد روایت در تحلیل لوی‌استروس از «تفکر وحشی» می‌توان یافت. جیمسون به کمک منابع خود می‌کوشد این فرضیه را بپرورد که آثار ادبی را می‌توان راه‌حل‌هایی نمادین برای بن‌بست‌ها و معضلات اجتماعی واقعی دانست که تنها به نحوی ناخودآگاه احساس می‌شوند. در این میان وظیفه‌ی منتقد این است که اسباب بازسازی آن مسائل و تناقض‌های واقعی را فراهم کند که متن در مقام کلی پرتنش آن‌ها را به درون بافت خود می‌کشد..
▫️بخشی از کتاب
حدود پنج سال طول کشید تا رضاخان توانست خودش را به عالی‌ترین مقام تصمیم‌گیری در مسائل داخلی و خارجی برساند. با بررسی روند به‌قدرت‌رسیدن او از ۱۲۹۹ ش. تا ۱۳۰۴ ش. بهتر می‌توان موفقیت نهایی او را درک کرد. حتی سرسخت‌ترین مخالفان او نیز نمی‌توانند نبوغ مردی را که بی‌رحمی نادرشاه را با تمام دستورالعمل‌های واقع‌گرایانۀ ماکیاولی به‌خوبی ترکیب می‌کرد، نادیده بگیرند. شناخت روش‌های اصلی رضاخان در رسیدن به سلطنت ایران مهم است. او پنج روش را به کار گرفته است: ۱. یکپارچه‌سازی و مدیریت ارتش؛ ۲. تثبیت قدرت مرکزی در تمام استان‌ها؛ ۳. اقناع روحانیان؛ ۴. تسلط کابینه [بر امور] و ۵. کنترل مجلس.
مدیریت ارتش مهم‌ترین هدف رضاخان بود. انتخاب او به عنوان «فرمانده ارتش» تغییر سرنوشت‌سازی در تاریخ معاصر ارتش ایران ایجاد کرد: از سال ۱۲۵۸ ش. که بریگاد قزاق تشکیل شد، این نخستین بار بود که مسئولیت قزاق‌ها به یک ایرانی سپرده می‌شد. بریگاد قزاق در زمان حکومت ناصرالدین شاه تشکیل شد و اهداف دوگانه‌ای را دنبال می‌کرد: از سویی ابزار امپریالیسم روسی در ایران بود و از سوی دیگر آلت دست نظام استبدادی ایران. بهترین نمودِ ترکیب این دو نقش به‌توپ‌بستن مجلس به دست قزاق‌ها در تیر ۱۲۸۷ بود. حتی پس از حملۀ کلنل لیاخوف به مجلس نیز روسیه همچنان افسران روس را در بریگاد قزاق منصوب می‌کرد.
مشخص نیست وقتی رضاخان در رأس ارتش قرار گرفت، قزاق‌ها دقیقاً چقدر قدرت داشتند. رضاخان در زمانی که فرمانده لشکر قزاق‌ها بود، با بیگانه‌زدایی از این لشکر گامی به سوی تحقق آرزوهایش برداشت، اما همچنان کارهای بسیار زیادی باقی‌مانده بود که باید انجام می‌شد. او برای رسیدن به موقعیتی که بتواند کنترل کارسازتری بر ارتش داشته باشد، باید به مقام وزارت جنگ می‌رسید. سیدضیا این سمت را به یک سرگرد تحصیلکردۀ اروپا به نام مسعودخان (کیهان) داده بود، اما مداخلۀ رضاخان در مسئولیت‌های رسمی این وزارتخانه خیلی زود به استعفای مسعودخان انجامید. رئیس ارتشْ جایگزین معقولی برای مسعودخان به نظر می‌رسید و در نتیجه، رضاخان وزیر جنگ شد.
از کتابِ «تاریخ سیاست خارجی ایران»
از صفویه تا پایان پهلوی اول / ۸۷۹ تا ۱۳۲۰ شمسی
روح‌الله رمضانی
ترجمۀ روح‌الله اسلامی زینب پزشکیان
مدیریت ارتش مهم‌ترین هدف رضاخان بود. انتخاب او به عنوان «فرمانده ارتش» تغییر سرنوشت‌سازی در تاریخ معاصر ارتش ایران ایجاد کرد: از سال ۱۲۵۸ ش. که بریگاد قزاق تشکیل شد، این نخستین بار بود که مسئولیت قزاق‌ها به یک ایرانی سپرده می‌شد. بریگاد قزاق در زمان حکومت ناصرالدین شاه تشکیل شد و اهداف دوگانه‌ای را دنبال می‌کرد: از سویی ابزار امپریالیسم روسی در ایران بود و از سوی دیگر آلت دست نظام استبدادی ایران. بهترین نمودِ ترکیب این دو نقش به‌توپ‌بستن مجلس به دست قزاق‌ها در تیر ۱۲۸۷ بود. حتی پس از حملۀ کلنل لیاخوف به مجلس نیز روسیه همچنان افسران روس را در بریگاد قزاق منصوب می‌کرد.
مشخص نیست وقتی رضاخان در رأس ارتش قرار گرفت، قزاق‌ها دقیقاً چقدر قدرت داشتند. رضاخان در زمانی که فرمانده لشکر قزاق‌ها بود، با بیگانه‌زدایی از این لشکر گامی به سوی تحقق آرزوهایش برداشت، اما همچنان کارهای بسیار زیادی باقی‌مانده بود که باید انجام می‌شد. او برای رسیدن به موقعیتی که بتواند کنترل کارسازتری بر ارتش داشته باشد، باید به مقام وزارت جنگ می‌رسید. سیدضیا این سمت را به یک سرگرد تحصیلکردۀ اروپا به نام مسعودخان (کیهان) داده بود، اما مداخلۀ رضاخان در مسئولیت‌های رسمی این وزارتخانه خیلی زود به استعفای مسعودخان انجامید. رئیس ارتشْ جایگزین معقولی برای مسعودخان به نظر می‌رسید و در نتیجه، رضاخان وزیر جنگ شد.
از کتابِ «تاریخ سیاست خارجی ایران»
از صفویه تا پایان پهلوی اول / ۸۷۹ تا ۱۳۲۰ شمسی
روح‌الله رمضانی
ترجمۀ روح‌الله اسلامی زینب پزشکیان
صد روز تظاهرات خیابانی شاه ایران را از تخت سلطنت به زیر کشید. تعداد تظاهرکنندگان هر روز بیش‌تر شد و سر به چند میلیون گذاشت. اعتصاب‌ها گسترش یافت. فعالیت‌های اقتصادی، و از همه مهم‌تر صنعت نفت که حیات و ممات رژیم به آن وابسته بود، متوقف شد. محمدرضا پهلوی که سی‌وهفت سال بر اریکۀ سلطنت تکیه زده بود به تبعید اجباری تن داد و کشور را به دولتی موقت سپرد، دولتی که تنها سی‌وهفت روز دوام آورد. حکومتی انقلابی به رهبری آیت‌اللّه خمینی به قدرت رسید.
در اکتبر ۱۹۷۸ [مهر ۱۳۵۷] وقوع چنین حوادثی دور از ذهن بود. چه‌گونه ممکن بود رژیمی به‌ظاهر باثبات که پادشاهی با چند دهه تجربه بر آن حکم می‌رانْد، برخوردار از میلیاردها دلار ثروت حاصل از صادرات نفت و در پناه دستگاه اطلاعاتی و امنیتی رعب‌انگیز و بزرگ‌ترین ارتش منطقه، و مستظهر به پشتیبانی قدرت‌مندترین کشورهای جهان ساقط شود؟
ادارۀ اطلاعات مرکزی ایالات متحد (سی‌آی‌اِی/ سیا)، که کارش پیش‌بینی این‌گونه وقایع است، در ۲۷ اکتبر [آبان ۱۳۵۷] با لحنی که به کسی بر نخورد گزارش کرد: «به نظر نمی‌رسد دست‌کم تا اواخر سال آینده تغییری در وضعیت سیاسی پدید آید؛ یعنی تا وقتی که شاه و هیئت دولت و مجلس جدید، که در ژوئن [خرداد ۱۳۵۸] انتخاب خواهد شد، در صحنۀ سیاست با هم رو به رو شوند.» یک ماه پیش از آن وزارت خارجۀ ایالات متحد اعلام کرده بود شاه از این طوفان سیاسی هم جان به در خواهد برد، «البته نه با همان اقتدارِ بلامنازع پیشین.» ادارۀ اطلاعات وزارت دفاع هم پیش‌بینی کرد: «انتظار می‌رود شاه تا ده سال آینده همچنان در قدرت باقی بماند.»
از کتابِ «ناگهان انقلاب»
چارلز کورزمن
ترجمۀ رامین کریمیان
صد روز تظاهرات خیابانی شاه ایران را از تخت سلطنت به زیر کشید. تعداد تظاهرکنندگان هر روز بیش‌تر شد و سر به چند میلیون گذاشت. اعتصاب‌ها گسترش یافت. فعالیت‌های اقتصادی، و از همه مهم‌تر صنعت نفت که حیات و ممات رژیم به آن وابسته بود، متوقف شد. محمدرضا پهلوی که سی‌وهفت سال بر اریکۀ سلطنت تکیه زده بود به تبعید اجباری تن داد و کشور را به دولتی موقت سپرد، دولتی که تنها سی‌وهفت روز دوام آورد. حکومتی انقلابی به رهبری آیت‌اللّه خمینی به قدرت رسید.
در اکتبر ۱۹۷۸ [مهر ۱۳۵۷] وقوع چنین حوادثی دور از ذهن بود. چه‌گونه ممکن بود رژیمی به‌ظاهر باثبات که پادشاهی با چند دهه تجربه بر آن حکم می‌رانْد، برخوردار از میلیاردها دلار ثروت حاصل از صادرات نفت و در پناه دستگاه اطلاعاتی و امنیتی رعب‌انگیز و بزرگ‌ترین ارتش منطقه، و مستظهر به پشتیبانی قدرت‌مندترین کشورهای جهان ساقط شود؟
ادارۀ اطلاعات مرکزی ایالات متحد (سی‌آی‌اِی/ سیا)، که کارش پیش‌بینی این‌گونه وقایع است، در ۲۷ اکتبر [آبان ۱۳۵۷] با لحنی که به کسی بر نخورد گزارش کرد: «به نظر نمی‌رسد دست‌کم تا اواخر سال آینده تغییری در وضعیت سیاسی پدید آید؛ یعنی تا وقتی که شاه و هیئت دولت و مجلس جدید، که در ژوئن [خرداد ۱۳۵۸] انتخاب خواهد شد، در صحنۀ سیاست با هم رو به رو شوند.» یک ماه پیش از آن وزارت خارجۀ ایالات متحد اعلام کرده بود شاه از این طوفان سیاسی هم جان به در خواهد برد، «البته نه با همان اقتدارِ بلامنازع پیشین.» ادارۀ اطلاعات وزارت دفاع هم پیش‌بینی کرد: «انتظار می‌رود شاه تا ده سال آینده همچنان در قدرت باقی بماند.»
از کتابِ «ناگهان انقلاب»
چارلز کورزمن
ترجمۀ رامین کریمیان